📋 სარჩევი
„ხოლო ამას გეტყჳ თქუენ სიტყჳთა უფლისაჲთა, ვითარმედ ჩუენ, ცხოველნი ესე, რომელ დაშთომილ ვიყვნეთ მოსლვასა მას უფლისასა, ვერ მივეწინეთ შესუენებულთა მათ, რამეთუ თავადი უფალი ბრძანებითა და ჴმითა ანგელოზთ მთავრისაჲთა და საყჳრითა ღმრთისაჲთა გარდამოჴდეს ზეცით, და მკუდარნი იგი ქრისტეს მიერნი აღდგენ პირველად; და მაშინღა ჩუენ, ცხოველნი ესე, რომელნი დაშთომილ ვიყვნეთ, მათ თანავე აღვიტაცნეთ ღრუბლითა შემთხუევად უფლისა ჰაერთა ზედა და ესრეთ მარადის უფლისა თანა ვიყოფვოდით.“ ().
1. უფლის სიტყვა და აღდგომის პატივი
წინასწარმეტყველნი, როცა თავიანთი ნათქვამის სანდოობის ჩვენება სურთ, უწინარეს ყოვლისა ამას ამბობენ: „ხილვა, რომელი იხილა ესაია“ (), და კვლავ: „რომელი იქმნა სიტყვა უფლისაჲ მისდა მიმართ“ (), და კვლავ: „ამას ამბობს უფალი“, და სხვა ამის მსგავსს. ბევრნი თავად ღმერთსაც კი მჯდომარეს ხედავდნენ, რამდენადაც ეს მათთვის შესაძლებელი იყო. ხოლო პავლემ, რომელმაც მჯდომარე კი არ იხილა, არამედ თავად მასში ჰყავდა მეტყველი ქრისტე, იმის ნაცვლად, რომ ეთქვა: „ამას ამბობს უფალი“, ამბობდა: „ვინაჲთგან გამოცდასა ეძიებთ მისსა, რომელი-იგი ჩემ მიერ იტყჳს ქრისტე“ ()? და კვლავ: „პავლე, ჩინებული მოციქული იესუ ქრისტესი“ (), რითაც უჩვენებს, რომ არაფერს ამბობს საკუთარი თავისგან; რადგან მოციქული თავისი მომავლინებლის სიტყვებს წარმოთქვამს. და კვლავ: „ვჰგონებ, ვითარმედ სული ღმრთისაჲ მაქუს მე.“ (). მაშ, ყოველივე ამას იგი სულით წარმოთქვამდა, ხოლო ეს, რასაც ახლა ამბობს, ღმერთისგან სიტყვიერად მოისმინა; ისევე როგორც ის სიტყვა, რომელსაც ეფესელ ხუცესებთან საუბრისას ამბობდა: „ნეტარ არს მიცემაჲ უფროჲს მოღებისა.“ (), ფარულად ჰქონდა მოსმენილი. მაშ, ვნახოთ, რას ამბობს იგი ახლა. რადგან ამბობს: „ხოლო ამას გეტყჳ თქუენ სიტყჳთა უფლისაჲთა, ვითარმედ ჩუენ, ცხოველნი ესე, რომელ დაშთომილ ვიყვნეთ მოსლვასა მას უფლისასა, ვერ მივეწინეთ შესუენებულთა მათ, რამეთუ თავადი უფალი ბრძანებითა და ჴმითა ანგელოზთ მთავრისაჲთა და საყჳრითა ღმრთისაჲთა გარდამოჴდეს ზეცით“ ().
ამასვე ამბობდა მაშინ ქრისტეც: „და ძალნი ცათანი შეიძრნენ.“ (). რატომ მაინცდამაინც საყვირით? რადგან ამას სინას მთაზეც ვხედავთ, და ანგელოზებსაც იქვე. რას ნიშნავს მთავარანგელოზის ხმა? როგორც ქალწულთა შესახებ ამბობდა: „ხოლო შუვა-ღამეს ოდენ ღაღადებაჲ იყო, ვითარმედ: აჰა ესერა სიძე მოვალს, გამოვედით მიგებებად მისა.“ (). ან ამას გულისხმობს, ან იმას, რომ როგორც მეფის შემთხვევაში ხდება, ისე იქნება მაშინაც, როცა ანგელოზები აღდგომას მოემსახურებიან. რადგან იტყვის: „აღდგნენ მკვდრები“; და საქმეც სრულდება არა იმიტომ, რომ ანგელოზებს შესწევთ ამის ძალა, არამედ მისი სიტყვის ძალით; მსგავსად იმისა, მეფემ რომ უბრძანოს და თქვას: „გამოვიდნენ ჩაკეტილნი“, და მსახურებმაც გამოიყვანონ ისინი — ამას ხომ უკვე თავიანთი ძალით კი აღარ აკეთებენ, არამედ იმ ხმის ძალით. ამას ქრისტე სხვაგანაც ამბობს: „და წარავლინნეს ანგელოზნი თჳსნი საყჳრითა ჴმისა დიდისაჲთა და შეკრიბნეს რჩეულნი მისნი ოთხთაგან ქართა კიდითგან ცისაჲთ, ვიდრე კიდედმდე მათა.“ ().
და ყველგან ხედავ, როგორ მიმოდიან ანგელოზები. ამიტომ ვფიქრობ, მთავარანგელოზი წარგზავნილთა წინამძღოლია, რომელიც შესძახებს მათ: „ყველა მოამზადეთ, რადგან მსაჯული აქ არის“. რას ნიშნავს: „უკანასკნელი საყვირით“? ამით გვიჩვენებს, რომ მრავალი საყვირი გაისმის, ხოლო მსაჯული უკანასკნელი საყვირისას გარდამოხდება. და ამბობს: „და მკუდარნი იგი ქრისტეს მიერნი აღდგენ პირველად; და მაშინღა ჩუენ, ცხოველნი ესე, რომელნი დაშთომილ ვიყვნეთ, მათ თანავე აღვიტაცნეთ ღრუბლითა შემთხუევად უფლისა ჰაერთა ზედა და ესრეთ მარადის უფლისა თანა ვიყოფვოდით.“ (). ასე რომ, „ვინაჲცა ნუგეშინის-სცემდით ურთიერთარს სიტყუათა ამათ მიერ.“ (). თუკი უფალი გარდამოსვლას აპირებს, რისთვისღა ავიტაცებით? პატივის ნიშნად. რადგან, როდესაც მეფე ქალაქში შედის, საპატიო მოქალაქენი მას შესახვედრად მიეგებებიან, მსჯავრდებულნი კი შიგნით რჩებიან და მსაჯულს ელოდებიან; და როდესაც მოსიყვარულე მამა ბრუნდება, ის შვილები, რომლებიც ამ სახელის ღირსნი არიან, ეტლით გადიან მის შესაგებებლად, რათა იხილონ იგი და ეამბორონ; ხოლო ის მსახურები, რომლებმაც იგი განარისხეს, შინ რჩებიან.
მამის ეტლით გავეშურებით; რადგან, როგორც მან თავად აიყვანა იგი ღრუბლებში, ჩვენც ასევე ღრუბლებში ავიტაცებით. ხედავ, რაოდენი პატივია? გარდამომავალს შესახვედრად მივეგებებით და, რაც ყველაზე სანეტაროა, ამგვარად მარადის მასთან ვიქნებით. „ვინმე იტყოდის ძლიერებათა უფლისათა, სასმენელ-ყუნეს ყოველნი ქებულებანი მისნი?“ (). რაოდენ დიდი სიკეთეების ღირს-ჰყო ადამიანთა მოდგმა! ჯერ გარდაცვლილნი აღდგებიან და ასე, ყველანი ერთად შევეგებებით მას. აბელი, რომელიც უწინარეს ყოველთა გარდაიცვალა, მაშინ ცოცხლებთან ერთად შეეგებება უფალს. ასე რომ, ცოცხლად დარჩენილებს ამ მხრივ არავითარი უპირატესობა არ ექნებათ; არამედ ხრწნილებას მიცემულიც, რომელმაც ამდენი წელი მიწაში დაჰყო, მათთან ერთად შეეგებება, და ყველა დანარჩენიც. რადგან თუ ისინი ჩვენ გველოდნენ, რათა გვირგვინი მიგვეღო, როგორც სხვაგან წერს: „რამეთუ ღმერთმან ჩუენთჳს უმჯობესი წინაწარ განიგულა, რაჲთა არა თჳნიერ ჩუენსა სრულ იქმნენ.“ (), მით უმეტეს ჩვენც უნდა დაველოდოთ მათ; უფრო სწორად, ისინი გველოდნენ, ჩვენ კი აღარ მოგვიწევს მათი ლოდინი, რადგან აღდგომა ხდება „მეყსა შინა წამსა თუალისა“ ().
ხოლო ის, რომ ამბობს: „იკრიბებიან“, იმაზე მიუთითებს, რომ აღდგებიან ყველგან, ანგელოზები კი შეკრებენ მათ. ამრიგად, აღდგომა ღვთის ძალის საქმეა: იგი მიწას უბრძანებს, დააბრუნოს მასზე მიბარებული, და ამ საქმეში მას არავინ ეხმარება; ისევე როგორც მაშინ უხმო ლაზარეს: „ლაზარე, გამოვედ გარე!“ (). ხოლო მოყვანა უკვე მსახურთა საქმეა. მაგრამ თუკი ანგელოზები ყველგან მიმოისწრაფიან და კრებენ მათ, მაშინ აქ რატომ არის ნათქვამი, რომ აიტაცებიან? გარდამოსვლის შემდეგ აიტაცებიან, შეკრების შემდეგ; რადგან ეს ყოველივე ერთბაშად და ისე მოხდება, რომ წინასწარ არავის ეცოდინება. მხოლოდ მაშინ, როდესაც დაინახავენ შეძრულ მიწას, შეერთებულ მტვერს და ყველგან ერთდროულად აღმდგარ სხეულებს — ყოველგვარი მსახურის გარეშე, რადგან მხოლოდ ბრძანებაც კმარა, რათა მიცვალებულებით სავსე მიწა მთლიანად დაიცალოს — წარმოიდგინე, რაოდენ დიდებულია, რომ ადამიდან მოყოლებული უფლის მოსვლამდე, ყველა მიცვალებული თავის ცოლ-შვილთან ერთად წარდგება; დიახ, როდესაც დაინახავენ მიწაზე ამხელა შფოთს, მხოლოდ მაშინ შეიტყობენ ყოველივეს. ამრიგად, როგორც განკაცებისას არაფერი უწყოდნენ წინასწარ, ასე იქნება მაშინაც.
2. განკითხვის ძრწოლა და სასჯელის უცილობლობა
მაშ, როდესაც ეს მოხდება, მაშინ გაისმება მთავარანგელოზის ხმაც, რომელიც ანგელოზებს უბრძანებს და შესძახებს, და საყვირებიც, უფრო სწორად კი — საყვირთა ხმა. როგორი ძრწოლა შეიპყრობს, როგორი შიში მოიცავს მიწაზე დარჩენილებს? რამეთუ „ერთი იგი წარიტაცოს, და ერთი იგი დაშთეს.“ (); და კიდევ: „ერთი წარიყვანოს, და ერთი დაეტეოს.“ (). რა მდგომარეობაში ჩავარდება მათი სული, როდესაც იხილავენ სხვებს — ატაცებულებს, ხოლო საკუთარ თავს — დატოვებულებს? განა ეს ყოველგვარ გეენაზე უფრო საშინლად არ შეძრავს მათ? მაშ, მოდი, გონებით წარმოვიდგინოთ, რომ ეს უკვე აღესრულება. თუკი უეცარი სიკვდილი, მიწისძვრებით ქალაქთა ნგრევა და სხვა საფრთხენი ასე აშფოთებს ჩვენს სულს, მაშინ, როცა ვიხილავთ გაპობილ მიწას, ყველა გარდაცვლილით დაფარულს; როცა მოვისმენთ საყვირთა ხმას; როცა მოვისმენთ მთავარანგელოზის ხმას, ყოველგვარ საყვირზე უფრო მჭექარეს; როცა დავინახავთ, თუ როგორ იკეცება ზეცა; როცა ვიხილავთ მომავალ ყოველთა მეუფეს, თავად ღმერთს — რა დღეში ჩავარდება მაშინ ჩვენი სული? შევძრწუნდეთ, გევედრებით, და შეგვეშინდეს, თითქოს ეს უკვე ხდება; თავს ნუ დავიმშვიდებთ მისი სამომავლოდ გადადებით, რადგან რაც უთუოდ მოსახდენია, იქ გადავადება არაფერს გვარგებს.
როგორი იქნება ძრწოლა? როგორი იქნება შიში მაშინ? ოდესმე გინახავთ სასიკვდილოდ წაყვანილნი? თქვენი აზრით, რა მდგომარეობაში იქნება მათი სული, როცა კარიბჭემდე მიმავალ გზას მიუყვებიან? განა ეს მრავალგზის სიკვდილზე უარესი არ არის? რას არ იზამდნენ და რას არ გადაიტანდნენ, ოღონდ კი იმ პირქუში ხვედრისგან გათავისუფლებულიყვნენ? მე ბევრისგან მომისმენია — იმათგან, ვინც წაყვანის შემდეგ მეფის კაცთმოყვარეობით უკან გამოუბრუნებიათ — ამბობდნენ, რომ ადამიანებსაც კი ვეღარ სცნობდნენ, რადგან მათი სული იმდენად იყო აღშფოთებული, შეძრწუნებული და გაოგნებული. მაშ, თუკი სხეულებრივი სიკვდილი ასე გვაშინებს, როცა საუკუნო სიკვდილი დაგვიდგება, რაღა დაგვემართება?
და რას ვამბობ სასიკვდილოდ წაყვანილთა შესახებ? ამ დროს მათ გარშემო ბრბოა შეკრებილი, რომლის უმეტესობაც მათ არც კი იცნობს. თუ ვინმე მათ სულებს ჩაუკვირდება, არავინაა ისე ულმობელი, არავინ ისე კადნიერი, არავინ ისე მამაცი, რომ სული შიშისა და სასოწარკვეთილებისგან დაცემული და დაუძლურებული არ ჰქონდეს. ხოლო თუკი მაშინ, როცა სხვებს კლავენ იმ სიკვდილით, რომელიც ძილისგან არაფრით განსხვავდება, სრულიად უცხო ადამიანებიც ასე განიცდიან, მაშ, როგორი იქნება ჩვენი მდგომარეობა, როდესაც თავად აღმოვჩნდებით გაცილებით დიდ სატანჯველში? შეუძლებელია, შეუძლებელია, მერწმუნეთ, სიტყვით გადმოვცეთ ეს ტანჯვა.
დიახ, იტყვის ვინმე, მაგრამ ღმერთი კაცთმოყვარეა და ამგვარი არაფერი მოხდება. მაშ, ამაოდ დაწერილა? არა, იტყვის, არამედ ეს მხოლოდ მუქარაა, რათა გონს მოვეგოთ. მაშ, თუ გონს არ მოვეგებით, არამედ ბოროტნი დავრჩებით, მითხარი, განა სასჯელს არ მოგვივლენს? მაშ, არც კეთილებს მიაგებს საზღაურს? დიახ, იტყვის, რადგან მას შეჰფერის დამსახურებაზე მეტადაც კეთილისყოფა. მაშასადამე, პირველი ჭეშმარიტია და უთუოდ აღსრულდება, სასჯელი კი უთუოდ არ აღსრულდება, არამედ მხოლოდ მუქარისა და შიშისთვისაა?
არ ვიცი, რით დაგარწმუნოთ. თუ ვიტყვი: „მატლი მათი არა დაესრულების, და ცეცხლი არა დაშრტების.“ (), თუ ვიტყვი, რომ წავლენ „ცეცხლსა მას საუკუნესა“ (), თუ უკვე სატანჯველში მყოფ მდიდარს მოვიყვან მაგალითად, იტყვით, რომ ეს ყველაფერი მხოლოდ მუქარაა. მაშ, რით დაგარწმუნოთ? რადგან სატანურია ეს აზრი, რომელიც ფუჭი იმედით გვაამებს და დაუდევრებს გვხდის. მაშ, როგორ აღმოვფხვრათ იგი? რაც არ უნდა ვთქვათ წერილიდან, იტყვით, რომ ეს მხოლოდ მუქარისთვის არისო.
მაგრამ ეს მომავლის შესახებ კიდევ შეიძლებოდა ვინმეს ეთქვა; ხოლო უკვე მომხდარსა და დასრულებულ ამბებზე კი — ვეღარ. ყველას გსმენიათ წარღვნის შესახებ; განა ისიც მუქარისთვის ითქვა? განა არ აღსრულდა და არ მოხდა? ასეთებს ბევრს წარღვნამდელი ადამიანებიც ამბობდნენ; და ასი წლის განმავლობაში, როცა კიდობანი იგებოდა, ძელები იკვრებოდა და მართალი ნოე ღაღადებდა, მრწმუნებელი არავინ იყო. მაგრამ რადგან სიტყვიერი მუქარა არ ირწმუნეს, საქმით მოვლენილი სასჯელი იწვნიეს. ჩვენც იგივეს ვიწვნიებთ, თუ არ ვირწმუნებთ. სწორედ ამიტომ უფალი თავის მოსვლას ნოეს დღეებს ადარებს, რადგან როგორც იმ წარღვნისა არ ირწმუნეს ზოგიერთებმა, ასევე გეენის წარღვნისასაც არ ირწმუნებენ. განა ის მხოლოდ მუქარა იყო? განა საქმით არ აღსრულდა? მაშ, ის, ვინც მაშინ ასე ერთბაშად მოავლინა სასჯელი, განა ახლა ბევრად უფრო მეტად არ მოავლენს?
რადგან ის, რაც ახლა ხდება, მაშინდელზე ნაკლები როდია. როგორ? იმიტომ, რომ მაშინ, როგორც ნათქვამია, ღვთის ძენი ადამიანთა ასულებთან შევიდნენ და საშინელება სწორედ ეს შერევა იყო; ახლა კი არ არსებობს ბოროტების სახე, რომლის ჩადენაც არ გაუბედავთ. მაშ, გჯერათ, რომ წარღვნა მოხდა, თუ ეს ზღაპრად მიგაჩნიათ? თუმცა ამას ის მთებიც მოწმობენ, სადაც კიდობანი გაჩერდა, სომხეთის მთებს ვგულისხმობ.
3. სოდომი და წარსულ სასჯელთა მოწმობა
თუმცა, რადგან მტკიცებულებათა დიდი სიმრავლე გვაქვს, სიტყვას სხვა, იმაზე უფრო ცხად მაგალითზე გადავიტან. ყოფილა ოდესმე ვინმე თქვენგანი პალესტინაში? რადგან ამიერიდან ვისაუბრებ არა სიტყვებზე, არამედ — მოვლენებზე; თუმცა პირველი მოვლენებზე უფრო ცხადი იყო, რადგან რასაც წერილი ამბობს, ის ხილულზე უფრო სანდოა. მაშ, ყოფილა ოდესმე ვინმე თქვენგანი პალესტინაში? მე ვფიქრობ, ყოფილა. მაშ, რა? თქვენ, ვინც ის ადგილები გინახავთ, დამიმოწმეთ მათ წინაშე, ვინც იქ არ ყოფილა. ასკალონისა და ღაზის ზემოთ, სწორედ მდინარე იორდანეს შესართავთან, ერთი ვრცელი და ნაყოფიერი მხარეა; უფრო სწორად, იყო, რადგან ახლა აღარ არის; ეს მხარე მართლაც სამოთხესავით იყო. რადგან, როგორც ნათქვამია: „ლოთ იხილა ყოველი გარემო სოფლები იორდანისაჲ, რამეთუ ყოველი იყო სარწყავ ... ვითარცა სამოთხე ღმრთისაჲ“ ().
ამრიგად, ის მხარე, ესოდენ აყვავებული, რომელიც ყველა მხარეს ეჯიბრებოდა და ნაყოფიერებით ღვთის სამოთხეს უტოლდებოდა, ახლა ყოველგვარ უდაბნოზე უფრო უდაბურია; მართალია, ხეები დგას და ნაყოფიც ასხია, მაგრამ ეს ნაყოფი ღვთის რისხვის შემახსენებელია. რადგან იქ დგას ბროწეულები — ხესაც ვგულისხმობ და ნაყოფსაც — რომელთაც ბრწყინვალე გარეგნობა აქვთ და უცოდინარს დიდ იმედს უსახავენ; მაგრამ თუ ვინმე მათ ხელში აიღებს და გატეხს, არავითარ ნაყოფს არ წააწყდება, არამედ შიგნით დაგროვილ უხვ მტვერსა და ფერფლს აღმოაჩენს. ასეთივეა იქაური მთელი მიწაც; ქვასაც რომ წააწყდე, ნახავ, რომ ფერფლადაა ქცეული. და რას ვამბობ ქვაზე, ხეებსა და მიწაზე, როცა თვით ჰაერმაც და წყალმაც გაიზიარა ეს უბედურება? როგორც ცეცხლწაკიდებული და სრულიად დამწვარი სხეულის შემთხვევაში გარეგანი სახე რჩება — ცეცხლში დატოვებული მოხაზულობა, მოცულობა და თანაზომიერება — ძალა კი აღარ არის, ასევე იქაც შეიძლება მიწა დაინახო, რომელსაც მიწისა აღარაფერი გააჩნია და ყველაფერი ფერფლია; ხეები და ნაყოფი ჩანს, მაგრამ ხისა და ნაყოფისა აღარაფერი აქვთ; ჰაერი და წყალი ჩანს, მაგრამ ჰაერისა და წყლისა აღარაფერი შერჩენიათ, რადგან ესენიც ფერფლადაა ქცეული. თუმცა როგორ შეიძლებოდა, ჰაერი ოდესმე დამწვარიყო? ან წყალი როგორ დაიწვებოდა ისე, რომ წყლად დარჩენილიყო? ხეებისა და ქვების დაწვა შესაძლებელია, მაგრამ ჰაერისა და წყლისა — სრულიად შეუძლებელი.
ჩვენთვის შეუძლებელია, ხოლო მათი შემოქმედისთვის – შესაძლებელი. ამიტომ, ჰაერი სხვა არაფერია, თუ არა ღუმელი, და წყალიც – ღუმელი; ყველაფერი უნაყოფოა, ყველაფერი ბერწია, ყველაფერი წინანდელი რისხვის ხატი და მომავალი რისხვის მომასწავებელია. განა ესეც მხოლოდ სიტყვიერი მუქარაა? განა ესეც სიტყვების ფუჭი ხმაურია? ჩემთვის არც მანამდე თქმულია დაუჯერებელი, არამედ უხილავიც ისევე სარწმუნოა, როგორც ხილული; ურწმუნოსთვის კი ესეც საკმარისია დასარწმუნებლად. თუ ვინმეს გეენიისა არ სწამს, დაუფიქრდეს სოდომს, გაიხსენოს გომორა – ეს უკვე აღსრულებული და დღემდე შემორჩენილი სასჯელი. ეს არის სასჯელის მარადიულობის მტკიცებულება. ეს მძიმე მოსასმენია; მაგრამ განა ის არ არის მძიმე, როცა ამბობ, რომ გეენა არ არსებობს და ღმერთი უბრალოდ დაგვემუქრა?
როდესაც ხალხს ხელ-ფეხს უხსნი? შენ, შენი ურწმუნოებით, მაიძულებ ამის თქმას. ქრისტეს სიტყვები რომ გერწმუნა, იძულებული არ ვიქნებოდი, მტკიცებულებად მოვლენები მომეყვანა; მაგრამ რადგან იმ სიტყვებს გაექეცი, ნებით თუ უნებლიეთ, მაინც მოგიწევს დარწმუნება. მართლაც, რას იტყვი სოდომის შესახებ? გინდა, იმის მიზეზიც გაიგო, თუ რატომ მოხდა ეს მაშინ? ცოდვა მხოლოდ ერთი იყო — მძიმე და წყეული, მაგრამ მაინც ერთი: მაშინდელები ყრმების მიმართ ავხორცობით იყვნენ შეპყრობილნი და ამის გამო იწვნიეს ეს სასჯელი. ახლა კი უამრავი ცოდვა ჩაიდინება — იმ ცოდვის ტოლიც და მასზე მძიმეც. მაშ, ის, ვინც ერთი ცოდვისთვის ასეთი რისხვა გადმოღვარა, ვინც არც აბრაამის ვედრებამ შეალბო და არც იქ მცხოვრებ ლოთს გაუწია ანგარიში, რომელმაც ღვთის მსახურთა პატივის დასაცავად საკუთარი ასულები შესაგინებლად გაიმეტა, — ნუთუ დაგვინდობს ჩვენ, როცა ამდენი ცოდვაა? ეს ყოველივე მართლაც სასაცილოა, ბოდვაა, ცდომილება და ეშმაკისეული ცთუნებაა.
გინდა სხვა მაგალითიც მოვიყვანო? ფარაონის, ეგვიპტელთა მეფის, შესახებ უთუოდ გსმენია; მაშ, იცი ის სასჯელიც, რომელიც მან იწვნია, და ისიც, თუ როგორ ჩაიძირა წითელ ზღვაში ეტლებით, ცხენებითა და მთელი თავისი ლაშქრითურთ. გინდა სხვა მაგალითებიც გაიგო? ის, შესაძლოა, უღმრთო იყო; უფრო სწორად, არა შესაძლოა, არამედ ნამდვილად უღმრთო იყო. გინდა იხილო, როგორ ისჯებიან ისინიც, ვისაც სწამდათ და უსმენდნენ ღმერთს, მაგრამ მართალი ცხოვრებით არ ცხოვრობდნენ? მოუსმინე პავლეს, რომელიც ამბობს: „ნუცა ვისიძავთ, ვითარცა-იგი ვიეთმე მათგანთა ისიძვეს და დაეცნეს ერთსა შინა დღესა ოც და სამი ათასი.“ (); „ნუცა ვდრტჳნავთ, ვითარცა-იგი მათგანნი ვინმე დრტჳნვიდეს და წარწყმდეს მომსრველისა მისგან.“ (); „ნუცა განვსცდით უფალსა, ვითარცა-იგი მათგანთა ვიეთმე გამოცადეს და გუელთა მიერ წარწყმდეს.“ (). თუ სიძვას ამხელა ძალა აღმოაჩნდა და თუ დრტვინვამაც ამდენი რამ გამოიწვია, ჩვენი ცოდვები რაღას არ მოიმოქმედებს? თუ ახლა ღმერთი სასჯელს არ მოავლენს, ნუ გაგიკვირდება; რადგან მათ გეენა არ იცოდნენ და ამიტომ მყისიერი სასჯელით ისჯებოდნენ; შენ კი რამდენიც არ უნდა შესცოდო, თუნდაც აქ არანაირი სასჯელი არ იწვნიო, იქ მოგიწევს საზღაურის გადახდა.
მაშ, თუკი მათ, ვინც უფრო გამოუცდელნი იყვნენ და ამდენს არ სცოდავდნენ, ასე მკაცრად სჯიდა, ჩვენ დაგვინდობს? ეს გონივრული არ იქნებოდა. რადგან თუნდაც იგივე შევცოდოთ, რაც მათ, უფრო დიდი სასჯელის ღირსნი ვართ. რატომ? რადგან უფრო დიდი მადლი მოგვენიჭა. ხოლო როცა მათზე მეტს და უფრო მძიმედ ვცოდავთ, რა სასჯელს არ უნდა დავექვემდებაროთ? ისინი (და ნურავინ იფიქრებს, თითქოს ამას მათ სადიდებლად ან გასამართლებლად ვამბობდე — არამც და არამც; რადგან, როდესაც ღმერთი სჯის, ის, ვინც საპირისპირო აზრს იზიარებს, ამას ეშმაკის შთაგონებით აკეთებს. ამიტომ, ამას არც მათ შესაქებად ვამბობ და არც გასამართლებლად, არამედ ჩვენი გახრწნილების საჩვენებლად), ისინი, ვამბობ, თუმცა დრტვინავდნენ, უდაბნოში მოგზაურობდნენ; ჩვენ კი სამშობლოში ვცხოვრობთ, საკუთარ სახლებში ვართ და მაინც ვდრტვინავთ. ისინი კი, თუნდაც მეძაობდნენ, ახლახან იყვნენ გამოსულნი ეგვიპტური სისაძაგლეებიდან და ასეთი რჯულის შესახებ თითქმის არაფერი სმენოდათ; ჩვენ კი წინაპრებისგან მივიღეთ მაცხოვნებელი მოძღვრებები; ამიტომაც უფრო დიდი სასჯელის ღირსნი ვართ.
გინდა სხვა რამეც მოისმინო, რაც მათ პალესტინაში გადაიტანეს — შიმშილობა, ჟამიანობა, ომები, ტყვეობები, ბაბილონელთა თუ ასურელთა დროს, ადრიანესა და ვესპასიანეს ჟამს მაკედონელთაგან მოწეული უბედურებანი? მინდა, საყვარელო, ერთი რამ გიამბო, მაგრამ უკან ნუ დაიხევ; უფრო სწორად, ჯერ სხვა რამეს გეტყვი. ოდესღაც შიმშილობა ჩამოვარდა, ამბობს წერილი, და „მეფე ისრაჱლისა იქცეოდა ზედა ზღუდესა მას“ (); მაშინ მივიდა მასთან ერთი ქალი და მეფეს ასეთი სიტყვები უთხრა: მეფეო, „ამან დედაკაცმან მრქუა: მოვედ და შვილი ეგე შენი შევჭამოთ დღეს და შვილი ესე ჩემი შევჭამოთ ხვალე. და შევგბოლეთ შვილი იგი ჩემი და შევჭამეთ და ვარქუ მეორესა დღესა: აწ შენი შვილი მოიყვანე და შევჭამოთ და დამალა შვილი იგი თჳსი.“ (). რა არის ამ უბედურებაზე უფრო მძიმე? კვლავ, სხვაგან წინასწარმეტყველი ამბობს: „ჴელებმან დედათა მოწყალეთამან შეაგბნეს ყრმანი მათნი.“ (). ამრიგად, იუდეველებმა ასეთი სასჯელი მიიღეს; ჩვენ კი განა გაცილებით მეტად არ დავისჯებით?
4. გადადებული სასჯელი და გეენის ხსოვნა
გსურს, მათი სხვა უბედურებებიც მოისმინო? გაეცანი იოსებ ფლავიუსის ნაშრომებს და მთელ იმ ტრაგედიას შეიტყობ; იქნებ ამით მაინც დაგარწმუნოთ, რომ გეენა არსებობს. დაფიქრდი: თუკი ისინი ისჯებოდნენ, ჩვენ რატომ არ ვისჯებით? ან როგორ არის შესაძლებელი, რომ არ დავისაჯოთ, როცა მათზე უარესად ვცოდავთ? განა ცხადი არ არის, რომ სასჯელი ჩვენთვის სამომავლოდ არის შემონახული? თუ გსურს, ცალკეული პირების მაგალითზეც გეტყვი, თუ როგორ დაისაჯნენ: კაენმა ძმა მოკლა. ეს ცოდვა, რა თქმა უნდა, საშინელი იყო; როგორ არა? მაგრამ სასჯელი მიიღო, თანაც მძიმე, უთვალავი სიკვდილის ტოლფასი, ისეთი, რომლის ნაცვლადაც უთვალავჯერ სიკვდილს აირჩევდა; მოისმინე, თავად რას ამბობს: „და უკუეთუ განმაძებ მე დღეს, პირისაგან ქუეყანისა და პირისაგან შენისა დავიმალო და იყოს, ყოველმან მპოვნელმან ჩემმან მომკლას მე.“ ().
მაშ, მითხარი: განა ახლაც ბევრი იმავეს არ სჩადის, რასაც ის? რადგან, როდესაც ხორციელ ძმას კი არა, სულიერ ძმას კლავ, განა იგივეს არ სჩადი? რა მნიშვნელობა აქვს, მახვილით კლავ თუ სხვა გზით, როდესაც შეგიძლია მისი შიმშილი დააოკო და თვალს არიდებ? მაშ, რა? განა ახლა არავის შურს ძმის? არავის ჩაუგდია იგი საფრთხეში? თუმცა, აქ ისინი არ დასჯილან. მაგრამ აუცილებლად დაისჯებიან.
მაშ, თუკი ერთი, ვისაც არც წერილობითი რჯულისთვის და არც წინასწარმეტყველთათვის მოუსმენია, არც დიდი ნიშნები უხილავს, ასეთ მძიმე სასჯელს იხდის; განა მეორე, ვინც იმავე დანაშაულს სჩადის და ამდენი მაგალითითაც არ მოდის გონს, დაუსჯელი დარჩება? მაშინ სადღაა ღვთის სამართალი? ან სად არის მისი სახიერება? კიდევ: ვიღაცამ შაბათ დღეს შეშა შეაგროვა და ჩაქოლეს, მიუხედავად იმისა, რომ ეს მცნება მცირე იყო და წინადაცვეთაზე ნაკლებმნიშვნელოვანი. მაშ, შაბათს შეშის შემგროვებელი ჩაქოლეს, სხვები კი, რომელთაც უთვალავი უსჯულოება აქვთ ჩადენილი, ხშირად დაუსჯელნი მიდიან ამქვეყნიდან. ამიტომ, თუკი გეენა არ არსებობს, სადღაა სამართალი, სადღაა მიუკერძოებლობა? არადა, მრავალ სხვასაც სწორედ ამაში სდებს ბრალს, რომ შაბათს არ იცავენ. კიდევ, სხვა ვინმე, ხარმის ძე, რომელმაც შეჩვენებული ნივთი მოიპარა, მთელ თავის მოდგმასთან ერთად ჩაქოლეს.
მაშ, რა? მას შემდეგ აღარავინ გამხდარა სიწმინდეთა მპარავი? კიდევ: საულმა, რომელმაც ღვთის ნების საწინააღმდეგოდ მტერი დაინდო, ასეთი მძიმე სასჯელი მიიღო; მაშ, მას შემდეგ აღარავის დაუნდია მტერი? ნეტავ მხოლოდ ამას ვსჩადიოდეთ; განა, ღვთის ნების საწინააღმდეგოდ, მხეცებზე უარესად არ ვჭამთ ერთმანეთს? და მაინც, ამის გამო ომში არავინ დაცემულა. კიდევ: ელის ძეებმა, რადგან კმევამდე ჭამდნენ, მამასთან ერთად უმძიმესი სასჯელი მიიღეს. განა მას შემდეგ აღარცერთი მამა არ ყოფილა შვილების მიმართ დაუდევარი? ან უკეთური შვილები აღარ ყოფილან? თუმცა, არავინ დასჯილა. მაშ, როდისღა დაისჯებიან, თუკი გეენა არ არსებობს? და კიდევ უთვალავი სხვა მაგალითის ჩამოთვლაც შეიძლება.
მერედა? განა ანანია და საფირა, რადგან ღვთისთვის შეწირულიდან მიითვისეს, მყისვე არ დაისაჯნენ? მაშ, მას შემდეგ მსგავსი რამ არავის ჩაუდენია? მაშინ რატომ არ მიიღეს იგივე სასჯელი? დაგარწმუნეთ თუ არა, რომ გეენა არსებობს, თუ კიდევ გჭირდებათ მაგალითები? მოდი, დაუწერელ მაგალითებზეც გადავიდეთ — იმაზე, რაც ახლა, ჩვენს ცხოვრებაში ხდება; რადგან აუცილებელია ყოველმხრივ გამოვიკვლიოთ ეს საკითხი, რათა საკუთარი თავისადმი უგუნური შემწყნარებლობით, საკუთარ თავსვე არ ვავნოთ. განა ვერ ხედავ მრავალ ადამიანს უბედურებაში — დასახიჩრებულებს, უთვალავ საშინელებას რომ ითმენენ, მაშინ როცა სხვები კეთილდღეობაში არიან? რატომ ისჯებიან ერთნი მკვლელობისთვის, მეორენი კი — არა? მოისმინე, რას ამბობს პავლე: „რომელთამე კაცთა ცოდვანი წინაწარ ცხად არიან და წინა უძღჳან საშჯელად, ხოლო რომელთამე უკუანა შეუდგან.“ ().
რამდენი კაცისმკვლელი გაქცევია სასჯელს? რამდენი საფლავის მძარცველი? მაგრამ თავი დავანებოთ ამას. განა ვერ ხედავ, რამდენი ადამიანი ისჯება მძიმე სასჯელით? ერთნი ხანგრძლივ სნეულებას მიეცნენ, მეორენი — განუწყვეტელ ტანჯვას, სხვანი კი — უთვალავ სხვა საშინელებას. როდესაც დაინახავ ადამიანებს, რომლებმაც იგივე გაბედეს, ან გაცილებით უარესიც, და არ ისჯებიან, განა უნებლიეთაც არ აღიარებ გეენას? გაიხსენე ისინი, ვინც აქ, შენ თვალწინ მკაცრად დაისაჯა; გაიაზრე, რომ ღმერთი მიუკერძოებელია და რომ შენ, უთვალავი ბოროტების ჩამდენს, მსგავსი არაფერი განგიცდია; და მაშინვე გაგიჩნდება ფიქრი გეენაზე. რადგან ღმერთმა ამის შეგნება ისე ღრმად ჩათესა ჩვენში, რომ არასდროს არავინ ყოფილა მისი უცოდინარი. რადგან პოეტებიც, ფილოსოფოსებიც, მითების მთხრობელნიც და, საერთოდ, ყველა ადამიანი მსჯელობდა საიქიო მისაგებელზე და ამბობდა, რომ ბევრი ისჯება ჯოჯოხეთში. და თუკი მათი ნაამბობი მითია, ჩვენი სწავლება ნამდვილად არ არის ასეთი.
ეს ყოველივე უბრალოდ იმიტომ კი არ მითქვამს, რომ შიში მომეგვარა ან თქვენი სული დამემძიმებინა, არამედ რათა იგი განმესწავლა და უფრო შემემსუბუქებინა. მეც ვისურვებდი, რომ სასჯელი არ ყოფილიყო, და ყველაზე მეტად — მე. რატომ? იმიტომ, რომ თითოეული თქვენგანი საკუთარი სულისთვის შიშობს; მე კი ამ წინამძღვრობისთვისაც პასუხს ვაგებ; ამიტომ ყველაზე მეტად სწორედ ჩემთვისაა შეუძლებელი სასჯელისგან თავის დაღწევა. მაგრამ შეუძლებელია, რომ სასჯელი და გეენა არ არსებობდეს. რა ვქნა?
კვლავ ეჭვობენ და ამბობენ: მაშ, სადღაა ღვთის კაცთმოყვარეობა? ყველგან. უმჯობესია, ამის შესახებ სხვა დროს ვისაუბრო, რათა გეენის შესახებ საუბარი არ გავაბუნდოვნოთ. ამჟამად კი, ნუ დავკარგავთ იმ სარგებელს, რაც ამ ნათქვამიდან მივიღეთ; რადგან გეენის არსებობაში დარწმუნება მცირე სარგებელი როდია. რადგან ასეთი სიტყვების ხსოვნა, თუკი იგი გამუდმებით იტრიალებს თქვენს გონებაში, როგორც მწარე წამალი, ყოველგვარი ბოროტების ჩამორეცხვას შეძლებს. მაშ, გამოვიყენოთ ეს წამალი, რათა მისი მეშვეობით სუფთა გული ვიქონიოთ და ამგვარად ღირსნი გავხდეთ, ვიხილოთ ის, „რომელი თუალმან არა იხილა, და ყურსა არა ესმა, და გულსა კაცისასა არა მოუჴდა, რომელი განუმზადა ღმერთმან მოყუარეთა თჳსთა.“ (). დაე, ყველამ მივაღწიოთ ამას ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
რომლებსაც ყველამ მივაღწიოთ ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.