📋 სარჩევი
„რამეთუ თქუენ მიერ განეფინა სიტყუაჲ იგი უფლისაჲ არა ხოლო მაკედონიას შინა და აქაიას, არამედ ყოველთა ადგილთა სარწმუნოებაჲ თქუენი ღმრთისა მიმართ განჴდა, ვიდრემდის არღარა გჳჴმს ჩუენ სიტყუად რაჲმე. მაგათ თჳთ გითხრან ჩუენთჳს, ვითარი შესლვაჲ გუაქუნდა თქუენდა მიმართ, და ვითარ მოიქეცით კერპთაგან ღმრთისა მიმართ მონებად ღმრთისა ცხოველისა და ჭეშმარიტისა და მოლოდებად ძისა მისისა ზეცით, რომელი-იგი აღადგინა მკუდრეთით, იესუ, მჴსნელი ჩუენი, რისხვისა მისგან მომავალისა." ().
1. სარწმუნოების ხმობა და ძის მოლოდინი
როგორც კეთილსურნელოვანი ნელსაცხებელი სურნელს თავის თავში გამოკეტილად არ იჭერს, არამედ შორიდან გამოსცემს მას და ჰაერს თავისი სურნელით მსჭვალავს, ამგვარად ახლობელთა გრძნობებამდეც აღწევს; ასევე კეთილშობილ და საკვირველ კაცებს სათნოება თავის თავში გამოკეტილი არა აქვთ, არამედ თავიანთი სახელით მრავალს არგებენ და უკეთესებად აქცევენ. სწორედ ეს მოხდა მაშინაც. ამიტომაც ამბობდა: „ვიდრეღა იქმნენითცა თქუენ სახე ყოველთა მათ მორწმუნეთა, რომელნი არიან მაკედონიას შინა და აქაჲას." (). ამბობს: „რამეთუ თქუენ მიერ განეფინა სიტყუაჲ იგი უფლისაჲ არა ხოლო მაკედონიას შინა და აქაიას, არამედ ყოველთა ადგილთა სარწმუნოებაჲ თქუენი ღმრთისა მიმართ განჴდა" (). ამრიგად, ამბობს, სწავლებით ყველა ახლობელი აავსეთ, ხოლო საკვირველი საქმეებით - მთელი ქვეყნიერება; რადგან სიტყვები „ყოველთა ადგილთა" () ამას ნიშნავს. და არ უთქვამს: „თქვენი რწმენა საყოველთაოდ ითქვა", არამედ - „განეფინა" (), რითაც აჩვენებს, რომ როგორც ბუკის მკაფიო ხმა მთელ ახლომდებარე ადგილს ავსებს, ასევე თქვენი სიმხნის სახელი, თითქოს ბუკი რეკდეს, საკმარისია მთელი ქვეყნიერება აავსოს და ყველგან მცხოვრებთ ერთნაირი ხმიანობით მისწვდეს. რადგან დიდი საქმეები იქ, სადაც ხდება, უფრო ბრწყინვალედ იგალობება; შორს კი იგალობება, მაგრამ არა ამგვარად. თქვენგან კი ასე არ მოხდა, არამედ ცხადი ხმა გამოვიდა დედამიწის ყოველ მხარეს.
და ნურავინ ჩათვლის ამ სიტყვებს გადაჭარბებად; რადგან მაკედონელთა ეს ხალხი ქრისტეს მოსვლამდე სახელოვანი იყო და ყველგან უფრო მეტად იცნობდნენ, ვიდრე რომაელებს; ხოლო რომაელებიც ამის გამო იყვნენ საკვირველნი, რომ მაკედონელები დაიმორჩილეს. რადგან ის, რაც მაკედონელთა მეფემ მოიმოქმედა, ყოველგვარ სიტყვას აღემატებოდა: მცირე ქალაქიდან გამოვიდა და მთელი ქვეყნიერება დაიპყრო. ამიტომაც წინასწარმეტყველი მას ფრთოსან ჯიქად ხედავს, რითაც მის სისწრაფეს, ძლიერებას, ცეცხლოვანებას და მის უეცარ გადაფრენას მთელი ქვეყნიერების გასწვრივ, ნადავლითა და გამარჯვებით, გვიცხადებს. ამბობენ, რომ როდესაც ერთი ფილოსოფოსისგან მოისმინა, რომ უთვალავი სამყარო არსებობს, მწარედ ამოიოხრა: უთვალავი სამყაროს არსებობის მიუხედავად, თავად ერთსაც კი ვერ დაუფლებია; ამგვარად დიდად მოაზროვნე და დიდსულოვანი იყო იგი და მთელ ქვეყნიერებაში იცნობდნენ. ამიტომ მეფის სახელთან ერთად იზრდებოდა ერის დიდებაც; რადგან მას ალექსანდრე მაკედონელი ეწოდებოდა; ასე რომ, როცა იგი ყველგან სახელდებოდა, სამართლიანად იგალობებოდა ყველგან მაკედონელებთან დაკავშირებული ამბებიც; სახელოვანთა საქმეებიდან ხომ შეუძლებელია რამე შეუმჩნეველი დარჩეს. ამრიგად, მაკედონელთა საქმეები რომაელთა საქმეებზე არანაკლებ ცნობილი იყო. ამბობს: „სარწმუნოებაჲ თქუენი ღმრთისა მიმართ განჴდა" (). იხილე, როგორ, თითქოს ცოცხალ არსებაზე საუბრობდეს, სიტყვა „განჴდა" () დასმული აქვს; ესეც მათი მხურვალებისგან მოდიოდა.
შემდეგ, რათა აჩვენოს, რომ მათ თავიანთი რწმენა ასეთი მხურვალე და ქმედითი წარმოაჩინეს, უმატებს: „ვიდრემდის არღარა გჳჴმს ჩუენ სიტყუად რაჲმე." (). „მაგათ თჳთ გითხრან ჩუენთჳს, ვითარი შესლვაჲ გუაქუნდა თქუენდა მიმართ" (). ისინი არ ელოდებიან, რომ თქვენ შესახებ მოისმინონ, არამედ ვინც იქ არ ყოფილა და არ უხილავს თქვენი კეთილი საქმეები, იმათგან იღებენ ცნობას, ვინც იქ იყვნენ და თქვენი საქმეები იხილეს; თქვენი საქმეების ამბავი ასე გახდა ყველგან სმენით ცნობილი. მაშასადამე, აღარ დაგვჭირდება, რომ თქვენი საქმეები მოვუთხროთ და ამით იმავე მოშურნეობამდე მივიყვანოთ ისინი; რადგან რაც მათ ჩვენგან უნდა მოესმინათ, იმას თვითონვე წინასწარ ამბობენ. თუმცა ასეთ შემთხვევებში ბევრგან შური ჩნდება, მაგრამ ამ აღმატებამ ესეც სძლია, და ისინი თვითონ გახდნენ თქვენი ღვაწლების მქადაგებელნი. თუმცა თქვენზე უკან რჩებიან, ამ შემთხვევაშიც არ დუმან, არამედ ჩვენზე უწინ ამბობენ. ხოლო როცა ასეთნი ლაპარაკობენ, ჩვენ არ შეგვიძლია, მათ არ ვერწმუნოთ.
რას ნიშნავს: „ვითარი შესლვაჲ გუაქუნდა თქუენდა მიმართ" ()? ეს ნიშნავს, რომ ჩვენი შესვლა სავსე იყო საფრთხეებითა და სიკვდილის უთვალავი საშიშროებით, და რომ ამ საფრთხეთაგან ვერაფერმა შეგაშფოთათ; არამედ, თითქოს არაფერი მომხდარიყო, ასე გვეკვროდით. თითქოს არავითარი ბოროტება არ დაგმართნოდათ, არამედ უთვალავი სიკეთით გესარგებლათ, ამ ყველაფრის შემდეგაც ასე მიგვიღეთ. რადგან ეს უკვე მოციქულების მეორე მისვლა იყო. მაგალითად, ისინი ბერეაში წავიდნენ და იქ დევნა განიცადეს; ამის შემდეგ კი, როცა კვლავ მოვიდნენ, თესალონიკელებმა ისე მიიღეს ისინი, რომ მოციქულებს თვით თესალონიკელებისგანაც პატივი მიეღოთ, და მოციქულებისთვის თავიანთი სიცოცხლეც კი დადეს. ამრიგად, სიტყვები „ვითარი შესლვაჲ გუაქუნდა" () შერეული აზრისაა: მასში თესალონიკელების ქებაც არის და მოციქულებისაც; მაგრამ პავლემ ეს თესალონიკელთა ქებისკენ მიმართა. და ამბობს: „და ვითარ მოიქეცით კერპთაგან ღმრთისა მიმართ მონებად ღმრთისა ცხოველისა და ჭეშმარიტისა" (); ანუ, რომ ადვილად, დიდი მხურვალებით მოიქეცით და კერპებიდან ცოცხალი და ჭეშმარიტი ღმერთის მსახურებად მოქცევას ბევრი შრომა არ დასჭირვებია. აქ შეგონებაც შემოიტანა, რაც სიტყვის წარმოთქმას უფრო ნაკლებად მძიმე ხდის.
ამბობს: „და მოლოდებად ძისა მისისა ზეცით, რომელი-იგი აღადგინა მკუდრეთით, იესუ, მჴსნელი ჩუენი, რისხვისა მისგან მომავალისა." (). ამბობს: „და მოლოდებად ძისა მისისა ზეცით" (), ჯვარცმულისა, დაფლულისა; ამიტომაც, ამის საჩვენებლად, უმატებს: „რომელი-იგი აღადგინა მკუდრეთით" (). ხედავ, როგორ არის აქ ერთად ყველაფერი: აღდგომაც, ამაღლებაც, მეორედ მოსვლაც, სამსჯავროც, მართალთა საზღაურიც და ბოროტთა სასჯელიც? ამბობს: „იესუ, მჴსნელი ჩუენი, რისხვისა მისგან მომავალისა." (). ეს მათთვის ნუგეშიც არის, შეგონებაც და წახალისებაც. რადგან თუ ღმერთმა თავისი ძე მკვდრეთით აღადგინა, და იგი ზეცაშია, და იქიდან მოვა (ხოლო თქვენ ირწმუნეთ, რომ ეს ასეა; რადგან რომ არ გერწმუნათ, ამდენს არ დაითმენდით), ეს ყოველივეც საკმარისი ნუგეშია. ხოლო თუ მდევნელებიც უეჭველად მიიღებენ სასჯელს, როგორც ამას მეორე ეპისტოლეშიც ამბობს, თქვენც სხვა, არამცირე ნუგეში გექნებათ. სხვაგვარადაც, თქვა: „და მოლოდებად ძისა მისისა ზეცით" (), რითაც აჩვენებს, რომ საშინელებანი ახლოსაა, სიკეთენი კი მაშინ არის მოსალოდნელი, როცა ქრისტე ზეციდან მოვა.
იხილე, რამდენი სასოებაა საჭირო: რომ ჯვარცმული აღდგა, რომ ზეცაში ამაღლდა, რომ მოდის ცოცხალთა და მკვდართა განსასჯელად; ამიტომაც ამბობს: „რამეთუ თქუენ თჳთ უწყით, ძმანო, შემოსლვაჲ იგი ჩუენი თქუენდა მიმართ, რამეთუ არა ცუდად რაჲ იყო; არამედ წინაწარ ვივნეთ და ვიგინენით, ვითარცა-იგი უწყით, ფილიპეს შინა, განვეცხადენით ღმრთისა ჩუენისა მიერ სიტყუად თქუენდა მიმართ სახარებასა მას ღმრთისასა მრავლითა ღუაწლითა." ().
2. მოციქულთა ღვაწლი და ქადაგების სიწრფელე
დიდია თქვენი საქმეებიც, მაგრამ არც ჩვენ დავყრდნობილვართ ადამიანურ სიტყვას. მაგრამ რასაც ზემოთ ამბობს, ამასვე ამბობს აქაც: ქადაგება, თუ როგორი იყო იგი, ორივე მხრიდან ცხადდება - ნიშნებითაც, მქადაგებელთა განზრახვითაც და მიმღებთა მხურვალებითა და გულმოდგინებითაც. ამბობს: „რამეთუ თქუენ თჳთ უწყით, ძმანო, შემოსლვაჲ იგი ჩუენი თქუენდა მიმართ, რამეთუ არა ცუდად რაჲ იყო;" (), ესე იგი, იგი მხოლოდ ადამიანური არ ყოფილა და არც შემთხვევითი. რადგან დიდი საფრთხეებიდან, სიკვდილთაგან და ჭრილობათაგან გამოსულნი, მაშინვე კვლავ საფრთხეებში ჩავცვივდით. ამბობს: „არამედ წინაწარ ვივნეთ და ვიგინენით, ვითარცა-იგი უწყით, ფილიპეს შინა, განვეცხადენით ღმრთისა ჩუენისა მიერ" (). ხედავ, როგორ მიაკუთვნებს კვლავ ყოველივეს ღმერთს? შემდეგ ამბობს: „სიტყუად თქუენდა მიმართ სახარებასა მას ღმრთისასა მრავლითა ღუაწლითა." (). არ შეიძლება ითქვას, ამბობს, რომ იქ კი საფრთხეში ვიყავით, აქ კი არა; თქვენც იცით, რაოდენი იყო საფრთხე და რაოდენი ბრძოლით ვიყავით თქვენთან. ამასვე წერს კორინთელებსაც, როცა ამბობს: „და მე უძლურებასა შინა და შიშსა და ძრწოლასა მრავალსა ვიყავ თქუენდა მიმართ." (). „რამეთუ ნუგეშინის-ცემაჲ ესე ჩუენი არა საცთურისაგან, არცა არა-წმიდებისა, არცა ზაკუვით, არამედ, ვითარცა-იგი გამოცდილ ვართ ღმრთისა მიერ რწმუნებად ჩუენდა სახარებაჲ იგი, ეგრეთცა ვიტყჳთ, არა ვითარცა კაცთა სათნო-ვეყოფვით, არამედ ღმერთსა, რომელი-იგი არს გამომცდელი გულითა ჩუენითაჲ." ().
ხედავ, რომ, როგორც ვთქვი, მათი სიმტკიციდან იღებს დასტურს, რომ ქადაგება საღვთოა? რადგან ეს რომ ასე არ ყოფილიყო, მოტყუება რომ ყოფილიყო, ამდენ საფრთხეს არ დავითმენდით, როცა მდევნელები სუნთქვის საშუალებასაც კი არ გვაძლევდნენ. მაშ, რაღაა ეს? მომავალ სიკეთეთაგან რაიმესადმი მისწრაფება რომ არ გაგვჩენოდა და დარწმუნებულნი არ ვყოფილიყავით, რომ კეთილი სასოება არსებობს, ტანჯვის ჟამს ასეთი გულმოდგინება არ გვექნებოდა. რადგან ვინ აირჩევდა, აქაური სიკეთეებისათვის ამდენი დაეთმინა და ბრძოლითა და საფრთხეებით აღსავსე ცხოვრება ეცხოვრა? ვინღა დაიჯერებდა მათ სიტყვას? რადგან განა ეს ყოველივე საკმარისი არ არის მოწაფეთა შესაძრწუნებლად, როცა ისინი მოძღვრებს საფრთხეებში ხედავენ? მაგრამ თქვენ ეს არ დაგმართნიათ; რადგან ამბობს: „რამეთუ ნუგეშინის-ცემაჲ ესე ჩუენი არა საცთურისაგან" (), ესე იგი, ჩვენი სწავლება ცთომილებისაგან არ არის. ამბობს: ეს საქმე არც მზაკვრობაა და არც მოტყუება, რომ საფრთხის წინაშე დავნებდეთ. არც საძაგელი საქმეებისთვის ვიღვწით, როგორიც გრძნეულთა და მოგვთა საქმეებია - ამას ნიშნავს სიტყვები: „რამეთუ ნუგეშინის-ცემაჲ ესე ჩუენი არა საცთურისაგან, არცა არა-წმიდებისა, არცა ზაკუვით," (); არც მზაკვრობით ვიქცევით და არც რაიმე ამბოხით, როგორც თევდამ გააკეთა, არამედ: „არამედ, ვითარცა-იგი გამოცდილ ვართ ღმრთისა მიერ რწმუნებად ჩუენდა სახარებაჲ იგი, ეგრეთცა ვიტყჳთ, არა ვითარცა კაცთა სათნო-ვეყოფვით, არამედ ღმერთსა" ().
ხედავ, რომ დიდებისმოყვარეობა არ არის? ამბობს: „არამედ ღმერთსა, რომელი-იგი არს გამომცდელი გულითა ჩუენითაჲ" (). ადამიანთა საამებლად არაფერს ვაკეთებთ, ამბობს; რადგან რის გამო გავაკეთებდით ამას? შემდეგ, როცა ისინი იმით შეაქო, რომ თქვა: ადამიანთა საამებლად არ გვინდა მოქმედება და არც ადამიანთაგან პატივებს ვეძიებთო, დაუმატა: „არამედ, ვითარცა-იგი გამოცდილ ვართ ღმრთისა მიერ რწმუნებად ჩუენდა სახარებაჲ იგი" (). თითქოს ეთქვა: ყოველივე ამქვეყნიურისაგან თავისუფალნი რომ არ ვენახეთ, არ აგვირჩევდა; მაშ, როგორებიც ღმერთმა ღირსად გვცნო, ისეთივენი ვრჩებით. ამბობს: „ვითარცა-იგი გამოცდილ ვართ ღმრთისა მიერ რწმუნებად ჩუენდა სახარებაჲ იგი" (); ესე იგი, ჩვენ გამოგვცადა და სახარება მოგვანდო. ამრიგად, როგორც ღირსნი გამოვჩნდით ღმერთის წინაშე, ასევე ვრჩებით. ამ სათნოების დასტურია ის, რომ სახარება მოგვენდო; ხოლო ჩვენში რაიმე უვარგისი რომ ყოფილიყო, ღმერთი ჩვენ ღირსად არ მიიჩნევდა. ხოლო აქ სიტყვა „გამოგვცადა" ნიშნავს: „ღირსნი გვპოვა და მოგვანდო", და არა: „გამოიკვლია"; რადგან ჩვენ ჯერ ვამოწმებთ და შემდეგ ვმოქმედებთ, ღმერთს კი შემოწმება არ სჭირდება. მაშასადამე, ასე ვლაპარაკობთ, როგორც შეჰფერის ღმრთის მიერ გამოცდილთა, სახარების მინდობილთა და მის ღირსად მიჩნეულთ; და ამბობს: „ეგრეთცა ვიტყჳთ, არა ვითარცა კაცთა სათნო-ვეყოფვით" (), ესე იგი, ყოველივე ამას თქვენი გულის მოსაგებად არ ვაკეთებთ.
ვინაიდან წინასწარ შეაქო ისინი, იმისათვის, რომ მის სიტყვას ეჭვი არ გამოეწვია, ამბობს: „რამეთუ არცა სადა სიტყჳთა ლიქნისაჲთა ვიყვენით, ვითარცა-ეგე თქუენ უწყით, არცა მიზეზითა ანგაჰრებისაჲთა, ღმერთი მოწამე არს. არცა ვეძიებთ კაცთაგან დიდებასა, არცა თქუენგან და არცა სხუათაგან; და ესეღა ჴელ-გუეწიფების, და- თუმცა რაჲმე-გამძიმეთ, ვითარცა ქრისტეს მოციქულთა," (). ამბობს: „რამეთუ არცა სადა სიტყჳთა ლიქნისაჲთა ვიყვენით" (); ესე იგი, ლიქნით არ მიგვიმართავს, რაც მატყუარათა საქმეა - იმათისა, ვისაც სურთ მსმენელები ხელში ჩაიგდონ და დაიმორჩილონ. არ შეიძლება ითქვას, თითქოს ლიქნით მივმართეთ, რათა დაგვემორჩილებინა, ანდა თითქოს ფულის გამო მოვედით ამ საქმეზე. ამრიგად, იმაში, რაც ცხადი იყო, მათ უხმობს მოწმეებად: თუ ლიქნით მივმართეთ, თქვენ იცითო, ამბობს; ხოლო იმაში, რაც დაფარული იყო - ანგარების გზით ხომ არ ვიქცეოდით - ღმერთს უხმობს მოწმედ. ამბობს: „არცა ვეძიებთ კაცთაგან დიდებასა, არცა თქუენგან და არცა სხუათაგან; და ესეღა ჴელ-გუეწიფების, და- თუმცა რაჲმე-გამძიმეთ, ვითარცა ქრისტეს მოციქულთა," (), ესე იგი, არც პატივებს ვეძებდით, არც თავს ვიქებდით და არც ამალით ვიყავით გარემოცულნი.
თუმცა ესეც რომ გაგვეკეთებინა, უცხოს არაფერს ვიზამდით; რადგან თუ მეფეთაგან გაგზავნილნიც პატივში არიან, მით უფრო ჩვენ. და არ უთქვამს: „უპატიოდ მოგვექცნენო", არც ის: „პატივით ვერ ვისარგებლეთო", რაც მათ საყვედურად გამოუვიდოდა, არამედ: „არ ვეძიეთო". მაშ, ჩვენ, რომელთაც შეგვეძლო გვეძია და არ ვეძიეთ, მაშინაც კი, როცა ქადაგება ამას მოითხოვდა, როგორ ვაკეთებთ რამეს დიდებისათვის? და მაინც, რომც გვეძია, არც ასე იქნებოდა ბრალი; რადგან შესაფერისია, რომ ღმრთისაგან ადამიანებთან გამოგზავნილებმა, თითქოს ახლა ზეციდან მოსულმა ელჩებმა, დიდი პატივი მიიღონ. მაგრამ ჩვენ ზედმეტი სიფრთხილით ამგვარს არაფერს ვაკეთებთ, რათა მოწინააღმდეგეებს პირი დავუხშოთ.
3. ჭეშმარიტი მეგობრობის სიდიადე და საზღაური
და ვერავინ იტყვის, რომ თქვენ მიმართ ასე ვიყავით, სხვების მიმართ კი - არა. რამეთუ კორინთელებსაც ასე სწერდა და ამბობდა: „რამეთუ თავსცა-იდებთ, უკუეთუ ვინმე დაგიმონებს, უკუეთუ ვინმე შეგჭამს, უკუეთუ ვინმე მიგიღებს, უკუეთუ ვინმე ამაღლდების თქუენ-ზედა, უკუეთუ ვინმე პირსა გცემს. ხოლო მოსლვაჲ ჴორცითა უძლურ, და სიტყუაჲ შეურაცხ. მომმადლეთ მე შეცოდებაჲ ესე." (; ; ). რამეთუ იქაც აჩვენებს, რომ პავლე ფრიად მდაბალი იყო, რადგან ესოდენი რამ დაითმინა. აქ კი ფულზეც ამბობს ამას: „და ესეღა ჴელ-გუეწიფების, და- თუმცა რაჲმე-გამძიმეთ, ვითარცა ქრისტეს მოციქულთა," (). „არამედ ვიქმნენით ჩუენ მშჳდ და მყუდრო თქუენ შორის" (). „ვითარცა მზრდელი რაჲ ჰფუფუნებენ თჳსთა შვილთა. ეგრეთ მოსურნე ვიყვენით თქუენდა და ჯერ-გჳჩნდა მიცემად თქუენდა არა ხოლო სახარებაჲ იგი ღმრთისაჲ, არამედ თჳსთაცა სულთა, რამეთუ საყუარელ ჩუენდა იქმნენით." (). „არამედ ვიქმნენით ჩუენ მშჳდ და მყუდრო" (), ამბობს, ესე იგი: არაფერი მომაბეზრებელი, შემაწუხებელი, მძიმე ან თავმომწონეობით აღსავსე არ გამოგვიჩენია. ხოლო სიტყვები „არამედ ვიქმნენით ჩუენ მშჳდ და მყუდრო თქუენ შორის" () ამას ნიშნავს: თითქოს ვინმეს ეთქვას, თქვენგანვე ვიყავითო და ზემდგომად არ დავმდგარვართო.
„ვითარცა მზრდელი რაჲ ჰფუფუნებენ თჳსთა შვილთა" (), ამბობს იგი. ასეთი უნდა იყოს მოძღვარი. ნუთუ ძიძა ლიქნს მიმართავს, რათა დიდება მოიპოვოს? ნუთუ პატარა ბავშვებისგან ფულს ითხოვს? ნუთუ მათთვის მძიმე და შემაწუხებელია? განა ძიძები დედებზე უფრო ნაზნი არ არიან? აქ იგი სათუთ სიყვარულს აჩვენებს. ასე, ამბობს, „ეგრეთ მოსურნე ვიყვენით თქუენდა და ჯერ-გჳჩნდა მიცემად თქუენდა არა ხოლო სახარებაჲ იგი ღმრთისაჲ, არამედ თჳსთაცა სულთა, რამეთუ საყუარელ ჩუენდა იქმნენით." (), ესე იგი, გისწრაფოდით; ისე ვიყავით თქვენთან შეკავშირებულნი, ამბობს, რომ არა მხოლოდ არაფერს ავიღებდით, არამედ, თუ საჭირო იქნებოდა, საკუთარი სულების მოცემაზეც არ ვიტყოდით უარს. მაშ, მითხარი, ეს ადამიანური აზროვნების საქმეა? ან ვინ არის ისეთი უგუნური, რომ ეს თქვას?
ამბობს: „ჯერ-გჳჩნდა მიცემად თქუენდა არა ხოლო სახარებაჲ იგი ღმრთისაჲ, არამედ თჳსთაცა სულთა" (). სულის მიცემა, ამ მხრივ, იმაზე უფრო დიდია. და რა არის სარგებელი? რამეთუ სახარებიდან სარგებელია; ხოლო სულის მიცემა, სიძნელის მხრივ, მასზე უფრო დიდია. რადგან ერთი და იგივე არ არის უბრალოდ ქადაგება და სულის მიცემა: ის უფრო პატიოსანია, ეს კი უფრო დიდი სიძნელის საქმე იყო. გვინდოდა, ამბობს, თუ კი შესაძლებელი იქნებოდა, ჩვენი სულებიც თქვენთვის დაგვეღვარა. მაშ, რადგან აქო და კვლავ აქებს, ამიტომ ამბობს: ამას იმიტომ კი არ ვაკეთებთ, რომ ფულს ვეძიებთ, ან თქვენთან ლიქნს მივმართავთ, ან დიდებას მივესწრაფვით. იხილე: თუ მათ ბევრი ეღვაწათ და საჭირო იყო მათი განსაკუთრებულად ქება და მათით განცვიფრება, რათა უფრო მტკიცენი გამხდარიყვნენ, ქებას ეჭვი ახლდა. ამიტომ, ეჭვის მოსაშორებლად, საფრთხეებს ახსენებს. და კვლავ, რათა არ ეფიქრათ, რომ საფრთხეებს იმიტომ ახსენებს, თითქოს მათთვის დაშვრა და ამიტომ მათგან პატივისცემას იმსახურებს, ამ ეჭვის გასაქარწყლებლად, საფრთხეების ხსენების შემდეგ დაუმატა: „ეგრეთ მოსურნე ვიყვენით თქუენდა და ჯერ-გჳჩნდა მიცემად თქუენდა არა ხოლო სახარებაჲ იგი ღმრთისაჲ, არამედ თჳსთაცა სულთა, რამეთუ საყუარელ ჩუენდა იქმნენით." (). ამით აჩვენებს, რომ სწორედ ამ სიყვარულის გამო სულებსაც სიხარულით მოგცემდით, რადგან თქვენთან ფრიად შეკავშირებულნი ვიყავით.
ამრიგად, სახარებას იმიტომ ვქადაგებთ, რომ ღმერთმა გვიბრძანა; მაგრამ ისე გვიყვარხართ, რომ შესაძლებელი ყოფილიყო, სულებსაც მოგცემდით. ასე უნდა უყვარდეს მოყვარეს: თუ სულსაც სთხოვენ და ეს შესაძლებელი იქნება, მის მიცემას წინ არ აღუდგეს. რას ვამბობ, თუ სთხოვენ-მეთქი? არამედ თავადვე უნდა მიიჩქაროდეს ასეთი მიცემისკენ. რამეთუ არაფერი, არაფერი შეიძლება იყოს ასეთ სიყვარულზე უტკბესი; მასში არაფერ სამწუხაროს არ შეხვდება კაცი. ჭეშმარიტად, „სარწმუნო მეგობარი სიცოცხლის წამალია" ()1; ჭეშმარიტად, „სარწმუნო მეგობარი მტკიცე საფარველია" ()1.
რადგან რას არ გააკეთებს ჭეშმარიტი მეგობარი? რამხელა სიამეს არ მიანიჭებს? რამხელა სარგებლობას? რამხელა სიმტკიცეს? თუნდაც უთვალავი საუნჯე დაასახელო, ჭეშმარიტი მეგობრის ტოლფასი არაფერია. და ჯერ თვით მეგობრობაზე ვთქვათ, რამდენი სიამე მოაქვს მას. მეგობრის ხილვისას კაცი ხარობს და სიხარულით იღვრება; სულით მას ერთგვარი, გამოუთქმელი სიამით აღსავსე კავშირით ებმის; და მხოლოდ მისი გახსენებისასაც კი გონებით წამოიმართება და ფრთებს შეისხამს. ჭეშმარიტ მეგობრებზე ვამბობ, ერთსულიერებზე, მათზე, ვინც სიკვდილსაც კი ირჩევენ ერთმანეთისთვის, მხურვალედ მოყვარულებზე. ნუ იფიქრებთ უბრალოდ მოყვარულებზე, სუფრის თანამეინახეებზე და მხოლოდ სახელით მეგობრებზე, და ნუ ჩათვლით, რომ ამით ჩემი სიტყვა ბათილდება. თუ ვინმეს ჰყავს ისეთი მეგობარი, როგორზეც ვამბობ, გაიგებს ამ სიტყვების ჭეშმარიტებას: თუნდაც ყოველდღე ხედავდეს მას, ვერ ძღება; და მასაც იმავეს უსურვებს ლოცვით, რასაც საკუთარ თავს.
მე ვიცნობ ერთს, რომელიც მეგობრისთვის წმინდა კაცებს ევედრებოდა და სთხოვდა, ჯერ მეგობრისთვის ელოცათ, შემდეგ კი საკუთარი თავისთვის. ესოდენ დიდია კეთილი მეგობარი, რომ მის გამო ადგილებიცა და დროებიც საყვარელი ხდება. რადგან როგორც ბრწყინვალე სხეულთა ელვარება ახლომდებარე ადგილებზე იღვრება, ასევე მეგობრებიც, რომელ ადგილებშიც არ უნდა მივიდნენ, თავიანთ მადლს ტოვებენ. და ხშირად, როცა იმ ადგილებზე მეგობრების გარეშე მივსულვართ, ცრემლი დაგვიღვრია, გაგვხსენებია ის დღეები, როცა ერთად ვიყავით, და ამოგვიოხრავს. სიტყვას არ ძალუძს წარმოაჩინოს, რამდენ სიამეს ანიჭებს მეგობრების თანაყოფნა; ეს მხოლოდ გამოცდილებმა იციან. მეგობრისგან შესაძლებელია სიკეთის თხოვნაც და სიკეთის მიღებაც ყოველგვარი ეჭვის გარეშე. როცა რამეს გვიბრძანებენ, მაშინ მათ მიმართ მადლიერებას ვგრძნობთ; ხოლო როცა ამის გაკეთებას ერიდებიან, მაშინ ვწუხვართ. არაფერი გვაქვს ისეთი, რაც მათი არ იყოს. ხშირად აქაურ ყოველივეს უგულებელვყოფთ, მაგრამ მათ გამო ამ ცხოვრებიდან წასვლა არ გვინდა; და ისინი სინათლეზე უფრო სასურველნი არიან. რადგან ჭეშმარიტად, თვით სინათლეზე უფრო სასურველია მეგობარი; ჭეშმარიტ მეგობარს ვამბობ.
და ნუ გაგიკვირდება; რადგან ჩვენთვის უკეთესია მზე ჩაქრეს, ვიდრე მეგობრებს მოვაკლდეთ; უკეთესია სიბნელეში ვიცხოვროთ, ვიდრე მეგობრების გარეშე ვიყოთ. თუ როგორ, ამას მე გეტყვით. იმიტომ, რომ მრავალი მზეს ხედავს და მაინც სიბნელეშია; ხოლო ვინც მეგობრებით მდიდარია, გასაჭირშიც კი არ აღმოჩნდება; სულიერ მეგობრებზე ვამბობ, მათზე, ვინც მეგობრობას არაფერს ამჯობინებს. ასეთი იყო პავლე: სიხარულით მისცემდა თავის სულს, თუნდაც არავის ეთხოვა, და გეენაშიც სიხარულით ჩავარდებოდა. ასე უნდა გვიყვარდეს, ცეცხლით ანთებული განწყობით. მსურს მეგობრობის მაგალითი მოგცეთ: მეგობრები მამებსა და შვილებსაც აღემატებიან, ქრისტესმიერი მეგობრები. ნუ მეტყვი დღევანდელ ადამიანებზე, რომ სხვა სიკეთეებთან ერთად ეს სიკეთეც განგვშორებია; არამედ გაიხსენე, რომ მოციქულთა დროს, და არ ვამბობ მთავარ მოციქულებზე, არამედ თვით მორწმუნეებზე, ნათქვამია: „ხოლო სიმრავლისა მის მორწმუნეთაჲსა იყო გული და გონებაჲ ერთ, და არცა ერთმან ვინ თქჳს მონაგები მისი თჳსად, არამედ იყო ყოველივე მათდა ზოგად." (); და „მიეცემოდა კაცად-კაცადსა, რაჲცა ვის უჴმდა." ().
მაშინ არ არსებობდა „ჩემი" და „შენი". ეს არის მეგობრობა: კაცმა თავისი საკუთრება თავისად კი არ მიიჩნიოს, არამედ მოყვასისად, ხოლო საკუთარი - სხვისად; რათა ისე გაუფრთხილდეს მოყვასის სულს, როგორც საკუთარს, და მანაც ასეთივე განწყობა გამოაჩინოს. და სად შეიძლება, ამბობს, ასეთი რამ მოიძებნოს? დიახ, შეუძლებელია, რადგან არ გვინდა; თორემ ნამდვილად რომ გვინდოდეს, ფრიად შესაძლებელი იქნებოდა. რადგან შეუძლებელი რომ ყოფილიყო, არც ქრისტე გვიბრძანებდა და არც სიყვარულის შესახებ იტყოდა ამდენს. დიდია მეგობრობა, და რამდენად დიდია, ამას ვერავინ ისწავლის და ვერც რომელიმე სიტყვა წარმოაჩენს, გარდა თვით გამოცდილებისა. მეგობრობის არქონამ წარმოშვა მწვალებლობანი; მეგობრობის არქონა აქამდე წარმართებს წარმართებად ტოვებს.
მოყვარეს არ სურს ბრძანება და მთავრობა, არამედ უფრო მადლიერებას გრძნობს, როცა მას მართავენ და უბრძანებენ; მას უფრო სიკეთის მიცემა სურს, ვიდრე მადლის მიღება; რადგან უყვარს და ისეა განწყობილი, თითქოს მისი სურვილი ჯერ არ აღესრულებინოს. იგი ისე არ ხარობს სიკეთის მიღებით, როგორც სიკეთის კეთებით; რადგან ურჩევნია, მეგობარი თავის მოვალედ ჰყავდეს, ვიდრე თვითონ იყოს მისი მოვალე; უფრო სწორად, სურს კიდეც, თვითონ იყოს მეგობრის მოვალე და ამავე დროს მეგობარიც ჰყავდეს მოვალედ; სურს სიკეთის მიცემა და არ სურს ჩანდეს, თითქოს სიკეთეს აძლევს, არამედ თითქოს თვითონ არის მისი მოვალე. ვფიქრობ, ალბათ, ბევრ თქვენგანს ნათქვამი არ ესმის; ამიტომ საჭიროა, იგი კვლავ ვთქვა: მას სურს კეთილი საქმის დაწყება და არ სურს ჩანდეს, თითქოს თვითონ იწყებს, არამედ თითქოს უბრუნებს; როგორც ღმერთმაც გააკეთა ადამიანების მიმართ. ღმერთს თავისი ძე ჩვენთვის უნდა მოეცა; მაგრამ რათა არ გამოჩენილიყო, თითქოს გვაძლევს, არამედ თითქოს ჩვენი მოვალეა, აბრაამს უბრძანა თავისი ძის მიცემა, რათა, დიდ საქმეს რომ იქმოდა, მაინც არ გამოჩენილიყო, თითქოს რაიმე დიდს აკეთებდა.
რადგან როცა მეგობრობა არ არის, გაწეულ სიკეთეებსაც საყვედურად ვაქცევთ და მცირე სიკეთეებსაც ვაზვიადებთ; ხოლო როცა მეგობრობაა, მათ ვფარავთ და დიდებსაც მცირედ წარმოჩენა გვინდა, რათა არ ჩანდეს, თითქოს მეგობარი მოვალედ გვყავს, არამედ თითქოს თვითონ ვართ მისი მოვალენი სწორედ იმით, რომ იგი მოვალედ გვყავს. ვიცი, რომ მრავალნი ნათქვამსაც ვერ იგებენ; მიზეზი კი ისაა, რომ ახლა იმ საგანზე ვსაუბრობ, რომელიც ცაში მკვიდრობს. ამრიგად, როგორც იმ შემთხვევაში, ინდოეთში ამოსულ რომელიმე მცენარეზე რომ მელაპარაკა, რომლის გამოცდილებაც არავის ჰქონია, სიტყვა ვერ შეძლებდა მის წარმოდგენას, თუნდაც უთვალავი რამ მეთქვა; ასევე ახლაც, რაც არ უნდა ვთქვა, ფუჭად ვიტყვი; რადგან ვერავინ შეძლებს მის შეცნობას. ეს მცენარე ცაშია დანერგილი; მისი რტოები მარგალიტებით კი არ არის დამძიმებული, არამედ მარგალიტებზე ბევრად ტკბილი სათნო ცხოვრებით. რომელ სიამოვნებაზე გსურს თქვა? სამარცხვინოზე? პატიოსანზე? მაგრამ მეგობრობის სიამე ყველა სიამოვნებას აღემატება, თუნდაც თაფლის სიამოვნება დაასახელო. რადგან თაფლი მომაბეზრებელი ხდება; მაგრამ მეგობარი - არასოდეს, სანამ მეგობარია; პირიქით, სურვილი უფრო იზრდება და ასეთი სიამე არასოდეს მოყირჭდება.
მეგობარი ამჟამინდელ სიცოცხლეზეც უფრო ტკბილია; ამიტომაც ბევრს მეგობრების სიკვდილის შემდეგ მეტი სიცოცხლე აღარ უნატრია. მეგობართან ერთად კაცი გადასახლებასაც სიხარულით დაითმენდა, ხოლო მეგობრის გარეშე თავის ქვეყანაშიც კი ცხოვრებას არ აირჩევდა; მეგობართან ერთად სიღარიბეც ასატანია, მის გარეშე კი ჯანმრთელობაც და სიმდიდრეც აუტანელია. ასეთ კაცს მეორე საკუთარი თავი ჰყავს. სული მეხუთება, რადგან მაგალითით ვერ ვამბობ; თორემ ნამდვილად გიჩვენებდით, რომ ჩემ მიერ ნათქვამი საჭიროზე ბევრად ნაკლებია. ეს ყველაფერი აქ არის; ხოლო ღმრთისაგან მეგობრობის საზღაური იმდენად დიდია, რომ თქმაც შეუძლებელია. ღმერთი საზღაურს გვაძლევს იმისთვის, რომ ერთმანეთი გვიყვარდეს. იგი ამბობს: გიყვარდეს და ამისთვის მიიღე საზღაური, თუმცა სწორედ ამ საქმისთვის ჩვენ თვითონ ვართ ღმრთის მოვალენი. ილოცე, ამბობს, და ლოცვისთვისაც მიიღე საზღაური; ლოცვისას ხომ მისგან სიკეთეებს ვითხოვთ და ამიტომ ჩვენ ვართ მისი მოვალენი. რასაც ითხოვ, ამბობს, იმისთვის მიიღე საზღაური; იმარხულე და მიიღე საზღაური; გახდი სათნო და მიიღე საზღაური, თუმცა შენ თვითონ ხარ მოვალე. მაგრამ როგორც მამები, როცა შვილებს სათნოდ აღზრდიან, მაშინ მათაც აძლევენ საზღაურს; რადგან მოვალენი არიან, ვინაიდან შვილებმა მათ სიამე მოჰგვარეს. ასევე ღმერთიც ამბობს: მიიღე საზღაური, თუ სათნო გახდები; რადგან მამას ახარებ და ამისთვის მე შენთვის საზღაური მმართებს; ხოლო თუ ბოროტი ხარ, აღარ, რადგან მშობელს განარისხებ. ამიტომ ნუ განვარისხებთ ღმერთს, არამედ გავახაროთ, რათა ცათა სასუფეველს მივემთხვიოთ.2
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.