📋 სარჩევი
„ხოლო გლოცავთ თქუენ, ძმანო, იცნითმცა მშრომელნი იგი თქუენ შორის და წინამძღუარნი იგი თქუენნი უფლისა მიერ და მასწავლელნი იგი თქუენნი. და უმეტესად შეჰრაცხენით იგინი სიყუარულით უფროჲს საქმისათჳს მათისა; და მშჳდობასა ჰყოფდით მათ თანა." ().
1. მოძღვართა პატივი და სიყვარულით მორჩილება
წინამძღოლს აუცილებლობით აქვს სულმოკლეობის მრავალი საბაბი; როგორც ექიმთა მსახურებს ხშირად უწევთ ავადმყოფთა შეწუხება, როცა ისეთ საჭმელსა და წამლებს უმზადებენ, რომლებიც სასიამოვნო არ არის, მაგრამ დიდ სარგებელს იძლევა; და როგორც მამებიც მრავალ შემთხვევაში მძიმე არიან შვილებისთვის, ასევე არიან მოძღვარნიც, და ბევრად უფრო მეტად. რამეთუ ექიმი, თუნდაც სნეულს შესძულდეს, მაინც კეთილად არის განწყობილი მისი შინაურებისა და ახლობლების მიმართ, ხშირად კი თვით სნეულის მიმართაც; მამასაც ბუნების ძალითაც და გარეგანი კანონებითაც დიდი სიადვილით აქვს ძალაუფლება შვილზე; თუნდაც შვილი თავისი ნების წინააღმდეგ დასაჯოს და გაკიცხოს, არავინ იქნება შემაკავებელი, თვით შვილიც კი ვერ გაბედავს წინააღმდეგ შემოხედვას; ხოლო მღვდლის შემთხვევაში სიძნელე დიდია. უპირველესად, მღვდელი უნდა წინამძღვრობდეს ნებაყოფლობით მორჩილებს, რომლებიც მისი წინამძღვრობისთვის მადლიერებას აღიარებენ; ეს კი ადვილად ვერ ხდება. რადგან მხილებული და შერისხული კაცი, როგორიც უნდა იყოს, მადლიერებას აუცილებლად ივიწყებს და მტრულად განეწყობა; ასევე მოიქცევა ისიც, ვისაც ურჩევენ, ვისაც არიგებენ და ვისაც მოუწოდებენ.
ამიტომ, თუ ვიტყვი: ქონება გაჭირვებულთათვის დაცალე-მეთქი, მძიმე და შემაწუხებელი რამ მითქვამს; თუ ვიტყვი: რისხვა დასთრგუნე, გულისწყრომა ჩააქრე, უჯერო სურვილი შეწყვიტე, ფუფუნების მცირე ნაწილი მოაჭერი-მეთქი, ყოველივე მძიმე და შემაწუხებელია. და თუ დაუდევარს დავსჯი, ან ეკლესიიდან გავიყვან, ან საერთო ლოცვას ჩამოვაშორებ, იგი წუხს არა ამ სულიერ სიკეთეთაგან მოწყვეტის გამო, არამედ საჯარო სირცხვილის გამო. ესეც ხომ სენის გაძლიერებაა: როცა სულიერი სიკეთეებისაგან გვაკავებენ, არ გვაწუხებს ამოდენა სიკეთეთა მოკლება, არამედ მხილველთა წინაშე სირცხვილი; არ ვძრწით და თავად ამ საქმეს არ ვუფრთხით.
ამიტომ პავლე ამ ყოველივეზე ხშირად და მრავალგზის საუბრობს. ხოლო ქრისტემ მორჩილნი ასეთი აუცილებლობით დაუმორჩილა მოძღვრებს, როცა თქვა: „საყდართა მოსესთა დასხდეს მწიგნობარნი და ფარისეველნი" (). „ყოველსა უკუე რაოდენსა გეტყოდიან თქუენ დამარხვად, დაიმარხეთ ... ხოლო საქმეთა მათთაებრ ნუ იქმთ" ()1. და კვლავ, როცა კეთროვანი განკურნა, ამბობდა: „წარვედ და უჩუენე თავი შენი მღდელსა და შეწირე შესაწირავი შენი, რომელი ბრძანა მოსე საწამებელად მათა" (). მაგრამ შენ ამბობ: „ჰყვით იგი ნაშობ გეჰენიისა ორ წილ თქუენსა" (). ამიტომ ვთქვი, ამბობს: „ხოლო საქმეთა მათთაებრ ნუ იქმთ" (). ამრიგად ქრისტემ მორჩილს ყოველგვარი საბაბი წაართვა.
ხოლო პავლე ტიმოთესადმი წერისასაც ამბობდა: „რომელნი კეთილად ძღოდიან ხუცესნი, ორის ნაწილის პატივის ღირს იყვნედ, უფროჲს ხოლო რომელნი შურებოდიან სიტყჳთა და მოძღურებითა." (). ებრაელთა მიმართაც წერისას ამბობდა: „დაემორჩილენით წინამძღუართა თქუენთა და ერჩდით მათ" (); და აქაც კვლავ: „ხოლო გლოცავთ თქუენ, ძმანო, იცნითმცა მშრომელნი იგი თქუენ შორის და წინამძღუარნი იგი თქუენნი უფლისა მიერ" (). რადგან, როცა თქვა: „აღაშენებდით ურთიერთსა" (), რათა არ ეფიქრათ, რომ მორწმუნეები მოძღვართა ღირსებამდე აიყვანა, ესეც დაურთო, თითქოს ამბობდა: თქვენც მოგეცით ნება, ერთმანეთი აღაშენოთ, რადგან შეუძლებელია მოძღვარმა ყოველივე თქვას. ამბობს: „მშრომელნი იგი თქუენ შორის და წინამძღუარნი იგი თქუენნი უფლისა მიერ და მასწავლელნი იგი თქუენნი" (). და როგორ არ არის ეს უჯერო, ამბობს? რას ამბობ? შენ კი, თუ შენი კაცი ადამიანის წინაშე შენთვის შუამდგომლად დადგება, ყველაფერს აკეთებ და ყოველგვარ მადლიერებას გამოხატავ; ხოლო ეს მღვდელი ღმერთის წინაშე შენთვის შუამდგომლობს და მადლიერებას არ გამოხატავ? და როგორ შუამდგომლობს? — ამბობს იგი.
იმით, რომ შენთვის ლოცულობს, ნათლისღებით მოცემული სულიერი ნიჭით გემსახურება, გინახულებს, გირჩევს და შეგაგონებს; შუაღამისას, თუ დაუძახებ, მოდის; სანაცვლოდ კი მხოლოდ ის რჩება, რომ შენს ბაგეს ექვემდებარება და შენგან მომავალ გმობასაც იტანს. რა აუცილებლობა ჰქონდა? კარგად მოიქცა თუ ცუდად? შენ ცოლიც გყავს, ფუფუნებით ცხოვრობ და სავაჭრო ცხოვრებას ირჩევ; მღვდელმა კი თავი ამ საქმეს მიუძღვნა; სხვა ცხოვრება არ აქვს, არამედ მთლიანად ეკლესიის მსახურებით არის დაკავებული. ამბობს: „და უმეტესად შეჰრაცხენით იგინი სიყუარულით უფროჲს საქმისათჳს მათისა; და მშჳდობასა ჰყოფდით მათ თანა." (). ხედავ, როგორ იცის, რომ სულმოკლეობა ჩნდება? უბრალოდ კი ნუ გეყვარებათ, ამბობს, არამედ მეტისმეტად, როგორც შვილები მამებს. რადგან მათი მეშვეობით იშვით საუკუნო შობით, მათი მეშვეობით მიაღწიეთ სასუფეველს, მათი ხელებით აღესრულება ყოველივე, მათი მეშვეობით გეღებათ ზეციური კარიბჭენი.
ნურავინ შფოთავს, ნურავინ იდავებს. ვისაც ქრისტე უყვარს, როგორიც უნდა იყოს მღვდელი, მღვდელსაც შეიყვარებს, რადგან მისი მეშვეობით საკრძალავი საიდუმლოები მიიღო. მითხარი, თუ მოისურვებდი გეხილა სამეფო სასახლეები, მრავალი ოქროთი გაბრწყინებული და ქვათა ბრწყინვალებით ელვარებული, და იპოვიდი გასაღებების მქონეს, ის კი, თხოვნისთანავე, მყისვე გაგიღებდა და შიგნით შეგიყვანდა, განა მას ყველას წინ არ დააყენებდი? განა თვალივით არ შეიყვარებდი? განა სიყვარულით არ მოეპყრობოდი? მღვდელმა ზეცა გაგიხსნა და არ გიყვარს, არ უფრთხილდები? თუ ცოლი გყავს, განა ყველას მეტად არ გეძვირფასება ის, ვინც ქორწინება შეგიწყო? ასევე, თუ გიყვარს ქრისტე, თუ გიყვარს ცათა სასუფეველი, აღიარე, ვისი მეშვეობით მიიღე ეს სასუფეველი. ამიტომაც ამბობს: „საქმისათჳს მათისა; და მშჳდობასა ჰყოფდით მათ თანა" ().
2. სულგრძელება ყოველთა მიმართ და მადლობა
„გლოცავთ თქუენ, ძმანო, სწავლიდით უწესოთა მათ, ნუგეშინის-სცემდით სულმოკლეთა, თავს-იდებდით უძლურთა მათ, სულგრძელ იყვენით ყოველთა მიმართ." ()
აქ პავლე წინამძღვრებს მიმართავს. ამბობს: „სწავლიდით უწესოთა მათ" (); ანუ ნუ გაკიცხავთ ძალაუფლებით და ნურც თავხედობით, არამედ ლმობიერებითა და სიმშვიდით. „ნუგეშინის-სცემდით სულმოკლეთა, თავს-იდებდით უძლურთა მათ, სულგრძელ იყვენით ყოველთა მიმართ." () რადგან მკაცრად გაკიცხული კაცი, საკუთარ თავზე იმედგადაწურული, შეგონებას არაფრად აგდებს და უფრო კადნიერი ხდება; ამიტომ შეგონებაში წამალი ტკბილად უნდა შეაზავო. ვინ არიან უწესონი? ცხადია, ისინი, ვინც ღვთისთვის სათნოს საწინააღმდეგოდ მოქმედებენ. რადგან ეკლესიის ეს წყობა სამხედრო წყობაზე უფრო მოწესრიგებულია. ამიტომ მაგინებელიც უწესოა, მემთვრალეც უწესოა, მომხვეჭელიც და ყოველი შემცოდეც; რადგან ფალანგაში დაწყობილად კი არ მიდიან, არამედ რიგიდან გადახრილნი მიდიან; ამიტომაც ეცემიან.
მაგრამ ბოროტებათა სხვა სახეც არსებობს: ასეთივე არა, თუმცა ისიც ბოროტებაა. რომელი? სულმოკლეობა; რადგან ისიც, დაუდევრობასავით, ასევე ღუპავს. ვინც შეურაცხყოფას ვერ იტანს, სულმოკლეა; ვინც განსაცდელს ვერ იტანს, სულმოკლეა; ეს არის ის, ვისზეც ნათქვამია: „ხოლო რომელი-იგი კლდოვანსა ზედა დაეთესა" (). არის კიდევ სხვა სახეც: უძლურებისა. ამბობს: „თავს-იდებდით უძლურთა მათ" (), და აქ უძლურებად რწმენაში უძლურებს გულისხმობს; რადგან უძლურება რწმენის მხრივაც ხდება. მაგრამ ნახე, როგორ არ უშვებს, რომ უძლურნი ზიზღით მოიშორონ. სხვა ადგილასაც წერდა და ამბობდა: „და უძლური იგი სარწმუნოებითა შეიწყნარეთ" (). რადგან ჩვენს სხეულებშიც უძლურ ნაწილს დაღუპვას არ ვანებებთ.
ამბობს: „სულგრძელ იყვენით ყოველთა მიმართ." () მაშ, რა? უწესოთა მიმართაც? ფრიადაც; რადგან განსაკუთრებით მოძღვრისთვის ამ წამალს არაფერი ედრება, და მორჩილთათვისაც არაფერია ასეთი გამოსადეგი; ამ წამალს უეჭველად შეუძლია შეარცხვინოს და მოკრძალებაში მოიყვანოს ყველაზე ველური და უსირცხვილო ადამიანიც. დააკვირდით: „ეკრძალენით, ნუუკუე ბოროტისა წილ ბოროტი ვისმე მიაგოთ;" () თუ ბოროტის წილ ბოროტის მიგება არ გვმართებს, მით უფრო არ გვმართებს სიკეთის წილ ბოროტის მიგება, და კიდევ უფრო — ბოროტის მიგება მაშინ, როცა წინასწარ არავითარი ბოროტი არ ყოფილა.
მაგრამ იტყვის ვინმე: „ესა და ეს ბოროტია, დამამწუხრა და მრავალი უსამართლობა მიყო." გინდა, მას სამაგიერო მიაგო? ნუ მიუზღავ; დაუსჯელი დატოვე. ნუთუ მხოლოდ აქამდე? არავითარ შემთხვევაში. პავლე ამბობს: „არამედ მარადის კეთილსა შეუდეგით ურთიერთარს და ყოველთა მიმართ." () ეს უფრო დიდი სულიერი სიბრძნეა: ბოროტებას არა მხოლოდ ბოროტებით არ მიუზღო, არამედ სიკეთით მიუზღო; რადგან სწორედ ეს არის ჭეშმარიტი სამაგიერო, რომელიც ბოროტის მოქმედს ვნებას აყენებს და შენთვის სარგებელია; უფრო კი მისთვისაც დიდი სარგებელია, თუკი იგი მოინდომებს. და რათა არ იფიქრო, თითქოს ეს მხოლოდ მორწმუნეებზე ითქვა, ამიტომ თქვა: „ურთიერთარს და ყოველთა მიმართ." ()
„მარადის გიხაროდენ." () ეს იმ განსაცდელებზეა ნათქვამი, რომლებიც ჭირს წარმოშობს. ისმინეთ თქვენ, ვისაც სიღარიბე შეგხვედრიათ, ვინც მწუხარების მომგვრელ გარემოებებში ხართ; რადგან სიხარული სწორედ ასეთ ვითარებაში იშობა. როცა ისეთი სული გვექნება, რომ არავის მივაგებდეთ სამაგიეროს, არამედ ყველას კეთილს ვუყოფდეთ, საიდან, მითხარი, შეძლებს მწუხარების ნესტარი შემოსვლას? რადგან ვინც ბოროტის დათმენაშიც ისე ხარობს, რომ ბოროტის მოქმედს სიკეთით მიუზღავს, ამის შემდეგ საიდანღა შეძლებს დამწუხრებას? და როგორ არის ეს შესაძლებელი? — იტყვის ვინმე. თუ მოვინდომებთ, შესაძლებელია. შემდეგ გზაც აჩვენა: „მოუკლებელად ილოცევდით. ყოველსა შინა ჰმადლობდით, რამეთუ ესე არს ნებაჲ ღმრთისაჲ" ()2 ყოველთვის მადლობის შეწირვა სიბრძნისმოყვარე სულის საქმეა.
რამე ბოროტი შეგემთხვა? მაგრამ თუ მოისურვებ, ბოროტი აღარ არის; მადლობა შესწირე ღმერთს და ბოროტი სიკეთედ შეიცვალა; შენც იობივით თქვი: „იყავნ სახელი უფლისაჲ კურთხეულ." () მართლაც, მითხარი, ასეთი რა დაგემართა? სნეულება დაგატყდა? მაგრამ ეს უცხო არაფერია; რადგან ჩვენი სხეული მოკვდავია და ვნებადი. ან იქნებ ქონებრივი სიღარიბე შეგხვდა? მაგრამ ქონებაც მოსაპოვებელია, დასაკარგიც, და აქვე დარჩება. ან მტერთაგან შეთქმულებანი და ცილისწამებანი? მაგრამ ამით ჩვენ კი არ ვართ დაზარალებულნი, არამედ ისინი, რომლებმაც ეს ჩაიდინეს; რადგან ამბობს: „სული მცოდველი იგი მოკუდეს" ().
ცოდვა ჩაიდინა არა ბოროტის დამთმენმა, არამედ ბოროტის მოქმედმა. ამიტომ მკვდრად ქცეულს კი არ უნდა მიუზღო, არამედ მისთვის უნდა ილოცო, რათა იგი სიკვდილისაგან დაიხსნას. განა არ ხედავთ ფუტკარს, რომ როცა ნესტარს ჩასცემს, თვითონვე კვდება? ფუტკრის საშუალებით ღმერთი გვასწავლის, არ დავამწუხროთ მოყვასნი; რადგან სიკვდილს პირველნი ჩვენვე ვიღებთ. რადგან მათ, ვისაც ვურტყამთ, ალბათ მცირე ხნით ვამწუხრებთ; ჩვენ კი ვეღარ ვიცოცხლებთ, ისევე როგორც ის არსებაც. თუმცა წერილი ფუტკარს აქებს და ამბობს: „ანუ მივედ ფუტკრისა და ისწავე, ვითარ-იგი მოქმედ არს და ნაშრომი იგი მისი ვითარ კეთილად ქმნის, რომლისა ნაშრომსა მეფენი და გლახაკნი სიცოცხლედ მიიღებენ." (); მაგრამ ეს ყოველივე ვერ იცავს მას სიკვდილისგან; იგი მაინც აუცილებლად უნდა დაიღუპოს. თუ ფუტკარს, როცა ბოროტად იქცევა, მისი სხვა უპირატესობაც კი ვერ იხსნის, მით უმეტეს ჩვენი უპირატესობა ვერ გვიხსნის.
3. ვერცხლისმოყვარეობა და შვილთა ცრუ საბაბი
მართლაც უმძვინვარეს მხეცთა საქმეა, როცა არავინ გექცევა უსამართლოდ და შენ უსამართლობას იწყებ; უფრო კი, არც მხეცთა საქმეა ეს. მხეცებს თუ უდაბნოში საძოვრად გაუშვებ და არ შეავიწროებ, იძულების მდგომარეობაში არ ჩააგდებ, არასოდეს დაგაზიანებენ, არც მოგიახლოვდებიან, არც გიკბენენ, არამედ თავის გზას გაუდგებიან; შენ კი, გონიერი ადამიანი, ესოდენი ძალაუფლებით, პატივითა და დიდებით პატივდებული, თანამოდგმეთა მიმართ მხეცებსაც არ ჰბაძავ, არამედ ძმას უსამართლოდ ექცევი და შთანთქავ? და როგორღა შეძლებ თავის მართლებას? ნუთუ არ გესმის პავლესი, რომელიც ამბობს: „რაჲსათჳს არა უფროჲსღა თქუენ გევნების?“ () „რაჲსათჳს არა უფროჲსად თქუენ მიგეხუეჭების?“ () „არამედ თქუენ ავნებთ და მოჰხუეჭთ, და ამას ძმათა.“ () ხედავ, რომ უბედურება ბოროტის ქმნაშია, სიკეთე კი ბოროტის დათმენაში?
მითხარი, თუ ვინმე მთავართ აგინებს, თუ ვინმე ხელისუფალთ შეურაცხყოფს, ვის ავნებს? თავის თავს თუ მათ? ცხადია, თავის თავს. მაშ, მთავარს ვინც შეურაცხყოფს, მას კი არ შეურაცხყოფს, არამედ თავის თავს; ხოლო ადამიანს ვინც შეურაცხყოფს, იმ ადამიანის საშუალებით ქრისტეს არ შეურაცხყოფს? — არა სულაც, იტყვის იგი. რას ამბობ? მეფის გამოსახულებებს რომ ქვებს ესვრის, ვის ესვრის? განა თავის თავს არა? მაშ, თუ მიწიერი მეფის გამოსახულებისათვის ქვის მსროლელი საკუთარ თავს ქოლავს, ქრისტეს ხატის შეურაცხმყოფელი — რადგან კაცზე ნათქვამია: „სახედ თჳსად და ხატად ღმრთისა შექმნა იგი“ () — განა თავის თავს არ ავნებს?
როდემდე გვექნება ფულის ტრფობა? ფულის წინააღმდეგ ღაღადს არ შევწყვეტ, რადგან ყოველივე ბოროტის მიზეზი სწორედ ის არის. როდემდე არ გავძღებით ამ გაუმაძღარი სურვილით? რა სიკეთე აქვს ოქროს? ამ საქმეზე გაოგნებული ვარ; მართლაც რაღაც გრძნეულებაა, რომ ჩვენ ოქროსა და ვერცხლს ასე დიდად ვაფასებთ. ჩვენს სულებზე არავითარი ზრუნვა არა გვაქვს, უსულო გამოსახულებებს კი დიდ პატივს მივაგებთ. საიდან შემოიჭრა ეს სნეულება ქვეყნიერებაში? ვინ შეძლებს მის ამოძირკვას? რომელი სიტყვა ამოკვეთს ამ საშინელ მხეცს და სრულიად მოსპობს? ეს სურვილი ადამიანთა გონებაშია ჩათესილი, მათშიც კი, ვინც ღვთისმოშიშად ჩანს. გვრცხვენოდეს სახარებისეული მცნებების წინაშე: სიტყვები მხოლოდ წერილში დევს, საქმეებში კი არსად ჩანს.
მაგრამ რა არის მრავალთა ეს კეთილმოსაჩენი საბაბი? შვილები მყავს, ამბობს იგი, და მეც მეშინია, შიმშილისა და უქონლობის გაჭირვებაში არ ჩავვარდე, სხვათა შემწეობა არ დამჭირდეს; მათხოვრობა მრცხვენია. ამის გამო ხდი სხვებს მათხოვრებად? ვერ შემიძლია შიმშილი, ამბობს იგი. ამის გამო აგდებ სხვებს შიმშილში? იცი, რა საშინელია მათხოვრობა? რა საშინელია შიმშილით დაღუპვა? დაინდე შენი ძმებიც.
მითხარი, შიმშილი გრცხვენია და მტაცებლობა არ გრცხვენია? გეშინია, შიმშილით არ დაიღუპო, სხვების დაღუპვისა კი არ გეშინია? თუმცა შიმშილს არც სირცხვილი ახლავს და არც ბრალდება; სხვების ამ უბედურებებში გახვევა კი არა მხოლოდ სირცხვილს, არამედ უკიდურეს სასჯელსაც მოიტანს. ყოველივე ეს თავის მართლებაა, სიტყვებია და ფუჭი ლაყბობა. რამეთუ იმის მოწმედ, რომ ამას შვილების გამო არ სჩადიხართ, დგანან ისინი, ვისაც შვილები არც ჰყავთ და არც ეყოლებათ, მაგრამ ასე ირჯებიან და იტანჯებიან და იმდენ სიმდიდრეს იხვეჭენ, თითქოს ათი ათასი შვილისთვის უნდა დაეტოვებინათ.
ადამიანს მომხვეჭლად შვილებზე ზრუნვა კი არ ხდის, არამედ სულის სნეულება. ამ სნეულების გამო ბევრნი, შვილები რომ არა ჰყავთ, ფულის გამო მაინც მძვინვარებენ; სხვები კი მრავალშვილიანობაში ცხოვრობენ და არსებულ ქონებასაც არაფრად აგდებენ; ისინი შენს მამხილებლებად დადგებიან იმ დღეს. თუ შვილების საჭიროება აიძულებდეს ადამიანს ფულის შეკრებას, იმ მრავალშვილიანებსაც იგივე წადილი და იგივე სურვილი უნდა ჰქონოდათ; ხოლო თუ არა აქვთ, მაშ, არა მრავალშვილიანობისაგან, არამედ ვერცხლისმოყვარეობისაგან ვმძვინვარებთ. და ვინ არიან, იტყვის იგი, ისინი, ვინც შვილების ყოლის მიუხედავად ფულს არაფრად აგდებენ? მრავალნი არიან და მრავალ ადგილას; თუ გსურს, ძველთაგანაც გეტყვი.
განა იაკობს თორმეტი შვილი არ ჰყავდა? განა მოჯამაგირეთა ცხოვრებით არ ცხოვრობდა? განა სიმამრისაგან უსამართლობას არ ითმენდა? განა სიმამრმა მრავალგზის არ მოატყუა იგი? განა მრავალშვილიანობამ აიძულა იგი, რაიმე არაჯეროვანი განეზრახა? აბრაამზე რაღას ვიტყვით? განა ისააკთან ერთად სხვა მრავალი შვილიც არ ჰყავდა? მერე რა? განა ყოველივე თავისი სტუმართათვის არ ჰქონდა? ხედავ, რომ არა მხოლოდ უსამართლობას არ სჩადიოდა, არამედ თავის ქონებასაც უთმობდა, არა მხოლოდ კეთილს აკეთებდა, არამედ ირჩევდა კიდეც, რომ ძმისწულისაგან უსამართლობა დაეთმინა?
რადგან ღმრთისათვის გაძარცვის ატანა კეთილის ქმნაზე ბევრად უფრო დიდია. რატომ? იმიტომ, რომ კეთილის ქმნა სულისა და თავისუფალი განზრახვის ნაყოფია და ამიტომ ადვილადაც სრულდება; გაძარცვის ატანა კი შეურაცხყოფისა და ძალადობის დათმენაა. კაცი უფრო ადვილად ნებით ათი ათას ტალანტს დათმობდა და არ იფიქრებდა, რაიმე მძიმე შემემთხვაო, ვიდრე მშვიდად აიტანდა იმას, რომ მისი ნების საწინააღმდეგოდ სამი გროში წაართვან. ამიტომ ეს უფრო მეტად სულის სიბრძნეა. და ამას აბრაამის შემთხვევაშიც ვხედავთ; რადგან, ამბობს, ლოთმა „იხილა ყოველი გარემო სოფლები იორდანისაჲ, რამეთუ ყოველი იყო სარწყავ“ (), „ვითარცა სამოთხე ღმრთისაჲ“ () და „გამოირჩია ლოთ თავისა თჳსისად ყოველი სოფელი იორდანისაჲ“ ()3. აბრაამს კი არაფერი შეუპასუხებია. ხედავ, რომ არა მხოლოდ უსამართლობას არ სჩადიოდა, არამედ თავადაც უსამართლობას ითმენდა?
რატომ ადანაშაულებ საკუთარ შვილებს, კაცო? ღმერთმა შვილები იმისთვის როდი მოგვცა, რომ სხვათა ქონება მივიტაცოთ. ფრთხილად იყავი, ამ სიტყვებით ღმერთი არ განარისხო. თუ ამას ამბობ, რომ შვილები შენთვის მტაცებლობისა და ფულის ხვეჭის მიზეზნი ხდებიან, მეშინია, შვილები არ ჩამოგერთვან, როგორც შენთვის ზიანის მომტანნი და შენ წინააღმდეგ მზრახველნი. ღმერთმა შვილები იმისთვის მოგცა, რომ სიბერეში მოგიარონ და შენგან სათნოება ისწავლონ.
4. მომხვეჭელობის მხილება და წართმეულის დაბრუნება
სწორედ ამიტომ ინება, რომ კაცთა მოდგმა ამგვარად მოწყობილიყო: ამით ორ უდიდეს საქმეს ამზადებდა — ერთის მხრივ, მამებს მასწავლებლებად ადგენდა, მეორის მხრივ კი დიდ სიყვარულს ნერგავდა. რადგან ადამიანები უბრალოდ რომ ჩნდებოდნენ, არავის არავისთან არავითარი კავშირი ექნებოდა. თუ ახლა, როცა მამებიც არიან, შვილებიცა და შთამომავლებიც, მრავალნი მრავალთათვის არ ზრუნავენ, მით უფრო არ იზრუნებდნენ მაშინ. ამისთვის მოგცა ღმერთმა შვილები; ამიტომ ნუ ადანაშაულებ შვილებს. თუ შვილების მქონეთ არავითარი გამართლება არ აქვთ, მაშინ უშვილონი, რომლებიც სიმდიდრის შეგროვებისთვის თავს იტანჯავენ, რა გამართლებას იტყოდნენ? მაგრამ მათაც აქვთ რაღაც სიტყვა, ყოველგვარ გამართლებას მოკლებული. რომელი სიტყვაა ეს? იმისთვის, ამბობს იგი, რომ შვილების ნაცვლად სიმდიდრე დაგვრჩეს სახსენებლად. ჭეშმარიტად დიდი სასაცილოა. შვილების ნაცვლად, ამბობს, სახლი ჩემი დიდების უკვდავ ხსოვნად იქცევა.
არა შენი დიდებისა, ადამიანო, არამედ შენი მომხვეჭელობის ხსოვნა იქნება. ან ახლა ვერ ხედავ, როგორ ჩაუვლიან მრავალნი ბრწყინვალე სახლებს და ერთმანეთს ასეთ რამეს ეუბნებიან: რამდენი მოიხვეჭა ამა და ამან, რამდენი მიიტაცა, რომ ეს სახლი აეშენებინა? და ახლა ის კაცი ფერფლად და მტვრად ქცეულა, ეს სახლი კი სხვათა სამკვიდრებლად გადასულა. ამიტომ შენი დიდების ხსოვნას კი არ ტოვებ, არამედ მომხვეჭელობისას. და შენი სხეული მიწაში დაფარულია, მაგრამ მომხვეჭელობის ხსოვნას, რომელიც დროის სვლაში შეიძლება დავიწყებულიყო, დავიწყებას არ ანებებ, არამედ სახლის საშუალებით კვლავ აღძრავ და ამოთხრი. რადგან ვიდრე ეს სახლი დგას, შენს სახელს ატარებს და ამა და ამის სახლად იწოდება, აუცილებელია, რომ ყველას პირი შენ წინააღმდეგ გაიხსნას. ხედავ, რომ სჯობს არაფერი გქონდეს, ვიდრე ამგვარი ბრალდება აიტანო? და ეს ყოველივე აქ ხდება; იქ კი რას ვიზამთ, მითხარი, როცა აქ ამდენი ქონების პატრონები გავხდით და ქონებიდან არავისთვის გაგვიზიარებია რამე, ან მხოლოდ ძალიან მცირედი? როგორ მოვიშორებთ მომხვეჭელობას? რადგან ვისაც მომხვეჭელობისაგან განშორება სურს, მრავლისგან ცოტას კი არ გასცემს, არამედ წართმეულის მრავალმაგს, და ძარცვასაც წყვეტს.
მოისმინე, რას ამბობს ზაქე: „და უკუეთუ ვისმე ცილი დავსდევ, მივაგო ოთხი წილი.“ () შენ კი, ვინც ურიცხვ ტალანტს იტაცებ, თუ რამდენიმე დრაქმას გასცემ — ისიც ძლივს — გგონია, ყველაფერი დაგიბრუნებია და ისე ხარ განწყობილი, თითქოს მეტიც მიგიცია; არადა საჭიროა, თვით მიტაცებულიც დააბრუნო და შენეულიდან სხვაც დაუმატო. რადგან როგორც ქურდი მხოლოდ მოპარულის დაბრუნებით არ მართლდება, არამედ ხშირად სიცოცხლითაც უხდია საზღაური, ხშირად კი მრავალმაგის მიცემით გათავისუფლებულა, ასევეა მომხვეჭელიც. რადგან მომხვეჭელიც ქურდია და ყაჩაღიც, ქურდზე ბევრად უფრო მძიმე, რამდენადაც უფრო მტარვალია. ქურდი, დამალვითა და ღამით საქმის დაწყებით, თავისი კადნიერების დიდ ნაწილს ამცირებს, თითქოს რცხვენია და ცოდვისა ეშინია; ეს კი, სირცხვილგადაგდებული, ღიად და დაუფარავად, შუა ბაზარში ყველას ქონებას იტაცებს, ქურდიცაა და მტარვალიც; კედლებს არ თხრის, არც ლამპარს აქრობს, არც სკივრს აღებს, არც ლუქებს არღვევს; არამედ რას აკეთებს? ამაზე უფრო თავხედურს აკეთებს: დაზარალებულთა თვალწინ ქონებას კარიდან ჰყრის, კადნიერებით ყველაფერს აღებს და თვით იმათ აიძულებს, თავიანთი ქონება გამოიტანონ. ასეთია ძალადობის სიჭარბე. ეს ქურდებსა და ყაჩაღებზე ბევრად უფრო ბილწია, რამდენადაც უფრო უსირცხვილოცაა და მტარვალურიც. რადგან ვინც მზაკვრობით დაზარალდა, ტკივილს კი განიცდის, მაგრამ არცთუ მცირე ნუგეში აქვს იმით, რომ თვით უსამართლობის მოქმედს მაინც შეეშინდა მისი; ხოლო ვინც ზიანთან ერთად ზიზღითაც არის მოპყრობილი, ძალადობის ატანასაც ვერ შეძლებს, რადგან დაცინვა უფრო მძიმეა.
მითხარი, თუ ვინმემ ფარულად იმრუშა სხვის ცოლთან, მეორემ კი ეს ქმრის თვალწინ ჩაიდინა, რომელი უფრო დაამწუხრებდა ქმარს და უფრო შეძლებდა გულის დაკბენას? განა ეს უკანასკნელი არა? რადგან ამ უკანასკნელმა, ბოროტების ჩადენასთან ერთად, შეურაცხყო კიდეც; პირველმა კი, სხვა რომ არაფერი, ის მაინც აჩვენა, რომ დაზარალებულისა ეშინოდა. ასევეა ქონების საქმეშიც: ვინც ფარულად აიღო, ამით დაზარალებულს პატივი მაინც სცა, რადგან ფარულად აიღო; ხოლო ვინც აშკარად და საჯაროდ აიღო, ზიანთან ერთად სირცხვილიც დაატეხა. მაშ, ღარიბებიცა და მდიდრებიც შევეშვათ სხვისის მიტაცებას; რადგან ეს სიტყვა ჩემგან მხოლოდ მდიდრების მიმართ კი არა, ღარიბების მიმართაც არის. რადგან ისინიც ძარცვავენ თავიანთზე უფრო ღარიბებს; უფრო შეძლებული და ძლიერი ხელოსნები უფრო უქონლებსა და ღარიბებს ჩაგრავენ, მოვაჭრენი — მოვაჭრეებს, და ყველა, ვინც ბაზარშია, ასე იქცევა. ამიტომ მსურს უსამართლობა ყველა მხრიდან აღმოვფხვრა.
რადგან უსამართლობა მიტაცებულისა და მოპარულის ზომაში კი არ დგას, არამედ მპარავის განზრახვაში. ხოლო რომ ისინი, ვინც მცირესაც კი არ უგულებელყოფენ, უფრო მეტად არიან ქურდები და მომხვეჭელები, ვიცი და მახსოვს, თქვენთვის მითქვამს, თუ თქვენც გახსოვთ. თუმცა ამაზე ზედმეტად ნუ ჩავეძიებით; ისინიც მდიდრების მსგავსადვე განვიხილოთ. ამიერიდან გონება ისე აღვზარდოთ, რომ უფრო დიდს არ ნატრობდეს და მეტისკენ აღარ იწევდეს. ზეცაში მეტის სურვილს ნურასოდეს ექნება საზღვარი, არამედ თითოეული მუდამ მეტს ესწრაფოდეს; მიწაზე კი თითოეული საჭიროებასა და საკმარისს დასჯერდეს და მეტს ნურაფერს ეძებდეს, რათა ამგვარად შევძლოთ ჭეშმარიტ სიკეთეებს მივაღწიოთ.4
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- გამოტოვებული ადგილი ელიფსისით არის აღნიშნული. ↩
- მომდევნო ფრაგმენტში არქაული ფორმები დაცულია. ↩
- დაბ 13:10–11 აქ წყაროსავით შეკუმშული, შედგენილი ციტატაა; გამოყენებულია მხოლოდ წინასწარ მოწოდებული ძველქართული სტრიქონების ფრაგმენტები. ↩
- ბერძნულ წყაროში ბოლო წინადადება შეიცავს შემოკლებულ დოქსოლოგიურ ფორმულას; იგი სრულად დარჩა ბერძნულ წყაროსამოწმებელ ჩანაწერში, ხოლო ქართული დოქსოლოგია მთავარი ჩარჩოს სტანდარტულ ფორმულას ეკუთვნის. ↩