📋 სარჩევი
„ხოლო გლოცავთ თქუენ, ძმანო, იცნითმცა მშრომელნი იგი თქუენ შორის და წინამძღუარნი იგი თქუენნი უფლისა მიერ და მასწავლელნი იგი თქუენნი. და უმეტესად შეჰრაცხენით იგინი სიყუარულით უფროჲს საქმისათჳს მათისა; და მშჳდობასა ჰყოფდით მათ თანა." ().
1. მოძღვართა პატივი და სიყვარულით მორჩილება
წინამძღოლს აუცილებლად აქვს სხვათა შეწუხების მრავალი საბაბი; როგორც მკურნალებს ხშირად უწევთ ავადმყოფთა შეწუხება, როცა ისეთ საჭმელსა და წამლებს უმზადებენ, რომლებიც სასიამოვნო არ არის, მაგრამ დიდ სარგებელს იძლევა; და როგორც მამებიც მრავალ შემთხვევაში მკაცრნი არიან შვილებისთვის, ასევე არიან მოძღვარნიც, და ბევრად უფრო მეტად. რამეთუ ექიმი, თუნდაც სნეულს შესძულდეს იგი, მაინც კეთილგანწყობას ხვდება მისი შინაურებისა და ახლობლებისაგან, ხშირად კი თვით სნეულისაგანაც; მამაც ბუნების ძალითაც და გარეგანი კანონებითაც დიდი სიადვილით იყენებს შვილზე ძალაუფლებას; თუნდაც შვილი მისი ნების საწინააღმდეგოდ დასაჯოს და გაკიცხოს, არავინ იქნება მისი დამაბრკოლებელი, და თვით შვილიც კი ვერ გაბედავს მისთვის ურჩად შემოხედვას; ხოლო მღვდლის შემთხვევაში სიძნელე დიდია. უპირველესად, მღვდელმა წინამძღვრობა მათ უნდა გაუწიოს, ვინც ნებაყოფლობით ემორჩილება და ამ წინამძღვრობისთვის მისი მადლიერია; ეს კი იოლად როდი მიიღწევა. რადგან მხილებული და შერისხული კაცი, როგორიც არ უნდა იყოს იგი, მადლიერებას სრულიად ივიწყებს და მტრულად განეწყობა; ასევე მოიქცევა ისიც, ვისაც რჩევას აძლევენ, მოძღვრავენ და შეაგონებენ.
ამიტომ, თუ ვიტყვი: ქონება გაჭირვებულებს დაურიგე-მეთქი, სამძიმო და შემაწუხებელი რამ მითქვამს; თუ ვიტყვი: რისხვა დასთრგუნე, გულისწყრომა ჩააქრე, უჯერო სურვილი შეწყვიტე, ფუფუნება მცირედით მაინც შეიკვეცე-მეთქი, ყოველივე სამძიმო და შემაწუხებელია. და თუ დაუდევარს დავსჯი, ან ეკლესიიდან გავაძევებ, ან საერთო ლოცვას ავუკრძალავ, იგი წუხს არა ამ სიკეთეთაგან მოკლების, არამედ საჯარო სირცხვილის გამო. ესეც ხომ სენის გაძლიერებაა: როცა სულიერ სიკეთეთაგან განგვაყენებენ, არ გვაწუხებს ამოდენა სიკეთეთა მოკლება, არამედ მხილველთა წინაშე სირცხვილი; არ ვძრწით და თავად ამ საქმისა არ გვეშინია.
ამიტომაც პავლე ამის შესახებ გამუდმებით და ბევრს საუბრობს. ხოლო თავად ქრისტემ მორჩილნი ისეთი აუცილებლობით დაუმორჩილა მოძღვრებს, რომ თქვა: „საყდართა მოსესთა დასხდეს მწიგნობარნი და ფარისეველნი" (). „ყოველსა უკუე რაოდენსა გეტყოდიან თქუენ დამარხვად, დაიმარხეთ ... ხოლო საქმეთა მათთაებრ ნუ იქმთ" ()1. და კვლავ, როცა კეთროვანი განკურნა, უთხრა: „წარვედ და უჩუენე თავი შენი მღდელსა და შეწირე შესაწირავი შენი, რომელი ბრძანა მოსე საწამებელად მათა" (). მაგრამ შენ ხომ ამბობ, უფალო: „ჰყვით იგი ნაშობ გეჰენიისა ორ წილ თქუენსა" (). ამიტომაც ვთქვი, – ამბობს იგი: „ხოლო საქმეთა მათთაებრ ნუ იქმთ" (). ამრიგად, ქრისტემ მორჩილს ურჩობის ყოველგვარი საბაბი მოუსპო.
ხოლო პავლე ტიმოთესადმი წერისასაც ამბობდა: „რომელნი კეთილად ძღოდიან ხუცესნი, ორის ნაწილის პატივის ღირს იყვნედ, უფროჲს ხოლო რომელნი შურებოდიან სიტყჳთა და მოძღურებითა." (). ებრაელთა მიმართაც წერისას ამბობდა: „დაემორჩილენით წინამძღუართა თქუენთა და ერჩდით მათ" (); და აქაც კვლავ: „ხოლო გლოცავთ თქუენ, ძმანო, იცნითმცა მშრომელნი იგი თქუენ შორის და წინამძღუარნი იგი თქუენნი უფლისა მიერ" (). რადგან, როცა თქვა: „აღაშენებდით ურთიერთსა" (), რათა არ ეფიქრათ, რომ ისინი მოძღვართა ღირსებამდე აამაღლა, ესეც დაურთო, თითქოს ამბობდა: თქვენც მოგანდეთ ერთმანეთის აღშენება, რადგან მოძღვარს ყოველივეს თქმა არ ძალუძს. ამბობს: „მშრომელნი იგი თქუენ შორის და წინამძღუარნი იგი თქუენნი უფლისა მიერ და მასწავლელნი იგი თქუენნი" (). განა უჯერო არ არის ეს, – ამბობს იგი? რას ამბობ? შენ კი, თუკი ვინმე ადამიანი შენთვის ადამიანის წინაშე შუამდგომლობს, ყველაფერს აკეთებ და ყოველგვარ მადლიერებას გამოხატავ; ხოლო ეს მღვდელი შენთვის ღვთის წინაშე შუამდგომლობს და მისდამი მადლიერებას არ გამოხატავ? და როგორ შუამდგომლობს? — ამბობს იგი.
იმით, რომ შენთვის ლოცულობს, ნათლისღებით ბოძებული სულიერი ნიჭით გემსახურება, გინახულებს, გარიგებს და შეგაგონებს; შუაღამისას, თუ დაუძახებ, მოდის; სანაცვლოდ კი სხვა არაფერი აქვს, გარდა იმისა, რომ შენი ბაგის სამიზნე ხდება და შენგან მომავალ გმობასაც ითმენს. რა საჭიროება ჰქონდა ამისი? კეთილად მოიქცა თუ ავად? შენ ცოლიც გყავს, ფუფუნებითაც ცხოვრობ და სავაჭრო საზრუნავსაც ირჩევ; მღვდელმა კი თავი ამ საქმეს მიუძღვნა; სხვა საზრუნავი არ გააჩნია, არამედ მთლიანად ეკლესიის მსახურებით არის დაკავებული. ამბობს: „და უმეტესად შეჰრაცხენით იგინი სიყუარულით უფროჲს საქმისათჳს მათისა; და მშჳდობასა ჰყოფდით მათ თანა." (). ხედავ, როგორ უწყის მან ის უკმაყოფილებანი, რაც თავს იჩენს ხოლმე? უბრალოდ კი ნუ გეყვარებათ, ამბობს იგი, არამედ აღმატებულად, ისე, როგორც შვილებს — მამები. რადგან მათი მეშვეობით იშვით საუკუნო შობით, მათი მეშვეობით მიაღწიეთ სასუფეველს, მათი ხელებით აღესრულება ყოველივე და მათი მეშვეობით გეღებათ ზეცის კარიბჭენი.
ნურავინ ეურჩება მღვდელს, ნურავინ შეეცილება. ვისაც ქრისტე უყვარს, როგორიც არ უნდა იყოს იგი, მღვდელსაც შეიყვარებს, რადგან მისი მეშვეობით ეღირსა საკრძალველ საიდუმლოთა. მითხარი, სამეფო სასახლეთა ხილვა რომ მოგესურვებინა, რომლებიც უხვად ბრწყინავენ ოქროთი და ძვირფასი ქვების შუქით ელვარებენ, და გეპოვა ის, ვისაც მათი გასაღებები აქვს, იგი კი, შენი თხოვნისთანავე, მყისვე გაგიღებდა და შიგნით შეგიყვანდა, განა მას ყველას არ ამჯობინებდი? განა საკუთარი თვალივით არ შეიყვარებდი? განა არ ეამბორებოდი? ხოლო ამან მღვდელმა ზეცა გაგიხსნა და შენ არ გიყვარს და თავს არ ევლები? თუ ცოლი გყავს, განა ყველაზე მეტად ის არ გიყვარს, ვინც იგი მოგგვარა? ასევე, თუ გიყვარს ქრისტე, თუ გიყვარს ცათა სასუფეველი, შეიცან, ვისი მეშვეობით მიიღე იგი. ამიტომაც ამბობს: „საქმისათჳს მათისა; და მშჳდობასა ჰყოფდით მათ თანა" ().
2. სულგრძელება ყოველთა მიმართ და მადლობა
„გლოცავთ თქუენ, ძმანო, სწავლიდით უწესოთა მათ, ნუგეშინის-სცემდით სულმოკლეთა, თავს-იდებდით უძლურთა მათ, სულგრძელ იყვენით ყოველთა მიმართ." ()
აქ პავლე წინამძღვრებს მიმართავს. ამბობს: „სწავლიდით უწესოთა მათ" (), ანუ ნუ გაკიცხავთ მბრძანებლურად და ნურც ქედმაღლობით, არამედ ლმობიერებითა და სიმშვიდით. „ნუგეშინის-სცემდით სულმოკლეთა, თავს-იდებდით უძლურთა მათ, სულგრძელ იყვენით ყოველთა მიმართ." () რადგან მკაცრად გაკიცხული, საკუთარ თავზე იმედგადაწურული, უფრო კადნიერი ხდება და არაფრად აგდებს შეგონებას; ამიტომ შეგონებისას წამალი საამო უნდა გახადო. ვინ არიან უწესონი? ცხადია, ისინი, ვინც ღვთისთვის სათნოს საწინააღმდეგოდ მოქმედებენ. რადგან ეკლესიის ეს წესრიგი სამხედრო წყობაზე უფრო მწყობრია. მაშასადამე, მაგინებელიც უწესოა, მემთვრალეც უწესოა, მომხვეჭელიც და ყველა შემცოდეც; რადგან ფალანგაში მწყობრად კი არ მიაბიჯებენ, არამედ უწესრიგოდ; ამიტომაც ეცემიან.
მაგრამ არსებობს ბოროტებათა სხვა სახეც; მართალია, არა იმგვარი, მაგრამ ისიც ბოროტებაა. რომელი? სულმოკლეობა; რადგან ისიც, დაუდევრობის მსგავსად, ღუპავს ადამიანს. ვინც შეურაცხყოფას ვერ ითმენს, სულმოკლეა; ვინც განსაცდელს ვერ ითმენს, სულმოკლეა; სწორედ ის არის, ვისზეც ნათქვამია: „ხოლო რომელი-იგი კლდოვანსა ზედა დაეთესა" (). არსებობს კიდევ სხვა სახეც — უძლურება. ამბობს: „თავს-იდებდით უძლურთა მათ" (), და აქ უძლურებში სარწმუნოებით უძლურებს გულისხმობს; რადგან უძლურება სარწმუნოების მიმართაც იჩენს თავს. მაგრამ ნახე, როგორ არ რთავს ნებას, რომ ისინი შეიზიზღონ. სხვა ადგილასაც წერდა და ამბობდა: „და უძლური იგი სარწმუნოებითა შეიწყნარეთ" (). რადგან ჩვენს სხეულებშიც უძლურ ნაწილს არ ვწირავთ დასაღუპად.
ამბობს: „სულგრძელ იყვენით ყოველთა მიმართ." () მაშ, რა? უწესოთა მიმართაც? დიახაც, და თანაც უაღრესად; რადგან, განსაკუთრებით მოძღვრისთვის, ამ წამალს არაფერი ედრება და არც მორჩილთათვის არის სხვა რამ ასე გამოსადეგი; მას უეჭველად ძალუძს შეარცხვინოს, უეჭველად ძალუძს მოკრძალებით განაწყოს ყველაზე უხეში და უსირცხვილო ადამიანიც კი. „ეკრძალენით, ნუუკუე ბოროტისა წილ ბოროტი ვისმე მიაგოთ;" () თუ ბოროტის წილ ბოროტის მიგება არ გვმართებს, მით უფრო არ გვმართებს სიკეთის წილ ბოროტის მიგება, და მით უმეტეს — ბოროტის მიგება მაშინ, როცა მანამდე არავითარი ბოროტება არ ყოფილა.
მაგრამ იტყვის ვინმე: „ესა და ეს ბოროტია, დამამწუხრა და მრავალი უსამართლობა მიყო." გინდა, მას სამაგიერო მიაგო? ნუ მიუზღავ; დაუსჯელი დატოვე. ნუთუ მხოლოდ ეს კმარა? არავითარ შემთხვევაში. „არამედ მარადის კეთილსა შეუდეგით ურთიერთარს და ყოველთა მიმართ." () ეს უფრო დიდი სულიერი სიბრძნეა: ბოროტებას არა მხოლოდ ბოროტებით არ მიაგო სამაგიერო, არამედ — სიკეთით; რადგან ჭეშმარიტად ეს არის ისეთი სამაგიერო, რომელიც ზიანის მომტანია მისთვის, ხოლო შენთვის — სასარგებლო; უფრო სწორად კი, მისთვისაც დიდი სარგებელი მოაქვს, თუკი თავად ისურვებს. და რათა არ იფიქრო, თითქოს ეს მხოლოდ მორწმუნეებზე ითქვა, ამიტომ თქვა: „ურთიერთარს და ყოველთა მიმართ." ()
„მარადის გიხაროდენ." () ეს იმ განსაცდელებზეა ნათქვამი, რომლებიც ჭირს წარმოშობს. ისმინეთ ყველამ, ვინც სიღარიბეში ჩავარდნილხართ, ვინც მწუხარების მომგვრელ გარემოებებში აღმოჩენილხართ; რადგან სწორედ მათგან იშობა სიხარული. რადგან, როცა ისეთი სული გვექნება, რომ არავის მივაგებთ სამაგიეროს, არამედ ყველას კეთილს ვუყოფთ, საიდანღა შეძლებს, მითხარი, მწუხარების ნესტარი მასში შეღწევას? რადგან იგი, ვინც ბოროტის დათმენისას ისე ხარობს, რომ ბოროტის მოქმედს სიკეთით მიაგებს სამაგიეროს, ამის შემდეგ საიდანღა შეძლებს დამწუხრებას? და როგორ არის ეს შესაძლებელი? — იტყვის ვინმე. თუ მოვინდომებთ, შესაძლებელია. შემდეგ გზაც აჩვენა: „მოუკლებელად ილოცევდით. ყოველსა შინა ჰმადლობდით, რამეთუ ესე არს ნებაჲ ღმრთისაჲ" ()2 მარადის მადლობის შეწირვა — ეს სიბრძნისმოყვარე სულის თვისებაა.
რაიმე ბოროტება შეგემთხვა? მაგრამ, თუ მოისურვებ, ის სულაც არ არის ბოროტება; მადლობა შესწირე ღმერთს და ბოროტება სიკეთედ შეიცვლება; შენც იობივით თქვი: „იყავნ სახელი უფლისაჲ კურთხეულ." () მართლაც, მითხარი, ასეთი რა დაგემართა? სნეულება დაგატყდა თავს? მაგრამ ამაში უცხო არაფერია; რადგან ჩვენი სხეული მოკვდავია და ვნებადი. ან, იქნებ, ქონებრივი სიღარიბე შეგემთხვა? მაგრამ ქონება ხომ მოიპოვება კიდეც და იკარგება კიდეც, და აქვე რჩება. ან მტერთაგან შეთქმულებები და ცილისწამებები? მაგრამ ამით ჩვენ კი არ გვადგება ზიანი, არამედ მათ, ვინც ეს ჩაიდინა; რადგან წერილი ამბობს: „სული მცოდველი იგი მოკუდეს" ().
ხოლო ცოდვა ჩაიდინა არა ბოროტის დამთმენმა, არამედ ბოროტის მოქმედმა. ამიტომ მკვდარს კი არ უნდა მიაგო სამაგიერო, არამედ უნდა ილოცო მისთვის, რათა დაიხსნა იგი სიკვდილისაგან. განა არ ხედავთ ფუტკარს, რომ ნესტრის ჩაცემისას თვითონვე კვდება? ამ არსების მაგალითით ღმერთი გვასწავლის, რომ არ დავამწუხროთ მოყვასი; რადგან პირველნი თავად ჩვენვე ვიღებთ სიკვდილს. რადგან მათ, ვისაც ვგესლავთ, ალბათ მხოლოდ მცირე ხნით ვამწუხრებთ; თავად კი ვეღარ ვიცოცხლებთ, ისევე, როგორც ის არსება. თუმცა წერილი აქებს მას და ამბობს: „ანუ მივედ ფუტკრისა და ისწავე, ვითარ-იგი მოქმედ არს და ნაშრომი იგი მისი ვითარ კეთილად ქმნის, რომლისა ნაშრომსა მეფენი და გლახაკნი სიცოცხლედ მიიღებენ." (); მაგრამ ყოველივე ეს ვერ იცავს მას სიკვდილისაგან; არამედ იგი მაინც აუცილებლად იღუპება. ხოლო თუკი მას ბოროტების ჩადენისას სხვა უპირატესობანიც ვერ იხსნის, მით უმეტეს — ჩვენ.
3. ვერცხლისმოყვარეობა და შვილთა ცრუ საბაბი
მართლაც, უმძვინვარეს მხეცთა თვისებაა, როდესაც არავინ გექცევა უსამართლოდ და შენ პირველი იწყებ უსამართლობას; უფრო სწორად კი, ეს მხეცთა თვისებაც არ არის. რადგან მათ, თუკი უდაბნოში საბალახოდ მიუშვებ და არ შეავიწროებ, გამოუვალ მდგომარეობაში არ ჩააგდებ, არასოდეს გავნებენ, არც მოგიახლოვდებიან და არც გიკბენენ, არამედ თავიანთ გზაზე წავლენ; შენ კი, გონიერი ადამიანი, რომელიც ესოდენი ძალაუფლებით, პატივითა და დიდებით ხარ შემკული, თანატომელთა მიმართ მხეცებსაც კი არ ჰბაძავ, არამედ შენს ძმას უსამართლოდ ექცევი და შთანთქავ? რითიღა შეძლებ თავის მართლებას? ნუთუ არ გესმის პავლესი, რომელიც ამბობს: „რაჲსათჳს არა უფროჲსღა თქუენ გევნების?“ () „რაჲსათჳს არა უფროჲსად თქუენ მიგეხუეჭების?“ () „არამედ თქუენ ავნებთ და მოჰხუეჭთ, და ამას ძმათა.“ () ხედავ, რომ უბედურება ბოროტების ქმნაშია, ხოლო კეთილდღეობა — ბოროტის დათმენაში?
მართლაც, მითხარი: თუ ვინმე მთავართ ლანძღავს, თუ ვინმე ხელისუფალთ შეურაცხყოფს, ვის ავნებს? საკუთარ თავს თუ მათ? ცხადია, საკუთარ თავს. მაშ, მთავრის შეურაცხმყოფელი მას კი არ შეურაცხყოფს, არამედ საკუთარ თავს; ხოლო ადამიანის შეურაცხმყოფელი, განა მის მიერ ქრისტეს არ შეურაცხყოფს? — არამც და არამც, იტყვის იგი. რას ამბობ? ვინც მეფის გამოსახულებებს ქვებს ესვრის, ვის ესვრის? განა საკუთარ თავს არა? მაშ, თუ მიწიერი მეფის გამოსახულებისათვის ქვის მსროლელი საკუთარ თავს ქოლავს, ქრისტეს ხატის შეურაცხმყოფელი — რადგან კაცზე ნათქვამია: „სახედ თჳსად და ხატად ღმრთისა შექმნა იგი“ () — განა საკუთარ თავს არ ავნებს?
როდემდე უნდა ვეტრფოდეთ ფულს? არ შევწყვეტ მის წინააღმდეგ ღაღადს, რადგან იგია ყოველგვარი ბოროტების მიზეზი. როდემდე არ გავძღებით ამ გაუმაძღარი ვნებით? რა სიკეთე აქვს ოქროს? გაოგნებული ვარ ამ ამბით; მართლაც რაღაც გრძნეულებაა, რომ ჩვენ ოქროსა და ვერცხლს ასე დიდად ვაფასებთ. საკუთარ სულებზე სულაც არ ვზრუნავთ, უსულო გამოსახულებებს კი დიდად ვემსახურებით. საიდან შემოიჭრა ეს სნეულება ქვეყნიერებაში? ვინ შეძლებს მის ამოძირკვას? რომელი სიტყვა ამოკვეთს ამ მძვინვარე მხეცს და სრულიად მოსპობს მას? ეს ვნება ადამიანთა გონებაშია ჩათესილი, მათშიც კი, ვინც ღვთისმოსავი ჩანს. გვრცხვენოდეს სახარებისეული მცნებების წინაშე: ეს სიტყვები მხოლოდ წერილში რჩება, საქმით კი არსად ვლინდება.
მაგრამ რა არის მრავალთა ეს სათნოდ მოჩვენებული გამართლება? შვილები მყავს, – ამბობს, – და მეც მეშინია, შიმშილისა და სიდუხჭირის უკიდურესობაში არ ჩავვარდე, სხვათა შემწეობა არ დამჭირდეს; მათხოვრობისა მრცხვენია. მაშ, ამიტომ აიძულებ სხვებს მათხოვრობას? შიმშილის ატანა არ შემიძლია, – ამბობს. მაშ, ამიტომ იმეტებ სხვებს საშიმშილოდ? იცი, რაოდენ საშინელია მათხოვრობა? რაოდენ მძიმეა შიმშილით განლევა? დაინდე შენი ძმებიც.
მითხარი, შიმშილისა გრცხვენია, მიტაცებისა კი არა? შიმშილით განლევისა გეშინია, სხვათა განლევისა კი არ გეშინია? არადა, შიმშილი არც სირცხვილია და არც დანაშაული; ხოლო სხვათა ამ დღეში ჩაგდება არა მარტო სირცხვილს, არამედ უკიდურეს სასჯელსაც იწვევს. ყოველივე ეს მოგონილი საბაბი, ცარიელი სიტყვები და ლაყბობაა. რამეთუ იმას, რომ ამ ყოველივეს შვილების გამო არ სჩადიხართ, მოწმობენ ისინიც, ვისაც შვილები არც ჰყავთ და არც ეყოლებათ, მაგრამ მაინც ასე ირჯებიან, წვალობენ და იმდენ სიმდიდრეს იხვეჭენ, თითქოს უთვალავი შვილისთვის უნდა დაეტოვებინათ.
ადამიანს მომხვეჭელად შვილებზე ზრუნვა კი არ აქცევს, არამედ სულის სნეულება. ამ სნეულების გამო ბევრნი, ვისაც შვილები არ ჰყავს, ფულის გამო მაინც შმაგობენ; სხვები კი მრავალშვილიანობაში ცხოვრობენ და არსებულ ქონებასაც არაფრად აგდებენ; სწორედ ისინი გამხილებენ შენ იმ დღეს. შვილთა საჭიროებანი რომ ადამიანს ფულის დაგროვებას აიძულებდეს, იმ მრავალშვილიანებსაც იგივე წადილი და იგივე სურვილი უნდა ჰქონდეთ; ხოლო თუ მათ ეს არ აქვთ, მაშ, მრავალშვილიანობისაგან კი არა, ვერცხლისმოყვარეობისაგან ვშმაგობთ. და ვინ არიან, – იტყვის ვინმე, – ისინი, რომელნიც შვილების ყოლის მიუხედავად ფულს არაფრად აგდებენ? მრავალნი და მრავალგან; თუ გსურს, ძველთაგანაც მოგიყვან მაგალითს.
განა იაკობს თორმეტი შვილი არ ჰყავდა? განა მოჯამაგირის ცხოვრებით არ ცხოვრობდა? განა სიმამრისაგან უსამართლობას არ ითმენდა? განა სიმამრმა მრავალგზის არ მოატყუა? განა მრავალშვილიანობამ აიძულა იგი, რაიმე არაჯეროვანი განეზრახა? აბრაამზე რაღას ვიტყვით? განა ისააკის გარდა სხვა მრავალი შვილიც არ ჰყავდა? მერედა? განა სტუმართათვის არ იხვეჭდა ქონებას? ხედავ, რომ არა მარტო უსამართლობას არ სჩადიოდა, არამედ საკუთარ ქონებასაც თმობდა, არა მხოლოდ სიკეთეს იქმდა, არამედ ძმისწულისაგან უსამართლობის მოთმენასაც ირჩევდა?
რადგან ღვთისათვის ქონების მიტაცების მოთმენა სიკეთის ქმნაზე ბევრად აღმატებულია. რატომ? იმიტომ, რომ პირველი სულისა და თავისუფალი ნების ნაყოფია, რის გამოც იოლად აღესრულება; ხოლო მეორე — შეურაცხყოფა და ძალადობაა. კაცი თავისი ნებით უფრო ადვილად დათმობდა ათი ათას ტალანტს და არც ჩათვლიდა, რომ რაიმე მძიმე შეემთხვა, ვიდრე მშვიდად აიტანდა მისი ნების საწინააღმდეგოდ სამი ობოლის (მცირე მონეტის) წართმევას. ამიტომ, ეს სულის გაცილებით დიდი სიბრძნისმოყვარეობაა. და ამას აბრაამის შემთხვევაშიც ვხედავთ; რადგან, ამბობს, ლოთმა „იხილა ყოველი გარემო სოფლები იორდანისაჲ, რამეთუ ყოველი იყო სარწყავ“ (), „ვითარცა სამოთხე ღმრთისაჲ“ () და „გამოირჩია ლოთ თავისა თჳსისად ყოველი სოფელი იორდანისაჲ“ ()3. მან კი არაფერი შეუსიტყვა. ხედავ, რომ არა მარტო უსამართლობას არ სჩადიოდა, არამედ თავად ითმენდა მას?
რატომ ადანაშაულებ საკუთარ შვილებს, კაცო? ღმერთმა შვილები იმისთვის როდი მოგვცა, რომ სხვათა ქონება მივიტაცოთ. გაფრთხილდი, ამის თქმით ღმერთი არ განარისხო. რადგან, თუკი ამბობ, რომ სწორედ ისინი ხდებიან შენთვის მიტაცებისა და ფულის ხვეჭის მიზეზნი, მეშინია, არ წაგერთვას ისინი, როგორც მავნენი და ავისმზრახველნი. ღმერთმა შვილები იმისთვის მოგცა, რომ სიბერეში მოგიარონ და შენგან სათნოება ისწავლონ.
4. მომხვეჭელობის მხილება და წართმეულის დაბრუნება
სწორედ ამიტომ ინება მან, რომ კაცთა მოდგმა ამგვარად მოწყობილიყო: ამით ორ უდიდეს საქმეს ამზადებდა — ერთი მხრივ, მამებს შვილთა მასწავლებლებად ადგენდა, ხოლო მეორე მხრივ, დიდ სიყვარულს ნერგავდა. მართლაც, ადამიანები თავისთავად, ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად რომ ჩნდებოდნენ, არავის არავისთან არ ექნებოდა კავშირი. თუკი ახლა, როცა მამებიც არიან, შვილებიცა და შვილიშვილებიც, მრავალნი არ ზრუნავენ მრავალზე, მით უმეტეს არ იზრუნებდნენ მაშინ. სწორედ ამისთვის მოგცა ღმერთმა შვილები; ამიტომ ნუ ადანაშაულებ შვილებს. ხოლო თუ მათ, ვისაც შვილები ჰყავს, არავითარი გამართლება არა აქვთ, მაშინ ისინი, ვისაც შვილები არ ჰყავს და სიმდიდრის მოხვეჭით თავს იტანჯავენ, რა სიტყვას იტყოდნენ? მაგრამ მათაც აქვთ რაღაც სიტყვა, რომელიც ყოველგვარ გამართლებასაა მოკლებული. რომელია ეს სიტყვა? რათა შვილების ნაცვლად, ამბობს, სიმდიდრე ვიქონიოთ სახსენებლად. ჭეშმარიტად, მეტად სასაცილოა. შვილების ნაცვლად, ამბობს, სახლი ჩემი დიდების უკვდავ ხსოვნად იქცევა.
არა შენი დიდების, ადამიანო, არამედ შენი მომხვეჭელობის სახსოვარი იქნება იგი. განა ახლა ვერ ხედავ, როგორ ჩაუვლიან ხოლმე მრავალნი ბრწყინვალე სახლებს და ერთმანეთში ასე საუბრობენ: რამდენი მოიხვეჭა ამა და ამან, რამდენი მიიტაცა, რათა ეს სახლი აეშენებინა?! ახლა კი თავად ის ფერფლად და მტვრად იქცა, ეს სახლი კი სხვათა სამკვიდროდ გადავიდა. მაშასადამე, შენს შემდეგ შენი დიდების კი არა, მომხვეჭელობის სახსოვარს ტოვებ. შენი სხეული მიწაშია დაფარული, მაგრამ შენი მომხვეჭელობის ხსოვნას, რომელსაც შეეძლო დროთა განმავლობაში გამქრალიყო, დავიწყებას არ ანებებ, არამედ ამ სახლის მეშვეობით კვლავ აღვიძებ და მიწიდან თხრი მას. რადგან სანამ ეს სახლი დგას, შენს სახელს ატარებს და ამა და ამის სახლად იწოდება, აუცილებლად გაიხსნება ყველას ბაგე შენ წინააღმდეგ. ხედავ, რომ სჯობს არაფერი გქონდეს, ვიდრე ამგვარი გაკიცხვა დაითმინო? და ეს მხოლოდ აქ; იქ კი რას ვიზამთ, მითხარი, როცა აქ ამოდენა ქონების მფლობელები გავხდით და ამ ქონებიდან არავისთვის არაფერი გაგვიზიარებია, ან მხოლოდ ფრიად მცირედი? როგორ განვიძარცვავთ მომხვეჭელობას? რადგან ვისაც სურს განიძარცვოს მომხვეჭელობა, ბევრიდან ცოტას კი არ გასცემს, არამედ მიტაცებულზე მრავალჯერ მეტს, და თან ძარცვასაც წყვეტს.
მოისმინე, რას ამბობს ზაქე: „და უკუეთუ ვისმე ცილი დავსდევ, მივაგო ოთხი წილი.“ () შენ კი, აურაცხელი ტალანტის მიმტაცებელი, რამდენიმე დრაქმას თუ გასცემ, ისიც ძლივს, გგონია, რომ ყველაფერი დააბრუნე და ისე ხარ განწყობილი, თითქოს მეტიც გაიღე; არადა საჭიროა, თვით მიტაცებულიც დააბრუნო და შენეულიდანაც სხვა დაუმატო. რადგან როგორც ქურდი მხოლოდ მოპარულის დაბრუნებით როდი გამართლებულა, არამედ ხშირად სიცოცხლეც ზედ მიუმატებია, ხშირად კი მრავალმაგის გაღებით დაუხსნია თავი, ასევეა მომხვეჭელიც. რადგან მომხვეჭელი ქურდიცაა და ყაჩაღიც, თანაც იმაზე ქურდზე ბევრად უფრო სასტიკი, რამდენადაც უფრო მტარვალია იგი. ის ქურდი დამალვითა და ღამით მოქმედებით თავის კადნიერებას დიდად იოკებს, თითქოს რცხვენია და ცოდვის ჩადენისა ეშინია; ეს კი, სირცხვილდაკარგული და შუბლგახსნილი, შუა ბაზარში იტაცებს ყველას ქონებას, ერთდროულად ქურდიცაა და მტარვალიც; კედლებს არ გამოთხრის, არც ლამპარს აქრობს, არც სკივრს აღებს, არც ბეჭდებს ამტვრევს; არამედ რას აკეთებს? ამათზე უფრო თავხედურ რამეს სჩადის: დაზარალებულთა თვალწინ კარიდან გარეთ ყრის ყველაფერს, კადნიერებით აღებს ყოველივეს და თვით დაზარალებულებს აიძულებს, საკუთარი ხელით გამოიტანონ თავიანთი ქონება. ასეთია ძალადობის უკიდურესობა! იგი იმათზე ბევრად უფრო ბილწია, რამდენადაც უფრო უსირცხვილო და მტარვალია. რადგან ვინც მზაკვრობით დაზარალდა, სწუხს კი, მაგრამ არცთუ მცირე ნუგეში აქვს იმაში, რომ თვით უსამართლობის ჩამდენს მაინც შეეშინდა მისი; ხოლო ვინც ზიანთან ერთად აბუჩადაც არის აგდებული, ძალადობის დათმენასაც ვეღარ შეძლებს, რადგან დაცინვა უფრო მძიმეა.
მითხარი, თუ ვინმემ ფარულად იმრუშა სხვის ცოლთან, მეორემ კი ეს ქმრის თვალწინ ჩაიდინა, რომელი უფრო დაამწუხრებდა ქმარს და უფრო შეძლებდა გულის დაკბენას? განა ეს უკანასკნელი არა? რადგან ამ უკანასკნელმა, ბოროტების ჩადენასთან ერთად, შეურაცხყო კიდეც; პირველმა კი, სხვა რომ არაფერი, ის მაინც აჩვენა, რომ დაზარალებულისა ეშინოდა. ასევეა ქონების საქმეშიც: ვინც ფარულად აიღო, ამით დაზარალებულს პატივი მაინც სცა, რადგან ფარულად აიღო; ხოლო ვინც აშკარად და საჯაროდ აიღო, ზიანთან ერთად სირცხვილიც დაატეხა. მაშ, ღარიბებიცა და მდიდრებიც შევეშვათ სხვისის მიტაცებას; რადგან ეს სიტყვა მხოლოდ მდიდრების მიმართ კი არ ითქმის ჩემგან, არამედ ღარიბების მიმართაც. რადგან ისინიც ძარცვავენ თავიანთზე უფრო ღარიბებს; უფრო შეძლებული და ძლიერი ხელოსნები უფრო უქონლებსა და ღარიბებს ატყუებენ, მოვაჭრენი — მოვაჭრეებს, და ყველა, ვინც ბაზარშია, ასე იქცევა. ამიტომ მსურს უსამართლობა ყველა მხრიდან აღმოვფხვრა.
რადგან უსამართლობა მიტაცებულისა და მოპარულის ზომაში კი არ მდგომარეობს, არამედ მპარავის განზრახვაში. ხოლო ის, რომ ისინი, ვინც მცირედსაც კი არ თაკილობენ, უფრო მეტად არიან ქურდები და მომხვეჭელები, ვიცი და მახსოვს, რომ თქვენთვის მითქვამს, თუკი თქვენც გახსოვთ. თუმცა ამაზე ზედმეტად ნუ ჩავეძიებით; ისინიც მდიდრების მსგავსადვე განვიხილოთ. მაშ, აღვზარდოთ გონება, რათა უფრო დიდს არ ნატრობდეს და მეტისკენ არ იწევდეს. ზეცაში მეტის სურვილს ნურასოდეს ექნება საზღვარი, არამედ თითოეული მუდამ მეტს ესწრაფოდეს; მიწაზე კი თითოეული საჭიროებასა და საკმარისს დასჯერდეს და მეტს ნურაფერს ეძებდეს, რათა ამგვარად შევძლოთ ჭეშმარიტ სიკეთეებს მივაღწიოთ.4
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- გამოტოვებული ადგილი ელიფსისით არის აღნიშნული. ↩
- მომდევნო ფრაგმენტში არქაული ფორმები დაცულია. ↩
- დაბ 13:10–11 აქ წყაროსავით შეკუმშული, შედგენილი ციტატაა; გამოყენებულია მხოლოდ წინასწარ მოწოდებული ძველქართული სტრიქონების ფრაგმენტები. ↩
- ბერძნულ წყაროში ბოლო წინადადება შეიცავს შემოკლებულ დოქსოლოგიურ ფორმულას; იგი სრულად დარჩა ბერძნულ წყაროსამოწმებელ ჩანაწერში, ხოლო ქართული დოქსოლოგია მთავარი ჩარჩოს სტანდარტულ ფორმულას ეკუთვნის. ↩