📋 სარჩევი
„დასასრულსა, ძეთა კორესთათჳს ფსალმუნი“ ().
„ყოველთა წარმართთა აღიტყუელენით ჴელნი თქუენნი, ღაღადებდით ღმრთისა მიმართ ჴმითა სიხარულისათა.“ ().
„რამეთუ უფალი მაღალ არს და საშინელ და მეუფე დიდ ყოველსა ქუეყანასა ზედა.“ ().
1. წარმართთა სიხარული და გამარჯვების ღაღადი
ამავე თემას უკავშირდება ეს ფსალმუნიც: იგი მტრებთან ბრძოლაში მოპოვებულ გამარჯვებებსა და აღმართულ ძლევის ნიშნებზე ლაპარაკობს და მთელ სამყაროს მომხდარის გამო ქებისკენ მოუწოდებს. მაგრამ, შეიძლება, ზოგს ეჩვენოს, რომ შესავალი და ასეთი მოწოდება — ტაში, ხმაური და ყიჟინა — სულიწმინდის შეგონებას არ შეეფერება. ასეთი რამ, იტყვის ვინმე, ალბათ არ შეჰფერის ამ პატივსადებ სასწავლებელში შეკრებილებს; სცენასა და ნადიმებში გართულთ უფრო ჩხარუნი და ხელის ცემა შეეფერებათ, ხოლო სულიწმინდის მადლით განსწავლულ კაცებს — სიმშვიდე და წესრიგი. მაშ, რის გამოხატვა სურს სიტყვას და რომელ ყიჟინასა და რომელ ხელისცემაზე ამბობს? რადგან ბრძოლის წყობაში მდგომთათვისაც ჩვეულებრივია ამის კეთება — ვგულისხმობ ყიჟინასა და ხმამაღალ ხელისცემას, რათა მტრები შეაძრწუნონ; მშვიდი სულისთვის კი ეს უცხოა. ფსალმუნი კი ორივეს განაწესებს: ხელისცემასაც და ყიჟინასაც. მაშ, რაღაა ნათქვამი? სხვა არაფერს, თუ არა სიამესა და გამარჯვების ნიშანს აჩვენებს.
რადგან სხვაგანაც წინასწარმეტყველი მდინარეებს ხელის დამკვრელებად წარმოაჩენს; ამბობს: „მდინარეთა აღიტყუელონ ჴელნი თანად;“ (); ესაიაც ხეებს იგივე მოქმედებას მიაწერს, ხოლო ესავე ფსალმუნთმგალობელი კვლავ მთებსა და ბორცვებს ხტუნვით წარმოგვიდგენს — არა იმისთვის, რომ ასე გავიგოთ, თითქოს მთები და ბორცვები ხტოდნენ, არც იმისთვის, რომ მდინარეებს ტაში დაეკრათ ან ხელები ჰქონოდათ (რადგან ეს უკიდურესი უგუნურებაა), არამედ რათა სიამის სიჭარბე ვისწავლოთ. იგივე შეიძლება ადამიანებთანაც დავინახოთ. და რატომ არ თქვა: „იხარეთ და იხტუნეთ“, არამედ: „აღიტყუელენით ჴელნი თქუენნი“ () და „ღაღადებდით“ ()? ამით იგი გვიჩვენებს სიამეს, რომელიც ყოველ ზომას აღემატება. რადგან როგორც ქრისტე, როცა ამბობს: „ხოლო შენ რაჟამს იმარხვიდე, იცხე თავი შენი და დაიბანე პირი შენი,“ (), ზეთისცხების შესრულებას არ ბრძანებს (რადგან ამას არც ერთი ჩვენგანი არ აკეთებს), არამედ სიამისა და გონების ნათელი განწყობის გამოჩენას გვასწავლის — იგი ხომ გვიბრძანებს, სიხარულით ვიმარხულოთ და არა მოქუშულად; ასევე აქაც არ გვებრძანა ხელების ტაშისცემა, არამედ ფსალმუნის გალობისას სიხარული და მხიარულება.
მართებულად გაიგებდა ვინმე ამ ფსალმუნს უფრო ანაგოგიურად, ისტორიულ მნიშვნელობაზე მაღლა ასვლით. რადგან თუნდაც დასაწყისი და შესავალი ხილულთაგან ჰქონდეს, მაინც გონისეულთაკენ მიუძღვის მსმენელს. რადგან, რაც წინათაც ვთქვი, ამას ახლაც ვიტყვი: ზოგი ისე უნდა მივიღოთ, როგორც ითქვა, ზოგი კი — დაწერილის საპირისპირო აზრით, მაგალითად, როგორც იმ ადგილას არის: „მგელნი და კრავნი ძოვდენ ერთბამად“ (). მართლაც, იქ არც მგლებსა და კრავებს მივიღებთ პირდაპირ, არც ბზეს, ხარსა და კუროს; არამედ პირუტყვთა ხატით ადამიანთა ზნეებს აღვნიშნავთ; ზოგს კი ორგვარად ვიღებთ: ხილულსაც ვიგულისხმებთ და გონისეულსაც მივიღებთ, როგორც აბრაამის ძის მსხვერპლად აღყვანისას. რადგან ვიცით, რომ ძე მსხვერპლად იქნა აღყვანილი, ხოლო ძის მეშვეობით აზრში დაფარულ სხვა რამესაც გამოვარჩევთ — ჯვარს. ეგვიპტეში დაკლული კრავის შემთხვევაშიც ასევე კვლავ ვსახავთ ვნების ხატს. ამიტომ აქაც ასე უნდა მოვიქცეთ. რადგან სიტყვა უბრალოდ არაბებსა და მათ მეზობლებზე კი არ არის, არამედ ყველა ერს უხმობს.
„რამეთუ უფალი მაღალ არს და საშინელ და მეუფე დიდ ყოველსა ქუეყანასა ზედა.“ (). ამრიგად, შესავალშივე აღძრავს მსმენელს: სახარების ესოდენ დიდებულებისკენ მოუხმობს, მსოფლიო დღესასწაულისკენ, ერთგვარი ღვთაებრივი და სულიერი ზეიმისკენ და ზეციდან ჩამოტანილი საიდუმლოებრივი სწავლებისკენ. სწორედ ამიტომ ამბობს: „აღიტყუელენით ჴელნი თქუენნი“ (), ანუ: იხარეთ, იხტუნეთ. რადგან სახარებისეული სიტყვაც ამასვე მოგვიწოდებს, როცა ამბობს: „მხიარულ იყვენით“ (); იგი სულაც არ გვიბრძანებს მოუზომავ ხტომასა და ხტუნვას (რადგან ეს ღირსეულ კაცს არ შეჰფერის), არამედ სიხარულის სიმძაფრეს აჩვენებს. რადგან მომხდარი დიდი სიამის ღირსია. რამდენ მიწასაც მზე დაჰყურებს, სახარებისეული სიტყვა მოედო, მთელი მსოფლიო ცხონდა, და იუდეურ მსახურებაზე უფრო დიდი სიბრძნე გამოაჩინეს მათ, ვინც მანამდე ცდომილებით იყო შეპყრობილი.
„ყოველთა წარმართთა აღიტყუელენით ჴელნი თქუენნი,“ (). იმ უწინდელი, ბილწი და შებილწული ხელებით, ამბობს, რომლებიც ყოველდღე სისხლით ისვრებოდნენ უწმინდური მსხვერპლების გამო — ხელებით, რომლებითაც ბავშვები დაკალით, სამარცხვინო საქმეები გაბედეთ და თვით ბუნების წინააღმდეგაც წახვედით — ახლა სწორედ ამ ხელებით შემოჰკარით. „ღაღადებდით ღმრთისა მიმართ ჴმითა სიხარულისათა.“ (). იმ ენით, რომლითაც შებილწული რამ იგემეთ, რომლითაც ღმრთისმგმობელი სიტყვები წარმოთქვით, სწორედ ამ ენით აღავლინეთ გამარჯვების საგალობელი. რადგან ჯარებში ჩვეულებაა: როცა მოწინააღმდეგეთა ბანაკი უკან იხევს, ხელჩართულ ბრძოლას აღარ მიმართავენ, არამედ ერთხმიანი ყვირილითა და ყიჟინით არყევენ მათ უკვე დაცემულ სულებს. სწორედ ეს არის ბრწყინვალე გამარჯვებისა და ძლევის ნიშნის უდიდესი დამოწმება — როცა ომი ხელებით აღარ წყდება, არამედ ხმა ხელებისა და იარაღის ნაცვლადაც კმარა.
2. ქრისტეს ძლევა და მეუფის სიმაღლე
ამრიგად, მთელი საქმე ქრისტეს მიერ აღსრულდა: მან თვითონ დაასრულა ეს სასტიკი ომი, შეკრა ძლიერი და მისი ჭურჭელი დაიტაცა. მაგრამ, რადგან კაცთმოყვარეა, მათ, ვისაც არაფერი უშრომიათ, გამარჯვებითა და ძლევის ნიშნებით ტკბობას ანიჭებს და გამარჯვების ღაღადის აღვლენას განუმზადებს, თითქოს მათ თვითონ შეესრულებინოთ საქმე და მტერი დაემარცხებინოთ. ამიტომაც ყველანი ვღაღადებთ არა რომელიმე ბუნდოვანი ხმით, არამედ მეტად ცხადი ხმით: „სადა არს, სიკუდილო, საწერტელი შენი?“ (). „სადა არს, ჯოჯოხეთო, ძლევაჲ შენი?“ (). და კვლავ: „ამაღლდა ღმერთი ღაღადებითა“ (). ეს ხომ სწორედ ამ ფსალმუნშია ნათქვამი. და კვლავ, სხვა ადგილას: „აღჰჴედ მაღალსა და წარმოსტყუენე ტყუჱ და მოიღე ნიჭები კაცთა შორის“ (). ოდესღაც იუდეველებმაც აღავლინეს გამარჯვების საგალობელი, როცა ეგვიპტელთა ბანაკი ზღვაში ინთქმებოდა, და ამბობდნენ: „უგალობდეთ უფალსა, რამეთუ დიდებით დიდებულ არს“ ().
მაგრამ ჩვენი გამარჯვების ხმა ბევრად უფრო დიდია: არა ეგვიპტელები ჩაიძირნენ, არამედ დემონები; არა ფარაონი დამარცხდა, არამედ ეშმაკი; არა ხილული იარაღი იქნა აღებული, არამედ ბოროტება მოისპო; არა მეწამულ ზღვაში, არამედ მეორედ შობის საბანელში; არა აღთქმის მიწისკენ გამოვდივართ, არამედ ზეცისკენ გადავდივართ; არა მანანას ვჭამთ, არამედ მეუფის სხეულით ვიკვებებით; არა კლდიდან წყალს ვსვამთ, არამედ გვერდიდან გამომდინარე სისხლს. ამიტომ ამბობს: „აღიტყუელენით ჴელნი თქუენნი“ (), რადგან ქვებისა და ხეებისგან გათავისუფლებულებმა ცანი გადალახეთ, ცათა ცასაც გადააჭარბეთ და თვით სამეფო საყდართან დადექით. ამიტომ „ღაღადებდით ღმრთისა მიმართ“ (), ესე იგი, მას აღუვლინეთ მადლობა, მას მიაწერეთ გამარჯვება და მასვე — ძლევის ნიშანი. ომი ადამიანური არ არის, არც ბრძოლაა ხილული, არც ღვაწლია რაიმე ცხოვრებისეულისთვის, არამედ თვით ზეცისა და ზეცაში მყოფთათვის. მან თვითონ უწინამძღვრა ამ ომს და გამარჯვებაში ჩვენც გაგვაზიარა. „რამეთუ უფალი მაღალ არს და საშინელ და მეუფე დიდ ყოველსა ქუეყანასა ზედა“ (). სად არიან ახლა ისინი, რომლებიც მხოლოდშობილის დიდებას ამცირებენ? აჰა, ძე დიდ მეუფედ იწოდება, ისევე როგორც მამაზეა ნათქვამი: ამბობს, „ნუცა ცასა, რამეთუ საყდარი არს ღმრთისაჲ“ (); „ნუცა იერუსალჱმსა, რამეთუ ქალაქი არს მეუფისა დიდისაჲ“ (). და კვლავ, სხვა ადგილას: „ღმერთი ძლიერი, ჴელმწიფე“ (), რაც მეუფეს ნიშნავს.
ამიტომ, როცა გაიგონებ, რომ შენი მეუფე ძელზე მიიმსჭვალა, რომ ჯვარზე დაეკიდა, რომ დაიფლა, რომ მიწის ქვედა ადგილებში ჩავიდა, ნუ დაეცემი და ნუ შეშფოთდები: იგი ხომ უზენაესია და ბუნებით უზენაესი. ხოლო ის, რაც ბუნებით მაღალია, ვერასოდეს დაკარგავს სიმაღლეს და ვერც მდაბალი გახდება; არამედ მის დამდაბლებაშიც სიმაღლე რჩება და ცხადდება. რადგან მაშინაც, როცა მოკვდა, სწორედ მაშინ ყველაზე მეტად აჩვენა სიკვდილის წინააღმდეგ თავისი ძალა. ამბობს: „და ნათელი იგი ბნელსა შინა ჩანს, და ბნელი იგი მას ვერ ეწია“ (); სწორედ ასე გამოჩნდა მისი სიმაღლეც დამდაბლებაში. იხილე იგი ჯოჯოხეთში მყოფი, როგორ არყევს ზენა ყოველივეს. რადგან მაშინ მზემ სხივები მოარიდა, კლდეები იხეთქებოდა, კრეტსაბმელი იპობოდა, მიწა ირყეოდა, იუდა თავს იხრჩობდა, პილატე და მისი ცოლი ძრწოდნენ, თვით მსაჯული კი თავს იმართლებდა. ამიტომ, როცა გაიგონებ, რომ იგი შეიკრა და იგვემა, ნუ შეძრწუნდები, არამედ იხილე, როგორ აჩვენებს ძალას თვით ბორკილებშიც. მან თქვა: „ვის ეძიებთ?“ (). და ყველა უკან დასცა. ხედავ, როგორ არის საშინელი, როცა მხოლოდ ხმითა და ნიშანით ამდენს იქმს?
ამიტომ, როცა მას მკვდარს იხილავ, გაიხსენე ლოდის გადაგორება, საფლავთან შიშით მდგომი ანგელოზები, ჯოჯოხეთი, რომელიც იხსნება, სიკვდილი, რომელიც დნება, ტყვეები, რომელთაც ათავისუფლებს; და მაშინ დაინახავ მის საშინელებას. თუ შეურაცხყოფის ჟამს ამდენი აჩვენა ცაში, მიწაზე და ჯოჯოხეთში, რას აღარ გამოაჩენს მომავალი მოსვლის ჟამს? მოისმინე, რას ამბობენ დემონები მისი დამდაბლების ჟამს, ისინი, პირიდან ქაფი რომ სდით, ბორკილებს რომ წყვეტენ და გზას გაუვალს რომ ხდიან: „რაჲ ძეს ჩუენი და შენი, იესუ, ძეო ღმრთისაო?“ (). „რამეთუ მოხუედ აქა უწინარეს ჟამისა ტანჯვად ჩეუნდა.“ (). თუ მაშინ ამას ამბობდნენ, მაშ, როცა იგი მოვა, როცა ცათა ძალნი შეიძვრებიან, მზე სიბნელედ შეიცვლება და მთვარე თავის ნათელს არ მისცემს, რას იტყვიან? ამიტომ ამბობს: „მაღალ არს და საშინელ“ (). უფრო სწორად, ვინ შეძლებს ღირსეული სიტყვის თქმას იმ დღის აღწერისას? მაშინ იგი ანგელოზებს სამყაროს ყოველი მხარისკენ წარგზავნის; ყოველივე შეირყევა, მიწა შეიძვრება და მიცვალებულთა მინდობილ საუნჯეს დააბრუნებს; ურიცხვი სხეული აღდგება და ცა, როგორც რაიმე კრეტსაბმელი, შეიკეცება. მაშინ საშინელი სამსჯავრო დაიდგმება, ცეცხლის მდინარეები დაიძვრება, წიგნები გაიხსნება და თითოეულს სიბნელეში გაკეთებული საქმეები შუაში გამოეტანება; მაშინ იქნება ის აუტანელი სასჯელები და ტანჯვები, მუქარის მომტანი ძალები, ამოღებული მახვილები და გეენისკენ წაყვანა. მაშინ ყოველგვარი ღირსება გაუქმდება — მეფეთა, მხედართმთავართა, კონსულთა და მმართველთა; ანგელოზთა ასეთი დასი დაესწრება, მოწამეთა, წინასწარმეტყველთა, მოციქულთა, მღვდელთა და მონაზონთა წყობები იქნებიან და გამოჩნდება ის გამოუთქმელი საზღაურები, ჯილდოები, გვირგვინები და გონებას აღმატებული სიკეთეები.
3. ქრისტეს ხელმწიფება და მოციქულთა ძალა
რომელი სიტყვა შეძლებს ამის წარმოჩენას? რადგან თუ წინასწარმეტყველმა, ქმნილებას რომ გადახედა, დაიღალა და უკან დაიხია, ამბობდა: „ვითარ განდიდნენ საქმენი შენნი, უფალო“ (); და პავლემ, განგების ერთი სახის გამოძიებისას, შესძახა: „ჵ სიღრმე სიმდიდრისა“ (), რაღას იტყოდა ვინმე იმ დღის აღწერისას? ამ ყოველივეს წინასწარ ხილვის შემდეგ წინასწარმეტყველი ამბობდა: „რამეთუ უფალი მაღალ არს და საშინელ და მეუფე დიდ ყოველსა ქუეყანასა ზედა“ (), რითაც საყოველთაო ცხონებას წარმოაჩენდა. მართალია, ამის უწინაც დიდი მეუფე იყო, მაგრამ უცნობი რჩებოდა. „სოფელსა შინა იყო, და სოფელი მის მიერ შეიქმნა, და სოფელმან იგი ვერ იცნა“ (). ახლა კი ესეც აღასრულა: ჩვენც თავისად მიიღო და ამითაც დიდი მეუფე გახდა. როგორ არ არის დიდი ის, ვინც ღატაკი მეთევზენი, უსწავლელნი, უბრალო კაცნი — რიცხვით თერთმეტი, უჩინონი, უმოქალაქონი, თევზებზე უფრო უტყვნი, ერთი სამოსით, ფეხშიშველნი და შიშველნი — მთელ სამყაროში წარავლინა და, თითქოს ერთი ბრძანებით, ყველანი მოიპოვა? ეს არის ჭეშმარიტად დიდი მეუფე: მან სამყარო ცდომილებისგან განწმინდა, ჭეშმარიტება დროის მცირე მონაკვეთში კვლავ დააბრუნა და ეშმაკის ტირანია დაამხო; იგი ქვეშევრდომების არსებობამდეც დიდი მეუფეა; მისი ხელმწიფების ძალა არც მონებზეა დამოკიდებული, არც გარეგნულ სახესა და სამოსზე, არამედ თვით ბუნებაშია.
რადგან ამბობს: „ამისთჳს შობილ ვარ“ (). ეს არის დიდი მეუფე: მას პატივი გარედან არ აქვს შემატებული, არავინ სჭირდება, რათა მეუფე იყოს, და ყველაფერს აკეთებს, რაც სურს. რადგან ამბობს: „წარვედით და მოიმოწაფენით ყოველნი წარმართნი“ (), და სიტყვა საქმედ იქცა. „მნებავს, განწმიდენი!“ (). ყრუ დემონს უთხრა: „მე გიბრძანებ შენ: განვედ მაგისგან“ (). „დადუმენ და პირი დაიყავ!“ (). „წარვედით ჩემგან, წყეულნო, ცეცხლსა მას საუკუნესა, რომელი განმზადებულ არს ეშმაკისათჳს და ანგელოზთა მისთათჳს“ (). „მოვედით, კურთხეულნო მამისა ჩემისანო, და დაიმკჳდრეთ განმზადებული თქუენთჳს სასუფეველი დასაბამითგან სოფლისაჲთ“ ().
ხედავ ყველგან მის ხელმწიფებას? ხედავ მის ძალას? რადგან ისე დაიპყრო მორჩილნი, რომ მათ სულის დათმობა უფრო არჩიეს, ვიდრე ნაბრძანების დარღვევა. რადგან მეფე პატივს თავად ქვეშევრდომთაგან იღებს, ეს კი ქვეშევრდომებს ანიჭებს პატივს. სწორედ ამიტომ ადამიანური მეფობა მხოლოდ სახელია, ქრისტეს მეუფება კი — თვით საქმე. დიდი მეუფეა ის, ვინც მთელი სამყარო ცად აქცია, ბარბაროსები სიბრძნისმოყვარეობით ცხოვრებისთვის განამზადა და ანგელოზთა მიბაძვისკენ აღძრა. „დაგუამორჩილნა ჩუენ ერნი და წარმართნი ქუეშე ფერჴთა ჩუენთა“ (). ჰოი, საკვირველება!
ჯვარმცმელები სწორედ მან დაარწმუნა თაყვანისცემაში; შეურაცხმყოფელთ, მგმობელთ და ქვებზე მიჯაჭვულთ სწორედ მან ასწავლა, რომ მისი ნებისამებრ სულებიც გაეღოთ. რადგან ეს წარმატება მოციქულებისა კი არ იყო, არამედ მისი, ვინც მათ წინ გზას უმზადებდა და მათ სულს ამოძრავებდა. როგორ შეძლებდა მეთევზე ან კარვის მკერავი ასეთი დიდი სამყაროს გარდაქმნას, ქრისტეს სიტყვები რომ არ აშორებდა ყველა ამ დაბრკოლებას? გრძნეულებს, ტირანებს, რიტორებს, ფილოსოფოსებსა და ყველა მოწინააღმდეგეს ისე ფანტავდნენ, როგორც მტვერს, და ისე შლიდნენ, როგორც კვამლს; ასე თესავდნენ ჭეშმარიტების ნათელს. ისინი არც იარაღით მოქმედებდნენ და არც ქონების სიუხვით, არამედ მხოლოდ უბრალო სიტყვით. უფრო სწორად, სიტყვა უბრალო არ იყო, არამედ ყოველ საქმეზე ძლიერი. მაშ, როგორ? ჯვარცმულის სახელს მოუხმობდნენ და სიკვდილი გარბოდა; დემონები განიდევნებოდნენ, სნეულებები იხსნებოდა, სხეულთა ნაკლულებანი სწორდებოდა, ბოროტება იდევნებოდა, საფრთხეები ქრებოდა და სტიქიები იცვლებოდა. მაშ, როცა გვეუბნებიან: „რატომ არ დაეხმარა თავის თავს ჯვარზე?“ ვუპასუხოთ: ეს უფრო საკვირველი იყო.
რადგან ერთი და იგივე არ იყო ჯვრიდან ჩამოსვლა და, მას შემდეგ, რაც ჯვარს აცვეს, მისი სახელით ამდენი მკვდრის აღდგენა. რადგან ის, რომ მაშინაც ნებით რჩებოდა, შემდგომი მოვლენებით აჩვენა. რადგან ვინც სხვებზე მოსული სიკვდილი განდევნა, მით უმეტეს შეეძლო, საკუთარი თავისგან, სიკვდილის მოსვლამდე, მოეგერიებინა იგი. ვინც სხვებს სიცოცხლეს ანიჭებდა, მით უმეტეს შეეძლო საკუთარი თავისთვისაც მიენიჭებინა; ეს კიდეც გააკეთა, როცა სამი დღის შემდეგ ძალის სიუხვით აღდგა. ესეც შემდგომი მოვლენებით აჩვენა. რადგან როცა მისი სახელი სხვათა სხეულებზე იმდენ ძალას აჩვენებს, რომ მოხმობისას სიკვდილს განდევნის, ვერავინ შეძლებდა დაეეჭვებულიყო, რომ საკუთარ სხეულშიც დიდ ძალას გამოაჩენდა და სიკვდილს დაიმორჩილებდა. „დაგუამორჩილნა ჩუენ ერნი და წარმართნი ქუეშე ფერჴთა ჩუენთა“ (). იხილე წინასწარმეტყველის სიბრძნე, რომელიც ყოველივეს სიზუსტით ამბობს. რადგან ის, რასაც შემდეგ მოციქულები ამბობდნენ: „ანუ ჩუენ რაჲსა გუხედავთ ვითარცა თჳსითა ძალითა გინა ღმრთის მსახურებითამცა გუექმნა სლვაჲ მაგისი?“ (), ამას წინასწარ ამბობს წინასწარმეტყველი.
ხოლო „ქვეშე ფერხთა“ დამორჩილებულ მდგომარეობას აღნიშნავს, უფრო კი — დიდ დამორჩილებას. და თუ გსურს დამორჩილების სიძლიერე შეიტყო, მოისმინე: ამბობს, „რომელნი-იგი პოვნიერ იყვნეს სახლებისა გინა დაბნებისა, განჰყიდდეს და მოაქუნდა სასყიდელი განსყიდულთაჲ მათ და დასდებდეს ფერჴთა თანა მოციქულთასა“ (). სხვები კი ქონებასთან ერთად სულსაც სწირავდნენ. რადგან ამბობს: „რომელთა-იგი სულისა ჩემისათჳს ქედნი მათნი წარუპყრნეს“ (). სხვების შესახებაც წერდა და ამბობდა: „შე-თუმცა-საძლებელ იყო, თუალნიმცა თქუენნი აღმოიჴადენით და მომცენით მე“ (). კორინთელებსაც სწერდა პავლე და ამბობდა: „რამეთუ აჰა ესერა მანვე ღმრთისა მიერმან მწუხარებამან მაგან თქუენმან რაოდენი შექმნა თქუენ შორის სწრაფაჲ, რაოდენი სიტყჳს-გებაჲ, რაოდენი შერისხვაჲ, რაოდენი შიში, რაოდენი სურვილი, რაოდენი შური, რაოდენი შურის-გებაჲ“ (), ასე თრთოდნენ ისინი მოციქულთა წინაშე და ეშინოდათ მათი. და ლუკაც კვლავ წერდა და ამბობდა: „ხოლო სხუათა მათ ვერვის ძალ-ედვა შეხებად მათდა, რამეთუ ადიდებდა მათ ერი იგი“ (). და კვლავ: „რაჲ გნებავს? კუერთხითა მოვიდე თქუენდა, ანუ სიყუარულითა და სულითა მშჳდობისაჲთა?“ ().
4. რჩეული სამკვიდრებელი და ქრისტეს ამაღლება
იხილე თვითხელმწიფება და ძალაუფლება? ყოველივე ამას ის სიტყვა აღასრულებდა, რომელიც მან მათი წარგზავნისას თქვა: „მე თქუენ თანა ვარ“ (). თავად ქრისტე მიდიოდა მათ წინ და დაბრკოლებებს აშორებდა; იგი ყოველივეს უადვილებდა და ძნელს იოლად აქცევდა. თუმცა ყოველივე ომებით იყო სავსე, ყოველივე — უფსკრულებითა და კლდეებით; არსად მოიძებნებოდა ადგილი, რომ ფეხი დაედგათ ან დამდგარიყვნენ. ყველა ნავსაყუდელი ჩახერგილი იყო, ყოველი სახლი დახშული, ყველას ყური დაგმანული; მაგრამ ისინი მაინც ერთად შედიოდნენ, სიტყვას წარმოთქვამდნენ და მტერთა ყველა სიმაგრეს ანგრევდნენ — ისე, რომ საკუთარ სულებსაც კი სწირავდნენ და ნათქვამისათვის უკვე ურიცხვ საფრთხეს იტანდნენ. „გამომირჩია ჩუენ სამკჳდრებელი თჳსი, შუენიერებაჲ იაკობისი, რომელ შეიყუარა“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „იაკობის განდიდება“. იხილე წინასწარმეტყველების სიზუსტე. ზემოთ კი ამბობდა: „დაგუამორჩილნა ჩუენ ერნი და წარმართნი ქუეშე ფერჴთა ჩუენთა“ (). რადგან პირველად იუდეველები მოვიდნენ: ჯერ სამი ათასი, შემდეგ ხუთი ათასი, ხოლო ამის შემდეგ წარმართნი. რადგან თავად უფალიც კვლავ ამბობდა: „და სხუანიცა ცხოვარნი მიდგან“ (); „იგინიცა ჯერ-არიან მოყვანებად ჩემდა“ (); და კიდევ: „და იყვნენ ერთ სამწყსო და ერთ მწყემს“ ().
შემდეგ, რათა ვინმე, როდესაც მოისმენს: „გამომირჩია ჩუენ სამკჳდრებელი თჳსი“ (), არ შეცბეს, არ შეწუხდეს და არ თქვას: „მაშ, როგორ არის, რომ იუდეველები ახლა ურწმუნოებენ?“ მან შემდგომი დაზუსტებით ეს გაუგებრობა მოხსნა. რადგან, თავის მხრივ, მან ისინიც გამოირჩია და, რაც მასზე იყო დამოკიდებული, არავინ მიუტოვებია. ხოლო თუ საბოლოო აზრსაც ეძიებ, მომდევნო სიტყვებს მოუსმინე, რადგან დასძენს: „შუენიერებაჲ იაკობისი, რომელ შეიყუარა“ (). რადგან აქ, ვფიქრობ, მორწმუნეებს გულისხმობს; სწორედ ამის განმარტებისას ამბობდა პავლე: „ხოლო არა ეგებოდა, ვითარმცა დავარდა სიტყუაჲ ღმრთისაჲ, რამეთუ არა ყოველნი ისრაჱლისაგანნი ესენი არიან ისრაჱლ“ (), „არამედ „ისაკისგან გეწოდოს შენ ნათესავი““ (), ესე იგი: „არა თუ შვილნი ჴორცთანი ესენი არიან შვილ ღმრთის, არამედ შვილნი იგი აღთქუმისანი შერაცხილ არიან ნათესავად“ (). ხოლო მორწმუნეებს სამართლიანად შეიძლება ეწოდოთ ხალხის მშვენიერება. რა არის იმ მორწმუნეებზე უმშვენიერესი? ხოლო ერს მის სამკვიდრებლად უწოდებს არა იმიტომ, თითქოს ოდესმე სხვა ერები უგულებელეყოს, არამედ იმის საჩვენებლად, თუ რაოდენ დიდია მათდამი სიყვარული, მათი თავისიანად მიღება და განგების დამატებითი ზრუნვა.
და რათა წინასწარმეტყველური სიზუსტე შეიცნო, იხილე, როგორ იყენებს იმ ჩვეულებრივ სიტყვას, რომელსაც ბევრი ნაყიდ საგნებზე ხმარობს. რადგან ბევრი, როდესაც რამეს ყიდულობს, ხშირად იმ ნივთებს, რომლებიც სხვებს აღემატება, „მშვენიერებას“ უწოდებს. ამიტომ, რათა აჩვენოს, რომ ყველანი არ ცხონდებიან, ამბობს: „შუენიერებაჲ იაკობისი“ (). ეს სახარებებშიც ურიცხვი იგავით არის ნაჩვენები. „ამაღლდა ღმერთი ღაღადებითა“ ().
არ უთქვამს: „აღყვანილ იქნა“, არამედ: „ამაღლდა“ (), რითაც აჩვენებს, რომ იგი სხვისი ხელმძღვანელობით არ ამაღლებულა, არამედ თავად მიდიოდა ამ გზით. რადგან ელია, თუმცა იმოდენა გზა არ გაუვლია, რამდენიც ქრისტემ, სხვა ძალამ წარმართა. რადგან მხოლოდ ადამიანურ ბუნებას არ ძალუძდა უცხო გზით სვლა. ხოლო მხოლოდშობილი საკუთარი ხელმწიფებით ამაღლდა. ამიტომაც ლუკაც ასე ამბობდა: „და ვითარცა ხედვიდეს იგი ზეცად აღსლვასა მისსა“ (). არ უთქვამს: „როცა იგი აჰყავდათ“, არც „როცა ატარებდნენ“, რადგან მომხდარი მისი საკუთარი სვლა იყო. ხოლო თუ ჯვრამდე წყალთა ზედა დადიოდა, როდესაც ჯერ კიდევ ვნებადი და მძიმე სხეული ემოსა, რა არის საკვირველი, თუ უხრწნელი სხეულის მიღების შემდეგ ჰაერსაც კვეთდა?
სადღაა მაშინ „ღაღადებითა“ ()? ვინ ღაღადებდა, როდესაც იგი ამაღლდა? თუმცა ეს დუმილით მოხდა და მხოლოდ თერთმეტი მოწაფე ესწრებოდა. ხედავ, რომ სიტყვები ზედაპირულად კი არ უნდა გავიგოთ, არამედ უნდა ვიცოდეთ, რას აღნიშნავს ისინი? ფსალმუნის შესავალში ვამბობდი, რომ ღაღადი სხვა რამეს აღნიშნავს — გამარჯვებასა და ძლევის ნიშანს. ამიტომ აქ ნათქვამი „ღაღადებითა“ () ნიშნავს: იგი გამარჯვებით ამაღლდა, რადგან სიკვდილს სძლია, ცოდვა დაამხო, დემონები უკუაქცია, ცდომილება განდევნა, ყოველივე უკეთესობისკენ შეცვალა და ჩვენი ბუნება ძველი სამშობლოსკენ — უფრო კი მასზე ბევრად უკეთესისკენ — აღიყვანა. რადგან, როდესაც იგი მივიდა, ვერაფერი აღუდგა წინ: არც ცოდვის ტირანია, არც სიკვდილის ძალა, არც წყევლის სიმტკიცე, არც ხრწნილება, არც ბოროტების სიჭარბე და არც სხვა რამ ამგვარი. ყოველივე ეს ობობის ქსელივით დაგლიჯა, დემონთა მწყობრები და ეშმაკის ძარღვები დაშალა, ყოველივე განაქარვა და ისე ამაღლდა, რომ აღასრულა ყველაფერი, რაც სურდა.
5. გონიერი გალობა და წმიდა მეუფება
ამიტომ პავლეც, როდესაც მისი ძლევის ნიშანს მოგვითხრობდა, ამბობდა: „განძარცუნა მთავრობანი იგი და ჴელმწიფებანი და საჩუენებელ ქმნნა იგინი კადნიერებით და განაქიქნა იგინი მას შინა“ (). და კვლავ: „და აჴოცა ჩუენთჳს ჴელით წერილი ბრძანებით, რომელი იყო ანტაკრად ჩუენდა, და იგი აღიღო შორის და შეჰმსჭუალა ჯუარსა,“ (). „უფალი ჴმითა საყჳრისათა“ (). კვლავ იმავეს აცხადებს, ანუ ბრწყინვალე გამარჯვებას. აქ კი სხვა რამ უნდა გავიაზროთ: თვალსაჩინოება, სიცხადე, სრული აშკარაობა. და თუმცა მაშინ, როდესაც ეს მოხდა, არავინ იცოდა, მაინც ისე ცხადი შეიქნა, თითქოს საყვირი ხმობდეს — უფრო კი ბევრად მეტადაც. რადგან მაშინ ფარულად მომხდარი მთელ ქვეყნიერებაზე მცხოვრებთაგან თითქმის არავის დარჩენია უცნობი; თვით მოვლენათა ბუნებამ ისე გამოაჩინა იგი, თითქოს საყვირი ხმობდეს — უფრო კი ბევრად მეტადაც. რადგან საყვირი, თუნდაც ხმობდეს, ვერ მოუწოდებდა ყველას იმ სანახაობისკენ ისე, როგორც შემდგომ მოვლენათა ხმამ აჩვენა ამაღლება და ყოველ ქუხილზე ძლიერად ცხადყო ეს საქმე. არც ქუხილი მოუწოდებდა ასე ქვეყნიერებას, როგორც მოვლენათა ჩვენებამ მოუწოდა მაშინ მყოფებსაც და მათაც, ვინც შემდგომ უნდა მოსულიყვნენ. რადგან ქუხილი იქ მყოფთათვის არის ცხადი; მოვლენათა ეს ჩვენება კი ყველა თაობას საყვირზე ბრწყინვალედ და ქუხილზე ცხადად უჩვენებს მომხდარს.
არც შეცდება ვინმე, თუ მოციქულთა ბაგეებს საყვირებს უწოდებს: არა სპილენძისგან ნაჭედ საყვირებს, არამედ ოქროზე ძვირფასსა და პატიოსან ქვებზე უძვირფასესს. მაშ, რატომ არ თქვა: „საყვირისა“, არამედ: „ჴმითა საყჳრისათა“ ()? ამ სიტყვით მათ ერთსულოვნებას აჩვენებს, როგორც პავლეც ამბობს: „აწ უკუე გინა თუ მე, გინა თუ იგინი ესრეთ ვქადაგებთ“ (). და კვლავ: „ხოლო სიმრავლისა მის მორწმუნეთაჲსა იყო გული და გონებაჲ ერთ“ (); საყვირებიც ხმობდნენ არა ომისკენ მოსაწოდებლად, არამედ გამარჯვებათა ხარებად. რადგან როგორც ბანაკებში, ომში შესვლისას, ნიშნებთან ერთად საყვირები წინ მიუძღვიან და იქ მყოფებს აღძრავენ არა მხოლოდ სანახაობით, არამედ სმენითაც, ასევე მოხდა მაშინაც. როდესაც მოციქულები თითოეულ ქალაქში შედიოდნენ, საყვირები ხმობდნენ და მოსასმენად ყველა მირბოდა. „უგალობდით ღმერთსა ჩუენსა, უგალობდით; უგალობდით მეუფესა ჩუენსა, უგალობდით“ (). „რამეთუ მეუფე არს ყოვლისა ქუეყანისა ღმერთი, უგალობდით მას მეცნიერებით“ (). „სუფევს ღმერთი წარმართთა ზედა“ ().
ამრიგად, როცა აღსრულებული საქმის სიდიადე გადმოსცა, დიდი გულმოდგინებით მოუწოდებს ქვეყნიერებას ქება-დიდებისკენ; ამიტომაც მიმართავს გამეორებას. ის უბრალოდ გალობისკენ კი არ მოუწოდებს, არამედ დიდი გონიერებით გალობისკენ. რას ნიშნავს: „უგალობდით მას მეცნიერებით“ ()? ამბობს: კარგად შეიცანით მომხდარი, გაიაზრეთ აღსრულებულ საქმეთა სიდიადე. მე კი მგონია, რომ სიტყვით „მეცნიერებით“ სხვა რამესაც მიანიშნებს: გალობა არა მხოლოდ ხმით, არამედ საქმეებითაც; არა მხოლოდ ენით, არამედ ცხოვრებითაც. რადგან ამბობს: „სუფევს ღმერთი წარმართთა ზედა“ (). სხვა მთარგმნელი ამბობს: „ერთა ზემოთ“. და რა სახის მეუფებას გულისხმობს აქ? არა იმ მეუფებას, რომელიც შექმნის წესს უკავშირდება, არამედ ამ მეუფებას, რომელიც თავისიანად მიღებას უკავშირდება. რადგან მანამდეც ყველას მეუფებდა, როგორც შემოქმედი და შემქმნელი; ახლა კი მეუფებს ნებით მორჩილებსა და მადლიერებსაც. ეს უდიდესი ქება-დიდებისა და დიდი საკვირველების ღირსია: ის, ვინც უწინ იუდეველთაგან იგმობოდა, ისეთი ცვლილების მომტანი გახდა, რომ მთელ ქვეყნიერებაზე იგალობება. ხოლო ისინი, ვისაც არც წინასწარმეტყველები ჰქონდათ წაკითხული და არც რჯულით იყვნენ აღზრდილნი, არამედ ზნით მხეცურნიც კი იყვნენ, უეცრად იცვლებოდნენ, ცდომილების ყოველივეს მოიშორებდნენ და ემორჩილებოდნენ — არა ორი, სამი, ოთხი ან ათი ერი, არამედ ქვეყნიერების ყოველ კუთხეში მცხოვრებნი.
„ღმერთი ზის საყდარსა მისსა ზედა წმიდასა“ (). რას ნიშნავს: „ზის საყდარსა მისსა ზედა“ ()? მეუფებს, მპყრობელობს. და კარგად თქვა: „წმიდასა“ (). რადგან მხოლოდ მეუფებს კი არა, წმიდადაც მეუფებს. რას ნიშნავს: წმიდად მეუფებს? ხალასად. რადგან ადამიანები, როდესაც ამგვარ ხელისუფლებას აღწევენ, თვით ამ ძალაუფლებას უსამართლობისთვის იყენებენ. ის მეუფება კი ყოველივე ამისგან შეუხებელია, ხალასი და წმიდა. რადგან ვერც სიცრუე და ვერც სხვა რამ მსგავსი იმ სამსჯავროს ვერ რყვნის და შეცდომაში ვერ შეჰყავს; არამედ იგი ხალასია, წრფელია, ყოველგვარ ხალასობაზე აღმატებული, გამოუთქმელი დიდებით ბრწყინავს და ანათებს. „მთავარნი ერთანი შეკრბეს ღმრთისა თანა აბრაჰამისა, რამეთუ ღმრთისა ძლიერნი ქუეყანით ფრიად ამაღლდეს“ ().
6. მთავართა შეკრება და მოციქულთა ძლიერება
აქ სახარების გავრცელების ძალას აჩვენებს: იგი მხოლოდ უბრალო ადამიანებს კი არ შეეხო, არამედ თვით მათაც, ვისაც დიადემა ჰქონდათ და სამეფო ტახტზე ისხდნენ. შემდეგ, რათა აჩვენოს, რომ იგი ახალი და ძველი აღთქმის ერთი ღმერთია, ამბობს: „ღმრთისა თანა აბრაჰამისა“ (), ანუ: სწორედ ის არის მამამთავართა ღმერთიც და მათთვის სჯულის მიმცემიც. ამიტომაც იერემია ამბობდა: „აღთქმაჲ ახალი, არა აღთქმისაებრ, რომელი აღუთქუ მამათა მათთა დღესა შინა, პყრობისა ჩემგან ჴელისა მათისასა, გამოყვანებისათჳს მათისა ქუეყანით ეგჳპტით“ (), რითაც აჩვენებდა, რომ ახალი და ძველი აღთქმის სჯულმდებელი ერთი და იგივეა. ბარუქიც კვლავ ამბობდა: „ესე არს ღმერთი, არ შეირაცხოს სხუაჲ მის თანა. მოიპოვა ყოველი გზაჲ ზედმიწევნულებისაჲ. და მისცა იგი იაკობსა, ყრმასა თჳსსა, და ისრაილსა, შეყუარებულსა მის მიერ. ამის შემდგომად ქვეყანასა ზედა გამოჩნდა და კაცთა თანა იქცეოდა“ (), რითაც აჩვენებდა, რომ სჯულის მიმცემი სწორედ თავად ხორცშესხმულია, და ხორცშესხმულმაც თვითონ მისცა სჯული. ამასვე წინასწარმეტყველიც ამბობს: „მთავარნი ერთანი შეკრბეს ღმრთისა თანა აბრაჰამისა“ (). ებრაული ტექსტი კი „ღმერთთან“ ფორმის ნაცვლად ამბობს: „ემ ელოი აბრაამ“. და ეს როგორ მოხდა? ამის მიზეზად კი მოჰყავს: „რამეთუ ღმრთისა ძლიერნი ქუეყანით ფრიად ამაღლდეს“ ().
ვინ არიან ღმერთის ძლიერნი, თუ არა მოციქულები — თუმცაღა მორწმუნენი ყველანი არიან? რადგან, ამბობს იგი, მათი ძალა ისე გაბრწყინდა, რომ ყოველივეს სძლიეს. და სამართლიანად უწოდა მათ ძლიერნი. როგორ არ იქნებიან ძლიერნი ისინი, ვინც საბრძოლველად წინ აღუდგნენ მთელ ქვეყნიერებას — დემონებს, ეშმაკს, ხალხთა კრებულებს, ქალაქებს, ერებს, ტირანებს, სასჯელებსა და ტანჯვებს, ტაფებსა და ღუმლებს, ჩვეულებასა და ბუნების ტირანიას — და ყოველივე დასცეს, ყველაფერზე მაღლა დადგნენ და ვერაფერმა დაიმორჩილა? როგორ არ არიან ძლიერნი ისინი, ვინც გარდაცვალების შემდეგაც ასეთ ძალას აჩვენებენ? როგორ არ არიან ძლიერნი ისინი, რომელთა სიტყვებიც ალმასზე მტკიცეა და რომლებიც ვერც ერთმა ჟამმა ვერ გააბათილა; პირიქით, მათი სიტყვები ყოველდღე უფრო ვრცელდება, რადგან სახარების ქადაგება ყოველი მიმართულებით, ყველგან, ქვეყნიერების კიდეებამდე აღწევს? ამ ყოველივესთვის მადლობა შევწიროთ კაცთმოყვარე ღმერთს.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.