SASOEBA.GE

📋 სარჩევი

„ხოლო ამას გეტყჳ თქუენ სიტყჳთა უფლისაჲთა, ვითარმედ ჩუენ, ცხოველნი ესე, რომელ დაშთომილ ვიყვნეთ მოსლვასა მას უფლისასა, ვერ მივეწინეთ შესუენებულთა მათ, რამეთუ თავადი უფალი ბრძანებითა და ჴმითა ანგელოზთ მთავრისაჲთა და საყჳრითა ღმრთისაჲთა გარდამოჴდეს ზეცით, და მკუდარნი იგი ქრისტეს მიერნი აღდგენ პირველად; და მაშინღა ჩუენ, ცხოველნი ესე, რომელნი დაშთომილ ვიყვნეთ, მათ თანავე აღვიტაცნეთ ღრუბლითა შემთხუევად უფლისა ჰაერთა ზედა და ესრეთ მარადის უფლისა თანა ვიყოფვოდით.“ (1 თეს 4:15–17).

1. უფლის სიტყვა და აღდგომის პატივი

წინასწარმეტყველნი, როცა თქმულის სანდოობის ჩვენება სურთ, უწინარეს ყოვლისა ამას ამბობენ: „ხილვა, რომელი იხილა ესაია" (), და კვლავ: „რომელი იქმნა სიტყვა უფლისაჲ მისდა მიმართ" (), და კვლავ: „ამას ამბობს უფალი", და სხვა ამის მსგავსი. ბევრნი თვით ღმერთსაც მჯდომარეს ხედავენ, რამდენადაც მათთვის ხილვა შესაძლებელია. პავლემ კი მჯდომარე არ იხილა, არამედ თავის თავში ჰყავდა ქრისტე, რომელიც ლაპარაკობდა, და იმის ნაცვლად, რომ ეთქვა: „ამას ამბობს უფალი", ამბობდა: „ვინაჲთგან გამოცდასა ეძიებთ მისსა, რომელი-იგი ჩემ მიერ იტყჳს ქრისტე" ()? და კვლავ: „პავლე, ჩინებული მოციქული იესუ ქრისტესი"¹ (), რითაც აჩვენებს, რომ არაფერი მისი არ არის; რადგან მოციქული იმას წარმოთქვამს, რაც მის მომავლინებელს ეკუთვნის. და კვლავ: „ვჰგონებ, ვითარმედ სული ღმრთისაჲ მაქუს მე." (). ის სიტყვები, მაშ, ყველა სულიწმინდით წარმოთქვა, ხოლო ეს, რასაც ახლა ამბობს, ღმერთისგან ცხადადაც მოისმინა; ისევე, როგორც ის სიტყვა, რომელსაც ეფესელ ხუცესებთან საუბრისას ამბობდა: „ნეტარ არს მიცემაჲ უფროჲს მოღებისა." (), დაუწერელ და დუმილით შემონახულ სიტყვად ჰქონდა მოსმენილი. მაშ, ვნახოთ, ახლა რას ამბობს. რადგან ამბობს: „ხოლო ამას გეტყჳ თქუენ სიტყჳთა უფლისაჲთა, ვითარმედ ჩუენ, ცხოველნი ესე, რომელ დაშთომილ ვიყვნეთ მოსლვასა მას უფლისასა, ვერ მივეწინეთ შესუენებულთა მათ, რამეთუ თავადი უფალი ბრძანებითა და ჴმითა ანგელოზთ მთავრისაჲთა და საყჳრითა ღმრთისაჲთა გარდამოჴდეს ზეცით" (1 თეს 4:15–16).

ამასვე მაშინ ქრისტეც ამბობს: „და ძალნი ცათანი შეიძრნენ."² (). რატომ არის საყვირით? სინას მთაზეც ხომ ამას ვხედავთ, და ანგელოზებსაც იქვე. რას ნიშნავს მთავარანგელოზის ხმა? როგორც ქალწულთა შესახებ ამბობდა: „ხოლო შუვა-ღამეს ოდენ ღაღადებაჲ იყო, ვითარმედ: აჰა ესერა სიძე მოვალს, გამოვედით მიგებებად მისა." (). ან ამას ამბობს, ან იმას, რომ როგორც მეფის შემთხვევაში ხდება, ასევე მაშინაც იქნება: ანგელოზები აღდგომას მოემსახურებიან. რადგან ამბობს: „აღდგნენ მკვდრები"; და საქმე სრულდება არა იმიტომ, რომ ანგელოზებს ამის ძალა შესწევთ, არამედ მისი სიტყვის ძალით; თითქოს მეფემ ბრძანა და თქვა: „გამოვიდნენ ჩაკეტილნი", და მსახურებს ისინი გამოჰყავთ, მაგრამ ამიერიდან ამას თავიანთი ძალით კი აღარ აკეთებენ, არამედ იმ ხმის ძალით. ამას ქრისტე სხვაგანაც ამბობს: „და წარავლინნეს ანგელოზნი თჳსნი საყჳრითა ჴმისა დიდისაჲთა და შეკრიბნეს რჩეულნი მისნი ოთხთაგან ქართა კიდითგან ცისაჲთ, ვიდრე კიდედმდე მათა." ().

და ყველგან ხედავ, როგორ მიმოდიან ანგელოზები. ამიტომ ვფიქრობ, მთავარანგელოზი ის არის, ვინც გაგზავნილებს თავზე ადგას და ამას ღაღადებს: „ყველანი მზად გახადეთ"; რადგან მსაჯული აქ არის. რას ნიშნავს: „უკანასკნელი საყვირით"? აქ აჩვენებს, რომ მრავალი საყვირი გაისმის და მსაჯული უკანასკნელი საყვირის დროს ჩამოდის. და ამბობს: „და მკუდარნი იგი ქრისტეს მიერნი აღდგენ პირველად; და მაშინღა ჩუენ, ცხოველნი ესე, რომელნი დაშთომილ ვიყვნეთ, მათ თანავე აღვიტაცნეთ ღრუბლითა შემთხუევად უფლისა ჰაერთა ზედა და ესრეთ მარადის უფლისა თანა ვიყოფვოდით." (1 თეს 4:16–17). ასე რომ, „ვინაჲცა ნუგეშინის-სცემდით ურთიერთარს სიტყუათა ამათ მიერ." (). თუ ჩამოსვლას აპირებს, რისთვისღა ავიტაცებით? პატივის გამო. რადგან როდესაც მეფე ქალაქში შედის, პატივცემულნი შესახვედრად გამოდიან, მსჯავრდებულნი კი შინ ელოდებიან მსაჯულს; და როდესაც მოსიყვარულე მამა მოდის, შვილები, და ისინიც, ვინც შვილობის ღირსნი არიან, ეტლით გამოჰყავთ, რათა ნახონ და ეამბორონ; ხოლო მსახურთაგან ისინი, ვინც განარისხეს იგი, შინ რჩებიან.

მამის ეტლით გვატარებენ; რადგან მამამაც ღრუბლებში შეიწყნარა იგი, და ჩვენც ღრუბლებში ავიტაცებით. ხედავ, რაოდენი პატივია? ჩამომავალს შესახვედრად მივეგებებით და, რაც ყოველივეზე უფრო ნეტარია, ამგვარად მასთან ვიქნებით. „ვინმე იტყოდის ძლიერებათა უფლისათა, სასმენელ-ყუნეს ყოველნი ქებულებანი მისნი?"³ (). რამდენი სიკეთის ღირსად გახადა ადამიანთა მოდგმა! პირველად გარდაცვლილნი აღდგებიან და ამის შემდეგ შეხვედრა ერთად ხდება. აბელი, რომელიც ყველაზე უწინ გარდაიცვალა, მაშინ ცოცხლებთან ერთად შეეგებება. ამ მხრივ მათ მეტი არაფერი ექნებათ; არამედ ის, ვინც გაიხრწნა და ამდენი წელი მიწაში აქვს, მათთან ერთად შეხვდება, და ასევე ყველა დანარჩენიც. რადგან თუ ისინი ჩვენ გველოდნენ, რათა გვირგვინი მიგვეღო, როგორც სხვაგან წერს: „რამეთუ ღმერთმან ჩუენთჳს უმჯობესი წინაწარ განიგულა, რაჲთა არა თჳნიერ ჩუენსა სრულ იქმნენ." (), მით უმეტეს ჩვენც ველით მათ; უფრო სწორად, ისინი ელოდნენ, ჩვენ კი აღარ ველით, რადგან აღდგომა ხდება „მეყსა შინა წამსა თუალისა"⁴ ().

ხოლო ის, რომ ამბობს, „იკრიბებიან", ამას ცხადყოფს: აღდგებიან ყველგან, ხოლო ანგელოზების მიერ იკრიბებიან. ამრიგად, აღდგომა ღმერთის ძალის საქმეა: იგი მიწას უბრძანებს, დანადები გამოუშვას, და ამ საქმეს არავინ ემსახურება; როგორც მაშინ ლაზარეს უხმო: „ლაზარე, გამოვედ გარე!" (). ხოლო მოყვანა მსახურთა საქმეა. მაგრამ თუ ანგელოზები კრებენ და გარშემო მიმოდიან, ისინი აქ როგორ არიან ატაცებულნი? ჩამოსვლის შემდეგ ატაცდებიან, შეკრების შემდეგ; რადგან ეს ერთბაშად ხდება და ამას ვერავინ იგებს. რადგან როდესაც დაინახავენ მიწას შეძრულს, მტვერს არეულს, და, შესაძლოა, განუწყვეტლივ აღმდგარ სხეულებს, ისე, რომ ამას არავინ ემსახურება, არამედ მარტო ბრძანება კმარა, რათა სავსე მიწა მთლიანად დაცარიელდეს; წარმოიდგინე, რაოდენ დიდია, რომ ადამიდან მის მოსვლამდე ყველა მათგანი მაშინ ცოლებთან და შვილებთან ერთად იდგეს; როდესაც მიწაზე ამხელა შფოთს დაინახავენ, მაშინ გაიგებენ. ამრიგად, როგორც ხორციელად მოსვლის განგებულებისას წინასწარ არაფერი ჰქონდათ ნანახი, ასევე იქნება მაშინაც.

2. განკითხვის ძრწოლა და სასჯელის უცილობლობა

როდესაც ეს მოხდება, მაშინ იქნება ხმაც მთავარანგელოზისა, რომელიც ანგელოზებს უბრძანებს და ღაღადებს, და საყვირებიც, უფრო სწორად კი საყვირთა ხმა. როგორი ძრწოლა შეიპყრობს, როგორი შიში მოიცავს მიწაზე დარჩენილებს? რამეთუ „ერთი იგი წარიტაცოს, და ერთი იგი დაშთეს."⁵ (); და კიდევ: „ერთი წარიყვანოს, და ერთი დაეტეოს."⁵ (). როგორი იქნება იმათი სული, როცა ერთებს აყვანილებს იხილავენ, ხოლო საკუთარ თავს დატოვებულებად დაინახავენ? განა ეს მათ ყოველ გეენაზე უფრო საშინლად არ შეძრავს? მაშ, სიტყვითვე დავუშვათ, რომ ეს უკვე დამდგარია. თუ უეცარი სიკვდილი, ქალაქების მიწისძვრები და მუქარები ჩვენს სულებს ასე აქცევს, მაშინ, როცა მიწას გაპობილსა და ყველა იმ ადამიანით სავსეს ვიხილავთ, როცა საყვირებს მოვისმენთ, როცა მთავარანგელოზის ხმას მოვისმენთ, რომელიც ყოველ საყვირზე ბრწყინვალეა, როცა ცას შეკრებილს ვიხილავთ, როცა თვით ყოველთა მეუფე ღმერთს მომავალს ვიხილავთ, როგორი იქნება ჩვენი სული? შევძრწუნდეთ, გთხოვთ, და შეგვეშინდეს, თითქოს ეს უკვე ხდება; თავს ნუ ვინუგეშებთ გადადებით, რადგან როდესაც ეს უთუოდ უნდა მოხდეს, გადადება არაფერს გვარგებს.

რამხელა იქნება ძრწოლა? რამხელა იქნება შიში მაშინ? ოდესმე გინახავთ სიკვდილით დასასჯელად წაყვანილნი? როგორი გგონიათ მათი სული, როცა კარიბჭემდე მიმავალ გზას გადიან? განა მრავალი სიკვდილისაზე უარესი არ არის? რას არ აირჩევდნენ, გაკეთებასაც და გადატანასაც, ოღონდ იმ ბურუსიანი ღრუბლისგან გათავისუფლებულიყვნენ? მე ბევრისაგან მომისმენია, რომლებიც მეფის კაცთმოყვარეობით წაყვანის შემდეგ უკან მოუხმიათ: ამბობდნენ, რომ ადამიანებსაც კი ადამიანებად ვეღარ ხედავდნენ, რადგან სული აღელვებული, შეძრწუნებული და გონს გადასული ჰქონდათ. თუ, მაშ, სხეულებრივი სიკვდილი ასე გვაშინებს, როცა საუკუნო სიკვდილი მოვა, რას განვიცდით?

და რას ვამბობ წაყვანილთა შესახებ? მაშინ ირგვლივ ხალხი დგას, უმეტესობა მათ არც კი იცნობს. თუ ვინმე იმათ სულებს ჩაუკვირდება, ვერ ნახავს არც ერთს ისე ულმობელს, ისე კადნიერს, ისე მამაცს, რომ სული შიშისა და გულგატეხილობისგან დაცემული და მოდუნებული არ ჰქონდეს. თუ მაშინ, როცა სხვები ამ სიკვდილით, ძილისგან არაფრით განსხვავებულით, აღესრულებიან, ხოლო ისინი, ვისაც ამასთან საერთო არაფერი აქვთ, ასე განეწყობიან, მაშ, როცა თვითონ ჩვენ უფრო დიდ სატანჯველში ჩავცვივდებით, როგორი იქნება ჩვენი მდგომარეობა? შეუძლებელია, შეუძლებელია, ირწმუნეთ, სიტყვით წარმოვადგინოთ ეს განცდა.

დიახ, ამბობს ვინმე, მაგრამ ღმერთი კაცთმოყვარეა და არც ერთი ამათგანი არ იქნება. მაშ, ამაოდ დაწერილა. არა, ამბობს, არამედ მხოლოდ დამუქრებისთვის, რათა გონს მოვეგოთ. თუ, მაშ, გონს არ მოვეგებით, არამედ ბოროტნი დავრჩებით, განა სასჯელს არ მოაწევს, მითხარი? მაშ, კეთილებს არც საზღაურს მიაგებს? დიახ, ამბობს, რადგან მას ის შეშვენის, რომ ღირსებაზე მეტადაც კეთილი უყოს. მაშ, ის საზღაურნი ჭეშმარიტია და უთუოდ იქნება, სასჯელნი კი უთუო არ არის, არამედ მუქარისა და შიშისთვის?

რით დაგარწმუნოთ, არ ვიცი. თუ ვიტყვი: „მატლი მათი არა დაესრულების, და ცეცხლი არა დაშრტების." (), თუ ვიტყვი, რომ წავლენ „ცეცხლსა მას საუკუნესა"⁶ (), თუ მდიდარს წარმოგიდგენთ, უკვე დასჯილს, ყველაფერზე იტყვით, მუქარააო. მაშ, რით დაგარწმუნოთ? რადგან სატანურია ეს აზრი: უსარგებლო მადლს გვანიჭებს და უდებად გვხდის. მაშ, როგორ აღმოვფხვრათ იგი? რასაც არ უნდა ვთქვათ წერილთაგან, იტყვით, მუქარისთვის არისო.

მაგრამ ამას მომავალთა შესახებ კიდევ შეიძლებოდა ვინმეს ეთქვა; უკვე მომხდარსა და დასრულებულზე კი ვეღარ იტყვის. ყველას გსმენიათ წარღვნის შესახებ; განა ისიც მუქარისთვის ითქვა? განა არ აღსრულდა და არ მოხდა? ასეთებს ბევრს ისინიც ამბობდნენ; და ასი წლის განმავლობაში, როცა კიდობანი იგებოდა, ძელები იწნებოდა და მართალი ღაღადებდა, მრწმუნებელი არავინ იყო. მაგრამ რადგან სიტყვებით მოსულ მუქარას არ ირწმუნეს, საქმით მოსული სასჯელი განიცადეს. ამას ჩვენც განვიცდით, თუ არ ვირწმუნებთ. სწორედ ამიტომ მის მოსვლას ნოეს დღეებსაც ადარებს, რადგან როგორც იმ წარღვნისა არ ირწმუნეს ზოგიერთებმა, ასევე გეენის წარღვნისაც არ ირწმუნებენ. განა ის მხოლოდ მუქარაა? განა საქმედ არ იქცა? მაშ, ის, ვინც მაშინ ასე ერთბაშად მოაწია სასჯელი, განა ახლა ბევრად უფრო მეტად არ მოაწევს?

რადგან ახლანდელი ამბები იმდროინდელზე ნაკლები ხომ არ არის. როგორ? იმიტომ, რომ მაშინ, ამბობს, ღვთის ძენი ადამიანთა ასულებთან შევიდნენ და საშინელება ეს შერევები იყო; ახლა კი არ არსებობს ბოროტების სახე, რომლის ჩადენაც არ გაუბედავთ. მაშ, გწამთ, რომ წარღვნა მოხდა, თუ ეს თქვენთვის ფუჭ ლაპარაკად ჩანს? თუმცა მთებიც კი, სადაც კიდობანი დამკვიდრდა, მოწმობენ, არმენიის მთებს ვგულისხმობ.

3. სოდომი და წარსულ სასჯელთა მოწმობა

თუმცა, ვინაიდან მასალა მრავლადაა, სიტყვას იმაზე უფრო ცხად სხვა მაგალითისკენაც მივმართავ. ყოფილა ოდესმე ვინმე თქვენგანი პალესტინაში? რადგან ამიერიდან უკვე არა სიტყვებს, არამედ ფაქტებს ვიტყვი; თუმცა წინანდელიც ფაქტებზე უფრო ცხადი იყო, რადგან რაც უნდა თქვას წერილმა, ის ხილულზე უფრო სანდოა. მაშ, ყოფილა ოდესმე ვინმე თქვენგანი პალესტინაში? მე კი ვფიქრობ, ყოფილა. მაშ, რა? თქვენ, ვინც ის ადგილები გინახავთ, დამიმოწმეთ მათ წინაშე, ვინც იქ არ ყოფილა. ასკალონისა და ღაზის ზემოთ, თვით მდინარე იორდანეს დასასრულამდე, დიდი და ნაყოფიერი ქვეყანა არის; უფრო სწორად, იყო, რადგან ახლა აღარ არის; იგი, მაშ, სამოთხესავით იყო. რამეთუ ამბობს: „ლოთ იხილა ყოველი გარემო სოფლები იორდანისაჲ, რამეთუ ყოველი იყო სარწყავ ... ვითარცა სამოთხე ღმრთისაჲ" ().

ამრიგად, ის ქვეყანა, ასეთი აყვავებული, ყოველ ქვეყანას რომ ეჯიბრებოდა და კეთილდღეობით ღმრთის სამოთხესაც უსწრებდა, ახლა ყოველ უდაბნოზე უფრო უდაბურია; ხეები კი დგას და ნაყოფიც აქვს, მაგრამ ნაყოფი ღვთის რისხვის მოსაგონარია. რადგან ბროწეულებიც დგას — ხესაც ვგულისხმობ და ნაყოფსაც — ბრწყინვალე გარეგნობით და უცოდინარს მრავალ იმედს უჩენს; მაგრამ თუ ხელში აიღებენ, გატეხისას არავითარ ნაყოფს არ აჩვენებს, არამედ შიგნით ჩადებულ ბევრ მტვერსა და ნაცარს. ასეთია მთელი მიწაც; ქვასაც თუ იპოვი, ნახავ, რომ დანაცრებულია. და რას ვამბობ ქვასა და ხეებზე და მიწაზე, როცა თვით ჰაერმაც და წყალმაც გაიზიარა ეს უბედურება? რადგან როგორც ცეცხლწაკიდებული და სრულიად დამწვარი სხეულის შემთხვევაში სახე რჩება, ცეცხლის იერით — მოხაზულობაც, მოცულობაც და თანაზომაც, მაგრამ ძალა აღარ არის, ასევე იქაც შეიძლება დაინახო მიწა, მაგრამ მიწისა აღარაფერი აქვს, არამედ ყველაფერი ნაცარია; ხეები და ნაყოფები, მაგრამ ხეებისა და ნაყოფებისა არაფერი აქვთ; ჰაერი და წყალი, მაგრამ ჰაერისა და წყლისა არაფერი; რადგან ესენიც დანაცრებულია. თუმცა როგორ შეიძლებოდა ოდესმე ჰაერი დაწვოდა? ან წყალი როგორ დაიწვებოდა, თუ წყლად რჩება? ხისა და ქვების დაწვა შესაძლებელია, მაგრამ ჰაერისა და წყლისა სრულიად შეუძლებელია.

ჩვენთვის შეუძლებელია, ხოლო მათი შემქმნელისთვის შესაძლებელია. ამიტომ ჰაერი სხვა არაფერია, თუ არა სახუმილე; წყალია სახუმილე; ყველაფერი უნაყოფოა, ყველაფერი ბერწია, ყველაფერი წინამორბედი რისხვის ხატებია და მომავალი რისხვის მტკიცებულებები. განა ესეც სიტყვიერი მუქარებია? განა ესეც სიტყვების ხმაურია? ჩემთვის წინანდელიც კი არასარწმუნო არ არის; პირიქით, როგორც ხილული, ასევე უხილავიც სარწმუნოა; ხოლო ურწმუნოსთვის ესეც საკმარისია რწმენის მისაცემად. თუ ვინმეს გეენა არ სწამს, სოდომზე იფიქროს, გომორი გაიაზროს, გაიხსენოს მომხდარი და ჯერაც დარჩენილი სასჯელი. ეს არის სასჯელის საუკუნოდ გაგრძელების მტკიცებულება. ეს მძიმე მოსასმენია; მაგრამ ის არ არის მძიმე, როცა ამბობ, რომ გეენა არ არსებობს, არამედ ღმერთი მხოლოდ დაემუქრა?

როცა ხალხის ხელებს ადუნებ? შენ მაიძულებ ამას ვამბობდე, შენ, ვინც ეჭვობ. ქრისტეს სიტყვები რომ გერწმუნა, იძულებული არ ვიქნებოდი, ფაქტებიდან მომავალი რწმენა მომეყვანა; მაგრამ რადგან მათ გაექეცი, ნებითაც და უნებლიეთაც ბოლოს მაინც დარწმუნდები. რას იტყვი სოდომის შესახებ? გინდა მიზეზიც გაიგო, რომლის გამოც მაშინ ეს მოხდა? ერთი იყო ცოდვა — მძიმე და წყეული, მაგრამ მაინც ერთი; მაშინდელები ყრმებისადმი ავხორცობით იყვნენ შეპყრობილნი და ამის გამო ეს სასჯელი მიიღეს. ახლა კი უამრავი ცოდვა ხდება, მათ ტოლი და მათზე მძიმეც. მაშ, იგი, ვინც ერთი ცოდვისთვის ასეთი რისხვა გადმოღვარა და არც აბრაამის ვედრებამ შეაკავა, არც იქ მცხოვრებმა ლოთმა — მან, რომელმაც ღვთის მსახურთა პატივისთვის საკუთარი ასულები შეურაცხყოფისთვის გაიმეტა — ნუთუ დაინდობს, როცა ცოდვები ასე მრავალია? ეს მართლაც სიცილია, ბოდვაა, ცდომილებაა და ეშმაკისეული მოტყუება.

გინდა სხვაც მოვიყვანო? ფარაონის, ეგვიპტელთა მეფის, შესახებ უთუოდ გსმენია; მაშ, იცი სასჯელიც, რომელიც მიიღო, და ისიც, როგორ ჩაიძირა თვით ეტლებითა და ცხენებით, მთელ ლაშქართან ერთად, წითელ ზღვაში. გინდა სხვებიც გაიგო? ის, ალბათ, უღმრთო იყო; უფრო სწორად, არა ალბათ, არამედ ნამდვილად უღმრთო იყო. გინდა იხილო დასჯილები მორწმუნეთაგან და ღმერთთან ყურადღებით მყოფთაგანაც, რომელთაც სწორი ცხოვრება არ ჰქონდათ? მოუსმინე პავლეს, რომელიც ამბობს: „ნუცა ვისიძავთ, ვითარცა-იგი ვიეთმე მათგანთა ისიძვეს და დაეცნეს ერთსა შინა დღესა ოც და სამი ათასი." (); „ნუცა ვდრტჳნავთ, ვითარცა-იგი მათგანნი ვინმე დრტჳნვიდეს და წარწყმდეს მომსრველისა მისგან." (); „ნუცა განვსცდით უფალსა, ვითარცა-იგი მათგანთა ვიეთმე გამოცადეს და გუელთა მიერ წარწყმდეს." ()⁷. თუ სიძვამ ასეთი ძალა გამოიჩინა და თუ დრტვინვამაც ასეთი ქნა, ჩვენი ცოდვები რას არ მოიმოქმედებს? თუ ახლა ღმერთი სასჯელს არ ითხოვს, ნუ გაგიკვირდება; რადგან მათ გეენა არ იცოდნენ, ამიტომ ფეხდაფეხ მოსული სასჯელებით ისჯებოდნენ; შენ კი რამდენიც უნდა შესცოდო, თუნდაც არავითარი სასჯელი არ მიიღო, იქ გადაიხდი.

მაშ, უფრო ყრმებრივებს და არც ასე ბევრში შემცოდეებს ასე სჯიდა, ჩვენ კი დაგვინდობს? ამას საფუძველი ვერ ექნებოდა. რადგან თუნდაც იგივე შევცოდოთ, რაც მათ შესცოდეს, უფრო დიდი სასჯელის ღირსნი ვართ. რატომ? რადგან უფრო დიდი მადლით ვისარგებლეთ. როცა მათზე მეტსა და დიდსაც ვცოდავთ, რომელ სასჯელს არ დავითმენთ? ისინი — და ნურავინ იფიქროს, თითქოს ამას მათი ქებით ან მათთვის შენდობით ვამბობდე, ნუმც იყოფინ; რადგან როდესაც ღმერთი სჯის, ვინც საწინააღმდეგო განაჩენს გამოიტანს, ამას ეშმაკისეული განზრახვით აკეთებს; ამიტომ ამას არც მათი ქებით ვამბობ, არც მათთვის შენდობით, არამედ ჩვენი ბოროტების საჩვენებლად — მაშ, ისინი, თუმცა დრტვინავდნენ, უდაბნოში მიდიოდნენ; ჩვენ კი, სამშობლო რომ გვაქვს და საკუთარ სახლებში ვიმყოფებით, მაინც ვდრტვინავთ. ისინი კი, თუნდაც სიძვას სჩადიოდნენ, ახლახან იყვნენ გამოსულნი ეგვიპტური ბოროტებიდან და ასეთი რჯული თითქმის არც კი სმენოდათ; ჩვენ კი წინაპრებისგან მივიღეთ მაცხოვნებელი დოგმატები; ამიტომ უფრო დიდი სასჯელის ღირსნი ვართ.

გინდა სხვებიც მოისმინო, რამდენი რამ დაითმინეს პალესტინაში — შიმშილები, მომსვრელი სენები, ომები, ტყვეობები, ბაბილონელთა ჟამინდელი, ასურელთა ჟამინდელი, მაკედონელთაგან მოწეული ბოროტებები, ადრიანესა და ვესპასიანეს ჟამინდელი? მინდა, საყვარელო, რამე გიამბო, მაგრამ ნუ განერიდები; უფრო სწორად, ამის წინ სხვას ვიტყვი. ოდესღაც შიმშილი იყო, ამბობს წერილი, და „მეფე ისრაჱლისა იქცეოდა ზედა ზღუდესა მას" ()⁸; შემდეგ მივიდა ქალი და მის მიმართ ეს სიტყვები წარმოთქვა: მეფეო, „ამან დედაკაცმან მრქუა: მოვედ და შვილი ეგე შენი შევჭამოთ დღეს და შვილი ესე ჩემი შევჭამოთ ხვალე. და შევგბოლეთ შვილი იგი ჩემი და შევჭამეთ და ვარქუ მეორესა დღესა: აწ შენი შვილი მოიყვანე და შევჭამოთ და დამალა შვილი იგი თჳსი." (4 მეფ 6:28–29). რა არის ამ უბედურებაზე უფრო მძიმე? კვლავ, სხვაგან წინასწარმეტყველი ამბობს: „ჴელებმან დედათა მოწყალეთამან შეაგბნეს ყრმანი მათნი." (). ამრიგად, იუდეველებმა ასეთი სასჯელი მიიღეს; ჩვენ კი ნუთუ ბევრად უფრო მეტად არ მივიღებთ?

4. გადადებული სასჯელი და გეენის ხსოვნა

გსურს, მათი სხვა უბედურებებიც მოისმინო? იოსებ ფლავიუსის ნაშრომებს გადახედე და მთელ იმ ტრაგედიას შეიტყობ; იქნებ ამით მაინც დაგარწმუნოთ, რომ გეენა არსებობს. დაფიქრდი: თუ ისინი ისჯებოდნენ, ჩვენ რატომ არ ვისჯებით? ან როგორ არის მოსალოდნელი, რომ არ დავისაჯოთ, როცა მათზე უარესად ვცოდავთ? განა ცხადი არ არის, რომ ეს იმიტომ ხდება, რომ სასჯელი ჩვენთვის გადადებულია? თუ გსურს, თითოეული პირის მაგალითზეც გეტყვი, როგორ დაისაჯნენ: კაენმა ძმა მოკლა. ცოდვა, რა თქმა უნდა, საშინელი იყო; აბა, როგორ არა? მაგრამ პასუხი აგო, თანაც მკაცრი, ათიათასი სიკვდილის ტოლფასი, ისეთი, რომლის ნაცვლადაც ათიათასგზის სიკვდილსაც აირჩევდა; მოისმინე, რას ამბობს: „და უკუეთუ განმაძებ მე დღეს, პირისაგან ქუეყანისა და პირისაგან შენისა დავიმალო და იყოს, ყოველმან მპოვნელმან ჩემმან მომკლას მე.“ ()⁹

მითხარი მაშ: განა დღესაც ბევრი იმავეს არ აკეთებს, რასაც ის აკეთებდა? რადგან როცა არა ხორციელ, არამედ სულიერ ძმას დაღუპავ, განა იგივე არ ჩაგიდენია? რა მერე, თუ მახვილით არა, არამედ სხვა გზით კლავ, როცა შიმშილის მოხსნა შეგიძლია და თვალს არიდებ? მაშ რა? ახლა ძმისთვის არავის შეშურებია? არავის მოუქცევია იგი საფრთხეებში? მაგრამ აქ პასუხი არ უგიათ. მაგრამ აგებენ.

მაშ, ის, ვისაც წერილობითი რჯულები და წინასწარმეტყველნი არ მოუსმენია, არც დიდი ნიშნები უხილავს, ასეთ სასჯელს იხდის; ხოლო ვინც სხვაგვარად იმავე საქმეებს აკეთებს და ამდენი მაგალითითაც არ ფხიზლდება, დაუსჯელი დარჩება? და სად არის ღმერთის სამართალი? ან სად არის სიკეთე? კიდევ: ვიღაცამ შაბათს შეშა შეაგროვა და ჩაქოლეს, თუმცა ეს მცნება მცირე იყო და წინადაცვეთაზე ნაკლებად მნიშვნელოვანიც. მაშ, შაბათს შეშის შემგროვებელი ჩაქოლეს, ხოლო მრავალი უსჯულო საქმის ჩამდენნი ხშირად დაუსჯელად წავიდნენ. მაშ, თუ გეენა არ არსებობს, სად არის სამართალი, სად არის მიუკერძოებლობა? თუმცა მათ მიმართ მრავალი ასეთი ბრალდება წაეყენებათ, რომ შაბათებს არ იცავენ. კვლავ, სხვა ვინმე, ხარმეი, რომელმაც შეჩვენებული ნივთი მოიპარა, მთელ თავის მოდგმასთან ერთად ჩაქოლეს.

მაშ რა? მას შემდეგ არავინ გამხდარა წმინდა ქონების მპარავი? საულმაც, როცა ღმერთისთვის სათნოს საწინააღმდეგოდ დაინდო, ასეთი სასჯელი დაითმინა; მაშ, მას შემდეგ აღარავის დაუნდია? ნეტავ ასე ყოფილიყო; განა, ღმერთისთვის სათნოს საწინააღმდეგოდ, მხეცებზე უარესად არ ვჭამთ ერთმანეთს, და მაინც არავინ დაცემულა ომში? კიდევ: ელის ძეებმა, რადგან კმევის წინ ჭამდნენ, მამასთან ერთად უმძიმესი სასჯელი მიიღეს. მაშ, არავინ ყოფილა მამა, შვილების მიმართ დაუდევარი? ან ბოროტი შვილები არ ყოფილან? მაგრამ პასუხი არავის უგია. მაშ როდის აგებენ პასუხს, თუ გეენა არ არსებობს? და კიდევ, ათასობით სხვა მაგალითის ჩამოთვლაც შეეძლებოდა კაცს.

მერე რა? განა ანანია და საფირა, რადგან იმიდან მოიპარეს, რაც შეწირეს, მაშინვე არ დაისაჯნენ? მაშ, მას შემდეგ ეს არავის გაუკეთებია? მაშ რატომ არ მიიღეს იგივე სასჯელი? განა გარწმუნებთ, რომ გეენა არსებობს, თუ მეტი მაგალითი გჭირდება? ამიტომ დაუწერელ მაგალითებზეც მივალთ, იმაზე, რაც ახლა ცხოვრებაში ხდება; რადგან აუცილებელია, ეს აზრი ყოველი მხრიდან შევკრიბოთ, რათა საკუთარი თავისთვის ამაოდ შეღავათის მიცემით საკუთარ თავსვე არ ვავნოთ. განა ვერ ხედავ მრავალ ადამიანს უბედურებაში, სხეულით დასახიჩრებულთ, ათას საშინელებას რომ ითმენენ, სხვებს კი კეთილდღეობაში? რატომ იხდიან ერთნი მკვლელობათა სასჯელს, ხოლო მეორენი არა? მოისმინე, რას ამბობს პავლე: „რომელთამე კაცთა ცოდვანი წინაწარ ცხად არიან და წინა უძღჳან საშჯელად, ხოლო რომელთამე უკუანა შეუდგან.“ ()

რამდენი კაცისმკვლელი გადარჩენილა? რამდენი საფლავის მძარცველი? მაგრამ ესენი გვერდზე იყოს. განა ვერ ხედავ, რამდენი ისჯება მძიმე სასჯელით? ერთნი ხანგრძლივ სნეულებას მიეცნენ, მეორენი განუწყვეტელ ტანჯვებს, სხვანი კი ათას სხვა საშინელებას. როცა დაინახავ ადამიანებს, რომლებმაც იმათივე საქმეები გაბედეს, ან ბევრად მეტიც, და სასჯელს არ იხდიან, განა უნებლიეთაც არ აღიარებ გეენას? გამოარჩიე ისინი, ვინც აქ, შენს წინაშე, მკაცრად დაისაჯნენ; გაიაზრე, რომ ღმერთი მიკერძოებული არ არის, და რომ შენ, ათასი ბოროტების ჩამდენს, ასეთი არაფერი გიწვნევია; მაშინ გეენაზე წარმოდგენა შეგექმნება. რადგან ღმერთმა იგი ასე ჩათესა ჩვენში, რომ ოდესმე ამის უცოდინარი არავინ დარჩეს. რადგან პოეტებიც, ფილოსოფოსებიც, მითების მთხრობელებიც და, უბრალოდ, ყველა ადამიანი იქაური მისაგებლის შესახებ მსჯელობდნენ და ამბობდნენ, რომ ბევრნი ჰადესში ისჯებიან. თუ ისინი მითებია, ჩვენი სწავლება კი არა.

ეს ყოველივე არა უბრალოდ იმისათვის ვთქვი, რომ შემეშინებინეთ ან თქვენი სულები დამემძიმებინა, არამედ იმისათვის, რომ გამეფხიზლებინეთ და უფრო მსუბუქნი გამეხადეთ. მეც ვისურვებდი, სასჯელი არ არსებობდეს, და ყველაზე მეტად სწორედ მე. რატომ ნეტა? იმიტომ, რომ თითოეული თქვენგანი თავისი სულისათვის შიშობს; მე კი ამ წინამძღვრობის პასუხსაც ვიტვირთავ; ამიტომ ყველაზე მეტად ჩემთვის არის შეუძლებელი თავის დაღწევა. მაგრამ შეუძლებელია, სასჯელი და გეენა არ არსებობდეს. რა ვქნა?

კვლავ ეჭვს გამოთქვამენ და ამბობენ: მაშ სადღაა ღმერთის კაცთმოყვარეობა? ყველგან. უკეთ კი, ამის შესახებ სხვა დროს ვისაუბრებ, რათა გეენაზე მსჯელობა არ ავურიოთ. ამჟამად კი, რაც ნათქვამიდან მოვიპოვეთ, ნუ გაგვეჟონება; რადგან მცირე სარგებელი როდია გეენის არსებობაში დარწმუნება. რადგან ასეთი სიტყვების ხსოვნა, როგორც რაღაც მწარე წამალი, შეძლებს მთელი ბოროტების ჩამორეცხვას, როცა გამუდმებით დამკვიდრდება თქვენს გონებაში. მაშ, გამოვიყენოთ იგი, რათა აქედანვე სუფთა გული გვქონდეს და ამგვარად ღირსნი გავხდეთ ვიხილოთ: „რომელი თუალმან არა იხილა, და ყურსა არა ესმა, და გულსა კაცისასა არა მოუჴდა, რომელი განუმზადა ღმერთმან მოყუარეთა თჳსთა.“ ()

რომლებსაც ყველამ მივაღწიოთ ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.

სათარგმნო შენიშვნები