📋 სარჩევი
„ხოლო ჟამთა მათთჳს და წელთა, ძმანო, არა გჳჴმს მიწერად თქუენდა, რამეთუ თქუენ თჳთ გამოწულილვით იცით, რამეთუ დღე იგი უფლისაჲ, ვითარცა მპარავი ღამისაჲ, ეგრეთ მოიწევის.“ ().
1. აღსასრულის ჟამის ძიების უსარგებლობა
როგორც ჩანს, არაფერია ისეთი ცნობისმოყვარე და უხილავისა თუ დაფარულის შეცნობისადმი ხარბი, როგორც ადამიანის ბუნება. ეს კი მას ჩვეულებრივ მაშინ ემართება, როცა გონება ჯერ კიდევ არასრულყოფილი და ჩამოუყალიბებელი აქვს. ასე, გამოუცდელი ბავშვებიც დაუსრულებლად ღლიან ძიძებსაც, აღმზრდელებსაც და მამებსაც კითხვების სიმრავლით, რომლებშიც სხვა არაფერია, თუ არა: „როდის იქნება ეს?“ და „როდის — ის?“ ეს კი განცხრომისგანაც ემართებათ და იმისგანაც, რომ საკეთებელი არაფერი აქვთ. მაშასადამე, ჩვენი გონება ესწრაფვის ბევრი რამის შეტყობასა და ჩაწვდომას, განსაკუთრებით კი აღსასრულის ჟამის გაგებას. და რა არის გასაკვირი, თუ ჩვენც ეს გვემართება? რადგან თავად იმ წმინდა მოციქულებსაც ყველაფერზე მეტად ეს აინტერესებდათ: ვნებამდე მივიდნენ ქრისტესთან და უთხრეს: „მითხარ ჩუენ, ოდეს იყოს ესე, და რაჲ არს სასწაული იგი შენისა მის მოსლვისაჲ და აღსასრული ამის სოფლისაჲ?“ (). ვნებისა და მკვდრეთით აღდგომის შემდეგ კი მას ეუბნებოდნენ: „უფალო, უკეთუ ამათ ჟამთა კუალად მოაგოა სასუფეველი ისრაჱლსა?“ (), და ამაზე უწინ მას სხვა არაფერს ეკითხებოდნენ.
მაგრამ ამის შემდეგ ასე აღარ ყოფილა: როცა სულიწმინდის ღირსნი გახდნენ, არა მხოლოდ თვითონ აღარ სვამდნენ კითხვებს და არც ამ არცოდნის გამო წუხდნენ, არამედ იმათაც აცხრობდნენ, ვინც ამ უდროო ცნობისმოყვარეობით სნეულობდა. მაშ, მოისმინე, რას ამბობს ახლა ნეტარი პავლე: „ხოლო ჟამთა მათთჳს და წელთა, ძმანო, არა გჳჴმს მიწერად თქუენდა,“ (). რატომ არ თქვა: „არავინ იცისო“? რატომ არ თქვა: „არ გამოცხადებულაო“, არამედ: „არა გჳჴმს მიწერად თქუენდა“ ()? იმიტომ, რომ იმგვარად უფრო დაამწუხრებდა; ამ სიტყვებით კი ანუგეშა. სიტყვებით „არა გჳჴმს“ () მან ძიება აუკრძალა, როგორც ზედმეტი და უსარგებლო საქმისა. აბა, მითხარი, რა სარგებელია ამაში? დავუშვათ, აღსასრული დადგება ოცი, ოცდაათი ან ასი წლის შემდეგ; რა მნიშვნელობა აქვს ამას ჩვენთვის? განა თითოეულისთვის აღსასრული მისი საკუთარი სიცოცხლის დასასრული არ არის? მაშ, რატომ იჩენ ზედმეტ ცნობისმოყვარეობას და რად წუხხარ საერთო აღსასრულის გამო?
მაგრამ რაც სხვა შემთხვევებში გვემართება, იგივე გვემართება ამაშიც. რადგან, როგორც სხვა შემთხვევებში, საკუთარს ვივიწყებთ და საერთოზე ვზრუნავთ, და ვამბობთ: „ესა და ეს მეძავია, ის — მრუში; იმან მიიტაცა, სხვამ უსამართლობა ჩაიდინა“, საკუთარ საქმეებს კი არავინ აქცევს ყურადღებას, არამედ ყველა სხვათა საქმეებზე უფრო წუხს, ვიდრე თავისაზე; ასევე აქაც: თითოეული ჩვენგანი საკუთარ აღსასრულზე ზრუნვას ტოვებს და საერთო აღსასრულის შესახებ სურს გაგება. რადგან, რა გაქვს საერთო მასთან? თუკი საკუთარ აღსასრულს კეთილად განაგებ, მისგან არავითარი საშინელება არ შეგემთხვევა. შორს იქნება იგი თუ ახლოს, ეს ჩვენ არ გვეხება. იმიტომაც არ თქვა ეს ქრისტემ, რომ სასარგებლო არ იყო. „და როგორ არ იყო სასარგებლო?“ — იტყვის ვინმე. თუ რატომ არ იყო სასარგებლო, თავად მან იცის, ვინც დაფარა; რადგან მოისმინე, რას ეუბნება იგი მოციქულებს: „არა თქუენი არს ცნობაჲ ჟამთა და წელთაჲ, რომელნი-იგი მამამან დასხნა თჳსითა ჴელმწიფებითა,“ (). მაშ, რატომღა იჩენთ ზედმეტ ცნობისმოყვარეობას? ეს მოისმინეს მოციქულთა თავთან, პეტრესთან მყოფებმა, როცა თავიანთ საზომზე აღმატებულის გაგებას ეძიებდნენ.
„დიახ, — იტყვის ვინმე, — მაგრამ ასე შესაძლებელი იყო ელინთათვის პირის დახშობა“. როგორ, მითხარი? „იმიტომ, — ამბობს, — რომ ისინი ამ ქვეყნიერებას ღმერთად მიიჩნევენ; ხოლო თუ აღსასრულის ჟამი გვეცოდინებოდა, მათ პირს დავუხშობდით“. რა თქმა უნდა; მაგრამ მათი პირის დამხშობი რა არის — იმის ცოდნა, რომ მას ოდესმე აღსასრული ექნება, თუ იმის ცოდნა, როდის ექნება ეს აღსასრული? თუ მათი პირის დახშობა გსურთ, ეს უთხარით მათ, რომ მას აღსასრული ექნება; თუ ამას არ ირწმუნებენ, არც იმას ირწმუნებენ. მოისმინე, რას ამბობს პავლე: „რამეთუ თქუენ თჳთ გამოწულილვით იცით, რამეთუ დღე იგი უფლისაჲ, ვითარცა მპარავი ღამისაჲ, ეგრეთ მოიწევის.“ () — არა მხოლოდ საერთო დღე, არამედ თითოეულის საკუთარიც; რადგან ეს უკანასკნელი პირველს ბაძავს, ვინაიდან მისი მსგავსი და მონათესავეა. რადგან რასაც ის საერთო დღე ერთიანად იქმს, ამას თითოეულის დღე ნაწილ-ნაწილ აკეთებს; აღსასრულის ჟამმა დასაბამი ადამისაგან მიიღო, ხოლო თითოეული ჩვენგანის ცხოვრების დასასრული იმ აღსასრულის ხატია, და არავინ შეცდებოდა, მასაც აღსასრულს რომ უწოდებდეს. რადგან როცა ყოველდღიურად ურიცხვი ადამიანი აღესრულება, და ყველა მიცვალებული იმ დღეს ელის, და იმ დღემდე არავინ აღდგება, განა ეს იმ საერთო აღსასრულის ტოლფასი არ არის?
ხოლო თუ გსურთ გაიგოთ, რატომ არის ეს დღე დაფარული და რატომ მოდის ასე, როგორც მპარავი ღამით, მე გეტყვით ისე, როგორც მეჩვენება მართებულად. ვერავინ იზრუნებდა სათნოებაზე მთელი სიცოცხლის განმავლობაში, ეს დღე ცხადი და დაუფარავი რომ ყოფილიყო; არამედ, თავისი უკანასკნელი დღის მცოდნე, ურიცხვ ბოროტებას ჩაიდენდა და მხოლოდ მაშინ მივიდოდა საბანელთან, როცა ამ სოფლიდან გასვლა მოუწევდა. რადგან თუ ახლაც, როცა გაურკვევლობის შიში ყველას სულებს არყევს, ყველანი მთელ წინა ცხოვრებას ბოროტებაში ლევენ და მხოლოდ უკანასკნელ ამოსუნთქვაზე იღებენ ნათლობას, ხოლო თუ დანამდვილებით ეცოდინებოდათ თავიანთი უკანასკნელი დღე, ვინღა იზრუნებდა ოდესმე სათნოებაზე? რადგან თუ, შიშის მოწოლის მიუხედავად, მრავალნი ნათლისღებითი განათლების გარეშე წავიდნენ1 და ამ შიშმაც ვერ ასწავლა მათ, სანამ ცოცხლები იყვნენ, ღმერთისთვის სათნო საქმეებზე ზრუნვა, ეს შიშიც რომ აღებულიყო, ვინღა გახდებოდა ოდესმე თავშეკავებული? ან ვინღა იქნებოდა ლმობიერი? არავინ. და კიდევ სხვა რამ: ახლა სიკვდილის დიდი შიში და სიცოცხლის სიყვარული აკავებს ადამიანს; ხოლო თითოეულმა რომ იცოდეს, რომ ხვალ უეჭველად მოკვდება, იმ დღემდე არაფრის გაბედვას არ მოერიდებოდა, არამედ დახოცავდა მას, ვისაც მოისურვებდა, და მტრებზე შურისძიებით ურიცხვ საშინელებას ჩაიდენდა.
2. უცნობი დღის სარგებელი და უეცრობა
რადგან უწმინდური კაცი, რომელმაც ამქვეყნიური სიცოცხლის იმედი დაკარგა, თვით პორფირით შემოსილსაც არაფრად აგდებს. ამიტომ ის, ვინც დარწმუნებული იქნებოდა, რომ უთუოდ უნდა მოკვდეს, მტერზე შურს იძიებდა და, ჯერ სულს რომ დაიკმაყოფილებდა, მხოლოდ შემდეგ მიიღებდა აღსასრულს. ვთქვა კიდევ სხვა, მესამე რამეც? სიცოცხლის მოყვარულნი და აქაურობას ძლიერ მიჯაჭვულნი სასოწარკვეთილებისა და მწუხარებისგან დაიღუპებოდნენ. რადგან რომელიმე ახალგაზრდას რომ სცოდნოდა, სიბერემდე ეწეოდა აღსასრული, ისე განეწყობოდა, როგორც ყველაზე უსუსური მხეცები, რომლებიც შეპყრობისთანავე, აღსასრულის მოლოდინში, კიდევ უფრო უსუსურნი ხდებიან. არც თავად მამაც კაცებს ექნებოდათ ჯილდო. მართლაც, რომ სცოდნოდათ, სამი წლის შემდეგ უთუოდ უნდა მოკვდნენ და მანამდე ეს შეუძლებელია, რა ჯილდოს მიიღებდნენ საფრთხეებში თავის ჩაგდებისთვის? ვინმე ხომ ეტყოდა მათ: „რადგან დარწმუნებულნი ხართ, რომ ამ სამ წელს იცოცხლებთ, ამიტომაც იგდებთ თავს საფრთხეში: იცით, რომ სხვაგვარად თქვენი სიკვდილი შეუძლებელია.“ ხოლო ვინც ყოველ საფრთხეში სიკვდილს ხედავს და იცის, რომ თუ თავს საფრთხეში არ ჩაიგდებს, იცოცხლებს, ხოლო თუ ამას გაბედავს — მოკვდება, სწორედ ის წარმოაჩენს თავისი სიმამაცისა და ამქვეყნიური სიცოცხლის უგულებელყოფის უდიდეს საბუთს.
მაგალითით გაგიხდით ამას ცხადს: მითხარი, მამათმთავარ აბრაამს წინასწარ რომ სცოდნოდა, ძეს არ დაკლავდა, და ისე აეყვანა იგი, ნუთუ რაიმე ჯილდო ექნებოდა? და კიდევ: პავლეს წინასწარ რომ სცოდნოდა, არ მოკვდებოდა, და საფრთხეები არაფრად ჩაეგდო, რითღა იქნებოდა საკვირველი? ასე ხომ ყველაზე მოდუნებულიც კი შევიდოდა ცეცხლში, თუკი თავისი უსაფრთხოების სანდო თავმდებს იპოვიდა. მაგრამ სამნი ყრმანი ასეთნი არ ყოფილან; მაშ, როგორნი იყვნენ? მოისმინე, როგორ ეუბნებიან ისინი მეფეს: „რამეთუ არს ღმერთი ჩუენი ცათა შინა, რომელსა განმკუთნველ ვართ, შემძლებელი განრინებად ჩუენდა საჴმილისაგან ცეცხლისაჲსა მგზებარისა და ჴელთაგანცა შენთა მიჴსნნეს ჩუენ.“ () „და უკუეთუ არა საცნაურ იყვნენ შენდა, მეფე, ვითარმედ ღმერთთა შენთა არა ვეკუთნვით და ხატსა ოქროსასა, რომელი აღსდგი, არ თაყუანის-ვსცემთ.“ () ხედავთ, რამდენი — და ამაზე დიდიც — სარგებელი მოდის აღსასრულის უცოდინრობისაგან? ამჟამად კი ამის შესასწავლად ესეც კმარა.
ამიტომ ის დღე მოდის „ვითარცა მპარავი ღამისაჲ“ (): რათა თავი ბოროტებას არ მივცეთ, არც უდებებას მივეცეთ და ჩვენი ჯილდო არ მოგვეკვეთოს. ამბობს: „რამეთუ თქუენ თჳთ გამოწულილვით იცით“ (). მაშ, რაღას იძიებთ ზედმეტად, თუ დარწმუნებულნი ხართ? ხოლო რომ მომავალი დღე უცნობია, ქრისტეს ნათქვამიდან ისწავლე; და რომ სწორედ ამისთვის თქვა, მოისმინე, რას ამბობს: „იღჳძებდით უკუე, რამეთუ არა იცით, რომელსა ჟამსა უფალი თქუენი მოვიდეს.“ ()2 ამიტომაც ამბობდა პავლე: „რამეთუ რაჟამს თქუან: „მშჳდობაჲ და კრძალულებაჲ“, მაშინ მეყსეულად მოიწიოს მათ ზედა მომსრველი, ვითარცა სალმობაჲ შობადისაჲ, და ვერ განერნენ.“ () აქ სწორედ ის მოანიშნა, რაც მეორე ეპისტოლეშიც თქვა. ვინაიდან ეს მორწმუნენი ჭირში იყვნენ, ხოლო მათი მოწინააღმდეგენი — განსვენებასა და განცხრომაში. პავლე მათ ახლანდელ გასაჭირს აღდგომის სიტყვით ანუგეშებდა; მოწინააღმდეგენი კი, წინაპართაგან მომდინარე მსჯელობებს წარმოთქვამდნენ, შეჭირვებულებს შეურაცხყოფდნენ და ამბობდნენ: „როდის იქნება?“ (ამასვე ამბობდნენ წინასწარმეტყველებიც: „რომელნი იტყვიან: მალიად მოეახლენინ, რომელთა ჰყოფს, რაჲთა ვიხილოთ. და მოვედინ განზრახვა წმიდისა ისრაჱლისაჲ, რაჲთა ვცნათ.“ () და კვლავ: „ვაჲ რომელთა გული უთქუამს დღესა უფლისასა.“ () რადგან იგი უბრალოდ ამ დღის მოსურნეებზე კი არ ამბობს, არამედ მათზე, ვისაც ეს ურწმუნოების გამო სურს; და კიდევ ამბობს: „არა ბნელ არს დღე უფლისაჲ და არა ნათელ და ალმურ არმქონებელ ნათელსა თჳსსა“ ()); ამიტომ თქვა პავლემ ასე.
და იხილე, როგორ ანუგეშებს შეჭირვებულებს, თითქოს ეუბნებოდეს: ნუ მიიჩნევენ მოწინააღმდეგეთა კეთილდღეობას იმის საბუთად, თითქოს სამსჯავრო არ მოდის; სწორედ ასე მოდის იგი. ღირს ისიც გამოვიძიოთ: თუ ანტიქრისტე მოდის და ელიაც მოდის, როგორღა, როცა იტყვიან: „მშჳდობაჲ და კრძალულებაჲ“ (), მაშინ მოიწევა მათზე უეცარი მომსრველი? რადგან ეს მოვლენები, როგორც იმ დღის მოსვლის ნიშნები, შეუძლებელს გახდიდა დღის უცნობად დარჩენას. მაგრამ პავლე ამ ჟამს არ მიანიშნებს — ანტიქრისტეს ჟამს ვგულისხმობ; არც იმას ამბობს, რომ ქრისტეს მოსვლას ნიშანი ექნება, არამედ იმას, რომ ქრისტე ნიშნით კი არ მოვა, არამედ ერთბაშად და მოულოდნელად. მაგრამ, იტყვის ვინმე, მუცლადმქონეს ეს უცნობად როდი დაადგება თავს; რადგან იცის, რომ ცხრა თვის შემდეგ იქნება შობა. დიახ, სწორედაც უცნობად; რადგან ერთნი შვიდ თვეზე შობენ, მეორენი კი ცხრა თვეზე; გარდა ამისა, შობის დღეცა და საათიც უცნობია.
მაშ, ამის გამო ამბობს ამას პავლე. და ზედმიწევნითია ეს სახე: რადგან შობის ტკივილს ბევრი ნიშანი არა აქვს; მრავალ ქალს ხომ, წინასწარ შეუტყობლად, გზაშიც და სახლის გარეთაც უშვია შვილი. აქ მან მხოლოდ უცნობობა კი არ მოანიშნა, არამედ ტკივილის სიმწარეც. რადგან როგორც მუცლადმქონე ქალი, თამაშსა და სიცილში მყოფი და სრულიად არაფრის მომლოდინე, უეცრად გამოუთქმელი ტკივილებით შეპყრობილი, შობის სალმობით განიგლიჯება, ასევე განიგლიჯებიან იმათი სულებიც, როცა მათზე ის დღე მოიწევა. „და ვერ განერნენ.“ () შემდეგ კი, რათა ეჩვენებინა, რომ ამას ძმებზე არ ამბობს, დაუმატა: „ხოლო თქუენ, ძმანო, არა ხართ ბნელსა შინა, რაჲთა დღე იგი ვითარცა მპარავი გეწიოს თქუენ.“ ()
3. ნათლის შვილთა სიფხიზლე და საჭურველი
აქ მოციქული ბნელსა და შებილწულ ცხოვრებას გულისხმობს. ბილწი და უკეთური ადამიანები ხომ ყოველივეს ღამით სჩადიან: ყველას თვალს ემალებიან და საკუთარ თავს ბნელში კეტავენ. მითხარი აბა, განა მრუში საღამოს არ ელოდება? და განა მპარავი ღამეს არ ელოდება? განა საფლავის მძარცველს მთელი თავისი საქმე ღამით არ აქვს? მაშ, რა? განა დღე მორწმუნეებსაც მპარავივით არ ეწევა? განა მათთვისაც შეუმჩნევლად არ წამოადგება? მაგრამ განა წინასწარ იციან? მაშ, როგორ ამბობს: „არა გჳჴმს მიწერად თქუენდა“ ()?
აქ იგი დღის შეუმჩნევლად მოსვლას კი არ გულისხმობს, არამედ მისგან მომდინარე უბედურებას; ესე იგი, ეს დღე მორწმუნეთა საზიანოდ არ მოვა. შეუმჩნევლად კი მორწმუნეთაც მოვა, მაგრამ არავის დაატეხს თავზე რაიმე სამწუხაროს. „რაჲთა დღე იგი ვითარცა მპარავი გეწიოს თქუენ“ (), ამბობს. მღვიძარეებსა და ნათელში მყოფებს ავაზაკი რომც შემოეჭრას, ვერაფერს ავნებს; ასეთივეა მართლად მცხოვრებთა მდგომარეობაც. ხოლო მძინარეთ, რომლებიც აქაურს ენდობიან, ავაზაკი ყოველივეს წაართმევს და წავა. შემდეგ მორწმუნეთა სასარგებლოდ კიდევ სხვასაც ამბობს, რადგან დასძენს: „რამეთუ თქუენ ყოველნი შვილნი ნათლისანი ხართ და შვილნი დღისანი“ (). და როგორ შეიძლება, იტყვის ვინმე, დღის ძენი იყვნენ? ისევე, როგორც წარწყმედის ძენი, როგორც გეჰენიის ძენი. ამისთვისაც ქრისტე ფარისეველთ ეუბნებოდა: „ვაჲ თქუენდა, მწიგნობარნო და ფარისეველნო ორგულნო, რამეთუ მიმოხუალთ ზღუასა ზედა და ჴმელსა, რაჲთა ჰყოთ ერთი ვინმე მწირ; და რაჟამს არნ, ჰყვით იგი ნაშობ გეჰენიისა“ (); და პავლეც ამბობს: „რომელთათჳს მოიწევის რისხვაჲ ღმრთისაჲ ნაშობთა მათ ზედა ურჩებისათა“ (), ესე იგი, მათზე, ვინც გეჰენიისა და ურჩობის საქმეებს აკეთებს. ამრიგად, როგორც ღვთის ძენი არიან ისინი, ვინც იმას აკეთებენ, რაც ღმერთს სათნოდ უჩანს, ასევე დღის ძენი და ნათლის ძენიც ისინი არიან, ვინც ნათლის საქმეებს აკეთებენ. „და არა ვართ ღამისანი, არცა ბნელისანი“ ().
ამრიგად: „აწ უკუე ნუმცა გუძინავს, ვითარცა-იგი სხუათა, არამედ მღჳძარე ვიყვნეთ და განვიფრთხოთ“ (). „რამეთუ რომელთა-იგი სძინავნ, ღამე სძინავნ, და რომელნი-იგი დაითრვნიან, ღამე დაითრვნიან“ (); ხოლო „ჩუენ, რამეთუ დღისანი ვართ ნაშობნი, განვიფრთხოთ“ (). აქ აჩვენებს, რომ დღის ნათელში ყოფნა ჩვენს არჩევანზეა დამოკიდებული. ამ ხილული დღისა და ღამის შემთხვევაში ეს ჩვენზე არ არის დამოკიდებული: ჩვენი ნების წინააღმდეგაც დგება ღამე და ჩვენდა უნებურად ძილი გვიპყრობს. მაგრამ იმ ღამესა და იმ ძილზე ასე აღარ ითქმის: მუდამ მღვიძარება შესაძლებელია და დღის ნათელში მუდმივად ყოფნაც შესაძლებელია. სულის თვალების დახუჭვა და ბოროტებისგან მომავალი ძილის საკუთარ თავზე მოწევა ბუნების საქმე კი არ არის, არამედ არჩევანისა. მაგრამ „მღჳძარე ვიყვნეთ და განვიფრთხოთ“ (), ამბობს. რამეთუ შესაძლებელია, ვინმე მღვიძარე იყოს და მაინც ეძინოს, თუ არაფერს კეთილს აკეთებს; ამიტომაც დაურთო: „და განვიფრთხოთ“ (). რამეთუ დღითაც, თუ ვინმე მღვიძარე იქნება, მაგრამ არ იფხიზლებს, უთვალავ საშინელებას შეეყრება; ამიტომ განფრთხობა მღვიძარების გაძლიერებაა. „რომელთა-იგი სძინავნ, ღამე სძინავნ, და რომელნი-იგი დაითრვნიან, ღამე დაითრვნიან“ (), ამბობს. მთვრალობას აქ მხოლოდ ღვინისაგან მომდინარეს კი არ უწოდებს, არამედ ყოველგვარი ბოროტებისაგან მომდინარესაც.
რამეთუ სულის მთვრალობაა სიმდიდრეც, ფულის სურვილიც, ხორციელი ვნებაც და ყოველი რამ, რასაც კი დაასახელებ, სულის მთვრალობაა. მაგრამ რატომ უწოდა ბოროტებას ძილი? იმიტომ, რომ ასეთი ადამიანი ჯერ სათნოებისათვის უმოქმედოა; შემდეგ, ყოველივეს ზმანებად ხედავს და ჭეშმარიტს ვერაფერს ჭვრეტს. იგი სიზმრებითა და ხშირად უაზრო საქმეებით არის სავსე; ხოლო თუ რაიმე კეთილს დაინახავს, ეს კეთილი მასში არც მტკიცეა და არც დამყარებული. ამგვარია ეს ამჟამინდელი ცხოვრება: სიზმრებითა და ზმანებით არის სავსე. სიმდიდრე სიზმარია, დიდებაც და ყოველივე ამგვარი. მძინარე არსებულსა და ჭეშმარიტად მყოფს ვერ ხედავს, ხოლო არარსებულს როგორც არსებულს წარმოიდგენს. ამგვარია ბოროტება და ბოროტებაში ცხოვრება: იგი ვერ ხედავს ნამდვილად არსებულს — სულიერს, ციურსა და მარადიულს — არამედ მხოლოდ იმას ხედავს, რაც მიედინება, მიფრინავს და ჩვენგან სწრაფად ისხლტება. მაგრამ მღვიძარება და განფრთხობა საკმარისი არ არის, არამედ აღჭურვაც საჭიროა. რამეთუ თუნდაც ვინმე მღვიძარე და ფხიზელი იყოს, მაგრამ საჭურველი არ ჰქონდეს, ავაზაკები მას სწრაფად სძლევენ. როცა საჭიროა მღვიძარებაც, განფრთხობაც და აღჭურვაც, ჩვენ კი უიარაღონი, შიშველნი ვიქნებით და გვეძინება, ვინ შეუშლის ხელს ავაზაკს, რომ მახვილი ჩაგვცეს?
ამიტომაც, იმის საჩვენებლად, რომ საჭურველი გვჭირდება, დაურთო: „ხოლო ჩუენ, რამეთუ დღისანი ვართ ნაშობნი, განვიფრთხოთ, შევიმოსოთ ჯაჭჳ იგი სარწმუნოებისაჲ და სიყუარულისაჲ და ჩაფხუტი იგი სასოებისაჲ და ცხოვრებისაჲ.“ (). „სარწმუნოებისაჲ და სიყუარულისაჲ“ (), ამბობს. აქ იგი სწორ დოგმატებთან შეერთებულ ცხოვრებას მიანიშნებს. იხილე, როგორ ცხადყო, რა არის მღვიძარება და განფრთხობა: ჯაჭვის, ანუ რწმენისა და სიყვარულის ქონა. რწმენას ჩვეულებრივს კი არ უწოდებს, არამედ მხურვალეს, ხალასს, რომელიც მისით შემოზღუდულებს ხელშეუვალად ხდის. როგორც ჯაჭვს ვერაფერი ადვილად გაკვეთს, არამედ იგი მკერდისთვის უხილავი ზღუდეა, ასევე შენც სულს რწმენა და სიყვარული გარს შემოარტყი, და ეშმაკის გავარვარებულ ისართაგან ვერცერთი ვერ ჩაესობა მასში. რადგან სადაც სულის ძალა სიყვარულის საჭურვლით წინასწარ არის შემოზღუდული, იქ მტრები ყოველივეს ფუჭად და ამაოდ ამზადებენ. რამეთუ ვერც უკეთურება, ვერც მტრობა, ვერც შური, ვერც ლიქნი, ვერც ორგულება და ვერც სხვა რამ შეძლებს ამგვარ სულამდე მიწევნას. უბრალოდ სიყვარული კი არ თქვა, არამედ თქვა, რომ იგი ძლიერი ჯაჭვივით უნდა შევიმოსოთ.
შემდეგ, ასე რომ თქვა, დასძენს: „და ჩაფხუტი იგი სასოებისაჲ და ცხოვრებისაჲ“ (). რადგან როგორც ჩაფხუტი ჩვენში უმთავრესს იცავს, თავს გარს ერტყმის და ყოველი მხრიდან ჰფარავს, ასევე სასოებაც გონებას დაცემის ნებას არ აძლევს, არამედ მას, როგორც თავს, სწორად აყენებს და გარედან არაფერს უშვებს მასზე დასაცემად. და სანამ არაფერი დაეცემა, არც თავი დაცურდება; რამეთუ ამ საჭურვლებით შემოზღუდულს არასოდეს შეუძლია დაცემა. რამეთუ ამბობს: „ხოლო აწ ესერა ჰგიეს სარწმუნოებაჲ, სასოებაჲ და სიყუარული, სამი ესე“ (). შემდეგ, როცა თქვა: შეიმოსეთ და გარს შემოირტყითო, თვითონვე ამზადებს უკვე ამ საჭურველს: აჩვენებს, საიდან იშობა რწმენა, სასოება და სიყვარული და საიდან ძლიერდება საჭურველი. ამას დასძენს და ამბობს: „რამეთუ არა შემქმნნა ჩუენ ღმერთმან რისხვისათჳს, არამედ შესაწევნელად ცხორებისა უფლისა ჩუენისა მიერ იესუ ქრისტესა, რომელი მოკუდა ჩუენთჳს“ ().
4. ქრისტეში სასოება და ბოროტებისაგან სიფრთხილე
ამრიგად, ამისთვის კი არ მოგვიწოდა, რომ დაგვღუპოს, არამედ იმისთვის, რომ გვაცხოვნოს. და საიდან ჩანს, რომ სწორედ ეს ნებავს? „თავისი ძე მოგვცა ჩვენთვის“, — ამბობს; იმდენად სურს ჩვენი ცხონება, რომ თავისი ძე მოგვცა, და არა უბრალოდ მოგვცა, არამედ სიკვდილს გადასცა. სწორედ ამგვარი გულისხმისყოფისაგან იშვება სასოება. ნუ დაეცემი სასოწარკვეთაში, ადამიანო, როცა ღმერთთან მიდიხარ, რომელმაც შენ გამო ძეც კი არ დაიშურა; ნუ დაკარგავ მხნეობას აწინდელი ბოროტებების წინაშე. ის, ვინც მხოლოდშობილი ძე მისცა, რათა შენ გაცხოვნოს და გეენიისაგან გამოგიხსნას, ამის შემდეგ რაღას დაიშურებს შენი ცხონებისთვის? ამიტომ ყოველივე კეთილის სასოება გვმართებს. რადგან მოსამართლესთანაც რომ მივდიოდეთ, რომელიც ჩვენს განკითხვას აპირებს, და რომელსაც ჩვენთვის ისეთი სიყვარული გამოეჩინა, რომ ძეც კი დაეკლა, აღარ შეგვეშინდებოდა. მაშ, კეთილისა და დიდის სასოება ვიქონიოთ, რადგან უმთავრესი უკვე მივიღეთ, თუ გვწამს. რადგან მაგალითი ვიხილეთ; შევიყვაროთ კიდეც. უკიდურესი უგუნურებაა, არ შეიყვარო ის, ვინც ჩვენდამი ასეა განწყობილი.
როგორც ამბობს: „რომელი მოკუდა ჩუენთჳს, რაჲთა, გინა თუ გუეძინოს გინა თუ გუეღჳძოს, ერთბამად მის თანა ვცხონდეთ.“ (). „ამისთჳს ნუგეშინის-სცემდით ურთიერთას და აღაშენებდით ურთიერთსა, ვითარცა-ეგე ჰყოფთცა.“ (). და სხვაგანაც კვლავ ამბობს: „აწ უკუე ნუმცა გუძინავს, ვითარცა-იგი სხუათა, არამედ მღჳძარე ვიყვნეთ და განვიფრთხოთ.“ (). მაგრამ იქ ძილს ერთ რამეს უწოდებს, აქ კი სხვას: აქ ხორციელ სიკვდილს აღნიშნავს, იქ კი ცხოვრებისადმი დაუდევრობას. ამრიგად, რასაც აღნიშნავს, ეს არის: საფრთხეების ნუ გეშინიათ, თუნდაც მოვკვდეთ, ვიცოცხლებთ. ნუ დაკარგავ სასოებას იმის გამო, რომ საფრთხეში ხარ; მტკიცე საწინდარი გაქვს, რადგან, ჩვენდამი ფრიად რომ არ ყოფილიყო გულმხურვალე, თავის ძეს არ მოგვცემდა. ამიტომ, თუნდაც მოკვდე, იცოცხლებ; რადგან თვით ძეც მოკვდა. ამრიგად, მოვკვდებით თუ ვიცოცხლებთ, მასთან ერთად ვიცოცხლებთ. ეს ჩემთვის განურჩეველია; აღარაფრად მიმაჩნია, ვიცოცხლებ თუ მოვკვდები, რადგან მასთან ერთად ვიცოცხლებთ. მაშ, ყოველივე იმ ცხოვრებისათვის ვაკეთოთ და ყოველ საქმეს მისკენ მიპყრობილი მზერით აღვასრულებდეთ.
ბოროტება, საყვარელო, სიბნელეა, სიკვდილია, ღამეა: ვერც იმას ვხედავთ, რაც გვმართებს, და ვერც იმას ვაკეთებთ, რაც შეგვეფერება. როგორც მკვდრები არიან შესახედავად საზარლები და სიმყრალით აღსავსენი, ასევე ბოროტებაში მყოფთა სულებიც დიდი უწმინდურებით არიან სავსენი: თვალები დახუჭული აქვთ, პირი შეკრული აქვთ, ბოროტების სარეცელზე უძრავად რჩებიან; უფრო სწორად, იმათზე უფრო შესაბრალისნი არიან, ვისაც ეს ხორციელად შეემთხვა. რადგან ხორციელად მკვდარნი ორივე მიმართებით მკვდრები არიან, ბოროტებაში მყოფნი კი სათნოებისადმი უგრძნობელნი არიან, ბოროტებისათვის კი ცოცხლები. მკვდარს ვინმემ რომ დაარტყას კიდეც, ვერ გრძნობს. არც თავს იცავს; არამედ, როგორც გამხმარი ხე, ასევე სულიც, რომელმაც სიცოცხლე განიგდო, ნამდვილად გამხმარია; ყოველდღე უთვალავ ჭრილობას იღებს და ვერცერთს გრძნობს, არამედ ყველაფრის მიმართ უგრძნობელია. არ შეცდება ის, ვინც ბოროტებაში მყოფთ გონებადაკარგულებს, მთვრალებსა და გადარეულებს შეადარებს. ბოროტებას კი ყოველივე ეს აქვს და ყოველივეზე უფრო მძიმეა. გონებადაკარგულს მნახველთაგან დიდი შენდობა აქვს, რადგან მისი სენი ნებელობისაგან კი არ არის, არამედ მხოლოდ ბუნებისაგან; ხოლო ბოროტებაში მცხოვრები საიდანღა მიიღებს შენდობას?
მაშ, საიდან არის ბოროტება? საიდან ხდება, რომ უმრავლესობა ბოროტია? „საიდან?“ კითხულობ? შენ მითხარი, საიდან არის სნეულებათა ბოროტება? საიდან არის გონების აშლილობა? საიდან არის მძიმე ძილი? განა უყურადღებობისაგან არა? თუ ბუნებითი სნეულებებიც ნებელობისაგან იღებენ დასაბამს, მით უფრო — ნებელობითი სნეულებანი.
მთვრალობა საიდან არის? განა სულის თავშეუკავებლობისაგან არა? გონების აშლილობა განა ცხელების გადამეტებისაგან არა? ხოლო ცხელება განა ჩვენში მოჭარბებული სტიქიონებისაგან არა? ხოლო ჩვენში არსებულ სტიქიონთა სიჭარბე განა უყურადღებობისაგან არა? როდესაც ჩვენში არსებულ რომელიმე სტიქიონს ან ნაკლებობით, ან სიჭარბით უზომობამდე მივიყვანთ, იმ ცეცხლს ვანთებთ. და კვლავ, როდესაც ალი უკვე გაღვივებულია და ჩვენ მის უგულებელყოფას განვაგრძობთ, საკუთარი თავის წინააღმდეგ ვამზადებთ კოცონს, რომლის ჩაქრობაც ვეღარ შეგვიძლია. ასევე ხდება ბოროტების შემთხვევაშიც: როდესაც დაწყებულ ბოროტებას არ ვაკავებთ და არ ვკვეთთ, შემდეგ მის ზღვარსაც ვეღარ ვწვდებით, არამედ იგი ჩვენს ძალაზე მეტი ხდება.
ამიტომ, გთხოვთ, ყოველივე ვიღონოთ, რათა არასოდეს ჩაგვეთვლიმოს. ნუთუ ვერ ხედავთ, რომ მცველებს ხშირად, როცა თავს მცირედითაც მისცემენ ძილს, მთელი ხანგრძლივი გუშაგობა არაფრად გამოადგათ? რადგან იმ მცირე ძილით ყოველივე გააფუჭეს და მოპარვის მსურველს დიდი თავისუფლება მისცეს. რადგან როგორც ჩვენ ვერ ვამჩნევთ ქურდებს ისე, როგორც ისინი გვამჩნევენ ჩვენ, ასევე ყველაზე მეტად ეშმაკი გვადგას თავს, ჩასაფრებულია და კბილებს აღრჭიალებს. ამიტომ ნუ ჩაგვეთვლიმება; ნუ ვიტყვით: „ამაში არაფერია, იმაშიც არაფერია.“ საიდანაც არ მოველოდით, იქიდან ხშირად გავიძარცვეთ. ასეა ბოროტების შემთხვევაშიც: საიდანაც არ მოველოდით, იქიდან დავიღუპეთ. ყოველივეს ზედმიწევნით მივაქციოთ ყურადღება: ნუ დავთვრებით — და არც ჩაგვეძინება; ნუ მივეცემით განცხრომას — და არც მიგვეძინება; გარეგან საგნებზე ნუ ვშმაგობთ — და ფხიზლობაში დავრჩებით. ყოველი მხრიდან მოვაწესრიგოთ საკუთარი თავი.
როგორც გაჭიმულ თოკზე მოსიარულეებს მცირედითაც კი არ შეუძლიათ დაუდევრობა, რადგან მცირე დიდ ბოროტებას წარმოშობს: მოსიარულე გადაიხრება თუ არა, მყისვე ძირს ეცემა და იღუპება. ასევე ჩვენთვისაც შეუძლებელია დაუდევრობა. ვიწრო გზაზე მივდივართ, რომელიც ორივე მხრიდან ფლატეებით არის შემოზღუდული და ერთად ორ ფეხსაც კი არ იტევს. ხედავ, რაოდენი ზედმიწევნითი სიფრთხილე გვჭირდება? ნუთუ ვერ ხედავ მათ, ვინც ორივე მხრიდან ფლატეებით შემოზღუდულ გზებზე მიდიან, როგორ იცავენ არა მხოლოდ ფეხებს, არამედ თვალებსაც? რადგან თუ ვინმე ყურადღებას სხვაგან გადაიტანს, ფეხი მტკიცედაც რომ ედგას, სიღრმისაგან თვალის თავბრუდახვევა მთელ ადამიანს ძირს დასცემს. არამედ საკუთარ თავსა და სიარულს უნდა მიაქციოს ყურადღება; ამიტომაც ამბობს: „ნუ მიაქცევ მარჯუენით, გინა თუ მარცხენით; მოაქციე ფერჴი შენი გზისაგან ბოროტისა, რამეთუ გზანი იგი მარჯუენითნი იცნის უფალმან, ხოლო გულარძნილ არიან გზანი იგი მარცხენითნი, და მან მართალ-ყვნეს ალაგნი შენნი და სლვანი შენნი მშჳდობით წარგემართნენ.“ (). დიდია ბოროტების უფსკრული, დიდია ფლატეები, ქვემოთ დიდი სიბნელეა, ვიწროა გზა; შიშით ვიფრთხილოთ და ძრწოლით ვიაროთ. ასეთ გზაზე მიმავალი არავინ ეფლობა სიცილში და არც სიმთვრალით მძიმდება, არამედ ფხიზლობითა და ყურადღებით გადის ამგვარ გზას. ასეთ გზაზე მიმავალს ზედმეტი არაფერი მიაქვს, რადგან სასურველია, შემსუბუქებულმა შეძლოს სწრაფად გადარბენა. არავინ იბორკავს საკუთარ ფეხებს, არამედ თავისუფლად ტოვებს მათ.
5. ვიწრო გზა, სამსჯავრო და წყალობა
ჩვენ კი, ურიცხვი საზრუნავით საკუთარ თავს რომ ვიბოჭავთ და ურიცხვ ყოფით ტვირთს ვიკიდებთ, პირდაღებულნი და დაუდევრად მოდუნებულნი, როგორღა მოველით ვიწრო გზით სვლას? უბრალოდ კი არ უთქვამს, რომ იგი ვიწროა, არამედ გაკვირვებით: „ვითარ-იგი იწრო არს ბჭე და საჭირველ გზაჲ“ (); ესე იგი, ფრიად ვიწროა. ასევე ვიქცევით ჩვენც, როცა რაიმე ფრიად გვაკვირვებს. და კვლავ ამბობს: „ვითარ-იგი იწრო არს ბჭე და საჭირველ გზაჲ, რომელი მიიყვანებს ცხორებასა, და მცირედნი არიან, რომელნი ჰპოებენ მას.“ (). და სამართლიანად უწოდა მას ვიწრო. რადგან, როცა სიტყვებისათვისაც, აზრებისათვისაც, საქმეებისათვისაც და ყველაფრისათვის გვმართებს ანგარიშის მიცემა, იგი ჭეშმარიტად ვიწროა. ჩვენ კი მას კიდევ უფრო ვავიწროებთ, როცა საკუთარ თავს ვაფართოებთ, განვივრცობთ და ფეხებს ვშლით. რადგან ვიწრო გზა ყველასთვის ძნელია, მეტად კი გასუქებულისათვის, ხოლო ვინც საკუთარ თავს ადნობს და ილევს, სივიწროვესაც ვერ იგრძნობს; ამიტომ, ვინც ჭირის ტარებას გაწვრთნილა, შევიწროებითაც არ შეწუხდება.
ამიტომ ნურავინ მოელის, რომ მოსვენებით იხილავს ზეცას; ეს ხომ შეუძლებელია. ნურავინ იმედოვნებს, რომ ფუფუნებით ივლის ვიწრო გზაზე; ეს ხომ ვერ მოხდება. ნურავინ, ვინც ფართო გზით მიდის, იმედოვნებს სიცოცხლეს. მაშ, როცა დაინახავ, რომ ვინმე აბანოებით, მდიდრული სუფრით ან მხლებელთა წყებით განცხრომობს, საკუთარ თავს უბედურად ნუ ჩათვლი, თითქოს ამ სიამეებს არ ეზიარები; არამედ მის გამო ამოიკვნესე, რადგან დაღუპვის გზით მიდის. რა სარგებელია იმ გზისაგან, თუ იგი ბოლოს ჭირში დასრულდება? ან რა ზიანი მოაქვს იმ სივიწროვეს, თუ იგი ბოლოს განსვენებაში მიგვიყვანს? მითხარი: თუ ერთი ადამიანი სამეფო პალატებშია მოწოდებული და ვიწრო, საჭირველ და ციცაბო ბილიკებს მიჰყვება, ხოლო მეორე სიკვდილისაკენ მიჰყავთ და ბაზრის შუაგულით ათრევენ, რომელს შევრაცხავთ ნეტარად და რომელზე ამოვიკვნესებთ? განა იმაზე არ ამოვიკვნესებთ, ვინც ფართო გზით მიდის? ასევე ახლაც, ნეტარად ნუ ვრაცხთ განცხრომილთ, არამედ მათ, ვინც განცხრომაში არ ცხოვრობს; ესენი ზეცისაკენ ისწრაფვიან, ისინი კი გეჰენიისაკენ.
შესაძლოა, მათგან მრავალმა ჩვენი ნათქვამიც სასაცილოდ აიგდოს; მე კი სწორედ ამის გამო მეტად ვწუხვარ და ვგოდებ: მათ ისიც არ იციან, რაზე უნდა იცინონ და რისთვის მართებდათ ყველაზე მეტად გლოვა, არამედ ყველაფერს ურევენ, აშფოთებენ და ამღვრევენ. ამიტომ ვგოდებ მე მათზე. რას ამბობ, კაცო? როცა უნდა აღდგე, პასუხი აგო შენ მიერ ჩადენილზე და უკანასკნელი სასჯელი იტვირთო, ამ ყოველივეს არავითარ ანგარიშს არ უწევ, მუცლის გადავსებასა და სიმთვრალეს კი ეჩვევი და თანაც იცინი? მაგრამ მე შენზე ვგოდებ, რადგან ვიცი ის ბოროტებანი, რომლებიც გელის, და სასჯელიც, რომელიც გელის; და სწორედ ამიტომ განსაკუთრებით ვგოდებ, რომ იცინი. იგლოვე ჩემთან ერთად, იგოდე ჩემთან ერთად შენი უბედურებანი. მითხარი: თუ შენიანთაგან ვინმე დაიღუპება, განა იმათ, ვინც მის სიკვდილზე იცინიან, ზურგს არ აქცევ და მტრებად არ მიიჩნევ, ხოლო მტირალნი და თანამგლოვარენი არ გიყვარს? მერე, როცა ცოლი მკვდრად გიდევს, მოცინარს ზურგს აქცევ, ხოლო როცა სული გაქვს მოკვდინებული, მტირალს აქცევ ზურგს და თვითონ იცინი? ხედავ, როგორ განგვაწყო ეშმაკმა, რომ საკუთარი თავის მტრები და მოწინააღმდეგენი ვიყოთ?
გამოვფხიზლდეთ ბოლოს და ბოლოს, თვალი ავიხილოთ, ვიფხიზლოთ, ჩავეჭიდოთ საუკუნო სიცოცხლეს და ხანგრძლივი ძილი ჩამოვიბერტყოთ. განკითხვა არის, სასჯელია, აღდგომაა, ჩადენილ საქმეთა გამოძიებაა; უფალი მოდის ღრუბლებით, როგორც წერილია: „და მაშინ გამოჩნდეს სასწაული ძისა კაცისაჲ ცათა შინა, და მაშინ იტყებდენ ყოველნი ტომნი ქუეყანისანი და იხილონ ძე კაცისაჲ მომავალი ღრუბელთა ზედა ცისათა ძალითა და დიდებითა მრავლითა. ღმერთი ცხადად მოვიდეს, ღმერთი ჩუენი და არა დადუმნეს; ცეცხლი მის წინაშე აღატყდეს და გარემოს მისსა ნიავქარი ფრიად. მდინარე ცეცხლისაჲ იზიდვოდა, გამომავალი წინაშე მისსა, ათასნი ათასთანი ჰმსახურებდეს მას და ბევრნი ბევრთანი წარდგომილ იყვნეს წინაშე მისსა სამსჯავროს. სადა-იგი მატლი მათი არა მოაკლდების, და ცეცხლი არა დაშრტების. ხოლო ძენი იგი სასუფეველისანი განითხინენ ბნელსა მას გარესკნელსა. მუნ იყოს ტირილი და ღრჭენაჲ კბილთაჲ.“ (; ; ; ; ). და თუნდაც ამის გამო ათიათასჯერ გაღიზიანდეთ, მე ამის თქმას არ შევწყვეტ. რადგან თუ წინასწარმეტყველნი, ქვებით რომ იქოლებოდნენ, არ დუმდნენ, მით უფრო გვმართებს ჩვენ მტრობის ატანა და არა ის, რომ თქვენი გულის მოსაგებად ვილაპარაკოთ, რათა არ მოხდეს, რომ თქვენ მოგატყუოთ და თვითონვე გავიპოთ ორად.
იქ ტანჯვა უკვდავია და უნუგეშო; დამცველი არავინ იქნება. ამბობს: „ვინ შეიწყალებს გველისაგან დაკბენილ შემლოცველს?“ ()3. როცა ჩვენ თვითონ არ შევიწყალებთ საკუთარ თავს, მითხარი, ვინღა შეგვიწყალებს? თუ დაინახავ ვინმეს, რომელიც მახვილს საკუთარ თავში არჭობს, განა ოდესმე შეძლებ მის შებრალებას? არავითარ შემთხვევაში; მით უფრო, როცა სიკეთის აღსრულება შესაძლებელი გვაქვს და არ აღვასრულებთ, ვინღა შეგვიბრალებს? არავინ. შევიწყალოთ საკუთარი თავი: როცა ღმერთს ვევედრებით და ვამბობთ: „შემიწყალე მე, უფალო“, ეს საკუთარ თავსაც ვუთხრათ და საკუთარი თავიც შევიწყალოთ.
ჩვენზეა დამოკიდებული, ღმერთმა შეგვიწყალოს; თავად მანვე მოგვანიჭა ეს ხელმწიფება. თუ წყალობის ღირს საქმეებს ვიქმთ, თუ მისგან მომდინარე კაცთმოყვარეობის ღირს საქმეებს ვიქმთ, ღმერთი შეგვიწყალებს; ხოლო თუ საკუთარ თავს არ შევიწყალებთ, ვინღა შეგვიბრალებს? შეიწყალე მოყვასი და თავად ღმერთისაგან შეწყალებული იქნები. რამდენი მოდის ყოველდღე და ამბობს: „შემიწყალე“, შენ კი არც კი მოიხედავ? რამდენი შიშველია, რამდენი ხეიბარია, ჩვენ კი გული არ გვილბება, არამედ მათ ვედრებას გვერდს ვუვლით? მაშ, როგორღა მიიჩნევ თავს შეწყალების ღირსად, როცა თვითონ წყალობის ღირსს არაფერს იქმ? ვიქმნათ ლმობიერნი, ვიქმნათ მოწყალენი, რათა ამგვარად ღმერთს სათნო ვეყოთ და მივემთხვიოთ იმ სიკეთეებს, რომლებიც მის მოყვარულთათვისაა აღთქმული, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- სიტყვასიტყვით „განათლება“ ადრეულ საეკლესიო ხმარებაში ნათლისღებასაც აღნიშნავს. ↩
- ქრისტეს სიტყვა ბერძნულში მათ 24:42-ის სიფხიზლის მოწოდებას მათ 24:43-ის მპარავის ხატთან აერთებს; ქართულად ძირითადი მუხლი კორპუსის ძველი ქართული ტექსტითაა მოტანილი. ↩
- ზირ 12:13 წინასწარ მოძიებულ მუხლებში ქართულად არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან პირდაპირ არის თარგმნილი. ↩