📋 სარჩევი
„სარწმუნო არს სიტყუაჲ და ყოვლისა შეწყნარებისა ღირს, რამეთუ ქრისტე იესუ მოვიდა სოფლად ცოდვილთათჳს ცხორებად, რომელთაჲ პირველი მე ვარ. არამედ ამისათჳს შევიწყალე, რაჲთა ჩემდა მომართ აჩუენოს პირველად იესუ ქრისტემან ყოველი სულგრძელებაჲ მისი სახედ მერმეთა მათ მორწმუნეთა მისა მიმართ ცხორებად საუკუნოდ.“ ().
1.
ღვთის კეთილმოქმედებანი იმდენად დიდია და ისე აღემატება ყოველ ადამიანურ მოლოდინსა და იმედს, რომ ბევრგან დაუჯერებლადაც კი ეჩვენებათ. რადგან რაც ადამიანურ გონებას არც წარმოედგინა და არც მოელოდა, სწორედ ეს მოგვანიჭა ჩვენ. ამიტომ მოციქულებიც ბევრს ლაპარაკობენ ამის შესახებ, რათა დაიჯერონ ღვთისგან ჩვენთვის მოცემული ნიჭები. რადგან როგორც დიდ სიკეთეთა შემთხვევაშიც გვემართება ეს: ნუთუ სიზმარია? ამას ურწმუნოების გამო ვამბობთ; ასევე ხდება ღვთის ნიჭებთან დაკავშირებითაც. მაშ, რა იყო ის, რასაც არ იჯერებდნენ? ის, რომ მტრები, ცოდვილები, რჯულითა და საქმეებითაც ვერ გამართლებულნი, უცებ მხოლოდ რწმენით პირველობა უნდა მიეღოთ.
ამ საკითხზე იგი რომაელთა მიმართ წერილშიც ბევრს მსჯელობს და აქაც ბევრს ამბობს. ამბობს: „სარწმუნო არს სიტყუაჲ და ყოვლისა შეწყნარებისა ღირს, რამეთუ ქრისტე იესუ მოვიდა სოფლად ცოდვილთათჳს ცხორებად, რომელთაჲ პირველი მე ვარ.“ (). რადგან იუდეველები ყველაზე მეტად რჯულს იყვნენ მიჯაჭვულნი, პავლე არწმუნებს მათ, რჯულს არ მიაპყრონ ყურადღება, რადგან მისით, რწმენის გარეშე, ცხონება შეუძლებელია. ამიტომაც სწორედ რჯულზე ასეთ დაყრდნობას ებრძვის. რადგან დაუჯერებლად ჩანდა, თუ ადამიანი, რომელმაც მთელი წინა ცხოვრება უქმად და ამაოდ დახარჯა და ბოროტ საქმეებში გაფლანგა, შემდეგ მხოლოდ რწმენით უნდა ცხონებულიყო. ამიტომაც ამბობს: „სარწმუნო არს სიტყუაჲ“ (). მაგრამ ზოგიერთნი არა მხოლოდ არ იჯერებდნენ, ბრალსაც სდებდნენ, რასაც ახლაც ელინები აკეთებენ და ამბობენ: „ვქმნეთ ბოროტი, რაჲთა მოგჳჴდეს ჩუენ კეთილი?“ ().
რადგან, როცა მოისმინეს მისი სიტყვები: „სადა-იგი განმრავლდა ცოდვაჲ, მუნ უფროჲსად გარდაემატა მადლი“ (), ისინი ჩვენს სწავლებას ამახინჯებდნენ და ამას ამბობდნენ. ასევე, როცა მათ გეენაზე ვესაუბრებით, ამბობენ: როგორ არის ეს ღვთის ღირსი, თუ ადამიანი თავის მონას, რომელსაც ბევრი შეუცოდავს, მიუტევებს და შენდობის ღირსად მიიჩნევს, ღმერთი კი უკვდავი სასჯელებით სჯის? და როცა კვლავ ნათლისღებასა და მისით ცოდვათა მიტევებაზე ვესაუბრებით, ამბობენ: როგორ არის ეს ღვთის ღირსი, რომ უთვალავი ბოროტების ჩამდენს ცოდვები მიუტევოს? ხედავ ამ გადაგრეხილ აზრს, როგორ ყველგან საკუთარი დავის ჟინს აჩვენებს? და მაინც, თუ მიტევება ბოროტებაა, სასჯელია კეთილი; ხოლო თუ სასჯელი კეთილი არ არის, მიტევებაა კეთილი; ამას მათი მსჯელობის მიხედვით ვამბობ, რადგან ჩვენი მსჯელობით ორივე კეთილია; როგორ არის ეს ასე, სხვა დროს ვაჩვენებთ, რადგან ახლა ამის დრო არ იქნებოდა. რადგან ეს საკითხი ღრმაა და დიდ დამუშავებას საჭიროებს; ამიტომ თავის დროზე უნდა წარვუდგინოთ თქვენს სიყვარულს, ახლა კი წინამდებარე საკითხებს მივყვეთ.
ამბობს: „სარწმუნო არს სიტყუაჲ“ (). საიდან ჩანს, რომ სარწმუნოა? წინ ნათქვამიდანაც და ამის შემდეგ ნათქვამიდანაც. იხილე, როგორ ჯერ წინასწარ ამტკიცებს და მას შემდეგაც, რაც დაამტკიცებს, მასზე ჩერდება. რადგან როცა თქვა, რომ „რომელი პირველად ვიყავ მგმობარ და მდევნელ ... არამედ შევიწყალე“ (), ეს დამტკიცებას ემსახურებოდა. და ამბობს: მხოლოდ წყალობა კი არ მივიღე, არამედ „სარწმუნოდ შემრაცხა მე“ (); ესოდენ არ გვმართებს, ამბობს, ეჭვი შევიტანოთ, რომ ღმერთმა იგი შეიწყალა. რადგან არავინ, ვინც ხედავს პატიმარს სამეფო პალატებში მოსიარულეს, ოდესმე ეჭვობს, რომ მან წყალობა მიიღო; სწორედ ამის დანახვა შეიძლებოდა პავლეზეც. რადგან დასტურს საკუთარი თავისგან იღებს და არ რცხვენია, საკუთარ თავს ცოდვილი უწოდოს, არამედ უფრო მეტადაც ხარობს. რადგან სწორედ ასე შეუძლია ყველაზე მეტად აჩვენოს ღვთის მზრუნველობის დიდი სასწაული და ისიც, რომ ასეთი კაცთმოყვარეობის ღირსი გახდა.
და როგორ ხდება, რომ სხვაგან საკუთარ თავზე ამბობს: „სიმართლითა შჯულისაჲთა ვიყავ მე უბრალო“ (), აქ კი ამბობს, ცოდვილი ვარო, თანაც ცოდვილთა შორის პირველი? იმიტომ, რომ იმ სიმართლესთან შედარებით, რომელიც ღმერთმა აღასრულა და რომელიც ჭეშმარიტად საძიებელია, რჯულში მყოფნიც ცოდვილები არიან; რადგან „რამეთუ ყოველთავე შესცოდეს და დაკლებულ არიან დიდებისაგან ღმრთისა“ (). ამიტომაც უბრალოდ სიმართლე კი არ თქვა, არამედ: „შჯულისაჲთა“ (). რადგან როგორც ბევრი ვერცხლის მქონე კაცი თავისთავად მდიდარი ჩანს, მაგრამ სამეფო საგანძურებთან შედარებით მეტად ღარიბია, ღარიბთა შორის პირველიც კი, ასევეა აქაც: ანგელოზებთან შედარებით, ადამიანები ცოდვილები არიან, თუნდაც მართალნი იყვნენ. ხოლო თუ პავლე, რომელმაც რჯულში არსებული სიმართლე აღასრულა, ცოდვილთა შორის პირველია, მაშ სხვათაგან ვინღა იწოდებოდა მართალად? ამას იმისთვის კი არ ამბობს, რომ მის ცხოვრებას, როგორც გარყვნილს, ცილი დასწამოს, ნუ იყოფინ; არამედ იმ სიმართლეს ამ სიმართლეს ადარებს და აჩვენებს, რომ იგი არაფერია; და არა მხოლოდ ამას, არამედ იმასაც წარმოაჩენს, რომ მის მქონენიც ცოდვილები არიან. მაგრამ ამბობს: „არამედ ამისათჳს შევიწყალე, რაჲთა ჩემდა მომართ აჩუენოს პირველად იესუ ქრისტემან ყოველი სულგრძელებაჲ მისი სახედ მერმეთა მათ მორწმუნეთა მისა მიმართ ცხორებად საუკუნოდ.“ ().
2.
ხედავ, როგორ კვლავ იმდაბლებს და იკავებს საკუთარ თავს, როცა სხვა, უფრო უბრალო მიზეზს ამბობს? რადგან იმის თქმა, რომ უმეცრების გამო შეწყალდა, მეტად ცოდვილად არ წარმოაჩენს შეწყალებულს და არც მეტისმეტად მსჯავრდებულად; ხოლო იმის თქმა, რომ ამიტომ შეწყალდა, რათა ამიერიდან არც ერთმა შემცოდემ სასო არ წარიკვეთოს, არამედ გამხნევდეს, რომ თვითონაც იმავეს მიიღებს, დიდია და მეტისმეტად აღმატებული. ამიტომ, როდესაც წარმოთქვა: „რომელთაჲ პირველი მე ვარ“ (), და: „მგმობარ და მდევნელ და მაგინებელ“ (), და: „რომელი არა ვარ ღირს წოდებად მოციქულად“ (), და სხვა რაც თქვა, ასეთი მდაბალი რამ მაინც არ უთქვამს. და ეს მაგალითზეც ცხადი გახდება. წარმოვიდგინოთ, მაშ, მრავალმოსახლე ქალაქი, რომლის ყველა მოქალაქე ბოროტია, ზოგი ნაკლებად, ზოგი მეტად, მაგრამ ყველანი მსჯავრდებულნი არიან; ხოლო იმ მრავალთაგან ერთი ყველაზე მეტად იყოს სასჯელისა და დასჯის ღირსი და ყოველგვარი ბოროტება ჰქონდეს ჩადენილი. ამიტომ, თუ ვინმე იტყვის, რომ მეფეს სურს ყველას აპატიოს, სიტყვას ასე არ ირწმუნებენ, ვიდრე არ იხილავენ, რომ მათ შორის ყველაზე ბოროტმაც მიიღო ეს; რადგან ამის შემდეგ დავა აღარ რჩება.
ამასვე ამბობს პავლეც: ღმერთმა, როცა სურდა ადამიანები დაერწმუნებინა, რომ ყველაფერს აპატიებს მათ, ყველაზე ცოდვილი აირჩია. რადგან, ამბობს იგი, როდესაც მე მივიღე მიტევება, სხვების შესახებ აღარავინ იდავებდა; როგორც ყოველდღიურ სიტყვაშიც იტყოდა ვინმე: თუ ღმერთი ამ კაცს შეუნდობს, სხვათაგან აღარავის დასჯის. და ამით აჩვენებს, რომ თვითონ მიტევების ღირსიც არ იყო, არამედ სხვათა ცხონებისთვის პირველმა მიიღო იგი. ამიტომ, ამბობს იგი, ნურავინ დაეჭვდება ცხონებაზე, როცა მე ვცხონდი. და იხილე ამ ნეტარის თავმდაბლობა. არ თქვა: „რათა ჩემში სულგრძელება აჩვენოსო“, არამედ: „ყოველი სულგრძელება“; თითქოს ამბობდეს: ჩემზე მეტად სხვაზე ვერ ექნება სულგრძელების გამოვლენის საბაბი და ვერც იპოვის ასე ცოდვილს, რომელსაც თვით მისი ყოველი წყალობა და მთელი სულგრძელება სჭირდება, და არა მხოლოდ ნაწილი, როგორც ნაწილობრივ შემცოდეებს სჭირდებათ. ამბობს: „სახედ მერმეთა მათ მორწმუნეთა მისა მიმართ ცხორებად საუკუნოდ“ (), ანუ შეგონებისთვის და მოწოდებისთვის.
ხოლო ვინაიდან ძის შესახებ დიდი რამ წარმოთქვა და თქვა, რომ ესოდენი სიყვარული აჩვენა, რათა არავის ეფიქრა, თითქოს მამა ამ სიყვარულს მოკლებულია, დიდებას მასაც აღუვლენს და ამბობს: „ხოლო მეუფესა მას საუკუნეთასა უხრწნელსა, უხილავსა, მხოლოსა ბრძენსა ღმერთსა პატივი და დიდებაჲ უკუნითი უკუნისამდე“ (). „ამინ“ (). ამის გამო, ამბობს იგი, არა მხოლოდ ძეს, არამედ მამასაც განვადიდებთ. მაშ, ვკითხოთ მწვალებლებს: აჰა, მამაზე საუბრისას თქვა: „მხოლოსა ბრძენსა ღმერთსა“ (); ნუთუ ძე ღმერთი არ არის? და როცა ამავე მუხლში ამბობს „უხრწნელსა“ და „მხოლოსა“ (), ნუთუ ძე უხრწნელი არ არის? და ის, რასაც ამის შემდეგ ჩვენ გვაძლევს, თვითონ არ აქვს? დიახ, იტყვის, ღმერთიც არის და უხრწნელიც, მაგრამ არა ისეთი, როგორიც მამაა.
რას ამბობ? არ არის ისეთი და, მაშასადამე, ნაკლები არსებისაა? მაშ, უხრწნელებაც ნაკლები ექნება. და რას ნიშნავს მეტი და ნაკლები უხრწნელება? რადგან უხრწნელება სხვა არაფერია, თუ არა ის, რომ არ იხრწნებოდეს. რადგან დიდება შეიძლება იყოს მეტი და ნაკლები, ხოლო უხრწნელება მეტი და ნაკლები არ არსებობს, ისევე როგორც არც ჯანმრთელობაა ნაკლები და მეტი: ან რაიმე უნდა იხრწნებოდეს, ან სულაც არ უნდა იხრწნებოდეს. მაშ რა? იტყვის იგი. ნუთუ ჩვენც იმავეგვარად უხრწნელნი ვართ? ნუ იყოფინ; არამც და არამც.
რატომ? იმიტომ, რომ მას ეს ბუნებით აქვს, ჩვენ კი — მონიჭებით. მაშ, ძის შემთხვევაშიც ასეა? არამც და არამც; არამედ თავადაც ბუნებით აქვს. მაშ, რის გამოა განსხვავება? იმიტომ, ამბობს იგი, რომ მამა არავისგან არის ასეთი, ძე კი — მამისგან. ამას ჩვენც ვაღიარებთ; რადგან არც ჩვენ უარვყოფთ, რომ ძე მამისაგან უხრწნელად არის შობილი. ამის გამო, ამბობს იგი, მამას განვადიდებთ, რადგან მან ასეთი ძე შვა.
ხედავ, რომ მამა მაშინ იდიდება ყველაზე მეტად, როდესაც ძეს დიდი რამ აქვს აღსრულებული? რადგან ძის საქმეები მასვე მიეწერება. მაშასადამე, როცა მამას ძლიერი ძე ჰყავს შობილი და ისეთი, როგორიც თვითონაა, ძის დიდება უფრო მამისაა, ვიდრე ძისა, როდესაც ძე თვითკმარია, საკუთარი თავით კმარობს და უძლური არ არის. ხოლო „მეუფესა მას საუკუნეთასა“ () ძის შესახებაც არის ნათქვამი: „რომლისაგანცა შექმნნა საუკუნენი“ (). აქაც იგივეა. რადგან ჩვენთან ეს ორი ერთმანეთისგან გაყოფილია — ვამბობ, შექმნა და ფლობა: ერთი აშენებს, ქმნის და შრომობს, მეორე კი ფლობს.1 რატომ? იმიტომ, რომ მშენებელი უფრო მცირეა. იქ კი სრულებით არა: არ არის ისე, რომ ერთისა იყოს მეუფება, ხოლო მეორისა — შექმნა. რადგან როდესაც მესმის: „რომლისაგანცა შექმნნა საუკუნენი“ (), მამას შემოქმედებით ძალას არ ვაცლი; და არც მაშინ, როცა მესმის: მამა არის „მეუფესა მას საუკუნეთასა“ (), ძეს მეუფებას არ ვაცლი; რადგან ეს ყოველივე საერთოა მამისთვისაც და ძისთვისაც; ორივე ორივეს ეკუთვნის.
მამამ შექმნა იმით, რომ შემოქმედი ძე შვა. ძე მეუფებს იმით, რომ ქმნილებათა უფალია. რადგან ძე გასამრჯელოსთვის არ შრომობს, როგორც ჩვენთან მყოფნი, არც სხვას ემორჩილება, როგორც ისინი, არამედ საკუთარი სიკეთისა და კაცთმოყვარეობის გამო იქმს ამას. კიდევ რა? ძე ოდესმე ვინმეს უნახავს? ვერავინ შეძლებდა ამის თქმას. მაშ, რას ნიშნავს: „უხრწნელსა, უხილავსა, მხოლოსა ბრძენსა ღმერთსა“ ()? და რას ნიშნავს, როცა ამბობს: „არცაღა არს სახელი სხუაჲ ცისა ქუეშე მოცემული კაცთა, რომლითამცა ჯერ-იყო ცხორებაჲ ჩუენდა“ ()? და კვლავ: „არავინაჲ არს სხჳთ ცხორებაჲ“ ()?
ამბობს: „პატივი და დიდებაჲ უკუნითი უკუნისამდე“ (). „ამინ“ (). „პატივი და დიდებაჲ“ () სიტყვებით არ აღესრულება. ამიტომ, რადგან მანაც არა სიტყვებით გვცა პატივი, არამედ საქმეებითა და ქმედებით, ჩვენც ასევე ვცეთ მას პატივი საქმეებითა და ქმედებით. თუმცა ეს პატივი ჩვენ გვეხება, ხოლო ის მას სრულიად არ ეხება; რადგან მას არ სჭირდება ჩვენგან პატივი, ჩვენ კი გვჭირდება მისგან პატივი.
3.
ამიტომ, თუნდაც პატივი ვცეთ მას, ისევ ჩვენვე საკუთარ თავს მივაგებთ პატივს. რადგან როგორც ის, ვინც თვალები გაახილა, რათა მზის ნათელი ეხილა, თვითონვე სარგებლობს, როცა ამ მნათობის სილამაზით აღტაცებულია, და მას არაფერს ანიჭებს; რადგან მზე უფრო ბრწყინვალე არ გაუხდია, არამედ იგივე რჩება; ასევეა და გაცილებით მეტადაც ღმერთთან მიმართებით: ვინც ღმერთით აღტაცებულია და პატივს მიაგებს, თავის თავს იხსნის და უდიდეს სარგებელს იღებს. როგორ? იმიტომ, რომ ვინც სათნოებას მისდევს, მის მიერ იდიდება; რადგან ამბობს: „მადიდებელნი ჩემნი ვადიდნე" (). მაშ, როგორ იდიდება თვითონ იგი, — იტყვის ვინმე, — თუკი ჩვენი დიდებიდან არაფერს იღებს? ისევე, როგორც ნათქვამია, რომ შიოდეს კიდეც და სწყუროდეს; რადგან ჩვენსას ყველაფერს თავისად იღებს — პატივსაც და შეურაცხყოფასაც — რათა თუნდაც ამგვარად მიგვიზიდოს და თუნდაც ასე შეგვეშინდეს; მაგრამ არც ასე ვიზიდებით. მაშ, ვადიდოთ ღმერთი, აღვამაღლოთ ღმერთი ჩვენს სხეულში და ჩვენს სულში2.
როგორ ადიდებს ვინმე ღმერთს სხეულში? — იტყვის ვინმე. და როგორ — სულში? აქ „სულში" ადამიანის სულს გულისხმობს — სხეულისგან განსხვავებით. მაშ, როგორ ადიდებს ვინმე ღმერთს სხეულში? და როგორ — სულში? სხეულში ადიდებს ის, ვინც არ მეძაობს, ვინც არ მთვრალდება, ვინც არ არის გაუმაძღარი, ვინც არ იკაზმავს თავს, ვინც სხეულისთვის მხოლოდ იმდენ ზრუნვას იჩენს, რამდენიც ჯანმრთელობისთვის არის საკმარისი, ვინც არ მრუშობს; და ის ქალი, რომელიც თავს ნელსაცხებლით არ იცხებს, რომელიც სახეს საღებავით არ ხატავს, რომელიც ღმერთის ქმნილებით კმაყოფილდება და არაფერს იგონებს. რადგან, მითხარი, რად უმატებ შენგან მოტანილს იმ ქმნილებას, რომელიც ღმერთის მიერ უკვე სრულყოფილია? განა საკმარისი არ აღმოჩნდა შენთვის ის ქმნილი მოყვანილობა? მაშ, თითქოს უფრო კარგი ხელოვანი ქალი ხარ, ცდილობ, ნამოქმედარს მოწყობილი ფორმა მისცე? ეს ასე არ არის, არამედ იმისთვის იკაზმავ თავს და შემოქმედს შეურაცხყოფ, რომ ურიცხვი ტრფიალი მიიზიდო.
„და რა ვქნა?" — იტყვის ვინმე ქალი. „მე თვითონაც არ მსურს, არამედ ქმრის გამო ვარ იძულებული, ეს ვაკეთო." შეუძლებელია, ვისაც არ სურს, მას ეტრფიალებოდნენ. ღმერთმა ლამაზი შეგქმნა, რათა ამითაც დიდება მიეგოს და არა შეურაცხყოფა; ნუ ამ ძღვენით მიაგებ მას სამაგიეროს, არამედ უმანკოებითა და წესიერებით. ღმერთმა ლამაზი შეგქმნა, რათა წესიერების ღვაწლი გაგიდიდოს. რადგან თანასწორი არ არის — სატრფიალო იყო და უმანკოდ იცხოვრო, თუ ისე იცხოვრო, რომ არავინ გეცილებოდეს. გესმის, რას ამბობს წერილი იოსების შესახებ? რომ „იყო იოსებ კეთილ სახითა, შუენიერ ქმნულობითა" (). რა სარგებელი მოაქვს ჩვენთვის, ეს რომ გავიგეთ — რომ ლამაზი იყო იოსები? რათა მისი სილამაზე და წესიერება უფრო მეტად შევაქოთ.
ლამაზი შეგქმნა ღმერთმა? მაშ, რად ხდი თავს უსახურს? რადგან როგორც ვინმემ ოქროს ქანდაკს ჭუჭყიანი თიხა წაუსვას, სწორედ ისეთები არიან ისინი, ვინც ფერუმარილს იყენებენ; მიწას ისხურებ საკუთარ თავზე — ერთს წითელს, მეორეს კი თეთრს. „მაგრამ უსახურები ხომ მართებულად აკეთებენ ამას", — იტყვის ვინმე. რის გულისთვის, მითხარი? რათა უსახურობა დამალონ? მაგრამ უნაყოფოდ შრომობენ. რადგან როდის, მითხარი, ხელოვნური და განზრახ მოპოვებული აჯობებს ბუნებრივს? და საერთოდ, რა საწუხარია უსახურობა, როცა ის გასაკიცხი არ არის? რადგან უსმინე ვინმე ბრძენს, რომელიც ამბობს: „ნუ მოიძაგებ კაცსა იერითა მისითა, ნუცა აქებ კაცსა შვენიერებითა მისითა" ()3; არამედ ღმერთი შეაქე, საუკეთესო ხელოვანი, ის კაცი კი — აღარ; რადგან მის მიერ მიღწეული არ არის ის, რაც გამხდარა.
რადგან რა მოგება მოაქვს სილამაზეს, მითხარი? არაფერი, არამედ უფრო მეტი ბრძოლა, უფრო დიდი შეურაცხყოფა, საფრთხეები და ეჭვები. რადგან ვინც ასეთი ლამაზი არ არის, მის მიმართ ეჭვს ვერავინ შეიტანს; ის ლამაზი კი თუ დიდი წესიერებითა და გადამეტებითაც არ მოიქცევა, მაშინვე ცუდი სახელი გამოუვა; და ქმარიც ეჭვით აღსავსე ცხოვრობს მასთან ერთად — რა შეიძლება ამაზე უარესი იყოს? ხილვისგან იმდენ სიამოვნებას ვერ იძენს, რამდენ სევდასაც ეჭვისგან იმკის. რადგან ის სილამაზე ჩვევით ჭკნება, ხოლო თვით სული ბრიყვობის, თავაშვებულობისა და გარყვნილების სახელს იძენს, უხეშდება და დიდი უგუნურებით ივსება; რადგან ყოველივე ამისკენ უფრო მეტად შვენიერება იზიდავს მას. ხოლო ვინც ასეთი ლამაზი არ არის, მას ბევრ დაბრკოლებას ვერ ვუპოვით. რადგან არც ძაღლები ესხმიან თავს, არამედ, როგორც ერთი კრავი, დიდ სიმშვიდეში ბალახობს, რომელსაც არც მგელი აწუხებს და არც ეტაკება, ვინაიდან მწყემსი მის გვერდით ზის. უპირატესობა არ არის ის, რომ ერთი ლამაზი იყოს, მეორე კი — არა; უპირატესობა ისაა, რომ ერთი მეძაობდეს და ლამაზიც არ იყოს, მეორე კი ბოროტი იყოს.
მითხარი ერთი, რა არის თვალების სათნოება? განა ის, რომ ნოტიო, მოხდენილი, მრგვალი და ლურჯი იყვნენ, თუ ის, რომ მახვილი და გამჭვრეტელი? მე ხომ ამას ვამბობ, და ცხადია იქიდან: რა არის ლამპრის სათნოება? ბრწყინვალედ ნათობდეს და მთელ სახლს განანათლებდეს, თუ კარგად გამოძერწილი და მრგვალი იყოს? ცხადია, იმას პირველს ვიტყოდით; რადგან ეს მეორე უმნიშვნელოა, საძიებელი კი ისაა. სწორედ ამიტომ ვეუბნებით ხოლმე იმ მსახურ ქალს, რომელსაც ლამპარი მივაბარეთ: „ლამპარი გააფუჭე!"; ამგვარად, ლამპრის მოვალეობა ნათების მოცემაა. ასე რომ, თვალისთვისაც მნიშვნელობა არ აქვს, ასეთი იქნება თუ ისეთი, თუკი თავის საჭიროებას სრულად აკმაყოფილებს; ასევე გაფუჭებული ეწოდება, თუ ბუნდოვნად ხედავს და მთელი მისი აგებულება სრულყოფილი არ არის; რადგან მათზეც, ვისაც გახელილი თვალები აქვს და ვერ ხედავს, ვამბობთ, რომ გაფუჭებული თვალები აქვთ. რადგან ყველაფერ იმას, რაც თავის საკუთარ მოვალეობას არ ასრულებს, გაფუჭებულს ვუწოდებთ; და ეს არის თვალის ნაკლი.
ცხვირის რა სათნოებაა, მითხარი? განა ის, რომ სწორი იყოს, ორივე მხრიდან გათლილი და თანაზომიერი პროპორციის მქონე, თუ ის, რომ ყნოსვისთვის ვარგისი იყოს და სწრაფად შეეძლოს შეგრძნება და ტვინისთვის გადაცემა? ეს ცხადია ყველასათვის. მოდი, საქმე მაგალითზეც განვიხილოთ: მითხარი, კაუჭებსა და სხვა იარაღებს — რომლებზე ვიტყვით, რომ კარგად არის ნაკეთი: იმაზე, რომელთაც ზუსტად შეუძლიათ ჩავლება და შეკავება, თუ იმაზე, რომელთაც კარგი ფორმა აქვთ? ცხადია, რომ პირველი. ხოლო კბილებს — როგორებზე ვიტყვით, რომ კარგია? მჭრელებზე და ისეთებზე, რომლებიც საჭმელს ადვილად სჭრიან, თუ კარგად ჩასმულ-დალაგებულებზე? ცხადია, რომ პირველებზე.
და საერთოდ, მთელ სხეულზე ამ მსჯელობით კვლევას რომ მივიტანთ, ყოველივეს ჯანმრთელად და კარგად ვიპოვით, ვიდრე თითოეული ასო თავის დანიშნულებას ზუსტად ასრულებს. ამგვარად, თითოეულ იარაღსაც, ცხოველსაც და მცენარესაც კარგს ვუწოდებთ — არა მისი მოყვანილობისა და არც ფერის გამო, არამედ მისი მსახურების გამო. ამგვარადვე მონასაც კარგს მაშინ ვუწოდებთ, როცა მსახურებაში ჩვენთვის ვარგისია, და არა — ლამაზი და ზანტი თუ არის. ხედავ, როგორ შეიძლება იყო ლამაზი? მაშ, როცა უდიდესი და საკვირველი სიკეთეებით თანაბრად ვსარგებლობთ, არაფერში გვაქვს ნაკლი. მაგალითად: ამ სამყაროს თანაბრად ვხედავთ — მზესაც, მთვარესაც, ვარსკვლავებსაც; ჰაერს თანაბრად შევისუნთქავთ; წყალსა და საზრდოშიც თანაბრად ვმონაწილეობთ — შვენიერები ვიყოთ თუ არა. და თუ რამე საკვირველიც უნდა ითქვას, შვენიერებზე უფრო ჯანმრთელები არიან ისინი, ვინც ასეთი არ არის. რადგან ისინი ლამაზები თითქოს თავიანთ შვენიერებას რომ უფრთხილდებოდნენ, შრომას კი არ ეძლევიან, არამედ უქმობასა და ჩრდილში ცხოვრებას, რის გამოც განსაკუთრებით მათ ასოთა მოქმედება უფრო ჩლუნგი ხდება; ხოლო ესენი მარტივად და უხვად, რადგან ამაზე არანაირი ზრუნვა არ აქვთ, ყველაფერს იქვე ხარჯავენ.
მაშ, ვადიდოთ ღმერთი, აღვამაღლოთ იგი ჩვენს სხეულში, ნუ მოვიკაზმავთ თავს; ზედმეტიცაა ეს ზრუნვა და უნაყოფოც. ნუ ვასწავლით ქმრებს მხოლოდ გარეგნობა შეიყვარონ; რადგან თუ ასე იქნები მორთული, ის, შენს იერზე გაწაფული, მალევე მეძავის მახეში გაებმის; თუ კი ასწავლი მას ხასიათისა და წესიერების შეყვარებას, ის მალე არ ჩაიდენს სიძვას; რადგან მეძავთან ამას ვერ პოულობს, არამედ ამის საპირისპიროს. მაშ, ნუ ასწავლი მას, სიცილისა და თავაშვებული იერის მახეში გაებას, რათა შენ თვითონ არ მოამზადო წამალი საკუთარი თავის წინააღმდეგ. ასწავლე მას, წესიერებით ხარობდეს; ამას შეძლებ მაშინ, როცა შენი იერიც ასეთი იქნება; რადგან თუ აფრიალებული და თავაშვებული იქნები, როგორ შეძლებ ღირსეული სიტყვის წარმოთქმას? და ვინ არ დაგცინებს და დაგმასხრავებს?
მაგრამ როგორ არის შესაძლებელი, რომ სხეულშიც ავამაღლოთ ღმერთი? სათნოების მოღვაწეობით, სულის შემკობით4; რადგან მისი სულის შემკობა აკრძალული არ არის. ამგვარად ვადიდებთ ღმერთს, როცა ყოველმხრივ კეთილნი ვართ, და ჩვენც ვიდიდებით იმ დღეს — არა თანაბრად, არამედ გაცილებით უფრო მეტად. „რამეთუ მე ესრე მგონიეს, ვითარმედ ვერ ღირს არიან ვნებანი იგი ამის ჟამისანი მერმისა მის თანა დიდებისა, რომელ გამოჩინებად არს ჩუენდა მომართ" (), — ამბობს. რომლის დიდების ზიარებაც ყველას გვერგოს.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- წყაროში სიტყვა ჩვეულებრივ შექმნას აღნიშნავს, მაგრამ მეზობელი მსჯელობა ფლობაზე მიუთითებს; ამიტომ თარგმანში აზრით ფლობა აირჩა. ↩
- ეს ადგილი პირველი კორინთელთა მიმართ მეექვსე თავის მეოცე მუხლის ჰომილეტიკური პერიფრაზია; ამიტომ ციტატად არ გამოიყო. ↩
- ზირ 11:2 ადგილობრივ ძველქართულ ბიბლიურ კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნული ტექსტიდან ითარგმნა. ↩
- აქ ავტორი სხეულის კაზმვის წინა გაკიცხვას აბრუნებს და იმავე სახეს სულის შესამკობად იყენებს. ↩