📋 სარჩევი
„და აწ, რომელი-იგი დაგისწავიეს, იცით გამოჩინებადი იგი თჳსსა მას ჟამსა.“ ().
„რამეთუ საიდუმლოჲ იგი აწვე იქმნების უშჯულოებისაჲ, გარნა ხოლო, რომელსა-ესე უპყრიეს აწ, ვიდრემდე შორს განვიდეს,“ ().
„და მაშინ გამოჩნდეს უშჯულოჲ იგი, რომელი-იგი უფალმან აღჴოცოს სულითა პირისა მისისაჲთა და განაქარვოს იგი გამოჩინებითა მით მოსლვისა მისისაჲთა,“ ().
„რომლისა-იგი მოსლვაჲ არს შეწევნითა ეშმაკისაჲთა.“ ().
1. შემაკავებელი ძალა და ანტიქრისტეს საცთური
ვინმემ შეიძლება, პირველ რიგში, სამართლიანად იკითხოს: საერთოდ რა არის „შემაკავებელი", ხოლო შემდეგ ისიც გაიგოს, თუ რატომ ამბობს მას ასე ბუნდოვნად პავლე. მაშ, რა არის ეს „შემაკავებელი" იმისა, რომ იგი გამოცხადდეს, ანუ რა აბრკოლებს მას? ერთნი ამბობენ, რომ ეს არის სულის მადლი, სხვები კი — რომის ხელისუფლება; მე ამ უკანასკნელ მოსაზრებას ვემხრობი ყველაზე მეტად. რატომ? იმიტომ, რომ მოციქულს სული წმინდა რომ ეგულისხმა, ბუნდოვნად კი არ იტყოდა, არამედ ცხადად: რომ ახლაც აკავებს მას სულის მადლი, ანუ სასულიერო ნიჭები. თანაც, სხვა შემთხვევაში იგი უკვე უნდა მოსულიყო, თუკი სასულიერო ნიჭთა გამოლევის შემდეგ უნდა მოსულიყო; რადგან ეგენი ხომ დიდი ხანია გამოილია. ხოლო რადგან ეს რომის ხელისუფლებაზე ითქმის, სამართლიანად მიანიშნა და დროებით დაფარულად ლაპარაკობს; რადგან არ უნდოდა ზედმეტი მტრობა და უსარგებლო საფრთხეები კისრად აეღო.
ვინაიდან რომ ეთქვა, რომ ცოტა ხანში დაემხობა რომაელთა ხელისუფლება, მაშინვე მიწაში ცოცხლად ჩაფლავდნენ მას, როგორც დამღუპველს, და ყველა მორწმუნესაც — როგორც ამისთვის მცხოვრებთ და მებრძოლთ. ამიტომ ასე არ თქვა და არც ის თქვა, რომ ეს მალე იქნება, თუმცა ამას ყოველთვის ამბობს; არამედ რა? „იცით გამოჩინებადი იგი თჳსსა მას ჟამსა" () — ამბობს. „რამეთუ საიდუმლოჲ იგი აწვე იქმნების უშჯულოებისაჲ" (). აქ ნერონს გულისხმობს, თითქოს ანტიქრისტეს წინასახე იყოო; რადგან მასაც ნერონს უნდოდა, რომ ღმერთად ეცნოთ. და კარგად თქვა „საიდუმლო": რადგან არც აშკარად მოქმედებს, როგორც ნერონი მოქმედებდა, და არც უსირცხვილოდ. რადგან თუ უკვე გამოჩნდა იმ დრომდე — ამბობს — ისეთი, რომელიც ბოროტებაში ცოტათი თუ ჩამოუვარდება ანტიქრისტეს, რა გასაკვირია, თუ უკვე იქნება? ამიტომაც ასე დაფარულად თქვა და არ მოინდომა მისი ცხადყოფა — არა სილაჩრის გამო, არამედ იმისთვის, რომ ჩვენ შეგვაგონოს, ზედმეტი მტრობა არ ვიკისროთ, როცა გადაუდებელი არაფერი გვაწვება.
ამიტომაც აქაც ასევე ამბობს: „გარნა ხოლო, რომელსა-ესე უპყრიეს აწ, ვიდრემდე შორს განვიდეს" (), — ანუ, როცა რომის ხელისუფლება გზიდან მოიხსნება, მაშინ მოვა იგი ანტიქრისტე. და სამართლიანად. ვიდრე იარსებებს ამ ხელისუფლების შიში, არავინ მალე დაემორჩილება მას ანტიქრისტეს; ხოლო როცა ეს რომის ხელისუფლება დაემხობა, ისარგებლებს უწესრიგობით და ეცდება, რომ ადამიანთა და ღვთის ხელისუფლება მიიტაცოს. რადგან როგორც ამის უწინ დაემხო სამეფოები — მაგალითად, მიდიელთა — ბაბილონელთაგან, ბაბილონელთა — სპარსელთაგან, სპარსელთა — მაკედონელთაგან, მაკედონელთა — რომაელთაგან, — ასევე ესეც რომისა ანტიქრისტესგან დაემხობა, და იგიც — ქრისტესგან, და იგი მეტად აღარ დაიკავებს ხელისუფლებას. ეს ყველაფერი დიდი სიცხადით გადმოგვცა ჩვენ დანიელმა.
„და მაშინ" — ამბობს — „გამოჩნდეს უშჯულოჲ იგი" (). და რა მოხდება ამის შემდეგ? ახლოა ნუგეში; რადგან დასძენს: „რომელი-იგი უფალმან აღჴოცოს სულითა პირისა მისისაჲთა და განაქარვოს იგი გამოჩინებითა მით მოსლვისა მისისაჲთა, რომლისა-იგი მოსლვაჲ არს შეწევნითა ეშმაკისაჲთა" (). რადგან როგორც მხოლოდ მოახლოებული ცეცხლი მცირე ცოცხალ არსებებს — თუნდაც მის მოსვლამდე შორიდან მყოფთ — აშეშებს და ანადგურებს, ასევე ქრისტეც მხოლოდ თავისი ბრძანებით და მოსვლით გაანადგურებს ანტიქრისტეს. კმარა მისი იქ ყოფნა — და ეს ყოველივე უკვე დაღუპულია; შეაჩერებს საცთურს მხოლოდ თავისი გამოჩენით. შემდეგ, როცა განმარტავს, ვინ არის იგი, ამბობს: „რომლისა-იგი მოსლვაჲ არს შეწევნითა ეშმაკისაჲთა, ყოვლითავე ძალითა და ნიშებითა და სასწაულებითა ტყუილისაჲთა" (). ანუ, ყოველგვარ ძალას წარმოაჩენს, მაგრამ არცერთი ჭეშმარიტი არ იქნება, არამედ ყველაფერი — საცთურისთვის იქნება. ეს წინასწარ თქვა, რათა არ ცდუნდნენ მაშინდელნი. „და სასწაულებითა" — ამბობს — „ტყუილისაჲთა" (): ანუ ან თავად მცდარით სასწაულებით, ან ცრუობისკენ მიმყვანით.
„და ყოვლითავე საცთურითა სიცრუისაჲთა და წარწყმედულთა მათ შორის" (). აბა, რატომ დაუშვა — იტყვის ვინმე — ღმერთმა, რომ ეს მოხდეს, და როგორი განგებულებაა ეს? და რა სარგებელი აქვს მის ანტიქრისტეს მოსვლას, თუკი ის ჩვენდა საზიანოდ მოვა? ნუ შეგეშინდება, საყვარელო, არამედ მოისმინე, რას ამბობს თვითონ პავლე: წარწყმედულთა შორის იგი ძლიერია, რომელნიც, ის რომც არ მოვლენილიყო, ისედაც ვერ დარწმუნდებოდნენ. აბა, რა სარგებელი — იტყვის ვინმე? ის, რომ თავად ეს წარწყმედულნი პირდახშულნი დარჩებიან. როგორ? იმიტომ, რომ ის ანტიქრისტე რომც არ მოსულიყო, მაინც ვერ ერწმუნებოდნენ ქრისტეს; აი, ამიტომ მოდის იგი — რომ ამხილოს ისინი.
რადგან ანტიქრისტე სწორედ ამ საბაბს წაართმევს მათ, რათა ვეღარ თქვან: „ვინაიდან ქრისტე თავს ღმერთად აცხადებდა — თუმცა, ცხადია, არსად უთქვამს ეს ღიად, — არამედ რომ მის შემდგომებმა იქადაგეს ეგ, სწორედ ამიტომ არ ვირწმუნეთ; რადგან ვისმინეთ, რომ ერთია ღმერთი, რომლისგანაც არის ყოველი, ამიტომ არ ვირწმუნეთ". რადგან როცა მოვა იგი ანტიქრისტე, და არაფერს ჯანსაღს არ უბრძანებს, არამედ ყველაფერ უკანონოს, და ცრუ ნიშნებითღა იქნება დასარწმუნებელი, — მაშინ პირს ამოუკერავს მათ. რადგან თუ ქრისტე არ გჯერა, მით უფრო არ გეკადრება, რომ ანტიქრისტე ერწმუნო; ვინაიდან ქრისტე ამბობდა, რომ მამისაგან არის მოვლენილი, ხოლო ეს ანტიქრისტე — საპირისპიროდ. ამიტომ ამბობდა ქრისტე: „მე მოვედ სახელითა მამისა ჩემისაჲთა, და არა შემიწყნარებთ. უკუეთუ სხუაჲ მოვიდეს სახელითა თჳსითა, იგი შეიწყნაროთ" (). „მაგრამ ნიშნები ვიხილეთო", — იტყვის ვინმე. მაგრამ ქრისტეს დროსაც ბევრი და დიდი ნიშნები აღსრულდა. მაშასადამე, მით უფრო მას უნდა გერწმუნათ. თუმცა ამის ანტიქრისტეს შესახებ ბევრი წინასწარ ითქვა: რომ ურჯულოა, რომ წარწყმედის ძეა, რომ მისი მოსვლა ეშმაკის შეწევნით ხდება; ხოლო მის ქრისტეს შესახებ — საპირისპირო: რომ მაცხოვარია, რომ ურიცხვ სიკეთეს გვიძღვნის. „რამეთუ ვინაჲთგან სიყუარული იგი ჭეშმარიტებისაჲ არა შეიწყნარეს, რაჲთამცა ცხონდეს იგინი, ამისათჳს მოუვლინოს მათ ღმერთმან შემწე საცთურებისაჲ, რაჲთა ჰრწმენეს მათ ტყუვილისაჲ" (). „რაჲთა ისაჯნენ ყოველნი, რომელთა არა ჰრწმენა ჭეშმარიტებისა მის, არამედ სათნო-ეყვნეს სიცრუესა შინა" ().
2. ჭეშმარიტების რწმენა და გადმოცემის დაცვა
„რაჲთა ისაჯნენ" (). არ უთქვამს: „რათა დაისაჯონ"; ვინაიდან ამის გარეშეც უნდა დასჯილიყვნენ. არამედ თქვა: „რაჲთა ისაჯნენ" (), ესე იგი, მსჯავრი დაედოთ საშინელი სამსჯავროს წინაშე, რათა ისინი უპასუხოდ დარჩნენ. ვინ არიან ესენი? თვითონვე განმარტა, როცა დაურთო: „რაჲთა ისაჯნენ ყოველნი, რომელთა არა ჰრწმენა ჭეშმარიტებისა მის, არამედ სათნო-ეყვნეს სიცრუესა შინა." (). ჭეშმარიტების სიყვარულს კი ქრისტეს უწოდებს; რადგან, ამბობს, „ვინაჲთგან სიყუარული იგი ჭეშმარიტებისაჲ არა შეიწყნარეს" (). ორივე იყო და ორივესთვის მოვიდა: ადამიანთა მოყვარულიც იყო და ჭეშმარიტ საქმეთა გამო მოსულიც. „არამედ სათნო-ეყვნეს სიცრუესა შინა" (), — ამბობს; რადგან ადამიანთა საზიანოდ მოვა და მათ მიმართ უსამართლობას ჩაიდენს. რას არ ჩაიდენს მაშინ? ყველაფერს შეარყევს, ყველაფერს ააღელვებს, როგორც ბრძანებათა გამო, ისე შიშის გამოც.
საშინელი იქნება ყოველი მხრიდან: ძალაუფლებით, სისასტიკითა და უკანონო ბრძანებებით. მაგრამ ნუ შეგეშინდება: წარწყმედულთა შორის, ამბობს, ექნება ძალა. ვინაიდან მაშინ ელიაც მოვა მორწმუნეთა განსამტკიცებლად. ამას ქრისტეც ამბობს: „ელია მოვიდეს პირველად და კუალად-აგოს ყოველი." (). ამიტომ ითქვა იოანეს შესახებ: „სულითა და ძალითა ელიაჲსითა" (). ვინაიდან არც სასწაულები აღასრულა, ელიას მსგავსად, არც საკვირველებანი; რადგან, ამბობს, „იოვანე სასწაული არარჲ ქმნა; ხოლო ყოველი, რომელი თქუა იოვანე ამისთჳს, ჭეშმარიტ იყო." (). მაშ როგორ ითქმის: „სულითა და ძალითა ელიაჲსითა"? ესე იგი, იმავე მსახურებას იტვირთავს. როგორც ეს იოანე იყო პირველი მოსვლის წინამორბედი, ასევე ისიც ელია არის მისი მეორე და დიდებული მოსვლის წინამორბედი და ამისთვის არის დაცული. მაშ, ნუ შეგვეშინდება; მან შეარყია მსმენელთა გონება და აწინდელი ამბები აღარ ჩაათვლევინა საშინელებად, არამედ მადლობის ღირსად.
ამიტომაც დაურთო: „ხოლო ჩუენ თანა-გუაც მადლობაჲ ღმრთისაჲ მარადის თქუენთჳს, ძმანო საყუარელნო, უფლისა მიერ, რამეთუ გამოგირჩინა თქუენ ღმერთმან პირველად ნაყოფად ცხოვრებისად განწმედითა სულისაჲთა და სარწმუნოებითა ჭეშმარიტებისაჲთა," (). როგორ აირჩია ცხონებად? აჩვენებს, როცა ამბობს: „განწმედითა სულისაჲთა" (), ესე იგი, სულითა და ჭეშმარიტი სარწმუნოებით განწმინდოს. ვინაიდან ეს არის ჩვენი ცხონების შემამტკიცებელი: არც საქმეებიდან, არც წარმატებული ღვაწლიდან, არამედ ჭეშმარიტების რწმენის მეშვეობით. აჰა, „შინა" აქ ისევ „მიერ" არის. „განწმედითა სულისაჲთა," — ამბობს (). „რომელსაცა გიჩინნა თქუენ სახარებისა მიერ ჩუენისა შესაწევნელად დიდებისა უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტესა." ().
არც ეს არის მცირე, თუ ქრისტე ჩვენს ცხონებას საკუთარ დიდებად მიიჩნევს. ვინაიდან კაცთმოყვარის დიდებაა ის, რომ ცხონებულნი მრავალნი იყვნენ. მაშასადამე, დიდია ჩვენი უფალი, თუ ასე ესწრაფვის ჩვენს ცხონებას; დიდია სულიწმინდაც, რომელიც ჩვენს განწმენდას აღასრულებს. რატომ არ თქვა ჯერ რწმენა, არამედ განწმენდა? იმიტომ, რომ განწმენდის შემდეგაც ჯერ კიდევ დიდი რწმენა გვჭირდება, რათა არ შევირყეთ. ხედავ, როგორ აჩვენებს, რომ მათგან არაფერია, არამედ ყოველივე ღმერთისაა?
„ამიერითგან, ძმანო, მტკიცედ დეგით და შეიკრძალეთ მოძღურებაჲ ესე, რომელიცა გისწავიეს გინა სიტყჳთა, გინა წიგნითა ჩუენითა." (). აქედან ცხადია, რომ ყველაფერს წერილით არ გადმოსცემდნენ, არამედ ბევრს დაუწერელადაც; ხოლო ისიც და ესეც ერთნაირად სარწმუნოა. ამიტომ ეკლესიის გადმოცემაც სარწმუნოდ მივიჩნიოთ. გადმოცემაა; მეტს ნურაფერს ეძიებ. აქ აჩვენებს, რომ მრავალნი არიან შერყეულნი.
„ხოლო თავადმან უფალმან ჩუენმან იესუ ქრისტემან და ღმერთმან და მამამან ჩუენმან, რომელმან შემიყუარნა ჩუენ და მოგუცა ნუგეშინის-ცემაჲ საუკუნოჲ და სასოებაჲ კეთილი მადლითა მით, ნუგეშინის-ეცინ გულთა თქუენთა და განგამტკიცენინ თქუენ ყოვლითა სიტყჳთა და საქმითა კეთილითა." (). კვლავ ლოცვაა შეგონების შემდეგ; რადგან სწორედ ეს არის ჭეშმარიტად დახმარება. „რომელმან შემიყუარნა ჩუენ," — ამბობს, — „და მოგუცა ნუგეშინის-ცემაჲ საუკუნოჲ და სასოებაჲ კეთილი მადლითა მით," (). სად არიან ახლა ძის დამამცირებელნი, რადგან ამბობენ, რომ იგი ნათლისღების მადლში მამის შემდეგ იხსენიება? აჰა, აქ ხომ პირიქითაა: პირველად თვითონ ამბობს „უფალი ჩვენი იესო ქრისტე", შემდეგ კი — „ღმერთი და მამა უფლისა ჩვენისა." „რომელმან შემიყუარნა ჩუენ და მოგუცა ნუგეშინის-ცემაჲ საუკუნოჲ" (). რომელ ნუგეშინისცემას? მომავალ სიკეთეთა სასოებას. ხედავ, როგორ აღამაღლებს მათ გონებას ლოცვის სახით, როცა ღვთის გამოუთქმელი მზრუნველობის საწინდრებსა და დასტურებს წინ უდებს?
„ნუგეშინის-ეცინ გულთა თქუენთა და განგამტკიცენინ თქუენ ყოვლითა სიტყჳთა და საქმითა კეთილითა." (), — ამბობს; ესე იგი, ყოველი კეთილი საქმისა და სიტყვის მეშვეობით. ვინაიდან ქრისტიანთა ნუგეში ეს არის: არა მხოლოდ ის სურდეთ, რომ რაიმე კეთილი გააკეთონ, არამედ ისიც, რაც ღმერთთან სათნოა. იხილე, როგორ აცხრობს მათ ამპარტავნებას. „მოგუცა ნუგეშინის-ცემაჲ საუკუნოჲ და სასოებაჲ კეთილი მადლითა მით," — ამბობს (). ამასთანავე მომავალთა მიმართ კეთილი სასოებითაც აღავსებს. ვინაიდან, თუ ამდენი მადლით მოგვცა, მით უფრო მოგვცემს მომავალსაც. მე კი ასე ვთქვი, ამბობს, ხოლო ყოველივე ღმერთისაგან არის.
„განგამტკიცენინ" (), ესე იგი, განამტკიცოს, რათა არც შეირყეს და არც გადაიხაროს; ვინაიდან ეს ჩვენიც არის და მისიც. ამიტომაც ეს დოგმატებისთვისაც არის და საქმეებისთვისაც. ვინაიდან სწორედ ეს არის ნუგეში: განმტკიცებულად ყოფნა. ვინაიდან, როცა ვინმე არ ირყევა, ყოველივეს, რაც კი თავს გადახდება, დიდი სულგრძელობით იტანს; ხოლო თუ გონება შეირყა, შემდგომ აღარ აღასრულებს არაფერს კეთილი და მხნე საქმეებიდან; არამედ, როგორც ვინმეს ხელები რომ მოეშვას, ასევე სულიც ირყევა, როცა არ სწამს, რომ კეთილ დასასრულამდე მივა. „ამიერითგან, ძმანო, ილოცევდით ჩუენთჳს, რაჲთა სიტყუაჲ ღმრთისაჲ რბიოდეს და იდიდებოდის, ვითარცა-იგი თქუენდა მიმართ," ().
3. მოძღვრისათვის ლოცვა და სიტყვის გავრცელება
თვითონ, ცხადია, მათთვის ილოცა, რათა განმტკიცებულიყვნენ; ახლა კი მათგან ითხოვს და ღირსად მიიჩნევს, რომ მისთვის ილოცონ, არა იმისთვის, რომ საფრთხე არ შეხვდეს (რამეთუ ამისთვის იყო დადგენილი), არამედ: „რაჲთა სიტყუაჲ ღმრთისაჲ რბიოდეს და იდიდებოდის, ვითარცა-იგი თქუენდა მიმართ," (). და თხოვნაც ქებასთან ერთადაა; როგორც ამბობს: „რაჲთა სიტყუაჲ ღმრთისაჲ რბიოდეს და იდიდებოდის, ვითარცა-იგი თქუენდა მიმართ," (). „და რაჲთა განვერნეთ უწესოთა და უკეთურთა კაცთაგან, რამეთუ არა ყოველთაჲ არს სარწმუნოებაჲ." (). ეს მის საფრთხეებსაც ცხადყოფს; ამიტომაც განსაკუთრებით სთხოვდა მათ. ამბობს: „და რაჲთა განვერნეთ უწესოთა და უკეთურთა კაცთაგან, რამეთუ არა ყოველთაჲ არს სარწმუნოებაჲ." (). მაშასადამე, ქადაგების მოწინააღმდეგეებზე ლაპარაკობს, იმათზე, ვინც მოძღვრებებს წინ აღუდგება და ებრძვის. რამეთუ ეს მიანიშნა, როცა თქვა: „რამეთუ არა ყოველთაჲ არს სარწმუნოებაჲ." (). აქ, მგონია, საფრთხეებზე კი არ მიანიშნებს, არამედ მათზე, ვინც მის სიტყვას ეწინააღმდეგება და აბრკოლებს, როგორც იყო ჰიმენე, როგორც ალექსანდრე მჭედელი. რამეთუ, როგორც ამბობს, „რამეთუ ფრიად წინა-აღუდგა იგი ჩუენთა სიტყუათა." (); თითქოს ვინმე მამობრივ წილხვედრზე ამბობდეს, რომ ყველას როდი ერგება სამეფო კარზე მსახურება; ასევე პავლეც ამბობს, რომ იმ ბოროტთაგან, რომელთაგანაც გათავისუფლება სურს, არიან ისეთები, ვისაც ურწმუნოება ერგო.
ამას რომ ამბობს, ერთდროულად მათაც აღამართებს. მაშასადამე, რაღაც დიდნი ყოფილან, თუკი ესოდენი კადნიერება აქვთ, რომ მოძღვარიც კი შეუძლიათ საფრთხეებისგან განათავისუფლონ და ქადაგება გაუადვილონ. ამიტომ ჩვენც იმავეს გეუბნებით თქვენ. ნურავინ დაგვწამებს თავხედობას; ნურავინ თქვენგანი გადამეტებული თავმდაბლობით მოგვაკლებს ესოდენ დიდ დახმარებას. რამეთუ ამას არ იმავე განზრახვით ვამბობთ, რა განზრახვითაც პავლე ამბობდა; ის ამას მოწაფეთა გამხნევების სურვილით ამბობდა, ჩვენ კი იმისთვის, რომ რაიმე დიდი და კეთილი ნაყოფი მივიღოთ; და ფრიად გვწამს, რომ ყველაფერს აღვასრულებთ, თუ ყველანი ერთსულოვნად მოისურვებთ ხელების აღპყრობას ღმერთისკენ ჩვენი სიმცირისთვის. ასე ვებრძოლოთ მტრებს ლოცვითა და ვედრებით. რამეთუ თუ ძველნი შეიარაღებულებს ასე ებრძოდნენ, გაცილებით მეტად გვმართებს ასე ვებრძოლოთ უიარაღოებს. ასე დაამარცხა ეზეკიამ ასურელი, ასე მოსემ — ამალეკი, ასე სამუელმა — ასკალონელები, ასე ისრაელმა — ოცდათორმეტი მეფე. თუ იქ, სადაც იარაღი, წყობა და ბრძოლა იყო საჭირო, იარაღი მიატოვეს და ლოცვას შეაფარეს თავი, იქ, სადაც საქმეები მხოლოდ ლოცვით უნდა აღსრულდეს, განა გაცილებით მეტად არ გვმართებს ლოცვა?
მაგრამ იქ, იტყვის ვინმე, წინამძღვრები ევედრებოდნენ ერისთვის; შენ კი ღირსად მიიჩნევ, რომ ერი წინამძღვრისთვის ევედროს? ვიცი მეც. რამეთუ მაშინ ქვეშევრდომნი რაღაც საცოდავნი და უბრალონი იყვნენ; ამიტომ მხოლოდ მხედართმთავრის კადნიერებითა და სათნოებით იხსნებოდნენ. ახლა კი, როცა ღვთის მადლი განმრავლდა, ქვეშევრდომთა შორის ბევრს, უფრო სწორად კი უმეტესობას, ვიპოვით მმართველზე დიდად აღმატებულს; ამიტომ ნუ მოგვაკლებთ ამ თანადგომას: ხელები აღგვიმართეთ, რათა არ მოგვედუნოს; პირი გაგვიხსენით, რათა არ დაგვეხშოს; ევედრეთ ღმერთს, ამისთვის ევედრეთ. ცხადია, რაც ხდება, ერთი მხრივ, ჩვენთვის ხდება, მაგრამ ყოველივე თქვენთვის ხდება; რამეთუ თქვენი სარგებლობისთვის ვართ დადგენილნი და თქვენს საქმეებზე ვზრუნავთ. ევედრეთ თითოეული, პირადადაც და ერთადაც.
იხილე პავლე, რომელიც ამბობს: „თანა-შეწევნითა ლოცვათა თქუენთაჲთა ჩუენთჳს, რაჲთა მრავლითა პირითა ჩუენდა მომართი იგი მადლი მრავალთა მიერ სამადლობელ იქმნას თქუენთჳს." (); ესე იგი, რათა მრავალთ მისცეს მადლი. თუ ადამიანთა შორის ხალხი მივიდა და სასიკვდილოდ წაყვანილი მსჯავრდებულნი გამოითხოვა, მეფემ კი სიმრავლისგან მორიდებულმა თავისი განაჩენი შეცვალა, გაცილებით მეტად ღმერთიც მოილბობა თქვენით, არა სიმრავლის გამო, არამედ სათნოების გამო. რამეთუ სასტიკი მტერი გვყავს. რამეთუ თქვენგან თითოეული თავისას ზრუნავს და ფიქრობს, ჩვენ კი ერთად ყველასას; ბრძოლის იმ ნაწილში ვდგავართ, რომელიც იტანჯება. ეშმაკი უფრო სასტიკად იარაღდება ჩვენს წინააღმდეგ. რამეთუ ომებშიც მოწინააღმდეგე უწინარეს ყოვლისა მხედართმთავრის დამხობას ცდილობს. ამიტომ იქ ყველა თანამებრძოლი მირბის; ამიტომაც დიდი ხმაური დგება, რადგან თითოეული მის გამოხსნას ცდილობს, და ფარებით ყოველი მხრიდან გარს ერტყმიან, რათა მისი თავი გადაარჩინონ.
ისმინეთ, რას ეუბნება დავითს მთელი ხალხი (ამას არ ვამბობ იმიტომ, რომ თავს დავითს ვადარებდე, ასე არ გადავრეულვარ; არამედ მსურს ვაჩვენო ხალხის გულითადი სიყვარული წინამძღვრის მიმართ): „რათამცა არღარა განვიდა დავით ბრძოლად მათ თანა, რამეთუ არა დაშრტეს სანთელი იგი ისრაჱლისა." (). ხედავ, რაოდენი მოფრთხილებით ეპყრობოდნენ მოხუცს? ფრიად მჭირდება თქვენი ლოცვები; ნურავინ, როგორც ვთქვი, გადამეტებული თავმდაბლობით წამართმევს ამ თანადგომასა და დახმარებას. თუ ჩვენი საქმე კეთილად წარემართება, თქვენიც უფრო ბრწყინვალე იქნება; თუ ჩვენთან მოძღვრების ნაკადი უხვად მოვა, სიმდიდრე თქვენამდე გადავა. ისმინე წინასწარმეტყველის სიტყვა: „ნუ აძოებენა მწყემსნი თავთა თჳსთა," (). ხედავ პავლეს, რომელიც განუწყვეტლივ ეძიებს ამ ლოცვებს? გესმის, რომ პეტრე ასე გამოიხსნა საპყრობილიდან, რადგან მისთვის გულმოდგინე ლოცვა აღევლინებოდა? ფრიად მწამს, რომ თქვენს ლოცვას მრავალი რამის ძალა ექნება, როცა ესოდენი თანხმობით აღევლინება.
როგორ ფიქრობთ, რაოდენ აღემატება ჩვენს სიმცირეს ესოდენი ხალხისთვის ღმერთთან მიახლება და ვედრება? რამეთუ თუ თვით მე საკუთარი თავისთვის ვედრების კადნიერება არ მაქვს, მით უმეტეს არ მექნება სხვებისთვის. რამეთუ ეს კეთილად წარმოჩენილთა საქმეა: სხვებისთვისაც სთხოვონ ღმერთს მოწყალე გახდომა, მათ, ვინც ღმერთი თავისი თავის მიმართ კეთილგანწყობილად გახადა; ხოლო ვინც თვითონვე დაბრკოლებულა, როგორ ივედრებს სხვისთვის? მაგრამ მაინც, რადგან მამობრივი გულმოწყალებით გეხვევით, რადგან სიყვარული ყველაფერს ბედავს, არა მხოლოდ ეკლესიაში, არამედ სახლშიც, ყოველივე სხვაზე უწინარეს, თქვენი სულიერი და ხორციელი სიჯანსაღისთვის აღვავლენ ვედრებას. რამეთუ არ არსებობს სხვა ლოცვა, რომელიც ასე შეეფერება მღვდელს, როგორც ის, რომ თავისაზე უწინ ერის სიკეთეებისთვის მივიდეს და შეევედროს ღმერთს. რამეთუ თუ იობი, როგორც კი აღდგებოდა, ხორციელ შვილთათვის ესოდენს აკეთებდა, რაოდენ მეტად გვმართებს ჩვენ ამის კეთება სულიერ შვილთათვის?
4. ლოცვის ერთობა და საერთო ზიარება
რად ვამბობ ამას? იმიტომ, რომ თუ ჩვენ თქვენ ყველასთვის ვედრებასა და ლოცვებს აღვავლენთ, თუმცაღა ამ საქმის სიდიადეს ასე შორს ვართ ჩამოშორებულნი, ბევრად უფრო მართებულია, რომ თქვენც ამას აკეთებდეთ. რამეთუ ერთმა რომ მრავლისთვის ითხოვოს, ეს ფრიად კადნიერი საქმეა და დიდ კადნიერებას მოითხოვს; ხოლო მრავალი ერთად რომ შეიკრიბოს და ერთისთვის აღავლინოს ვედრება, ამაში არაფერია მძიმე. ვინაიდან თითოეული ამას საკუთარი სათნოების ნდობით კი არ აკეთებს, არამედ სიმრავლისა და ერთსულოვნების ნდობით, რითაც ღმერთი ყველგან განსაკუთრებით მოიდრიკება. რამეთუ ამბობს: „რამეთუ სადაცა იყვნენ ორნი გინა სამნი შეკრებულ სახელისა ჩემისათჳს, მუნ ვარ მე შორის მათსა." (). თუ იქ, სადაც ორი ან სამი შეკრებილია, მათ შორის არის, ბევრად უფრო თქვენთან არის. რამეთუ რასაც ცალკე მლოცველი ვერ მიიღებს, იმას სიმრავლესთან ერთად მლოცველი მიიღებს; რატომ? იმიტომ, რომ თუნდაც საკუთარი სათნოება არ იყოს, თანხმობას მაინც დიდი ძალა აქვს.
ამბობს: „რამეთუ სადაცა იყვნენ ორნი გინა სამნი შეკრებულ სახელისა ჩემისათჳს, მუნ ვარ მე შორის მათსა." (). რატომ თქვა: ორი? რამეთუ თუ ერთი ადამიანიც იყოს შენი სახელისთვის შეკრებილი, რატომ არ ხარ იქ? იმიტომ, რომ მსურს, ყველანი ერთად იყვნენ და არ დაიფანტონ. მაშ, ერთურთს მივეკრათ, სიყვარულით შევიკრათ, ნურავინ განგვაშორებს. თუ ვინმეს ბრალი აქვს დასადები, თუ ვინმე დამწუხრებულია, გულში ნუ ჩაიტოვებს, იქნება ეს მოყვასის მიმართ თუ ჩვენს მიმართ. ამას გთხოვთ: მოდიოდეთ, ბრალს დებდეთ და ჩვენგან პასუხებს იღებდეთ.
ამხილე, ამბობს, იქნებ არ უთქვამს; ამხილე, იქნებ არ გაუკეთებია; ხოლო თუ გააკეთა, იმისთვის, რომ აღარ დაუმატოს. რამეთუ ან თავს ვიმართლებთ, ან, თუ დამნაშავედ აღმოვჩნდით, შენდობას ვითხოვთ და ვცდილობთ, ამიერიდან იმავე საქმეებში აღარ ჩავვარდეთ. ეს თქვენთვისაც სასარგებლოა და ჩვენთვისაც. რამეთუ თქვენ, შესაძლოა, უსაფუძვლოდაც გვდებთ ბრალს, საქმის ჭეშმარიტებას რომ შეიტყობთ, გამოსწორდებით; ხოლო ჩვენ, თუ შევცოდეთ და არ ვიცით, გამოვსწორდებით. თქვენთვის გულგრილობა სასარგებლო არ არის; რამეთუ სასჯელი ელის მათ, ვინც ყოველ უქმ სიტყვას წარმოთქვამს: „ყოველი სიტყუაჲ უქმი რომელსა იტყოდიან კაცნი, მისცენ სიტყუაჲ მისთჳს დღესა მას სასჯელისასა." (). ჩვენ კი ბრალდებებს ვიცილებთ, ცრუსაც და ჭეშმარიტსაც: ცრუს იმით, რომ ვაჩვენებთ, ცრუა, ხოლო ჭეშმარიტს იმით, რომ იმავეს აღარ ვაკეთებთ.
რამეთუ ამდენზე მზრუნველს აუცილებლად რაღაც არ ეცოდინება და უცოდინრობის გამო შეცდება. რამეთუ თუ თითოეული თქვენგანი, რომელსაც სახლი აქვს და ცოლს, შვილებსა და მსახურებს წინამძღვრობს, ზოგი მეტს, ზოგი ნაკლებს, მაინც ასე მცირერიცხოვან სულებშიც იძულებულია ბევრ რამეში შეცდეს, არა როგორც სურს, არამედ ან იმიტომ, რომ არ იცის, ან იმიტომ, რომ რაიმეს გამოსწორება უნდა, ბევრად უფრო ჩვენ, ამხელა დასის წინამძღოლნი. და კიდევ: „უფალმა გაგამრავლოთ თქვენ და გაკურთხოთ თქვენ, მცირენი დიდებთან ერთად" ().1 რამეთუ თუმცა სიმრავლისგან დიდი ზრუნვა იშვება, მაინც არ ვწყვეტთ ლოცვას, რომ ეს ზრუნვა გაგვემრავლოს, ეს სიმრავლე მოემატოს, მრავალგზის გამრავლდეს და ურიცხვი გახდეს. რამეთუ მამებიც, თუმცა მრავალშვილიანობისგან ხშირად იტანჯებიან, მაინც არავის მოშორება არ სურთ.
ყოველივე ჩვენთვისაც და თქვენთვისაც თანასწორია, თვით სიკეთეთა საფუძვლებიც კი. მე მეტი სიუხვით და თქვენ ნაკლებით კი არ ვეზიარებით წმიდა ტრაპეზს, არამედ ორივენი ერთნაირად ვეხებით მას. თუ მე პირველი ვარ, ეს დიდი არაფერია, რადგან შვილებს შორისაც უფროსი პირველი იწვდის ხელს სუფრისკენ, მაგრამ ამის გარდა მეტი არაფერი ხდება, არამედ ყოველივე ჩვენთვის თანასწორია; მაცხოვნებელი ცხოვრება, რომელიც ჩვენს სულებს აკავშირებს, ერთსა და იმავე პატივით ეძლევა ორივეს. მე სხვა კრავს კი არ ვეზიარები და თქვენ სხვას, არამედ ყველანი ერთსა და იმავეს ვეზიარებით; ერთსა და იმავე ნათლისღებას ვფლობთ ორივე, ერთი სულის ღირსნი გავხდით, ერთსა და იმავე სასუფევლისკენ მივისწრაფვით ორივე, ქრისტეს ძმები ვართ ერთნაირად; ყოველივე საერთო გვაქვს. მაშ, რაში ვარ მე მეტი? ზრუნვებში, შრომებში, საზრუნავებში, თქვენთვის ტკივილის განცდაში. მაგრამ ამ ტკივილზე ტკბილი არაფერია; რადგან დედაც, რომელიც შვილისთვის იტანჯება, ტკივილით ტკბება, შობილებზე ზრუნავს და ზრუნვებით იხარებს; თუმცა ზრუნვა თავისთავად მწარეა; მაგრამ როცა შვილებისთვის ხდება, დიდ სიამოვნებას შეიცავს.
მრავალი თქვენგანი ვშვი, მაგრამ ამის შემდეგაც მაქვს მშობიარობის ტკივილები. რამეთუ ხორციელ დედებთან ჯერ მშობიარობის ტკივილებია და შემდეგ შობა; აქ კი მშობიარობის ტკივილები უკანასკნელ ამოსუნთქვამდეა, რათა შობის შემდეგაც სადმე რაიმე მოწყვეტილ ნაყოფად არ იქცეს. და მე მენატრებით. რამეთუ თუნდაც ხშირად სხვამ შვა, მაინც მე ზრუნვებით ვიფლითები; რადგან ჩვენით კი არ ვშობთ, არამედ ყოველივე ღმერთის მადლისაა. ხოლო თუ ორივენი სულით ვშობთ, არავინ შეცდება, თუკი ჩემგან შობილებს მისებად უწოდებს და მისგან შობილებს ჩემებად. მაშ, ყოველივე ეს გაიაზრეთ და ხელი გამოგვიწოდეთ, რათა თქვენც ჩვენი სიქადული გახდეთ და ჩვენც თქვენი — ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს დღეს; ნეტავ ის დღე ყველამ კადნიერებით ვიხილოთ ქრისტე იესოში, ჩვენს უფალში.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ეს ფსალმუნის ლოცვითი ფრაზა ადგილობრივ პარალელურ კორპუსში ძველი ქართული სვეტით არ იყო მოცემული; ამიტომ პირდაპირ ბერძნული წყაროდან გადმოითარგმნა. ↩