📋 სარჩევი
„ხოლო ამას გეტყჳ თქუენ სიტყჳთა უფლისაჲთა, ვითარმედ ჩუენ, ცხოველნი ესე, რომელ დაშთომილ ვიყვნეთ მოსლვასა მას უფლისასა, ვერ მივეწინეთ შესუენებულთა მათ, რამეთუ თავადი უფალი ბრძანებითა და ჴმითა ანგელოზთ მთავრისაჲთა და საყჳრითა ღმრთისაჲთა გარდამოჴდეს ზეცით, და მკუდარნი იგი ქრისტეს მიერნი აღდგენ პირველად; და მაშინღა ჩუენ, ცხოველნი ესე, რომელნი დაშთომილ ვიყვნეთ, მათ თანავე აღვიტაცნეთ ღრუბლითა შემთხუევად უფლისა ჰაერთა ზედა და ესრეთ მარადის უფლისა თანა ვიყოფვოდით.“ ().
1. უფლის სიტყვა და აღდგომის პატივი
წინასწარმეტყველნი, როცა თქმულის სანდოობის ჩვენება სურთ, უწინარეს ყოვლისა ამას ამბობენ: „ხილვა, რომელი იხილა ესაია“ (), და კვლავ: „რომელი იქმნა სიტყვა უფლისაჲ მისდა მიმართ“ (), და კვლავ: „ამას ამბობს უფალი“, და სხვა ამის მსგავსი. ბევრნი თვით ღმერთსაც მჯდომარეს ხედავენ, რამდენადაც მათთვის ხილვა შესაძლებელია. პავლემ კი მჯდომარე არ იხილა, არამედ თავის თავში ჰყავდა ქრისტე, რომელიც მეტყველებდა, და იმის ნაცვლად, რომ ეთქვა: „ამას ამბობს უფალი“, ამბობდა: „ვინაჲთგან გამოცდასა ეძიებთ მისსა, რომელი-იგი ჩემ მიერ იტყჳს ქრისტე“ ()? და კვლავ: „პავლე, ჩინებული მოციქული იესუ ქრისტესი“ (), რითაც აჩვენებს, რომ არაფერი მისი არ არის; რადგან მოციქული იმას წარმოთქვამს, რაც მის მომავლინებელს ეკუთვნის. და კვლავ: „ვჰგონებ, ვითარმედ სული ღმრთისაჲ მაქუს მე.“ (). მაშ, ყველა ის სიტყვა სულიწმინდით წარმოთქვა, ხოლო ეს, რასაც ახლა ამბობს, ღმერთისგან ცხადადაც მოისმინა; ისევე როგორც ის სიტყვაც, რომელსაც ეფესელ ხუცესებთან საუბრისას ამბობდა: „ნეტარ არს მიცემაჲ უფროჲს მოღებისა.“ (), ფარულად ჰქონდა მოსმენილი. მაშ, ვნახოთ, ახლა რას ამბობს. რადგან ამბობს: „ხოლო ამას გეტყჳ თქუენ სიტყჳთა უფლისაჲთა, ვითარმედ ჩუენ, ცხოველნი ესე, რომელ დაშთომილ ვიყვნეთ მოსლვასა მას უფლისასა, ვერ მივეწინეთ შესუენებულთა მათ, რამეთუ თავადი უფალი ბრძანებითა და ჴმითა ანგელოზთ მთავრისაჲთა და საყჳრითა ღმრთისაჲთა გარდამოჴდეს ზეცით“ ().
ამასვე მაშინ ქრისტეც ამბობს: „და ძალნი ცათანი შეიძრნენ.“ (). რატომ არის საყვირით? ამას სინას მთაზეც ვხედავთ, და ანგელოზებსაც იქვე. რას ნიშნავს მთავარანგელოზის ხმა? როგორც ქალწულთა შესახებ ამბობდა: „ხოლო შუვა-ღამეს ოდენ ღაღადებაჲ იყო, ვითარმედ: აჰა ესერა სიძე მოვალს, გამოვედით მიგებებად მისა.“ (). ან ამას ამბობს, ან იმას, რომ როგორც მეფის შემთხვევაში ხდება, ასევე მაშინაც იქნება: ანგელოზები აღდგომას მოემსახურებიან. რადგან ამბობს: „აღდგნენ მკვდრები“; და საქმე სრულდება არა იმიტომ, რომ ანგელოზებს ამის ძალა შესწევთ, არამედ მისი სიტყვის ძალით; თითქოს მეფემ ბრძანა და თქვა: „გამოვიდნენ ჩაკეტილნი“, და მსახურებს ისინი გამოჰყავთ, მაგრამ ამას უკვე თავიანთი ძალით კი არ აკეთებენ, არამედ იმ ხმის (ბრძანების) ძალით. ამას ქრისტე სხვაგანაც ამბობს: „და წარავლინნეს ანგელოზნი თჳსნი საყჳრითა ჴმისა დიდისაჲთა და შეკრიბნეს რჩეულნი მისნი ოთხთაგან ქართა კიდითგან ცისაჲთ, ვიდრე კიდედმდე მათა.“ ().
და ყველგან ხედავ, როგორ მიმოდიან ანგელოზები. ამიტომ ვფიქრობ, მთავარანგელოზი წარგზავნილთა ზედამდგომია და ამას ღაღადებს: „ყველანი მზად გახადეთ, რადგან მსაჯული აქ არის“. რას ნიშნავს: „უკანასკნელი საყვირით“? აქ აჩვენებს, რომ მრავალი საყვირი გაისმის და მსაჯული უკანასკნელი საყვირის დროს ჩამოდის. და ამბობს: „და მკუდარნი იგი ქრისტეს მიერნი აღდგენ პირველად; და მაშინღა ჩუენ, ცხოველნი ესე, რომელნი დაშთომილ ვიყვნეთ, მათ თანავე აღვიტაცნეთ ღრუბლითა შემთხუევად უფლისა ჰაერთა ზედა და ესრეთ მარადის უფლისა თანა ვიყოფვოდით.“ (). ასე რომ, „ვინაჲცა ნუგეშინის-სცემდით ურთიერთარს სიტყუათა ამათ მიერ.“ (). თუ ჩამოსვლას აპირებს, რისთვისღა ავიტაცებით? პატივის გამო. რადგან როდესაც მეფე ქალაქში შედის, პატივცემულნი შესახვედრად გამოდიან, მსჯავრდებულნი კი შიგნით რჩებიან და მსაჯულს ელოდებიან; და როდესაც მოსიყვარულე მამა მოდის, შვილები — ისინი, ვინც შვილობის ღირსნი არიან — ეტლით გამოჰყავთ, რათა ნახონ და ეამბორონ; ხოლო მსახურთაგან ისინი, ვინც განარისხეს იგი, შინ რჩებიან.
მამის ეტლზე ვიქნებით ტარებულნი; რადგან მამამაც ღრუბლებში შეიწყნარა ქრისტე, და ჩვენც ღრუბლებში ავიტაცებით. ხედავ, რაოდენი პატივია? ჩამომავალს შესახვედრად მივეგებებით და, რაც ყოველივეზე უფრო ნეტარია, ამგვარად მასთან ვიქნებით. „ვინმე იტყოდის ძლიერებათა უფლისათა, სასმენელ-ყუნეს ყოველნი ქებულებანი მისნი?“ (). რამდენი სიკეთის ღირსად გახადა ადამიანთა მოდგმა! პირველად გარდაცვლილნი აღდგებიან და ასე უფალთან შეხვედრა ერთობლივად ხდება. აბელი, რომელიც ყველაზე ადრე გარდაიცვალა, მაშინ ცოცხლებთან ერთად შეეგებება უფალს. ასე რომ, ცოცხლად დარჩენილებს ამ მხრივ არავითარი უპირატესობა არ ექნებათ; არამედ ხრწნილებას მიცემულიც, რომელმაც ამდენი წელი მიწაში დაჰყო, მათთან ერთად შეეგებება, და ყველა დანარჩენიც. რადგან თუ ისინი ჩვენ გველოდნენ, რათა გვირგვინი მიგვეღო, როგორც სხვაგან წერს: „რამეთუ ღმერთმან ჩუენთჳს უმჯობესი წინაწარ განიგულა, რაჲთა არა თჳნიერ ჩუენსა სრულ იქმნენ.“ (), მით უმეტეს ჩვენც უნდა დაველოდოთ მათ; უფრო სწორად, ისინი ელოდნენ, ჩვენ კი აღარ ველით, რადგან აღდგომა ხდება „მეყსა შინა წამსა თუალისა“ ().
ხოლო ის, რომ ამბობს, „იკრიბებიან“, ამას ცხადყოფს: აღდგებიან ყველგან, ანგელოზები კი კრებენ. ამრიგად, აღდგომა ღმერთის ძალის საქმეა: იგი მიწას უბრძანებს, მიბარებული განძი გამოუშვას, და ამ საქმეში არავინ მსახურებს; როგორც მაშინ ლაზარეს უხმო: „ლაზარე, გამოვედ გარე!“ (). ხოლო მოყვანა მსახურთა საქმეა. მაგრამ თუ ანგელოზები კრებენ და გარშემო მიმოდიან, აქ ისინი როგორ არიან ატაცებულნი? ჩამოსვლის შემდეგ ატაცდებიან, შეკრების შემდეგ; რადგან ეს ყოველივე ერთბაშად და ისე ხდება, რომ წინასწარ ვერავინ იგებს. რადგან როდესაც დაინახავენ შეძრულ მიწას, არეულ მტვერს და, შესაძლოა, სხეულებს, რომლებიც განუწყვეტლივ აღდგებიან — ისე, რომ ამას არავინ ემსახურება, არამედ მხოლოდ ბრძანება კმარა სავსე მიწის მთლიანად დასაცარიელებლად — წარმოიდგინე, რას ნიშნავს: ადამიდან უფლის მოსვლამდე ყველა მათგანი მაშინ ქალებითა და ბავშვებითურთ იდგეს; როდესაც მიწაზე ამხელა შფოთს დაინახავენ, მაშინ გაიგებენ. ამრიგად, როგორც ხორციელად მოსვლის განგებულებისას წინასწარ არაფერი ჰქონდათ ნანახი, ასევე იქნება მაშინაც.
2. განკითხვის ძრწოლა და სასჯელის უცილობლობა
როდესაც ეს მოხდება, მაშინ იქნება მთავარანგელოზის ხმაც, რომელიც ანგელოზებს უბრძანებს და ღაღადებს, და საყვირებიც, უფრო სწორად კი საყვირთა ხმა. როგორი ძრწოლა შეიპყრობს, როგორი შიში მოიცავს მიწაზე დარჩენილებს? რამეთუ „ერთი იგი წარიტაცოს, და ერთი იგი დაშთეს.“ (); და კიდევ: „ერთი წარიყვანოს, და ერთი დაეტეოს.“ (). როგორი იქნება იმათი სული, როცა სხვებს აყვანილებს იხილავენ, ხოლო საკუთარ თავს დატოვებულებად დაინახავენ? განა ეს მათ ყოველ გეენაზე უფრო საშინლად არ შეძრავს? მაშ, სიტყვითვე დავუშვათ, რომ ეს უკვე დამდგარია. თუ უეცარი სიკვდილი, ქალაქების მიწისძვრები და მუქარები ასე აშფოთებს ჩვენს სულებს, მაშინ, როცა მიწას გაპობილსა და ყველა იმ გარდაცვლილი ადამიანით სავსეს ვიხილავთ, როცა საყვირებს მოვისმენთ, როცა მთავარანგელოზის ხმას მოვისმენთ, ყოველ საყვირზე ბრწყინვალეს, როცა ცას, რომელიც იკეცება, ვიხილავთ, როცა თვით ყოველთა მეუფე ღმერთს მომავალს ვიხილავთ, როგორი იქნება ჩვენი სული? შევძრწუნდეთ, გთხოვთ, და შეგვეშინდეს, თითქოს ეს უკვე ხდება; თავს ნუ ვინუგეშებთ გადადებით, რადგან როდესაც ეს უთუოდ უნდა მოხდეს, გადადება არაფერს გვარგებს.
რამხელა იქნება ძრწოლა? რამხელა იქნება შიში მაშინ? ოდესმე გინახავთ სიკვდილით დასასჯელად წაყვანილნი? თქვენი აზრით, როგორი იქნება მათი სულიერი მდგომარეობა, როცა კარიბჭემდე მიმავალ გზას გადიან? განა ეს მრავალგზის სიკვდილზე უარესი არ არის? რას არ აირჩევდნენ, გაკეთებასაც და გადატანასაც, ოღონდ იმ ბურუსიანი ღრუბლისგან გათავისუფლებულიყვნენ? მე ბევრისაგან მომისმენია, რომლებიც მეფის კაცთმოყვარეობით წაყვანის შემდეგ უკან მოუხმიათ: ამბობდნენ, რომ ადამიანებსაც კი ადამიანებად ვეღარ ხედავდნენ, რადგან სული აღელვებული, შეძრწუნებული და გონებადაკარგული ჰქონდათ. თუ, მაშ, სხეულებრივი სიკვდილი ასე გვაშინებს, როცა საუკუნო სიკვდილი მოვა, რას განვიცდით?
და რას ვამბობ სიკვდილით დასასჯელად წაყვანილთა შესახებ? მაშინ ირგვლივ ხალხი დგას, ხალხის უმეტესობა მათ არც კი იცნობს. თუ ვინმე იმ ხალხის სულებს ჩაუკვირდება, ვერ ნახავს არც ერთს ისე ულმობელს, ისე კადნიერს, ისე მამაცს, რომ სული შიშისა და გულგატეხილობისგან დაცემული და მოდუნებული არ ჰქონდეს. თუ მაშინ, როცა სხვებს იმ სიკვდილით კლავენ, რომელიც ძილისგან არაფრით განსხვავდება, ხოლო ისინი, ვისაც ამასთან საერთო არაფერი აქვთ, ასე განიცდიან, მაშ, როცა თვითონ ჩვენ უფრო დიდ სატანჯველში ჩავცვივდებით, როგორი იქნება ჩვენი მდგომარეობა? შეუძლებელია, შეუძლებელია, მერწმუნეთ, სიტყვით გადმოვცეთ ეს ტანჯვა.
დიახ, ამბობს ვინმე, მაგრამ ღმერთი კაცთმოყვარეა და არც ერთი ამათგანი არ იქნება. მაშ, ამაოდ დაწერილა ამის შესახებ? არა, ამბობს, არამედ ეს მხოლოდ მუქარაა, რათა გონს მოვეგოთ. თუ, მაშ, გონს არ მოვეგებით, არამედ ბოროტნი დავრჩებით, განა სასჯელს არ მოაწევს, მითხარი? მაშ, არც კეთილებს მიაგებს ჯილდოს? დიახ, ამბობს, რადგან მისთვის შესაფერისია ღირსებაზე მეტადაც კეთილისყოფა. მაშ, ის ჯილდოები ჭეშმარიტია და უთუოდ იქნება, სასჯელები კი უთუოდ არ იქნება, არამედ მხოლოდ მუქარისა და შიშისთვის?
რით დაგარწმუნოთ, არ ვიცი. თუ ვიტყვი: „მატლი მათი არა დაესრულების, და ცეცხლი არა დაშრტების.“ (), თუ ვიტყვი, რომ წავლენ „ცეცხლსა მას საუკუნესა“ (), თუ მდიდარს წარმოგიდგენთ, უკვე დასჯილს, ყველაფერზე იტყვით, მუქარააო. მაშ, რით დაგარწმუნოთ? რადგან სატანურია ეს აზრი: უსარგებლო შეღავათს გვთავაზობს და დაუდევრებს გვხდის. მაშ, როგორ აღმოვფხვრათ იგი? რასაც არ უნდა ვთქვათ წერილთაგან, იტყვით, მუქარისთვის არისო.
მაგრამ ამას მომავალთა შესახებ კიდევ შეიძლებოდა ვინმეს ეთქვა; უკვე მომხდარსა და დასრულებულ ამბებზე კი ვეღარ იტყვის. ყველას გსმენიათ წარღვნის შესახებ; განა ისიც მუქარისთვის ითქვა? განა არ აღსრულდა და არ მოხდა? ასეთებს ბევრს წარღვნამდელი ადამიანებიც ამბობდნენ; და ასი წლის განმავლობაში, როცა კიდობანი იგებოდა, ძელები ეწყობოდა და მართალი ნოე ღაღადებდა, მრწმუნებელი არავინ იყო. მაგრამ რადგან სიტყვებით მოსულ მუქარას არ ირწმუნეს, საქმით მოსული სასჯელი განიცადეს. ამას ჩვენც განვიცდით, თუ არ ვირწმუნებთ. სწორედ ამიტომ უფალი თავის მოსვლას ნოეს დღეებს ადარებს, რადგან როგორც იმ წარღვნისა არ ირწმუნეს ზოგიერთებმა, ასევე გეენის წარღვნისაც არ ირწმუნებენ. განა ის მხოლოდ მუქარაა? განა საქმედ არ იქცა? მაშ, ის, ვინც მაშინ ასე ერთბაშად მოაწია სასჯელი, განა ახლა ბევრად უფრო მეტად არ მოაწევს?
რადგან ახლანდელი საქმეები მაშინდელზე ნაკლები ხომ არ არის. როგორ? იმიტომ, რომ მაშინ, ამბობს წერილი, ღვთის ძენი ადამიანთა ასულებთან შევიდნენ და საშინელება სწორედ ეს შერევები იყო; ახლა კი არ არსებობს ბოროტების სახე, რომლის ჩადენაც არ გაუბედავთ. მაშ, გწამთ, რომ წარღვნა მოხდა, თუ ეს თქვენთვის ფუჭ ლაპარაკად ჩანს? თუმცა მთებიც კი, სადაც კიდობანი დამკვიდრდა, მოწმობენ, არმენიის მთებს ვგულისხმობ.
3. სოდომი და წარსულ სასჯელთა მოწმობა
თუმცა, მოწმობა მრავლად გვაქვს და სიტყვას იმაზე უფრო ცხად სხვა მაგალითისკენაც მივმართავ. ყოფილა ოდესმე ვინმე თქვენგანი პალესტინაში? რადგან ამიერიდან უკვე არა სიტყვებს, არამედ საქმეებს ვიტყვი; თუმცა წინანდელიც საქმეებზე უფრო ცხადი იყო, რადგან რასაც კი ამბობს წერილი, ის ხილულზე უფრო სანდოა. მაშ, ყოფილა ოდესმე ვინმე თქვენგანი პალესტინაში? მე კი ვფიქრობ, ყოფილა. მაშ, რა? თქვენ, ვინც ის ადგილები გინახავთ, დამიმოწმეთ მათ წინაშე, ვინც იქ არ ყოფილა. ასკალონისა და ღაზის ზემოთ, თვით მდინარე იორდანეს დასასრულამდე, დიდი და ნაყოფიერი მხარე არის; უფრო სწორად, იყო, რადგან ახლა აღარ არის; იგი, მაშ, სამოთხესავით იყო. რამეთუ ამბობს: „ლოთ იხილა ყოველი გარემო სოფლები იორდანისაჲ, რამეთუ ყოველი იყო სარწყავ ... ვითარცა სამოთხე ღმრთისაჲ“ ().
ამრიგად, ის მხარე, ასეთი აყვავებული, ყველა მხარეს რომ ეჯიბრებოდა და ნაყოფიერებით ღმრთის სამოთხესაც უსწრებდა, ახლა ყოველ უდაბნოზე უფრო უდაბურია; ხეები კი დგას და ნაყოფიც აქვს, მაგრამ ნაყოფი ღვთის რისხვის მოსაგონარია. რადგან იქ ბროწეულიც დგას — ხესაც ვგულისხმობ და ნაყოფსაც — ბრწყინვალე გარეგნობით და უცოდინარს მრავალ იმედს უჩენს; მაგრამ თუ ნაყოფს ხელში აიღებენ და გატეხენ, ნაყოფს ვერ იპოვიან; შიგნით მხოლოდ დაგროვილ მტვერსა და ნაცარს ნახავენ. ასეთია მთელი მიწაც; ქვასაც თუ იპოვი, ნახავ, რომ დანაცრებულია. და რას ვამბობ ქვასა და ხეებზე და მიწაზე, როცა თვით ჰაერმაც და წყალმაც გაიზიარა ეს უბედურება? როგორც ცეცხლწაკიდებული და სრულიად დამწვარი სხეულის შემთხვევაში გარეგანი სახე რჩება — ცეცხლისგან დატოვებული მოხაზულობა, მოცულობა და თანაზომა — ძალა კი აღარ არის, ასევე იქაც შეიძლება მიწა დაინახო, მაგრამ მიწის თვისება აღარაფერი აქვს: ყველაფერი ნაცარია; ხეები და ნაყოფები ჩანს, მაგრამ ხისა და ნაყოფის თვისება აღარ აქვთ; ჰაერი და წყალი ჩანს, მაგრამ ჰაერისა და წყლის თვისება აღარ შერჩენიათ, რადგან ესენიც დანაცრებულია. თუმცა როგორ შეიძლებოდა ოდესმე ჰაერი დამწვარიყო? ან წყალი როგორ დაიწვებოდა, თუ წყლად რჩება? ხისა და ქვების დაწვა შესაძლებელია, მაგრამ ჰაერისა და წყლისა სრულიად შეუძლებელია.
ჩვენთვის შეუძლებელია, ხოლო მათი შემქმნელისთვის შესაძლებელია. ამიტომ ჰაერი სხვა არაფერია, თუ არა ღუმელი; წყალიც ღუმელია; ყველაფერი უნაყოფოა, ყველაფერი ბერწია, ყველაფერი უწინ მომხდარი რისხვის ხატია და მომავალი რისხვის მტკიცებულება. განა ესეც სიტყვიერი მუქარებია? განა ესეც სიტყვების ხმაურია? ჩემთვის წინანდელიც სარწმუნოა; პირიქით, როგორც ხილული, ასევე უხილავიც სარწმუნოა; ხოლო ურწმუნოსთვის ესეც საკმარისია რწმენის მისაცემად. თუ ვინმეს გეენა არ სწამს, სოდომზე იფიქროს, გომორა გაიაზროს, გაიხსენოს მომხდარი და ჯერაც დარჩენილი სასჯელი. ეს არის სასჯელის საუკუნოდ გაგრძელების მტკიცებულება. ეს მძიმე მოსასმენია; მაგრამ ის არ არის მძიმე, როცა ამბობ, რომ გეენა არ არსებობს, არამედ ღმერთი მხოლოდ დაემუქრა?
როცა ხალხის ხელებს ადუნებ? შენ მაიძულებ ამას ვამბობდე, შენ, ვინც არ გწამს. ქრისტეს სიტყვები რომ გერწმუნა, იძულებული არ ვიქნებოდი, საქმეებიდან მოტანილი მტკიცებულება მომეყვანა; მაგრამ რადგან იმ სიტყვებს გაექეცი, ნებითაც და უნებლიეთაც ბოლოს მაინც დარწმუნდები. რას იტყვი სოდომის შესახებ? გინდა მიზეზიც გაიგო, რომლის გამოც მაშინ ეს მოხდა? ერთი იყო ცოდვა — მძიმე და წყეული, მაგრამ მაინც ერთი; მაშინდელები ყრმების მიმართ ავხორცობით იყვნენ შეპყრობილნი და ამის გამო ეს სასჯელი მიიღეს. ახლა კი უამრავი ცოდვა ხდება, იმ ცოდვის ტოლი და მასზე მძიმეც. მაშ, იგი, ვინც ერთი ცოდვისთვის ასეთი რისხვა გადმოღვარა და არც აბრაამის ვედრებამ შეაკავა, არც იქ მცხოვრებმა ლოთმა — მან, რომელმაც ღვთის მსახურთა პატივისთვის საკუთარი ასულები შეურაცხყოფისთვის გაიმეტა — ნუთუ დაინდობს, როცა ცოდვები ასე მრავალია? ეს მართლაც სიცილია, ბოდვაა, ცდომილებაა და ეშმაკისეული მოტყუება.
გინდა სხვაც მოვიყვანო? ფარაონის, ეგვიპტელთა მეფის, შესახებ უთუოდ გსმენია; მაშ, იცი სასჯელიც, რომელიც მიიღო, და ისიც, როგორ ჩაიძირა თვით ეტლებითა და ცხენებით, მთელ ლაშქართან ერთად, წითელ ზღვაში. გინდა სხვებიც გაიგო? ის, ალბათ, უღმრთო იყო; უფრო სწორად, არა ალბათ, არამედ ნამდვილად უღმრთო იყო. გინდა იხილო, როგორ ისჯებიან მორწმუნენიც, ღმერთს რომ ყურად იღებდნენ, მაგრამ სწორი ცხოვრება არ ჰქონდათ? მოუსმინე პავლეს, რომელიც ამბობს: „ნუცა ვისიძავთ, ვითარცა-იგი ვიეთმე მათგანთა ისიძვეს და დაეცნეს ერთსა შინა დღესა ოც და სამი ათასი.“ (); „ნუცა ვდრტჳნავთ, ვითარცა-იგი მათგანნი ვინმე დრტჳნვიდეს და წარწყმდეს მომსრველისა მისგან.“ (); „ნუცა განვსცდით უფალსა, ვითარცა-იგი მათგანთა ვიეთმე გამოცადეს და გუელთა მიერ წარწყმდეს.“ (). თუ სიძვამ ასეთი ძალა გამოიჩინა და თუ დრტვინვამაც ამდენი შეძლო, ჩვენი ცოდვები რას არ მოიმოქმედებს? თუ ახლა ღმერთი პასუხს არ გთხოვს, ნუ გაგიკვირდება; რადგან მათ გეენა არ იცოდნენ, ამიტომ მყისიერად მოსული სასჯელებით ისჯებოდნენ; შენ კი რამდენიც უნდა შესცოდო, თუნდაც არავითარი სასჯელი არ მიიღო, იქ გადაიხდი.
მაშ, მათ, ვინც უფრო ყრმობრივნი იყვნენ და ასე ბევრს არ სცოდავდნენ, ასე სჯიდა; ჩვენ კი დაგვინდობს? ამას საფუძველი ვერ ექნებოდა. რადგან თუნდაც იგივე შევცოდოთ, რაც მათ, უფრო დიდი სასჯელის ღირსნი ვართ. რატომ? რადგან უფრო დიდი მადლით ვისარგებლეთ. როცა მათზე მეტსა და დიდსაც ვცოდავთ, რომელ სასჯელს არ დავითმენთ? ნურავინ იფიქრებს, თითქოს ამას მათი ქებით ან მათთვის შენდობით ვამბობდე; ნუმც იყოფინ. როდესაც ღმერთი სჯის, მის განაჩენს ვინც საწინააღმდეგო განაჩენს უპირისპირებს, ამას ეშმაკისეული აზრით აკეთებს. ამიტომ ამას არც მათი ქებით ვამბობ და არც მათთვის შენდობით, არამედ ჩვენი ბოროტების საჩვენებლად: ისინი, მაშ, თუმცა დრტვინავდნენ, უდაბნოში მიდიოდნენ; ჩვენ კი სამშობლო გვაქვს, საკუთარ სახლებში ვართ და მაინც ვდრტვინავთ. ისინი კი, თუნდაც სიძვას სჩადიოდნენ, ახლახან იყვნენ გამოსულნი ეგვიპტური ბოროტებიდან და ასეთი რჯული თითქმის არც კი სმენოდათ; ჩვენ კი წინაპრებისგან მივიღეთ მაცხოვნებელი მოძღვრებები; ამიტომ უფრო დიდი სასჯელის ღირსნი ვართ.
გინდა სხვებიც მოისმინო, რამდენი რამ დაითმინეს იუდეველებმა პალესტინაში — შიმშილები, მომსვრელი სენები, ომები, ტყვეობები, ბაბილონელთა ჟამინდელი, ასურელთა ჟამინდელი, მაკედონელთაგან მოწეული ბოროტებები, ადრიანესა და ვესპასიანეს ჟამინდელი? მინდა, საყვარელო, ერთი ამბავი გიამბო, მაგრამ ნუ განერიდები; უფრო სწორად, ამის წინ სხვას ვიტყვი. ოდესღაც შიმშილი იყო, ამბობს წერილი, და „მეფე ისრაჱლისა იქცეოდა ზედა ზღუდესა მას“ (); შემდეგ მივიდა ქალი და მეფეს ეს სიტყვები უთხრა: მეფეო, „ამან დედაკაცმან მრქუა: მოვედ და შვილი ეგე შენი შევჭამოთ დღეს და შვილი ესე ჩემი შევჭამოთ ხვალე. და შევგბოლეთ შვილი იგი ჩემი და შევჭამეთ და ვარქუ მეორესა დღესა: აწ შენი შვილი მოიყვანე და შევჭამოთ და დამალა შვილი იგი თჳსი.“ (). რა არის ამ უბედურებაზე უფრო მძიმე? კვლავ, სხვაგან წინასწარმეტყველი ამბობს: „ჴელებმან დედათა მოწყალეთამან შეაგბნეს ყრმანი მათნი.“ (). ამრიგად, იუდეველებმა ასეთი სასჯელი მიიღეს; ჩვენ კი განა მით უფრო არ დავისჯებით?
4. გადადებული სასჯელი და გეენის ხსოვნა
გსურს, იუდეველების სხვა უბედურებებიც მოისმინო? იოსებ ფლავიუსის ნაშრომებს გადახედე და მთელ იმ ტრაგედიას შეიტყობ; იქნებ ამით მაინც დაგარწმუნოთ, რომ გეენა არსებობს. დაფიქრდი: თუ ისინი ისჯებოდნენ, ჩვენ რატომ არ ვისჯებით? ან როგორ არის მოსალოდნელი, რომ არ დავისაჯოთ, როცა მათზე უარესად ვცოდავთ? განა ცხადი არ არის, რომ ეს იმიტომ ხდება, რომ სასჯელი ჩვენთვის გადადებულია? თუ გსურს, თითოეული პირის მაგალითზეც გეტყვი, როგორ დაისაჯნენ: კაენმა ძმა მოკლა. ცოდვა, რა თქმა უნდა, საშინელი იყო; როგორ არა? მაგრამ სასჯელი მიიღო, თანაც მკაცრი, ათიათასი სიკვდილის ტოლფასი, ისეთი, რომლის ნაცვლადაც ათიათასგზის სიკვდილსაც აირჩევდა; მოისმინე, რას ამბობს: „და უკუეთუ განმაძებ მე დღეს, პირისაგან ქუეყანისა და პირისაგან შენისა დავიმალო და იყოს, ყოველმან მპოვნელმან ჩემმან მომკლას მე.“ ().
მითხარი მაშ: განა დღესაც ბევრი იმავეს არ აკეთებს, რასაც ის აკეთებდა? რადგან როცა ხორციელ ძმას კი არა, სულიერ ძმას დაღუპავ, განა იგივე არ ჩაგიდენია? რა მნიშვნელობა აქვს, თუ მახვილით არა, არამედ სხვა გზით კლავ, როცა შიმშილის მოხსნა შეგიძლია და თვალს არიდებ? მაშ რა? ახლა ძმის მიმართ არავის შეშურებია? არავის ჩაუგდია ძმა საფრთხეებში? მაგრამ აქ სასჯელი არ მიუღიათ. მაგრამ მიიღებენ.
მაშ, კაენი, ვისაც წერილობითი რჯულები და წინასწარმეტყველნი არ მოუსმენია, არც დიდი ნიშნები უხილავს, ასეთ სასჯელს იხდის; ხოლო ვინც სხვაგვარად იმავე საქმეებს აკეთებს და ამდენი მაგალითითაც არ მოდის გონს, დაუსჯელი დარჩება? და სად არის ღმერთის სამართალი? ან სად არის სიკეთე? კიდევ: ვიღაცამ შაბათს შეშა შეაგროვა და ჩაქოლეს, თუმცა ეს მცნება მცირე იყო და წინადაცვეთაზე ნაკლებად მნიშვნელოვანიც. მაშ, შაბათს შეშის შემგროვებელი ჩაქოლეს, ხოლო მრავალი უსჯულო საქმის ჩამდენნი ხშირად დაუსჯელად დარჩნენ. მაშ, თუ გეენა არ არსებობს, სად არის სამართალი, სად არის მიუკერძოებლობა? თუმცა მათზე მრავალი ასეთი ბრალდებაც არის: შაბათებს არ იცავენ. კვლავ, სხვა ვინმე, ხარმეი, რომელმაც შეჩვენებული ნივთი მოიპარა, მთელ თავის მოდგმასთან ერთად ჩაქოლეს.
მაშ რა? მას შემდეგ არავინ გამხდარა სიწმინდეთა მპარავი? საულმაც, როცა ღმერთისთვის სათნოს საწინააღმდეგოდ მტერი დაინდო, ასეთი სასჯელი დაითმინა; მაშ, მას შემდეგ აღარავის მტერი დაუნდია? ნეტავ ასე ყოფილიყო; განა, ღმერთისთვის სათნოს საწინააღმდეგოდ, მხეცებზე უარესად არ ვჭამთ ერთმანეთს, და მაინც არავინ დაცემულა ომში? კიდევ: ელის ძეებმა, რადგან კმევის წინ ჭამდნენ, მამასთან ერთად უმძიმესი სასჯელი მიიღეს. მაშ, არავინ ყოფილა მამა, შვილების მიმართ დაუდევარი? ან ბოროტი შვილები არ ყოფილან? მაგრამ სასჯელი არავის მიუღია. მაშ როდის მიიღებენ სასჯელს, თუ გეენა არ არსებობს? და კიდევ, ათასობით სხვა მაგალითის ჩამოთვლაც შეეძლებოდა კაცს.
რა ვთქვათ? განა ანანია და საფირა, რადგან შეწირულიდან მოიპარეს, მაშინვე არ დაისაჯნენ? მაშ, მას შემდეგ ეს არავის გაუკეთებია? მაშ რატომ არ მიიღეს იგივე სასჯელი? გარწმუნებთ თუ არა, რომ გეენა არსებობს, თუ მეტი მაგალითი გჭირდება? ამიტომ წერილში არჩაწერილ მაგალითებზეც მივალთ — იმაზე, რაც ახლა ცხოვრებაში ხდება; რადგან აუცილებელია, ეს აზრი ყოველი მხრიდან შევკრიბოთ, რათა საკუთარი თავისთვის ამაოდ შეღავათის მიცემით საკუთარ თავსვე არ ვავნოთ. განა ვერ ხედავ მრავალ ადამიანს უბედურებაში — სხეულით დასახიჩრებულებს, ათას საშინელებას რომ ითმენენ — სხვებს კი კეთილდღეობაში მყოფებს? რატომ იხდიან ერთნი მკვლელობათა სასჯელს, ხოლო მეორენი არა? მოისმინე, რას ამბობს პავლე: „რომელთამე კაცთა ცოდვანი წინაწარ ცხად არიან და წინა უძღჳან საშჯელად, ხოლო რომელთამე უკუანა შეუდგან.“ ().
რამდენი კაცისმკვლელი გადარჩენილა? რამდენი საფლავის მძარცველი? მაგრამ ესენი დავტოვოთ. განა ვერ ხედავ, რამდენი ისჯება მძიმე სასჯელით? ერთნი ხანგრძლივ სნეულებას მიეცნენ, მეორენი განუწყვეტელ ტანჯვებს, სხვანი კი ათას სხვა საშინელებას. როცა დაინახავ ადამიანებს, რომლებმაც იგივე საქმეები გაბედეს, ან ბევრად მეტიც, და სასჯელს არ იხდიან, განა უნებლიეთაც არ აღიარებ გეენას? გამოარჩიე ისინი, ვინც აქ, შენს წინაშე, მკაცრად დაისაჯნენ; გაიაზრე, რომ ღმერთი მიკერძოებული არ არის და რომ შენ, ათასი ბოროტების ჩამდენს, მსგავსი არაფერი გიწვნევია; მაშინ გეენის შესახებ აზრი შეგექმნება. რადგან ღმერთმა გეენის წარმოდგენა ისე ჩათესა ჩვენში, რომ არავინ დარჩეს მისი უცოდინარი. რადგან პოეტებიც, ფილოსოფოსებიც, მითების მთხრობელებიც და, უბრალოდ, ყველა ადამიანი იქაური მისაგებლის შესახებ მსჯელობდნენ და ამბობდნენ, რომ ბევრნი ჰადესში ისჯებიან. თუ ის ნაამბობები მითებია, ჩვენი სწავლება კი არა.
ეს ყოველივე არა უბრალოდ იმისათვის ვთქვი, რომ შემეშინებინეთ ან თქვენი სულები დამემძიმებინა, არამედ იმისათვის, რომ გამეფხიზლებინეთ და უფრო მსუბუქნი გამეხადეთ. მეც ვისურვებდი, სასჯელი არ ყოფილიყო, და ყველაზე მეტად სწორედ მე. რატომ? იმიტომ, რომ თითოეული თქვენგანი თავისი სულისათვის შიშობს; მე კი ამ წინამძღვრობისთვისაც პასუხს ვაგებ; ამიტომ ყველაზე მეტად ჩემთვის არის შეუძლებელი სასჯელისგან თავის დაღწევა. მაგრამ შეუძლებელია, სასჯელი და გეენა არ არსებობდეს. რა ვქნა?
კვლავ კითხულობენ და ამბობენ: მაშ, სად არის ღმერთის კაცთმოყვარეობა? ყველგან. უკეთ კი, ამის შესახებ სხვა დროს ვისაუბრებ, რათა გეენაზე მსჯელობა არ ავურიოთ. ამჟამად კი, რაც ნათქვამიდან მოვიპოვეთ, ნუ დაგვეფანტება; რადგან მცირე სარგებელი როდია გეენის არსებობაში დარწმუნება. რადგან ასეთი სიტყვების ხსოვნა, როგორც მწარე წამალი, შეძლებს მთელი ბოროტების ჩამორეცხვას, როცა გამუდმებით დამკვიდრდება თქვენს გონებაში. მაშ, გამოვიყენოთ ეს წამალი, რათა აქედანვე სუფთა გული გვქონდეს და ამგვარად ღირსნი გავხდეთ ვიხილოთ: „რომელი თუალმან არა იხილა, და ყურსა არა ესმა, და გულსა კაცისასა არა მოუჴდა, რომელი განუმზადა ღმერთმან მოყუარეთა თჳსთა.“ (). ამ სიკეთეებს ყველამ მივაღწიოთ ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
რომლებსაც ყველამ მივაღწიოთ ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.