📋 სარჩევი
„სახლსა შინა დიდსა არა არს ჭურჭელი ოქროჲსაჲ ხოლო და ვერხლისაჲ, არამედ ძელისაჲცა და კეცისაჲცა, რომელნიმე პატიოსნად და რომელნიმე უპატიოდ. უკუეთუ ვინმე განიწმიდოს თავი თჳსი ამათგან, იყოს იგი ჭურ პატიოსან, წმიდა და საჴმარ უფლისა, ყოვლისავეთჳს საქმისა კეთილისა განმზადებულ.“ ().
1.
მრავალ ადამიანს დღესაც აშფოთებს ეს კითხვა: რატომ რჩებიან ბოროტნი და არ იღუპებიან? ამის სხვა მრავალი მიზეზიც არსებობს: მაგალითად, რათა შეიცვალონ, რათა სასჯელის მეშვეობით მრავალთათვის მაგალითი გახდნენ; აქ კი პავლე მსგავს რამეს ამბობს. რადგან ამბობს: „სახლსა შინა დიდსა არა არს ჭურჭელი ოქროჲსაჲ ხოლო და ვერხლისაჲ, არამედ ძელისაჲცა და კეცისაჲცა“ (), და ამით ცხადყოფს, რომ როგორც დიდ სახლში ბუნებრივია ჭურჭელთა დიდი სხვადასხვაობა იყოს, ასევეა აქაც, მთელ სამყაროში; იგი ეკლესიაზე კი არ ამბობს ამას, არამედ მთელ ქვეყნიერებაზე. ნუ იფიქრებ, რომ ეკლესიას გულისხმობს; აქ მას არ სურს იყოს არც ერთი ჭურჭელი ხისა და არც კეცისა, არამედ ყოველივე ოქროსი და ვერცხლისა, სადაც ქრისტეს სხეულია, სადაც ხალასი ქალწულია, „რაჲთა არა აქუნდეს მწინკულევანებაჲ არცა ნაოჭ ბრძჳლისა“ (). ხოლო რასაც ამბობს, ეს არის: ნუ შეგაძრწუნებს, რომ არსებობენ ბოროტი და უწმინდური ადამიანები; დიდ სახლშიც ხომ ასეთი ჭურჭლებია. მაშ რა? მაგრამ, ამბობს, ისინი ერთსა და იმავე პატივს არ იღებენ, არამედ, როგორც ნათქვამია, „რომელნიმე პატიოსნად და რომელნიმე უპატიოდ“ (). დიახ, ამბობს ვინმე, მაგრამ იქ ის რაღაც გამოყენებას ასრულებს, ხოლო სამყაროს შემთხვევაში ასე სულაც არ არის. თუმცა არა ამგვარი მოქმედებისთვის, მაგრამ ღმერთი სწორედ მათ იყენებს სხვა საქმეთა მიმართ: მაგალითად, დიდებისმოყვარე ბევრს აშენებს, ასევე ანგარებიანი, ვაჭარი, წვრილი გამყიდველი და მთავარი; სამყაროში არის გარკვეული საქმეები, რომლებიც მათ შეეფერება.
ოქროს ჭურჭელი კი ასეთ არაფერს აკეთებს, არამედ სამეფო ტრაპეზის გარშემო ტრიალებს. ამით იმას კი არ ამბობს, თითქოს ბოროტება აუცილებელი რამ იყოს; აბა როგორ? არამედ იმას ამბობს, რომ მათაც აქვთ საქმე. რადგან ყველანი რომ ოქროსნი და ვერცხლისნი ყოფილიყვნენ, იმათ საჭიროება აღარ იქნებოდა: მაგალითად, ყველანი რომ მომთმენნი ყოფილიყვნენ, ნაგებობები აღარ იქნებოდა საჭირო; ყველანი რომ ფუფუნებისგან გათავისუფლებულიყვნენ, ნუგბარი საჭმელები აღარ იქნებოდა საჭირო; ყველანი რომ საჭიროებაზე ზრუნავდნენ, ბრწყინვალე შენობა აღარ იქნებოდა საჭირო. ამიტომაც ამბობს: „უკუეთუ ვინმე განიწმიდოს თავი თჳსი ამათგან, იყოს იგი ჭურ პატიოსან, წმიდა“ (). ხედავ, რომ ოქროს ან კეცის ჭურჭლად ყოფნა არც ბუნების საქმეა და არც ნივთიერი აუცილებლობისა, არამედ ჩვენი ნებისაა? იქ კეცის ჭურჭელი ოქროსი ვერ გახდება და ვერც ოქროსი შეძლებს, იმ კეცის სიმდაბლემდე დაეცეს; აქ კი დიდია ცვლილება და გადასვლა. პავლე კეცის ჭურჭელი იყო, მაგრამ ოქროსი გახდა; იუდა ოქროს ჭურჭელი იყო, მაგრამ კეცისა გახდა. ამრიგად, კეცის ჭურჭლად ყოფნა უწმინდურებისგან მოდის: მეძავი და ანგარებიანი კეცის ჭურჭელი ხდება.
მაშ როგორ ამბობს სხვაგან: „გუაქუს ჩუენ საფასე ესე კეცის ჭურებითა“ ()? ამით იგი პატივს სცემს და არ აძაგებს კეცის ჭურჭელს, რადგან მას საუნჯის მიმღებად უწოდა. იქ ის თვით ბუნებას აღნიშნავს და არა ნივთიერების სახეს. ხოლო რასაც ამბობს, ეს არის: ჩვენი სხეული კეცის ჭურჭელია. რადგან როგორც კეცის ჭურჭელი სხვა არაფერია, თუ არა გამომწვარი თიხა, ასევე ჩვენი სხეულიც სხვა არაფერია, თუ არა თიხა, რომელიც სულის სითბოთი მტკიცდება. რომ იგი კეცისაა, ცხადია; რადგან ხშირად, როგორც ის ჭურჭელი დაცემისას ტყდება და იმსხვრევა, ასევე სხეულიც სიკვდილით დაცემისას იშლება. რადგან რით განსხვავდება კეცის ნატეხებისგან ძვლები, რომლებიც ასეთნაირად მაგარია და ასეთნაირად მშრალი? ხორცი კი რით განსხვავდება თიხისგან? განა ისინიც იმავე მსგავსად წყლისგან არ არიან? მაგრამ, როგორც ვთქვი, იქ როგორ არ აძაგებს ამ საგანს? იქ ბუნებაზე საუბრობს, აქ კი ნებაზე.
ამიტომ ამბობს: „უკუეთუ ვინმე განიწმიდოს თავი თჳსი“ (). არ უთქვამს უბრალოდ განიწმინდოს, არამედ სრულად განიწმინდოს, ანუ ყოვლად განიწმინდოს. და იქნება, როგორც წერია, „იყოს იგი ჭურ პატიოსან, წმიდა და საჴმარ უფლისა“ (). ამრიგად, ისინი უსარგებლონი არიან, თუნდაც რაიმე საჭიროებას ასრულებდნენ. და კიდევ: „ყოვლისავეთჳს საქმისა კეთილისა განმზადებულ“ (). თუნდაც ჯერ არ მოქმედებდეს, მაინც შესაფერისია და მიმღები. ამიტომ საჭიროა ყველაფრისთვის მომზადება: თუნდაც სიკვდილისთვის, თუნდაც მოწამეობისთვის; საჭიროა მზად ყოფნა, თუნდაც ქალწულობისთვის და თუნდაც ყოველივე ამისთვის. შემდეგ ამბობს: „ხოლო სიჭაბუკისა მათ გულის თქუმათა ევლტოდე“ ().
ახალგაზრდული მხოლოდ სიძვის გულისთქმები კი არ არის, არამედ ყოველი უადგილო გულისთქმა ახალგაზრდულია. მოისმინონ მოხუცებულებმა, რომ არ უნდა აკეთონ ახალგაზრდების საქმეები. თუ ვინმე შეურაცხმყოფელია, ან ძალაუფლება უყვარს, ან ფული, ან სხეულები, ან რაგინდ რა, ეს გულისთქმა ახალგაზრდულია და უგუნური; რადგან როცა გული ჯერ დამყარებული არ არის და გონება სიღრმეში არ დგას, არამედ ჰაერში ჰკიდია, აუცილებელია, ეს ყველაფერი მოხდეს. ამიტომ, რათა არავინ ამათგან შეპყრობილი აღმოჩნდეს, რას ურჩევს? ახალგაზრდულ წარმოდგენებს გაექეცი; ხოლო, როგორც მოციქული ამბობს, „შეუდეგ სიმართლესა, სარწმუნოებასა, სიყუარულსა, მშჳდობასა მათ თანა, რომელნი ხადიან უფალსა გულითა წმიდითა“ (). სიმართლეს უწოდებს საერთოდ სათნოებას, ცხოვრებაში გამოვლენილ ღვთისმოსაობას, რწმენას, სიყვარულს და სიმშვიდეს. რას ნიშნავს: „მათ თანა, რომელნი ხადიან უფალსა გულითა წმიდითა“ ()? თითქოს ამბობდეს: მხოლოდ იმათ ენდე, არა იმათ, ვინც უბრალოდ მოუხმობს, არამედ იმათ, ვინც უზაკველად, უთვალთმაქცოდ არის, ვისაც არაფერი მზაკვრული აქვს, ვინც მშვიდობით მოდის და დავას არ ეძებს; მათთან შეერიე, ხოლო სხვებთან საჭირო არ არის ლმობიერი იყო, არამედ მხოლოდ შენი მხრივ მშვიდობა შეინარჩუნე. და კვლავ ამბობს: „ხოლო სიცოფისათა მათ და უსწავლელთა ძიებათაგან იჯმენ, უწყი, რამეთუ შვნიან ლალვანი“ ().
2.
ხედავ, როგორ ყველგან განაშორებს მას ასეთ გამოძიებებს? არა იმიტომ, თითქოს მას არ შეეძლო ისინი საკმარისად დაემხო, რამეთუ შეეძლო; და კიდეც რომ არ შესძლებოდა, ეტყოდა მას: „ეცადე, იყო შემძლე ასეთთა დასამხობად"; ისევე როგორც მაშინ ამბობს: „ეკრძალე საკითხავსა" (), და: „რამეთუ ამას რაჲ ჰყოფდე, თავიცა შენი აცხოვნო და მორჩილნიცა შენნი" (); არამედ იმიტომ, რომ იცის: სრულიად უსარგებლოა ასეთ ბრძოლებში ჩასვლა და ამას არავითარი დასასრული არ ექნება, გარდა ბრძოლისა და სიძულვილისა, შეურაცხყოფისა და ლანძღვისა. ამიტომ ასეთ გამოძიებებს განერიდე. ამრიგად, არსებობს სხვა სახის გამოძიებანიც: ზოგი წმიდა წერილთა შესახებ, ზოგი კი სხვა საგანთა შესახებ. ხოლო „მონისა უფლისა არა ჯერ-არს ლალვაჲ" (). მაშ, გამოძიებაშიც კი არ უნდა იბრძოდეს, რადგან ღვთის მონა შორს უნდა იყოს ბრძოლისაგან. რამეთუ ღმერთი მშვიდობის ღმერთია; ხოლო მშვიდობის ღმერთის მონა როგორღა იბრძოლებს?
არამედ „რაჲთა იყოს მყუდრო და სახიერ ყოველთა მიმართ" (). რადგან ამბობს: „ხოლო მონისა უფლისა არა ჯერ-არს ლალვაჲ, არამედ რაჲთა იყოს მყუდრო და სახიერ ყოველთა მიმართ" (). მაშ, როგორღა ამბობს: „ამხილებდ ყოვლითა ბრძანებითა" ()? და აქაც კვლავ: „ნუმცა ვინ სიჭაბუკესა შენსა შეურაცხ-ჰყოფნ" ()? და კვლავ: „ამხილე მათ თუალ-უხუავად" ()? იმიტომ, რომ ესეც სიმშვიდის საქმეა. რადგან მძაფრი მხილება, როდესაც იგი შემწყნარებლობით ხდება, ყველაზე მეტად სწორედ მაშინ ძალუძს დაკბენა. რადგან შესაძლებელია, ნამდვილად შესაძლებელია, სიმშვიდით უფრო ძლიერ შეეხო კაცს, ვიდრე კადნიერებით შეარცხვინო. „მასწავლელ" (), ესე იგი, ყველას მიმართ, ვისაც სწავლა სურს.
რადგან ამბობს: „მწვალებელსა კაცსა შემდგომად ერთისა და ორისა სწავლისა განეშორე" (). „უმანკო" (). კარგად დაუმატა ეს, რადგან მოძღვარს ყველაზე მეტად სწორედ ეს უნდა ჰქონდეს; თორემ ყოველივე ამაოდ ხდება. რადგან თუ მეთევზეები ხშირად მთელი დღის განმავლობაში ისვრიან ბადეებს და, თევზს რომ ვერ იჭერენ, მაინც არ იღლებიან, მით უმეტეს ჩვენ გვმართებს ასე. იხილე, რა ხდება: ხშირად უწყვეტი სწავლებისაგან სიტყვის გუთანი სულის სიღრმეში ჩადის და ამოჰკვეთს იმ ვნებას, რომელიც სულს აწუხებს. რადგან ვინც უთვალავჯერ მოისმინა, რაიმეში მაინც დარწმუნდება; მართლაც, შეუძლებელია, კაცი განუწყვეტლივ ისმენდეს და არაფერი განიცადოს. ამიტომ ხდება ხოლმე, რომ კაცი უკვე დარწმუნებას აპირებდეს, მაგრამ ჩვენ რომ დავიღლებით და ხელს ავიღებთ, მთელი საქმე დაიღუპოს. იგივე ხდება, როგორც მაშინ, თუ მიწათმოქმედებაში გამოუცდელი ვინმე ვაზს დარგვის შემდეგ პირველ წელს დაბარავს, მეორე წელს კი ნაყოფის მიღებას ელის, შემდეგ მესამეშიც ასე ელის და, რადგან ვერ იღებს, სამი წლის გასვლის შემდეგ იმედი გადაეწურება და საბოლოოდ მეოთხე წელს მიატოვებს მას, სწორედ მაშინ, როცა იმ შრომათა საზღაურის მიღებას აპირებდა.
ხოლო როცა თქვა: „უმანკო" (), ამით არ კმაყოფილდება, არამედ დასძენს: „მშჳდობით მასწავლელ წინააღმდეგთა მათ" (). რადგან მას, ვინც ასწავლის, ყველაზე მეტად სწორედ ეს უნდა აკეთოს სიმშვიდით; სულს, რომელსაც სწავლა სჭირდება, არ შეუძლია კადნიერებითა და ბრძოლით რაიმე სასარგებლო შეიმეცნოს; თუნდაც ყურის გდებას აპირებდეს, დაბნეული ვერაფერს გაიგებს. რადგან ვისაც რაიმე სასარგებლოს სწავლა სურს, უწინარეს ყოვლისა, კეთილად უნდა იყოს განწყობილი მასწავლებლის მიმართ; ხოლო თუ ეს წინასწარ არ მომზადდა, ვერც საჭირო და ვერც სასარგებლო რამ მოხდება; კაცი კი ვერ იქნება კეთილად განწყობილი იმის მიმართ, ვინც კადნიერდება და შეურაცხყოფს. მაშ, როგორღა ამბობს: „მწვალებელსა კაცსა შემდგომად ერთისა და ორისა სწავლისა განეშორე" ()? ის გამოუსწორებელზე ამბობს, ვინც იცის, რომ უკურნებლად სნეულია. „მო-ხოლო თუ-სცეს მათ უფალმან სინანული მეცნიერებად ჭეშმარიტებისა, და განიფრთხონ საფრჴისა მისგან ეშმაკისა" (). ხოლო რასაც ამბობს, ამის მსგავსია: იქნებ რაიმე გამოსწორება მოხდეს; ხოლო „იქნებ" უცნობ საქმეებზე ითქმის.
ამიტომ მხოლოდ მათგან უნდა განვეშოროთ, ვის შესახებაც შეგვიძლია ცხადად ვთქვათ და ვისზეც დარწმუნებულნი ვართ, რომ რაც უნდა მოხდეს, მაინც არ შეიცვლებიან. ამბობს: „მშჳდობით" (). ხედავ, რომ ვისაც სწავლა სურს, ისინი ასე უნდა მივიღოთ და მტკიცების დასრულებამდე არასოდეს უნდა განვეშოროთ საუბრებს? „მონადირებულთა მათ მის მიერ ნებისაებრ მისასა" (). კარგად თქვა: „მონადირებულთა"; რადგან ჯერ კიდევ ცდომილებაში ცურავენ. იხილე, როგორ ასწავლის მოკრძალებულად აზროვნებას. არ უთქვამს: „იქნებ შენ შეძლო", არამედ: „მო-ხოლო თუ-სცეს მათ უფალმან... და განიფრთხონ" (). და თუ რამე მოხდება, ყოველი უფლის მიერ ხდება; შენ რგავ, შენ რწყავ, ხოლო ის თესავს და ნაყოფს გამოაღებინებს.
ამიტომ ნურასოდეს ვიქნებით ისე განწყობილნი, თითქოს ჩვენ თვითონ ვარწმუნებდეთ ვინმეს, თუნდაც დავარწმუნოთ. და ამბობს: „მონადირებულთა მათ მის მიერ ნებისაებრ მისასა" (). ამას კაცი მხოლოდ დოგმატების შესახებ კი არ იტყოდა, არამედ ცხოვრების შესახებაც; რადგან მისი ნება მართალი ცხოვრებით ცხოვრებაა. არიან ზოგიერთნი, რომლებიც ეშმაკის მახეში ცხოვრების გამოც იმყოფებიან; ამიტომ მათ მიმართაც არ გვმართებს სულმოკლეობა. ამბობს: „და განიფრთხონ საფრჴისა მისგან ეშმაკისა მონადირებულთა მათ მის მიერ ნებისაებრ მისასა" (). ხოლო სიტყვა „იქნებ" დიდ სულგრძელობას აჩვენებს; რადგან ღვთის ნების არაღსრულება ეშმაკის მახეა.
3.
რამეთუ როგორც ბეღურა, თუნდაც მთელი სხეულით არ იყოს დაჭერილი, არამედ ერთი ნაწილით, ფეხით ვამბობ, მაინც მახის დამგებლის ხელმწიფების ქვეშ არის, ასევე ჩვენც, თუნდაც მთლიანად არ ვიყოთ შეპყრობილნი, რწმენითაცა და ცხოვრებითაც, არამედ მხოლოდ ცხოვრებით, ეშმაკის ხელმწიფების ქვეშ ვართ. რამეთუ ამბობს: „არა ყოველმან რომელმან მრქუას მე: უფალო, უფალო, და შევიდეს იგი სასუფეველსა ცათასა" (); და კვლავ: „არა გიცნი თქუენ, გამნეშორენით ჩემგან ყოველნი მოქმედნი უსჯულოებისანი" (). ხედავ, რომ რწმენისაგან არავითარი სარგებელი არ არის, როცა მეუფე არ გვიცნობს? ქალწულებსაც იმავეს ეუბნება: „არა გიცნი თქუენ" (). მაშ, რა სარგებელია ქალწულობისა და მრავალი ოფლისა, როცა მეუფე მათ არ იცნობს? და მრავალ ადგილას ვპოულობთ, რომ რწმენის გამო არაფერში ედავებიან, ხოლო მხოლოდ ბოროტი ცხოვრების გამო ისჯებიან; ისევე როგორც სხვაგან ცხოვრების გამო არაფერში ედავებიან, მაგრამ დამახინჯებული მოძღვრების გამო იღუპებიან; რამეთუ ესენი ერთმანეთზეა მიბმული. ხედავ, რომ როცა ღმერთის ნებას არ აღვასრულებთ, ეშმაკის მახის ქვეშ ვართ? ხოლო მხოლოდ ცხოვრების გამო კი არა, არამედ ხშირად ერთი ნაკლის გამოც შევდივართ გეჰენაში, როცა სხვა კეთილი საქმეები მას ვერ აწონასწორებს. რადგან ქალწულებსაც არც სიძვა დასდებოდათ ბრალად, არც მრუშობა, არც შური, არც ავი თვალი, არც სიმთვრალე, არც ურწმუნოება, არამედ ზეთის ნაკლებობა; ესე იგი, მოწყალებას არ იქმოდნენ; რამეთუ ზეთი სწორედ ეს არის. და ისინიც, რომელთაც განაჩენი ესმათ: „წარვედით ჩემგან, წყეულნო, ცეცხლსა მას საუკუნესა" (), კვლავ ამათგან არაფერში იყვნენ ბრალდებულნი, არამედ მათაც ბრალი იმაში დაედოთ, რომ ქრისტე არ გამოკვებეს.
ხედავ, რომ მოწყალების ნაკლებობაც საკმარისია, გეჰენის ცეცხლში შეგვიყვანოს? მითხარ, სადღა იქნება სასარგებლო ის, ვინც მოწყალებას არ იქმს? ყოველდღე მარხულობ? მაგრამ მაშინ იმ ქალწულებსაც ჰქონდათ ეს, და მაინც არაფრით ისარგებლეს. ლოცულობ? და ეს რაღაა? მოწყალების გარეშე ლოცვა უნაყოფოა; მის გარეშე ყველაფერი უწმინდურია, ყველაფერი უსარგებლოა; სათნოების უმეტესი ნაწილი მოიკვეთება. ამბობს: „რომელსა არა უყუარდეს ძმაჲ თჳსი" (), „მან არა იცის ღმერთი" (). შენ კი როგორ გიყვარს, როცა ამ მცირე და უბრალო საგნებიდანაც არ გსურს, მას უწილო? მითხარ-ღა, უმანკოდ ცხოვრობ? რისთვის? განა სასჯელის შიშით არა? არავითარ შემთხვევაში, არამედ ამ საქმეს ბუნებით მისდევ; რადგან თუ უმანკოდ ცხოვრობ სასჯელის შიშით და ასეთ იძულებასა და ასეთ მძლავრობას ითმენ, გაცილებით მეტად მოწყალების ქმნა გმართებდა. რადგან ერთნაირი არ არის ფულის სურვილის დაძლევა და სხეულთა სურვილის დაძლევა; აქ უფრო დიდი შრომაა. რატომღა? იმიტომ, რომ სიამოვნება ბუნებითია, ჩვენს სხეულში ჩათესილიც არის და ჩარგულიც, ფულთან დაკავშირებული კი აღარ არის ასეთი. ეს არის ის, რითაც შეგვიძლია ღმერთს მივემსგავსოთ: წყალობითა და შებრალებით; ამიტომ, როცა ეს არ გვაქვს, ყოველივეს მოკლებულნი ვართ.
არ უთქვამს, რომ თუ იმარხულებთ, თქვენს მამას დაემსგავსებით; არ უთქვამს, რომ თუ ქალწულებას დაიცავთ, არც ის უთქვამს, რომ თუ ილოცებთ, თქვენს მამას დაემსგავსებით; რადგან ამათგან არაფერი ეკუთვნის ღმერთს და ღმერთი ამათგან არაფერს იქმს; არამედ რა თქვა? „იყვენით თქუენ მოწყალე, ვითარცა მამაჲ თქუენი მოწყალე არს" (). ეს ღმერთის საქმეა. ამიტომ, თუ ეს არ გაქვს, რა გაქვს? ამბობს: „წყალობაჲ მნებავს და არა მსხუერპლი" (; ). ღმერთმა შექმნა ცა, შექმნა მიწა და ზღვა; ესენი დიდია და მისი სიბრძნის ღირსია; მაგრამ ამათგან არცერთით ისე არ მიიზიდა ადამიანური ბუნება, როგორც წყალობითა და კაცთმოყვარეობით; რადგან ეს სიბრძნისა და ძალისა და სიკეთის საქმეა, ხოლო ბევრად უფრო მეტად ის, რომ მონა გახდა. განა ამის გამო უფრო მეტად არ გვიკვირს იგი? განა ამის გამო უფრო მეტად არ განვცვიფრდებით მასზე? არაფერი ისე არ მიიზიდავს ღმერთს, როგორც წყალობა. ამაზე ყველა წინასწარმეტყველი ბევრს ამბობს კვლავ და კვლავ.
წყალობაში კი ანგარებით შერეულს არ ვგულისხმობ; რადგან ეს წყალობა არ არის. რადგან არც ეკლის ფესვი წარმოშობს ოდესმე ზეთს, არამედ ზეთისხილისა; ამიტომ არც ანგარების ფესვი წარმოშობს წყალობას, არც უსამართლობისა და არც მტაცებლობისა. ნუ შებღალავ მოწყალებას, ნუ გახდი მას ყველასაგან დასადანაშაულებელს. რადგან თუ იმისთვის იტაცებ, რომ შეიწყალო, ამგვარ მოწყალებაზე უარესი არაფერია. რადგან როცა მტაცებლობისაგან იშვება, ეს მოწყალება არ არის; ეს რაღაც ულმობლობა და სისასტიკეა, შეურაცხყოფაა ღმერთის მიმართ. თუ კაენმა, რომელმაც თავისიდან ნაკლები მიიტანა, ასე შეარისხა ღმერთი, სხვისის მიმტანი როგორ არ შეარისხებს? შესაწირავი სხვა არაფერია, თუ არა მსხვერპლი, განწმენდა, და არა უწმინდურება. და ჭუჭყიანი ხელებით ლოცვას ვერ ბედავ, ხოლო მტაცებლობისაგან წარმოშობილ ჭუჭყსა და უწმინდურებას რომ სწირავ, არაფრად მიგაჩნია, საშინელს ჩადიოდე? ხელებს არ აძლევ ნებას, ჭუჭყითა და უწმინდურებით აივსოს, არამედ სუფთად გახადე და ასე სწირავ; თუმცა ეს ჭუჭყი არავითარ ბრალს არ იწვევს, ის კი ბრალდებისა და გაკიცხვის ღირსია.
4.
მაშ, იმას ნუ დავაკვირდებით, რომ სუფთა ხელებით შევწიროთ და ვილოცოთ, არამედ იმას, რომ შესაწირავებიც სუფთა იყოს. რადგან ეს სასაცილოა: თითქოს ვინმემ ლანგარი გარეცხოს და შემდეგ იგი უსუფთაო ძღვენით აავსოს; განა ეს დაცინვა და სასაცილო საქმე არ არის? დაე, ხელები სუფთა იყოს; ხოლო სუფთა იქნება, თუ მათ მხოლოდ წყლით კი არ ჩამოვიბანთ, არამედ უწინარეს სიმართლითაც; ეს არის ხელების ჭეშმარიტი გასუფთავება. მაგრამ თუ უსამართლობით ვართ სავსენი, თუნდაც ხელები ათიათასჯერ ჩამოიბანო, არავითარი სარგებელი არ არის. ამბობს: „განიბანენით, წმიდა იქმნენით“ (). მაშ რა? ნუთუ მან დაამატა და თქვა: წყაროებთან მიდით, საბანოებში, ტბებსა და მდინარეებთან მიდითო? არაფერი ამათგან; არამედ რა? „მოსპენით უკეთურებანი სულთაგან თქვენთა“ (); ესე იგი, სუფთანი გახდით.
ეს შებილწვისაგან გათავისუფლებას გვანიჭებს; ეს არის ნამდვილი სისუფთავე. რადგან ის, გარეგანი სისუფთავე, დიდად არაფერში გვარგებს; ეს კი ღმერთთან კადნიერებას გვანიჭებს. ხოლო ის სისუფთავე მემრუშეებსაც, ქურდებსაც, კაცისმკვლელებსაც, მოდუნებულ და თავაშვებულ კაცებსაც, მეძავებსაც და მეძავებთან მცხოვრებთაც შეუძლიათ ჰქონდეთ, და განსაკუთრებით სწორედ ამათ. რადგან სწორედ ისინი ყველაზე მეტად ზრუნავენ სხეულის სისუფთავეზე: მუდამ ნელსაცხებლების სურნელი ასდით და საფლავს ხეხავენ; მათთვის სხეული მართლაც საფლავია, რადგან შიგნით სული მკვდარია. ამიტომ ამგვარ სისუფთავეში მათაც შეუძლიათ მონაწილეობა, ხოლო შინაგანში - უკვე აღარ. დიდი არაფერია, თუ სხეულს ჩამოიბან; ეს იუდეველური განბანაა, უსარგებლო და უნაყოფო, თუ შინაგანი სისუფთავე არ არის. იყოს ვინმე, ვისაც სიდამპლე ან წყლულთა გავრცელება აქვს; დაე, სხეული გარედან დაიბანოს - რა სარგებელია? რა შედეგია? და თუ სხეულში არსებული სიდამპლისთვის გარედან ჩამორეცხილი და თვალთაგან დამალული ზედაპირით ვერავინ შეძლებს რაიმე შეწევნას, მაშინ, როცა სიდამპლე სულშია, სხეულის სისუფთავისგან რას მივიღებთ? არაფერს.
ჩვენ სუფთა ლოცვები გვჭირდება; მაგრამ ლოცვები ვერ იქნება სუფთა, თუ მათი მშობელი სული ბილწია. რადგან სულს ისე ვერაფერი აბილწებს, როგორც ანგარება და მტაცებლობა. მაგრამ არიან ისეთნი, რომლებიც საღამოს, მთელი დღის განმავლობაში ურიცხვი ბოროტების ჩადენის შემდეგ, იბანებიან და ეკლესიაში შედიან დიდი კადნიერებით, ხელებს აღაპყრობენ, თითქოს ყველაფერი წყლის საბანელით მოიშორეს. თუ ასე იქნებოდა, დიდი სარგებელი იქნებოდა ყოველდღე ბანაობა; თუ ასე იქნებოდა, თვითონ მეც არ შევწყვეტდი საბანოების შეწუხებას, თუკი ისინი სუფთებად გვხდიდნენ და ცოდვებისგან გვათავისუფლებდნენ. ეს სიცილი და ლაყბობაა, თამაში და ბავშვების სათამაშოები. ღმერთი სხეულის ჭუჭყს კი არ ერიდება, არამედ სულის სიბინძურეს; რადგან მოისმინე, რას ამბობს იგი: „ნეტარ იყვნენ წმიდანი გულითა“ (). ნუთუ სხეულით? არავითარ შემთხვევაში, არამედ: „წმიდანი გულითა, რამეთუ მათ ღმერთი იხილონ“ (). ხოლო წინასწარმეტყველი რას ამბობს? „გული წმიდაჲ დაჰბადე ჩემ თანა, ღმერთო“ (); და კვლავ: „განბანე უკეთურებისაგან გული შენი“ ().
დიდი სიკეთეა კეთილ საქმეთა ჩვეულებაში ყოფნა. ხედავ, როგორი მცირე და უსარგებლოა ეს ყველაფერი? და როცა სული ჩვეულებას წინასწარ ჰყავს შეპყრობილი, იგი აღარ შორდება მას და ვერც ითმენს, რომ ლოცვასთან მივიდეს, ვიდრე ამას პირველად არ შეასრულებს. მაგალითად რას ვამბობ: ჩვენ თავი მივაჩვიეთ დაბანასა და ლოცვას, და ისე აღარ შეგვიძლია ამის გაკეთება, თუ ჯერ არ დავიბანეთ; არამედ სიამოვნებით ვერ ვლოცულობთ, თუ ამას დაუბანელი ხელებით ვაკეთებთ, თითქოს ღმერთს უნდა ვაწყენინოთ და სინდისი გვამხელს. თუ ამ მცირე საქმეს ასეთი ძალადობა აქვს და ყოველდღე უთუოდ აღსრულდება, მაშინ, თუ მოწყალების ჩვეულებაში დავაყენებთ თავს, ყოველთვის მის შესრულებას დავადგენთ და სალოცავ სახლში არასოდეს შევალთ ცარიელი ხელებით, საქმე აღსრულებული იქნებოდა. რადგან დიდია ჩვეულების ძალადობა კეთილშიც და ბოროტშიც; ამის შემდეგ შრომა აღარ დაგვჭირდება, რადგან თავად იგი წაგვიყვანს. ბევრმა თავი იმ ჩვეულებაში დააყენა, რომ განუწყვეტლივ ჯვრის ნიშანი გამოისახოს, და შემახსენებელი აღარ სჭირდებათ; არამედ, როცა გონება ხშირად სხვაგან დახეტიალობს, ხელი თავისთავად მიიზიდება ნიშნის გამოსასახად, თითქოს ჩვეულება ცოცხალი მასწავლებელი იყოს. ზოგიერთმა თავი ისეთ ჩვეულებაში დააყენა, რომ არ დაიფიცონ, და არც ნებით, არც უნებლიეთ ფიცის წარმოთქმაზე აღარ დაიყოლიებიან. ჩვენც დავაყენოთ თავი ამ ჩვეულებაში - მოწყალების ჩვეულებაში.
რამდენი შრომა დაგვჭირდებოდა, რომ ეს წამალი გვეპოვა? მითხარი, თუ მოწყალების ნუგეში არ იქნებოდა და, ურიცხვად შეცოდებულნი, საკუთარ თავს სასჯელის წინაშე ვალდებულად დავაყენებდით, განა ბევრს არ ვიგოდებდით? განა არ ვიტყოდით: ნეტავ შესაძლებელი იყოს ფულით ცოდვების ჩამორეცხვა, და ყველაფერს გავცემდით; ნეტავ შესაძლებელი იყოს ფულით ღვთის რისხვის აცილება, და არსებულს არაფერს დავზოგავდით? რადგან თუ სნეულებაში ასე ვიქცევით და სიკვდილის წინ ვამბობთ: თუ შესაძლებელი იყოს სიკვდილისაგან თავის გამოსყიდვა, ესა და ეს კაცი მთელ ქონებას მისცემდაო, მით უმეტეს აქ. მაგრამ ხედავ, რაოდენ დიდია ღვთის კაცთმოყვარეობა? მან შენ წარმავალი სიკვდილისაგან თავის გამოსყიდვა კი არ მოგცა, არამედ საუკუნო სიკვდილისაგან. ნუ იყიდი, ამბობს, ამ მცირე სიცოცხლეს, არამედ იმ საუკუნო სიცოცხლეს; იმას მოგყიდი, არა ამას; არ დაგცინი. თუნდაც ეს მიიღო, არაფერი მიგიღია; მე ვიცი, რომ ის დიდია.
მაგრამ ასე არ იქცევიან ვაჭრუკანები და ამქვეყნიური ნივთებით მოვაჭრენი; მათ რომ შეეძლოთ, ვისაც მოისურვებდნენ, მოატყუებდნენ და დიდის ნაცვლად მცირეს მისცემდნენ. ხოლო თავად იგი ასე არ იქცევა, არამედ მცირეთა სანაცვლოდ ბევრად უფრო დიდს გვაძლევს. მითხარი, თუ რომელიმე ვაჭართან მიხვიდოდი, ორი ქვა იდო - ერთი იაფი, მეორე ძვირფასი და საკმარისი სიმდიდრის მომტანი - და იმ მცირის ფასი დადე, ხოლო დიდი მიიღე, ნუთუ მას უსაყვედურებდი? არავითარ შემთხვევაში; უფრო მეტად გაოცდებოდი. ასევე ახლაც ორი სიცოცხლე დევს წინ: წარმავალი და საუკუნო; ღმერთი ერთს ყიდის, მაგრამ ჩვენ სწორედ საუკუნოს მოგვყიდის და არა წარმავალს; მაშ რატომ ვწუწუნებთ უგუნური ბავშვებივით, რომ ძვირფასს ვიღებთ? მაშ, შეიძლება სიცოცხლის ფულით ყიდვა, ამბობს? დიახ, როცა საკუთარს გავიღებთ და არა სხვისას, როცა თავდასხმას არ მოვახდენთ. მაგრამ ამის შემდეგ ხომ ჩემია, ამბობს. მტაცებლობის შემდეგ შენი აღარ არის, არამედ მისი არის; სხვისია, თუნდაც ათიათასჯერ იყო მათი მფლობელი.
რადგან არც მაშინ არის ეს შენი, თუ მიბარებულს მიიღებ იმ დროით, როცა მომბარებელი მოგზაურობს, თუმცა იგი შენთან დევს. მაშ, თუ ის, რაც ნებითა და მადლიერებით მომბარებელთაგან მივიღეთ, ჩვენი არ არის იმ დროსაც კი, როცა გვიჭირავს, მით უმეტეს ჩვენი არ არის ის, რასაც უნებურთა და არმსურველთაგან ვიტაცებთ. ის არის მათი მფლობელი, თუნდაც შენ ათიათასჯერ გქონდეს ისინი. ჩვენი ნამდვილად სათნოებაა; ხოლო ქონება ჩვენიც კი არ არის, მით უმეტეს სხვისა, არამედ დღეს ჩვენია, ხვალ კი აღარ არის ჩვენი. სათნოების კუთვნილი კი ჩვენია; რადგან იგი არ ზარალდება, როგორც ისენი, არამედ ყველასთვის ხელმისაწვდომი მთლიანად რჩება. ამიტომ ეს შევიძინოთ და ქონება უგულებელვყოთ, რათა შევძლოთ ჭეშმარიტ სიკეთეებს მივაღწიოთ; ნეტავ ყველანი მათი ღირსნი გავხდეთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.