📋 სარჩევი
„ხოლო გეტყჳთ თქუენ, ძმანო, მოსლვისა მისთჳს უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტესა და ჩუენისა შეკრებისათჳს მისა მიმართ, რაჲთა არა ადრე აღიძრნეთ თქუენ გონებითა, არცა შეშფოთნეთ არცა სულითა, არცა სიტყჳთა, არცა წიგნითა, ვითარცა ჩუენ მიერ, ვითარმცა მოწევნულ იყო დღე იგი უფლისაჲ." ().
1. ცრუ ცნობები უფლის მოსვლის შესახებ
როცა პირველ წერილში თქვა, რომ „ღამე და დღე უფროჲს და უმეტეს ვევედრებით ხილვად პირისა თქუენისა" ()1, და რომ „ვერღარა დავთმეთ, ჯერ-ვიჩინეთ ათინას შინა დაშთომაჲ მარტოთა" (), და რომ „და მივავლინეთ ტიმოთე, ძმაჲ ჩუენი" (), ამ ყველაფრით თავის სურვილს აჩვენებს, რომელიც ჰქონდა, რათა მათთან მისულიყო. ამიტომ, რადგან, როგორც ჩანს, ვერ მოასწრო წასვლა და მათი რწმენის ნაკლულებათა, ანუ „დაკლებული იგი სარწმუნოებისა თქუენისაჲ" (), შევსება, ამის გამო მეორე წერილს უმატებს და თავისი მოსვლისაგან დანაკლისს წერილებით ავსებს. ხოლო რომ არ წასულა, იქიდან შეიძლება მივხვდეთ; რამეთუ წერილის წერისას ამბობს: „ხოლო გეტყჳთ თქუენ, ძმანო, მოსლვისა მისთჳს უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტესა და ჩუენისა შეკრებისათჳს მისა მიმართ" (). რადგან პირველ წერილშიც ამბობდა: „ხოლო ჟამთა მათთჳს და წელთა, ძმანო, არა გჳჴმს მიწერად თქუენდა" (). ამრიგად, მისული რომ ყოფილიყო, არაფრის დაწერა აღარ დასჭირდებოდა; მაგრამ რადგან საკითხი გადადებული რჩებოდა, ამის გამო უმატებს ამ წერილს, როგორც ტიმოთეს მიმართაც ამბობს, რომ ზოგიერთნი „გარდააქცევენ რომელთამე სარწმუნოებასა, იტყჳან, ვითარმედ: აღდგომაჲ აწვე იყოო" ()2.
ამას კი იმისთვის აკეთებდნენ, რომ მორწმუნეებს, რომელთაც აღარაფერი დიდი და ბრწყინვალე ექნებოდათ სასოებად, შრომათა წინაშე გული გასტეხოდათ. რადგან მათ სასოება ატარებდა და არ უშვებდა, რომ აწმყო გასაჭირს დამორჩილებოდნენ, ეშმაკმა, თითქოს რაღაც ღუზის გადაჭრა მოინდომაო, როცა ვერ შეძლო დაერწმუნებინა, რომ მომავალი საქმეები სიცრუე იყო, სხვა გზა აირჩია: წინ დააყენა რამდენიმე მავნებელი ადამიანი და ცდილობდა დაეცდუნებინა დამჯერენი, თითქოს იმ დიდმა და ბრწყინვალე საქმეებმა უკვე დასასრული მიიღო. მაშინ ისინი ამბობდნენ, აღდგომა უკვე იყოო; ახლა კი ამბობდნენ, რომ სამსჯავრო და ქრისტეს მოსვლა უკვე დადგა, რათა თვით ქრისტეც სიცრუის ქვეშ მოექციათ და, როცა დაარწმუნებდნენ, თითქოს ბოროტად მოქმედთათვის აღარ არსებობს არც საზღაური, არც სასამართლო, არც სასჯელი და არც სამაგიერო, ისინი უფრო კადნიერნი გაეხადათ, ხოლო ესენი უფრო დამდაბლებულნი; და რაც ყოველივეზე უფრო მძიმე იყო, ერთნი ცდილობდნენ უბრალოდ სიტყვები გადმოეცათ, თითქოს ეს პავლესგან ითქმოდა, მეორენი კი წერილებსაც თხზავდნენ, თითქოს ისინი მისგან დაწერილნი იყვნენ. ამიტომ მათთვის ყოველგვარ შემოსევას კედლით კეტავს და ამბობს: „რაჲთა არა ადრე აღიძრნეთ თქუენ გონებითა, არცა შეშფოთნეთ არცა სულითა, არცა სიტყჳთა, არცა წიგნითა, ვითარცა ჩუენ მიერ" (). ამბობს: „არცა სულითა" (), და ამით ცრუ წინასწარმეტყველებს მინიშნებით გულისხმობს.
მაშ, საიდან შევიტყობთო, ამბობს? დამატების მეშვეობით; სწორედ ამისთვის დაამატა: „კითხვაჲ ჩემითა ჴელითა პავლესითა, რომელ არს სასწაული ყოველსა წიგნსა; ესრეთ მივწერე:" (). „მადლი უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტესი თქუენ ყოველთა თანა." () ამას არ ამბობს, თითქოს თვით ეს იყოს ნიშანი; რადგან ამის მიბაძვა სხვებსაც შეეძლოთ, არამედ იმას ამბობს, რომ მისალმებას ჩემი ხელით ვწერო; როგორც ახლაც არის ჩვენთან, რადგან ხელმოწერით ცხადი ხდება გამგზავნელთა წერილები. ხოლო ბოროტებათა მიერ ძლიერ დაქანცულებს ნუგეშს აძლევს: აქებს როგორც აწმყო საქმეებიდან, ისე მომავალთაგან; და სასჯელითაც, მათთვის გამზადებულ კეთილთა საზღაურითაც აღძრავს, შემდეგ კი ამ საკითხს უფრო ცხადად განიხილავს, თვით დროს არ ამხელს, მაგრამ დროის ნიშანს, ანტიქრისტეს, აჩვენებს. რადგან სუსტი სული ყველაზე მეტად მაშინ რწმუნდება, როცა უბრალოდ კი არ ისმენს, არამედ რამე უფრო მეტს შეიტყობს. ქრისტეც დიდ ზრუნვას იჩენს ამაზე, როცა მთაზე დაჯდა და მოწაფეებს აღსასრულის შესახებ ყოველივეს ზედმიწევნით ეუბნებოდა.
რატომ? რათა ადგილი არ ჰქონდეთ მათ, ვინც ანტიქრისტეებსა და ცრუ ქრისტეებს შემოიყვანენ. თვითონაც მრავალ ნიშანს დებს: ერთს, თანაც უდიდესს, როცა ამბობს: „და იქადაგოს სახარებაჲ ესე სასუფეველისაჲ ყოველსა სოფელსა საწამებელად ყოველთა წარმართთა" (); მეორეს კი იმისთვის, რომ მის მოსვლაზე არ შეცდნენ: „რამეთუ, ვითარცა ელვაჲ რაჲ გამობრწყინდის მზისა-აღმოსავალით და ჩანნ ვიდრე დასავალადმდე, ეგრეთ იყოს მოსლვაჲ ძისა კაცისაჲ" (), ამბობს იგი; არა რომელიმე კუთხეში დამალული, არამედ ყველგან ბრწყინვალე; მომცნობი არ სჭირდება, ისე ბრწყინვალეა, როგორც ელვასაც არ სჭირდება მომცნობი. ანტიქრისტეს შესახებაც სადღაც თქვა, როცა ამბობდა: „მე მოვედ სახელითა მამისა ჩემისაჲთა, და არა შემიწყნარებთ. უკუეთუ სხუაჲ მოვიდეს სახელითა თჳსითა, იგი შეიწყნაროთ." (). ერთმანეთზე მიყოლილ და გამოუთქმელ უბედურებებსაც ამის საბუთად ამბობდა; და იმასაც, რომ „ელია მოვიდეს პირველად და კუალად-აგოს ყოველი" (). მაშინ თესალონიკელნი ამაზე იბნეოდნენ, ხოლო ჩვენთვის მათი დაბნეულობა სასარგებლო გახდა; რადგან ეს არა მხოლოდ მათთვის, არამედ ჩვენთვისაც სასარგებლოა, რათა ბავშვური ზღაპრებისა და დედაბრული ბოდვებისგან გავთავისუფლდეთ.
ნუთუ ხშირად არ გსმენიათ, როცა ბავშვები იყავით, როგორ ამბობდნენ ზოგიერნი ბევრს ანტიქრისტეს სახელის შესახებ და მუხლების მოდრეკის შესახებ? რადგან მაშინ, როცა ჩვენი გონებანი ჯერ კიდევ რბილია, ეშმაკი ამას შიგნით თესავს, რათა ეს შეხედულება ჩვენთან ერთად გაიზარდოს და შეძლოს ჩვენი ცდუნება. ამიტომ პავლე, ანტიქრისტეს შესახებ საუბრისას, ამას არ გამოტოვებდა, სასარგებლო რომ ყოფილიყო. მაშ, ამას ნუ გამოვიძიებთ. რადგან ის ასე, მუხლების მოდრეკით, არ მოვა, არამედ: „მჴდომი იგი და განლაღებული ყოველთა ზედა, რომელნი სახელ-დებულ არიან ღმრთად გინა სამსახურებელად, ვითარმედ და-ცა-ჯდეს იგი ტაძარსა მას ღმრთისასა და გამოაჩინებდეს თავსა თჳსსა, ვითარცა ღმერთი." (). რადგან როგორც ეშმაკი უგუნურებით დაეცა, ასევე მის მიერ ამოქმედებული ანტიქრისტეც, უგუნურებისათვის ცხებული, ეცემა.
2. ამპარტავნების ფესვი და თავმდაბლობის გზა
ამიტომ, გევედრებით, ყველანი ვისწრაფოთ, შორს დავდგეთ ამ ვნებისაგან, რათა მის სასჯელში არ ჩავვარდეთ, იმავე სასჯელის ქვეშ არ აღმოვჩნდეთ და მისი სასჯელის მონაწილენი არ გავხდეთ. ამბობს: „ნუ ახალნერგ, რაჲთა არა განლაღნეს და საშჯელსა შევარდეს ეშმაკისასა.“ () მაშასადამე, განლაღებული კაცი იმავე სასჯელს იხდის, რასაც ეშმაკი. რადგან ამბობს: „ამპარტავნების დასაბამია უფლის არცოდნა; ცოდვის დასაბამი ამპარტავნებაა“ ()3, პირველი სწრაფვა და მოძრაობა ბოროტებისკენ; და, ალბათ, ფესვიცა და საყრდენიც. რადგან „დასაბამი“ ან ბოროტისკენ პირველ სწრაფვას ნიშნავს, ან თვით შემადგენელ საფუძველს; როგორც ვინმე იტყოდა: უმანკოების დასაბამია უჯერო სანახაობისაგან თავის შეკავება, ესე იგი პირველი სწრაფვა; ხოლო თუ ვიტყვით, რომ უმანკოების დასაბამი მარხვაა, ესე იგი საძირკველი და შემადგენელი წყობა. ასევე ცოდვის დასაბამიც უგუნურებაა; რადგან მისგან იწყება ყოველი ცოდვა და მისითვე მყარდება. რომ, რამდენი კეთილიც არ უნდა ვაკეთოთ, ეს ბოროტება მათ დარჩენასა და დაურღვევლად ყოფნას არ ანებებს, არამედ რაღაც ფესვივით არის და შერყევისაგან დაცულს არ ტოვებს, იქიდან ჩანს: იხილე, რამდენი რამ გააკეთა ფარისეველმა, მაგრამ არაფერმა არგო; რადგან ფესვი არ ამოკვეთა და მან ყოველივე დაუღუპა.
უგუნურებისაგან იშვება ღარიბთა აბუჩად აგდება, ფულის სურვილი, ძალაუფლების ტრფობა, დიდების წადილი; ასეთი კაცი შეურაცხყოფის მიმართ შურისმგებელია. რადგან უგუნურებაში ჩავარდნილი არც უფროსთაგან ითმენს შეურაცხყოფას, მით უმეტეს უმცროსთაგან; ხოლო ვინც შეურაცხყოფას ვერ ითმენს, ვერც ბოროტის დათმენას შეძლებს. იხილე, როგორ არის ამპარტავნება ცოდვის დასაბამი. მაგრამ როგორ არის უფლის არცოდნა ამპარტავნების დასაბამი? სამართლიანად; რადგან ვინც ღმერთს ისე იცნობს, როგორც უნდა იცნობდეს, ვინც იცის, რომ ღვთის ძემ ასე დიდად დაიმდაბლა თავი, არ ამაღლდება; ხოლო ვინც ეს არ იცის, ამაღლდება, რადგან ამპარტავნება უგუნურებისკენ აღაგზნებს. მითხარი, საიდან ამბობენ ესენი, ეკლესიის წინააღმდეგ მებრძოლნი, რომ ღმერთს იცნობენ? განა უგუნურებისაგან არა? აჰა, უფლის არცოდნამ როგორ უფსკრულში ჩაყარა ისინი. რადგან თუ ღმერთს „მსხუერპლი ღმრთისაჲ არს სული შემუსრვილი, გული შემუსრვილი და დამდაბლებული ღმერთმან არა შეურაცხ-ყოს.“ () უყვარს, მაშინ, საპირისპიროდ, „ღმერთი ამპარტავანთა შეჰმუსრავს, ხოლო მდაბალთა მოსცის მადლი.” ().
ამრიგად, ამპარტავნების ტოლი ბოროტება არაფერია; იგი ადამიანს ეშმაკად აქცევს, შეურაცხმყოფელად, ღვთისმგმობლად, ფიცის გამტეხად, სიკვდილთა და მკვლელობათა მოსურნედ ხდის. ამპარტავანი მუდამ მწუხარებებთან ერთად ცხოვრობს, მუდამ დრტვინავს, მუდამ მოუსვენარია; არაფერია ისეთი, რაც მის ვნებას გააძღობს; თუნდაც მეფე ნახოს, მის წინაშე თავსაც რომ ხრიდეს და თაყვანსაც სცემდეს, მაინც არ გაძღება, არამედ უფრო მეტად აღიგზნება. რადგან როგორც ვერცხლისმოყვარენი რამდენსაც მიიღებენ, იმდენად მეტს საჭიროებენ, ასევე უგუნურებაში ჩავარდნილნიც რამდენ პატივსაც მიიღებენ, იმდენად მეტს ესწრაფვიან; მათში ვნება იზრდება, რადგან ვნებაა, ხოლო ვნებამ საზღვარი არ იცის და მხოლოდ მაშინ ჩერდება, როცა მის მქონეს მოკლავს. ვერ ხედავ მთვრალებს, რომ მუდამ სწყურიათ? რადგან ეს ვნებაა, არა ბუნების სურვილი, არამედ რაღაც დამახინჯებული სნეულება. ვერ ხედავ მათ, ვისაც გაუმაძღრებს უწოდებენ, რომ მუდამ შიათ? რადგან ეს ვნებაა, როგორც ექიმთა შვილებიც ამბობენ, უკვე ბუნების საზღვრებს გასული. ასევე ყველაფერში ჩარევის მოყვარულნი და ცნობისმოყვარენიც, რამდენიც არ უნდა გაიგონ, არ ჩერდებიან; რადგან ეს ვნებაა და საზღვარი არა აქვს. ასევე ისინი, ვისაც სიძვანი ახარებს, არც თვითონ ჩერდებიან, რადგან ამბობს: „მეძავ კაცს ყოველი პური ტკბილია; არ შეწყვეტს, ვიდრე არ შთაინთქმება“ ()4; რადგან ეს ვნებაა.
მაგრამ ესენი ვნებებია, თუმცა არა უკურნებელნი, არამედ კურნების მქონენი, და ბევრად მეტადაც, ვიდრე სხეულებრივნი; რადგან თუ მოვინდომებთ, მათი ჩაქრობა შეგვიძლია. მაშ, როგორ შეიძლება უგუნურების ჩაქრობა? ღმერთის შეცნობით. რადგან თუ იგი ღმერთის არცოდნისაგან იშვება, როცა მას შევიცნობთ, ყოველგვარი უგუნურება განიდევნება. იფიქრე გეენიაზე, იფიქრე შენზე ბევრად უკეთესებზე, იფიქრე, რამდენი სასჯელი გმართებს ღმერთის წინაშე; თუ ამას გაიაზრებ, სწრაფად შეკვეცავ გონებას და სწრაფად მოხრი მას. მაგრამ ამის გაკეთება არ შეგიძლია? უფრო უძლური ხარ? მაშ იფიქრე აწმყო საგნებზე, თვით ადამიანურ ბუნებაზე, იმაზე, თუ როგორ არაფერია ადამიანი. როცა ნახავ, როგორ მიასვენებენ მკვდარს მოედანზე, როგორ მიჰყვებიან ობოლი შვილები, როგორ იცემს თავს ქვრივი ცოლი, როგორ მოთქვამენ მსახურნი და მწუხარებენ მეგობრები, მაშინ იფიქრე ახლანდელ საქმეთა არარაობაზე და იმაზე, რომ ისინი არაფრით განსხვავდება ჩრდილისა და სიზმრებისაგან.
მაგრამ ეს არ გსურს? იფიქრე მეტად მდიდრებზე, საერთოდ იმათზეც, ვინც ომებში იღუპება; მიმოიხილე დიდთა და გამოჩენილთა სახლები, რომლებიც ახლა მიწამდეა დამხობილი; იფიქრე, რა ძლიერნი იყვნენ და ახლა მათი ხსენებაც კი აღარ დარჩენილა. რადგან ყოველ დღე, თუ გსურს, ამის მაგალითებს პოულობ: მთავართა ცვლას, მდიდართა ქონების ჩამორთმევას. მრავალი მტარვალი მიწაზე დამჯდარა, ხოლო ვისზეც ამას ვერავინ იფიქრებდა, მან დიადემა დაიდგა. განა ეს ყოველ დღე არ ხდება? განა ჩვენი საქმეები რაღაც ბორბალს არ ჰგავს? წაიკითხე, თუ გსურს, ჩვენთან არსებულ მაგალითებსაც და გარეშეთა ნაწერებსაც, რადგან ისინიც სავსეა ამგვარი მაგალითებით; თუ ჩვენსას შრომის არიდებით უგულებელყოფ, თუ ფილოსოფოსთა ნაწერებით ხარ აღტაცებული, მათაც მიუდექი; ისინი გასწავლიან, ძველ უბედურებებს მოგითხრობენ, პოეტებიც, ორატორებიც, სოფისტებიც და ყოველი ისტორიის მწერალიც. ყოველი მხრიდან პოულობ მაგალითებს, თუ გსურს.
ხოლო თუ მათგან არცერთი არ გსურს, თვით ჩვენი ბუნება განიხილე: საიდან შედგა და სად სრულდება; იფიქრე, როცა გძინავს, რისი ღირსი ხარ; განა პატარა მხეცსაც არ შეუძლია შენი მოსპობა? რადგან მრავალს არაერთხელ ჭერიდან ჩამოვარდნილმა პატარა არსებამ ან თვალი ამოუგდო, ან სხვა რაიმე საფრთხის მიზეზი გახდა. და რა? განა ყველა მხეცზე ნაკლები არა ხარ? მაგრამ რას ამბობ? რომ გონებით იმარჯვებ? მაგრამ, აჰა, გონება არ გაქვს, რადგან ამპარტავნება უგუნურების ნიშანია.
და რით ამაყობ, მითხარი? ნუთუ სხეულის სიჯანსაღით? მაგრამ გამარჯვების ჯილდოები უგონო არსებებთანაა. ეს ყაჩაღებთანაცაა, კაცისმკვლელებთანაც და საფლავების გამთხრელებთანაც. ანდა გონიერებით? მაგრამ ამაყობა გონიერების საქმე არ არის; სწორედ ამით, პირველ რიგში, საკუთარ თავს გონიერი გახდომის შესაძლებლობას ართმევ. დავამდაბლოთ ჩვენი ზრახვანი, გავხდეთ ზომიერნი, მდაბალნი და მშვიდნი; რადგან სწორედ ასეთნი, სხვებზე უწინ, ქრისტემ ნეტარად გამოაცხადა, როცა თქვა: „ნეტარ იყვნენ გლახაკნი სულითა, რამეთუ მათი არს სასუფეველი ცათაჲ.“ (), და კვლავ ღაღადებდა: „ისწავეთ ჩემგან, რამეთუ მშჳდ ვარ და მდაბალ გულითა“ (). ამის გამო დაბანა მან მოწაფეებს ფეხები, რათა ჩვენთვის თავმდაბლობის ნიმუში მოეცა. ამ ყოველივედან სარგებლის მიღებას ვესწრაფოთ, რათა შევძლოთ მის მოყვარულთათვის აღთქმულ სიკეთეთა მიღწევა.5
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- პირველი და მესამე ციტატები ბერძნულ წყაროში შემოკლებულია; ქართულად მოყვანილია შესაბამისი ძველი თარგმანის ფრაგმენტები. ↩
- ციტატაში დაცულია ბერძნული წყაროს სიტყვათრიგი; ძველ ქართულ მუხლში ეს ფრაზა სხვაგვარად არის დალაგებული. ↩
- ზირაქის ეს ციტატა წინასწარ მოწოდებულ პარალელურ კორპუსში ვერ მოიძებნა; ტექსტი ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ზირაქის ეს ციტატა წინასწარ მოწოდებულ პარალელურ კორპუსში ვერ მოიძებნა; ტექსტი ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- წყარო აქ მადლისა და კაცთმოყვარეობის მოკლე ფორმულით მთავრდება; სრული ქართული დიდებისმეტყველება ძირითად ტექსტში ცალკე დგას. ↩