📋 სარჩევი
„გლოცავ უკუე ყოვლისა წინა, რაჲთა ჰყოფდე ვედრებასა, ლოცვასა, თაყუანის-ცემასა და მადლობასა ყოველთა კაცთათჳს, მეფეთათჳს და ყოველთა მთავართა, რაჲთა მშჳდობით და მყუდროებით ვცხონდებოდით ყოვლითა ღმრთის მსახურებითა და სიწმიდითა, რამეთუ ესე არს კეთილ და სათნო წინაშე მაცხოვრისა ჩუენისა ღმრთისა, რომელსა ყოველთა კაცთაჲ ჰნებავს ცხორებაჲ და მეცნიერებასა ჭეშმარიტებისასა მოსლვაჲ." ().
1.
მღვდელი მთელი ქვეყნიერების ერთგვარი საერთო მამაა. ამიტომ მართებულია, რომ იგი ყველასთვის ზრუნავდეს, ისევე როგორც ღმერთი, ვისთვისაც მღვდელმსახურებას აღასრულებს; ამის გამო ამბობს: „გლოცავ უკუე ყოვლისა წინა, რაჲთა ჰყოფდე ვედრებასა, ლოცვასა“ (). რადგან აქედან ორი სიკეთე წარმოიშობა: მტრობა, რომელიც გარეშეთა მიმართ გვაქვს, ირღვევა; ვერავინ შეძლებს მტრულად იყოს განწყობილი იმისადმი, ვისთვისაც ვედრებას აღავლენს; და თვით ისინიც უკეთესნი ხდებიან, როგორც იმით, რომ მათთვის ლოცვები აღევლინება, ასევე იმით, რომ ჩვენ მიმართ არ გამხეცდნენ. რადგან სწავლებისკენ არაფერია ისე მიმზიდველი, როგორც გიყვარდეს და გიყვარდნენ. გაიაზრე, რა დიდი რამ იყო, როცა მახის დამგებლებს, მათრახით მცემელებს, გამდევნელებსა და მკვლელებს ესმოდათ, რომ ასეთი ტანჯვის დამთმენნი მათთვის, ვინც ამას სჩადის, ღმერთს გულმოდგინე ლოცვებს აღუვლენენ. ხედავ, როგორ სურს, რომ ქრისტიანი ყველაზე მაღლა იდგეს? რადგან როგორც ჩვილ ბავშვებთან ხდება: თუნდაც ხელში აყვანილმა ბავშვმა მამას სახეში დაარტყას, ეს მის მამობრივ სიყვარულს არაფერს აკლებს; ასევე, თუნდაც გარეშეთაგან გვცემდნენ, ჩვენ არ გვმართებს მათდამი კეთილგანწყობის ოდნავადაც შემცირება.
რას ნიშნავს: „ყოვლისა წინა“ ()? ანუ ყოველდღიურ ღვთისმსახურებაში. და ეს საიდუმლოთა მცოდნეებმა იციან, როგორ აღესრულება ყოველდღე, საღამოსაც და დილასაც: როგორ აღვავლენთ ვედრებას მთელი სოფლისათვის, „მეფეთათჳს და ყოველთა მთავართა“ (). მაგრამ, შესაძლოა, ვინმემ თქვას: „ყოველთა კაცთათჳს“ () კი არ თქვა, არამედ მორწმუნეთათვისო. მაშ რა, როცა ამბობს: „მეფეთათჳს“ ()? რადგან მაშინ მეფეები ნამდვილად არ იყვნენ ღვთისმოსავები; პირიქით, ეს დიდხანს გაგრძელდა, უღმრთოები უღმრთოებს ენაცვლებოდნენ. შემდეგ, რათა საქმე ლიქნი არ ყოფილიყო, წინასწარ თქვა: „ყოველთა კაცთათჳს“ (), და მხოლოდ ამის შემდეგ: „მეფეთათჳს“ (). რადგან რომ ეთქვა: მხოლოდ „მეფეთათჳს“ (), ვინმე, ალბათ, ამას ივარაუდებდა. შემდეგ, რადგან მოსალოდნელი იყო, რომ ქრისტიანის სული ამ სიტყვების მოსმენისას დაბუჟებულიყო და შეგონება არ მიეღო, თუ საიდუმლოთა ჟამს წარმართისთვისაც ვედრების შეწირვა უნდა ყოფილიყო, ნახე, რას ამბობს და როგორ აჩვენებს სარგებელს, რათა ამ გზით მაინც მიიღოს შეგონება.
ამბობს: „რაჲთა მშჳდობით და მყუდროებით ვცხონდებოდით“ (). ანუ მათი ხსნა ჩვენს უშფოთველობას ნიშნავს; როგორც რომაელთა მიმართ ეპისტოლეშიც, როცა მათ მთავართა მორჩილებისაკენ აღძრავს, ამბობს: „არა ხოლო რისხვისათჳს, არამედ გონებისათჳსცა იჭჳსა“ (). რადგან ღმერთმა ხელისუფლებანი საერთო სარგებლისთვის დაადგინა. მაშ, განა უადგილო არ არის, რომ ისინი ამისათვის ომობდნენ და იარაღს იღებდნენ, რათა ჩვენ უსაფრთხოდ ვიყოთ, ჩვენ კი საფრთხეში მყოფი და მეომარი ადამიანებისთვის ვედრებებსაც კი არ აღვავლენდეთ? ასე რომ, ეს საქმე ლიქნი კი არ არის, არამედ მართალი მსჯელობისამებრ ხდება. რადგან თუ ისინი არ გადარჩებოდნენ და ომებში წარმატებას ვერ მიაღწევდნენ, აუცილებელი იქნებოდა, ჩვენი საქმეებიც არეულობასა და შფოთში ყოფილიყო; ვინაიდან, თუ ისინი ამოწყდებოდნენ, ან ჩვენ თვითონ უნდა გვეომა, ან ყველგან გავქცეულიყავით და გვებოდიალა. რადგან, ამბობს, ისინი ერთგვარ წინ წამოწეულ ზღუდეებს ჰგვანან: წინ არიან გამოტანილნი და შიგნით მყოფებს მშვიდობაში იცავენ.
ამბობს: „ვედრებასა, ლოცვასა, თაყუანის-ცემასა და მადლობასა“ (). რადგან ღმერთს მადლობა უნდა შევწიროთ სხვებისთვის მომხდარი სიკეთეებისთვისაც, მაგალითად, რომ „მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა, და წჳმს მართალთა ზედა და ცრუთა“ (). ხედავ, რომ იგი არა მხოლოდ ლოცვით, არამედ მადლობითაც გვაერთიანებს და მჭიდროდ გვაკავშირებს? რადგან ვინც ვალდებული ხდება, მოყვასის სიკეთეებისთვის ღმერთს მადლობა შესწიროს, იგი იძულებულია, მოყვასიც შეიყვაროს და მის მიმართ შინაურულად იყოს განწყობილი. ხოლო თუ მოყვასის სიკეთეებისთვის მადლობა გვმართებს, მით უმეტეს გვმართებს მადლობა ჩვენთვის მომხდართათვისაც, ფარულად მომხდართათვისაც, ნებითაც და უნებლიეთაც მომხდართათვისაც, და იმათთვისაც, რაც მწუხარებად გვეჩვენება; რადგან ღმერთი ყოველივეს ჩვენთვის სიკეთისკენ განგებულებით წარმართავს.
2.
ამიტომ ყოველი ჩვენი ლოცვა მადლიერებას უნდა შეიცავდეს. ხოლო თუ გვებრძანება, რომ ახლობელთათვის ვილოცოთ, არა მხოლოდ მორწმუნეებისთვის, არამედ ურწმუნოებისთვისაც, იფიქრე, რაოდენი ბოროტებაა ძმების დასაწყევლად ლოცვა. რას ამბობ? მან მტრებისთვის ლოცვა გიბრძანა, შენ კი ძმას იწყევლი? მას კი არ იწყევლი, არამედ საკუთარ თავს; რადგან ღმერთს აღიზიანებ, როცა იმ უღმერთო სიტყვებს წარმოთქვამ: ასე უჩვენე მას, ასე უყავი მას, დაარტყი მას, მიუზღე მას. შორს არის ეს ქრისტეს მშვიდი და ნაზი მოწაფეებისაგან. პირიდან, რომელიც ასეთი საიდუმლოს ღირსი გახდა, ნურც მწარე გამოვა რამე და ნურც უსიამოვნო; ენა, რომელიც საღვთო სხეულს ეზიარება, სუფთად დავიცვათ; მისი მეშვეობით წყევლებს ნუ შევწირავთ. რადგან თუ, როგორც წერია, „არცა მაგინებელთა... სასუფეველი ღმრთისაჲ არა დაიმკჳდრონ“ (), მით უფრო ვერ დაიმკვიდრებენ ისინი, ვინც სხვათა დასაწყევლად ლოცულობენ; რადგან ვინც ასე ლოცულობს, აუცილებელია, შეურაცხყოფდეს კიდეც; შეურაცხყოფასა და ლოცვას კი ერთმანეთისგან დიდი მანძილი აშორებს; წყევლასა და ლოცვას დიდი შუალედი აქვთ; ბრალდებასა და ლოცვასაც დიდი შუალედი აქვთ.
ღმერთს სთხოვ, მოწყალე იყოს, და სხვას იწყევლი? ნათქვამია: „ხოლო უკუეთუ თქუენ არა მიუტევნეთ, არცა მამამან თქუენმან, რომელ არს ცათა შინა, მოგიტევნეს შეცოდებანი თქუენნი“ (); შენ კი არა მხოლოდ თავად არ მიუტევებ, არამედ ღმერთსაც სთხოვ, რომ არ მიუტევოს? ხედავ ბოროტების უკიდურესობას? თუ იმას, ვინც არ მიუტევებს, არ მიეტევება, მას, ვინც მეუფესაც სთხოვს, არ მიუტევოს, როგორღა მიეტევება? მას კი არ აზიანებ, არამედ საკუთარ თავს. რატომ? რადგან შენი საკუთარი სათხოვრისთვის შესმენილიც რომ ყოფილიყავი, ამის გამო არასოდეს იქნები შესმენილი, ვინაიდან ლოცვებს შებილწული პირით აღავლენ; მართლაც შებილწული და უსუფთაოა ასეთი პირი, ყოველგვარი სიმყრალითა და ყოველგვარი უსუფთაობით აღვსილი. უნდა გეძრწოდეს შენს ცოდვებზე და მთელი ღვაწლი მათ გამო უნდა გასწიო, შენ კი ღმერთთან მიდიხარ, რომ იგი ძმის წინააღმდეგ აღძრა? ნუთუ არ გეშინია და საკუთარ საქმეებზე არ ზრუნავ? ნუთუ ვერ ხედავ, რას სჩადი?
მაინც მიბაძე ბავშვებს, რომლებიც სასწავლებელში დადიან: როდესაც ბავშვი ხედავს, რომ მისი ამხანაგების ჯგუფს შიგნით გაკვეთილების ანგარიშს სთხოვენ, სიზარმაცის გამო ყველას სცემენ, თითოეულს ცალ-ცალკე სასტიკად ჰკითხავენ და დარტყმებით ტანჯავენ, იგი შიშით მკვდარია. რომელიმე თანამოსწავლემ მრავალგზისაც რომ დაარტყას, გაბრაზებას ვერ ახერხებს, რადგან შიში სულს უპყრობს, და მასწავლებელთან მისვლასაც ვერ ბედავს; მხოლოდ ერთს უყურებს: შევიდეს და დარტყმებს გადაურჩეს, და იმ დროს ელოდება; ხოლო როდესაც გამოვა, მიიღო დარტყმები თუ არ მიიღო, სიამოვნებისაგან ის ამბები აზრადაც აღარ მოსდის. შენ კი, როცა დგახარ და შენს ცოდვებზე ზრუნავ, არ ძრწი, როცა სხვების ცოდვებს იხსენებ? და ღმერთს როგორღა ევედრები? რადგან რითაც მას ღმერთს მის წინააღმდეგ მოქმედებას სთხოვ, იმითვე შენსასაც უფრო მწარეს ხდი, როცა მას შენს ცოდვებზე შენდობის მოცემას არ ანებებ. რადგან როგორ, ამბობს ღმერთი, თუ გსურს, რომ შენს წინააღმდეგ ჩადენილთა ზედმიწევნითი გამომკვლევი ვიყო, როგორ მოითხოვ, რომ შენ მიერ ჩემს წინააღმდეგ ჩადენილთა შენდობა მოხდეს?
როდისმე მაინც ვისწავლოთ ქრისტიანად ყოფნა; თუ ლოცვა არ ვიცით, რაც იოლი და მეტად ადვილია, სხვა რასღა გვეცოდინება? ვისწავლოთ ლოცვა, როგორც ქრისტიანებმა; ის ლოცვები ელინებისაა, ის ვედრებები იუდეველებისაა; ქრისტიანის ლოცვა კი საპირისპიროა: ჩვენ წინააღმდეგ ჩადენილთა მიტევებისა და დავიწყების თხოვნა.
ამბობს: „მაგინებელთა ჩუენთა ვაკურთხევთ; ვიდევნებით და თავს-ვიდებთ; მგმობართა ჩუენთა ულოცავთ“ (). მოუსმინე სტეფანეს, რომელიც ამბობს: „უფალო, ნუ შეურაცხ ამათ ცოდვასა ამას“ (). იგი არა მხოლოდ მათ დასაწყევლად არ ლოცულობდა, არამედ მათთვის ლოცულობდა კიდეც; შენ კი არა მხოლოდ მათთვის არ ილოცე, არამედ დასაწყევლადაც ილოცე. როგორც ის საკვირველია, ასევე შენ უკიდურესად ბოროტი ხარ. ვის მივიჩნევთ საკვირველად, მითხარი? მათ, ვისთვისაც ილოცა, თუ მას, ვინც მათთვის ლოცულობდა? ცხადია, მას; ხოლო თუ ჩვენ ასე ვაფასებთ, მით უფრო ღმერთი. გსურს, მტერს დარტყმა ეწიოს? მისთვის ილოცე, მაგრამ არა ამგვარი განზრახვით, არა ისე, თითქოს ურტყამდე; რადგან მას დარტყმა კი ეწევა, მაგრამ შენ ამ მიზნით ნუ ილოცებ.
თუმცა ის ნეტარი ყველაფერს უსამართლოდ ითმენდა და მაინც მათთვის ლოცულობდა; ჩვენ კი მტრებისგან ბევრს სამართლიანადაც ვითმენთ. და თუ უსამართლოდ დატანჯულმა ვერ გაბედა, რომ მათთვის არ ელოცა, ჩვენ, ვინც სამართლიანად ვიტანჯებით და არა მხოლოდ მათთვის არ ვლოცულობთ, არამედ მათ დასაწყევლადაც ვლოცულობთ, რომელი სასჯელის ღირსნი არ ვართ? გგონია, დარტყმას მას აძლევ, სინამდვილეში კი მახვილს საკუთარი თავის წინააღმდეგ უბიძგებ, რადგან მსაჯულს შენს ცოდვებში ლმობიერი გახდომის ნებას არ აძლევ იმით, რითაც მას სხვების წინააღმდეგ აღიზიანებ. რადგან ამბობს: „რომლითა საწყაულითა მიუწყოთ, მოგეწყოს თქუენ“ და „რომლითა განკითხვითა განიკითხვიდეთ, განიკითხნეთ“ (). ამიტომ ვიყოთ მიმტევებელნი, რათა ღმერთიც ჩვენთვის ასეთი აღმოჩნდეს.
3.
მინდა, ეს არა მხოლოდ ისმინოთ, არამედ დაიცვათ კიდეც. ახლა კი ხსოვნა მხოლოდ სიტყვებამდე აღწევს, ზოგჯერ კი მათამდეც არა; როცა ჩვენ დავშორდებით, თუ ვინმე იმათგან, ვინც აქ არ ყოფილა, იკითხავს, რაზე ვისაუბრეთო, ერთნი ვერც კი ეტყვიან, მცოდნენი კი მხოლოდ იმ თემას დაასახელებენ, რომელზეც ვილაპარაკეთ: რომ ბოღმის შენახვა არ გვმართებს, არამედ მტრებისთვისაც უნდა ვილოცოთ. შემდეგ კი, ყველაფრის თქმას თავი რომ დავანებოთ (რადგან ყველაფრის დამახსოვრება შეუძლებელია), ზოგნი მცირედს იხსენებენ, ისიც მხოლოდ ზოგიერთ რამეს. ამიტომ გევედრებით: თუ ნათქვამთაგან არაფერს იძენთ, მოსმენასაც ნუ მიაპყრობთ ყურადღებას. რადგან რა სარგებელია? სამსჯავრო უფრო დიდი ხდება და სასჯელი უფრო მკაცრი, რადგან უთვალავი შეგონების შემდეგაც იმავე საქმეებზე ვრჩებით. ამის გამო ღმერთმა ლოცვა განგვიწესა, რათა არც ამქვეყნიური და არც ადამიანური არაფერი ვითხოვოთ. მორწმუნენო, ხომ იცით, რისთვის უნდა ილოცოთ და როგორ არის მთელი ლოცვა საერთო. მაგრამ იქ, ამბობს, არ თქმულა ურწმუნოებისთვის ილოცეთო. ეს იმიტომაა, რომ ლოცვის ძალა არ იცით და არც მის სიღრმესა და საუნჯეს იცნობთ; რადგან თუ ვინმე მას გაშლის, მასში ამასაც პოვებს. როდესაც მლოცველი ამბობს: „იყავნ ნებაჲ შენი, ვითარცა ცათა შინა, ეგრეცა ქუეყანასა ზედა.“ (), სხვა არაფერზე მიანიშნებს, თუ არა ამაზე.
როგორ? იმით, რომ ზეცაში არავინ არის ურწმუნო, არავინ ბრკოლდება. ამიტომ, ეს მხოლოდ მორწმუნეებს რომ ეხებოდეს, ნათქვამს აზრი არ ექნებოდა. რადგან, თუ მორწმუნენი მის ნებას შეასრულებდნენ, ურწმუნონი კი არა, მისი ნება აღარ იქნებოდა, როგორც ზეცაშია; მაშ, როგორღა? როგორც ზეცაში, ამბობს, არავინ არის ბოროტი, ასევე ნურც ქვეყანაზე იქნება; არამედ ყველა, ამბობს, შენს შიშში მოიზიდე, ყველა ადამიანი ანგელოზად აქციე, თუნდაც ჩვენი მტრები იყვნენ, თუნდაც მოწინააღმდეგენი. ნუთუ ვერ ხედავ, ყოველდღე რამდენგზის იგმობა ღმერთი? რამდენგზის შეურაცხყოფენ მას ურწმუნონიც და მორწმუნენიც? სიტყვითაც და საქმითაც?
მაშ, რა? ამის გამო ჩააქრო მზე? დააძინა მთვარე? ჩამოანგრია ცა? შეარყია დედამიწა? ამოაშრო ზღვა? გააქრო წყალთა წყაროები? არეულად აქცია ჰაერი? არავითარ შემთხვევაში; პირიქით, ყველაფერს საპირისპიროდ აკეთებს: მზეს ამოაბრწყინებს, წვიმას მოავლენს, ნაყოფებს აძლევს, ყოველწლიურ საზრდოს აძლევს მგმობელებს, უგუნურებს, ბილწებსა და მდევნელებს, არა ერთ დღეს, არც მეორესა და მესამეს, არამედ მთელი სიცოცხლის განმავლობაში.
მას მიჰბაძე შენც, მასვე დაემსგავსე ადამიანური შესაძლებლობისამებრ. მზის ამობრწყინება არ შეგიძლია? ბოროტს მაინც ნუ იტყვი. წვიმის მიცემა არ შეგიძლია? ნუ გალანძღავ. გამოკვება არ შეგიძლია? მაინც ნუ მოექცევი უხეშად. შენგან ეს ძღვენი საკმარისია: ღმერთი მტრებისადმი კეთილისყოფას საქმით ახდენს; შენ სიტყვით მაინც აღასრულე, მტრისთვის ილოცე; ასე იქნები შენი ზეციერი მამის მსგავსი.
ამაზე უთვალავჯერ გვისაუბრია და საუბარს არ ვწყვეტთ; ოღონდ რაიმე წინსვლა მაინც გამოჩნდეს. ჩვენ არ ვდუნდებით და არც ვიღლებით, თქმისას გულს არ ვიტეხთ; ოღონდ თქვენ, მოსმენისას, შეწუხებულნი ნუ გამოჩნდებით. კაცი მაშინ ჩანს შეწუხებული, როცა ნათქვამს არ ასრულებს; რადგან აღმსრულებელს გამუდმებით სურს იმავეს მოსმენა, თითქოს კი არ აწუხებდნენ, არამედ აქებდნენ. ასე რომ, ეს სხვა არაფრისგან მოდის, არამედ იქიდან, რომ ნათქვამს არ ვასრულებთ; ამის გამო მოლაპარაკეც მომაბეზრებელი ხდება. მითხარი, თუ ვინმე მოწყალებას გასცემს, შემდეგ კი სხვა მოწყალებაზე საუბრობს, იგი მოსმენისას არა მხოლოდ არ იღლება, არამედ ხარობს კიდეც, როცა ესმის, რომ მისივე კეთილი საქმეები ითქმის და ხმამაღლა ცხადდება. ასევე ვართ ჩვენც: რადგან ბოროტისმიუგებლობასთან არაფერი გვაქვს საერთო და ეს ჩვენში არ აღსრულებულა, ამიტომ სიტყვებისადმიც უკმაყოფილონი ვჩანვართ; საქმეები რომ ყოფილიყო, სიტყვა არ დაგვამწუხრებდა. ამიტომ, თუ არ გსურთ, თქვენთვის მომაბეზრებელნი და მძიმე სატარებელნი ვიყოთ, ასე მოიქეცით: საქმეებით წარმოაჩინეთ იგი; იცოდეთ, არასოდეს შევწყვეტთ თქვენთან იმავეზე საუბარს, სანამ ეს თქვენში არ აღსრულდება.
რადგან ამას უწინარესად თქვენდამი მზრუნველობითა და გულთბილი მოყვარეობით ვაკეთებთ; შემდეგ კი იმ საფრთხის გამოც, რომელიც ჩვენ გვაწევს. რადგან მესაყვირემ, თუნდაც ომში არავინ გავიდეს, საყვირს მაინც უნდა დაუკრას და თავისი მოვალეობა აღასრულოს. ამიტომ ამას იმიტომ კი არ ვაკეთებთ, რომ თქვენთვის უფრო დიდი სასჯელი მოვამზადოთ, არამედ რათა ჩვენზე დაკისრებული მოვიხადოთ. ამასთან ერთად, თქვენი სიყვარულიც გვიპყრობს; რადგან გული გვეგლიჯება და მწარე ტკივილი გვკბენს, თუ რაიმე ასეთი მოხდება. მაგრამ ნუ იყოფინ. რაც ახლა ვთქვით, არც ხარჯს მოითხოვს, არც ფულის დანაკარგს, არც გრძელ გზას; მხოლოდ სურვილია საჭირო: სიტყვაა, ნებაა. დავიცვათ ჩვენი ბაგე, კარი და ურდული დავადოთ, რათა არაფერი ვთქვათ ისეთი, რაც ღმერთს სათნო არ არის.
ეს ჩვენივე სასარგებლოდ ხდება და არა იმათთვის, ვისთვისაც ვლოცულობთ. ეს მუდამ გვქონდეს გულისხმაში: ვინც მტერს აკურთხებს, თავის თავს აკურთხებს; ვინც წყევლის, თავის თავს წყევლის; და ვინც მტრისთვის ლოცულობს, თავისი თავისთვის ლოცულობს და არა მისთვის. თუ ამას ასე შევასრულებთ, შევძლებთ, ეს სათნო ღვაწლი საქმედ ვაქციოთ და აღთქმულ სიკეთეებსაც მივიღოთ.1
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ბერძნულ წყაროში ბოლო წინადადება სტანდარტული დოქსოლოგიითა და ამინით სრულდება. ეს ნაწილი მთავარი ჩარჩოს ეკუთვნის, ამიტომ აქ ქართულად ცალკე არ ითარგმნება; ქართული თარგმანი მთავრდება შინაარსობრივ ნაწილზე — „აღთქმულ სიკეთეებსაც მივიღოთ“. ↩