📋 სარჩევი
„უკუეთუ ვისმე ეპისკოპოსობის უნდეს, კეთილისა საქმესა გული ეტყჳს. ჯერ-არს ეპისკოპოსისაჲ, რაჲთა უბრალო იყოს, ერთის ცოლის ქმარ, ფრთხილ, წმიდა, შემკულ, სტუმართ მოყუარე, სწავლულ, არა მეღჳნე, არა ანგაჰრ, არა საძაგელის შემძინელ, არამედ მყუდრო, ულალველ, ვერცხლის უყუარულ, თჳსისა სახლისა კეთილად განმგებელ, შვილნიმცა უსხენ დამორჩილებულნი ყოვლითა ღირსებითა.“ ().
1.
როდესაც ეპისკოპოსობის შესახებ სიტყვის დაწყებას აპირებს, ერთბაშად აჩვენებს, როგორი უნდა იყოს ეპისკოპოსი; ამას იგი არა ტიმოთესადმი ცალკე შეგონების რიგით აკეთებს, არამედ ისე, თითქოს ყველას ესაუბრება და მისი მეშვეობით ყველას აწესრიგებს. და რას ამბობს? „უკუეთუ ვისმე ეპისკოპოსობის უნდეს“ (), ამბობს, არ ვადანაშაულებ; რამეთუ ეს წინამძღოლობის საქმეა. თუ ვინმეს ისეთი მისწრაფება აქვს, რომ მხოლოდ მთავრობასა და ხელმწიფებას კი არ ეტრფის, არამედ წინამძღოლობას, არ ვადანაშაულებ; რადგან, ამბობს, „კეთილისა საქმესა გული ეტყჳს“ (). ვინაიდან მოსემაც ისურვა ეს საქმე, მაგრამ არა ძალაუფლება; და ისე ისურვა, რომ მოესმინა: „ვინ დაგადგინა შენ მთავრად და მსაჯულად ჩუენ ზედა?“ (). თუ ვინმემ ასე ისურვა, ისურვოს; რამეთუ ეპისკოპოსობა იმიტომ ეწოდა, რომ ყველას ზედამხედველობდეს.
ამიტომ, ამბობს, „ჯერ-არს ეპისკოპოსისაჲ, რაჲთა უბრალო იყოს, ერთის ცოლის ქმარ“ (). ამას იგი არა კანონმდებლობისთვის ამბობს, თითქოს ამის გარეშე ეპისკოპოსად გახდომა შესაძლებელი არ იყოს, არამედ უზომობის შესაკავებლად; რადგან იუდეველთა შორის შესაძლებელი იყო მეორედ ქორწინებაც და ერთდროულად ორი ცოლის ყოლაც, ვინაიდან „პატიოსან არს ქორწილი ყოვლითავე“ (). ზოგნი კი ამბობენ, რომ ეს იმისთვის ითქვა, რათა იგი ერთი ცოლის ქმარი იყოს. „უბრალო“. „უბრალო“ რომ თქვა, ამით ყოველი სათნოება თქვა. ამიტომ, თუ ვინმემ თავის თავში რაიმე შეცოდებები იცის, კარგად არ იქცევა, როცა იმ საქმეს მიელტვის, საიდანაც თავისი საქმეებით თვითონვე განდევნა თავი; რამეთუ ასეთ კაცს არა მთავრობა, არამედ მორჩილება მართებს. რამეთუ მთავარი ყოველ ლამპარზე უფრო ბრწყინვალე უნდა იყოს და შეუბღალავი ცხოვრება ჰქონდეს, ისე რომ ყველანი მას შეჰყურებდნენ და საკუთარ ცხოვრებას მისი ცხოვრების მიხედვით გამოსახავდნენ. ამას კი იმიტომ არ აკეთებს, რომ უბრალოდ ამდენი შეგონება გამოიყენა, არამედ იმიტომ, რომ თვითონაც აპირებდა ეპისკოპოსების დადგენას, რასაც ტიტესადმი წერისასაც შეაგონებდა; და რადგან მოსალოდნელი იყო, რომ მრავალი ამ საქმეს ისურვებდა, ამიტომაც ამას ამცნებს.
„ფრთხილი“, ამბობს, ანუ გამჭრიახი, ყოველი მხრიდან უთვალავი თვალი რომ აქვს, მახვილად ხედავს და გონების თვალს არ აბლაგვებს. რამეთუ მრავალი რამ ხდება, რაც ხელს უშლის საქმეთა ცხადად და ნამდვილ მდგომარეობაში დანახვას; რადგან სულის დათრგუნვაც, საზრუნავებიც, საქმეთა სიმრავლეც და მრავალი სხვა ყოველი მხრიდან მოაწყდება. ამიტომ მას ფხიზლად ყოფნა მართებს: მხოლოდ თავისაზე კი არ უნდა ზრუნავდეს, არამედ სხვებისაზეც; გამოფხიზლებული უნდა იყოს, სულით დუღდეს, ასე ვთქვათ, ცეცხლს სუნთქავდეს, და სარდალზე მეტადაც, რომელიც ღამითა და დღისით ლაშქარს უვლის, უნდა შრომობდეს და მსახურებდეს, ყველასთვის ზრუნვა და საზრუნავი ჰქონდეს. „წმიდა, შემკული, სტუმართმოყვარე“. რადგან ეს თვისებები მორჩილთაგან ბევრსაც აქვს (რამეთუ ასეთ საქმეებში ისინიც მთავართა თანასწორნი უნდა იყვნენ), ეპისკოპოსთა გამორჩეულობის საჩვენებლად დაამატა: „სწავლების უნარიანი“; რამეთუ ეს უკვე აღარ მოეთხოვება მორჩილს, ყველაფერზე მეტად კი ეს უნდა ჰქონდეს მას, ვისაც ეს მთავრობა ჩაბარებია.
„არა მეღჳნე“. აქ მთვრალს კი არ გულისხმობს, არამედ შეურაცხმყოფელს, თვითნებურს: „არა ანგაჰრ“. იგი იმას კი არ გულისხმობს, ვინც ხელით არ სცემს. მაშ რას ნიშნავს „არა ანგაჰრ“? რადგან არიან ისეთებიც, ვინც ძმათა სინდისს უდროოდ სცემენ, ვფიქრობ, ახლა სწორედ ასეთებზე მიანიშნებს. „არა საძაგელის შემძინელ, არამედ მყუდრო, ულალველ, ვერცხლის უყუარულ, თჳსისა სახლისა კეთილად განმგებელ, შვილნიმცა უსხენ დამორჩილებულნი ყოვლითა ღირსებითა“ ().
თუ „ქორწინებული ზრუნავს სოფლისასა“ (), ეპისკოპოსმა კი სოფლისაზე არ უნდა იზრუნოს, მაშ როგორ ამბობს: „ერთის ცოლის ქმარ“ ()? ზოგნი ამბობენ, რომ პავლემ ცოლისაგან თავისუფლად დარჩენილზე მიანიშნა; ხოლო თუ ეს ასე არ არის, შესაძლებელია, ცოლის მქონეც ისე იყოს, „ვითარმცა არა ესხნეს“ (). მაშინ ხომ ეს კეთილად დაუშვა, იმ საქმის მაშინდელი ბუნების შესაბამისად. მაგრამ ამის კეთილად გამოყენებაც შესაძლებელია, თუ ვინმე ინებებს. რამეთუ როგორც სიმდიდრეს ძნელად შეჰყავს ცათა სასუფეველში, მაგრამ მრავალ ადგილას მდიდრები მაინც შევიდნენ, ასევეა ქორწინებაც. მაგრამ რას ამბობ, მითხარი? ეპისკოპოსზე საუბრისას ამბობდა, რომ იგი არ უნდა იყოს მთვრალი, არამედ სტუმართმოყვარე, მაშინ როცა ამათზე უმეტესი უნდა ეთქვა. რატომ არ თქვა: „ეპისკოპოსი ანგელოზი უნდა იყოს, არავითარ ადამიანურ ვნებას არ უნდა ემორჩილებოდეს“ — ის დიდი მცნებები, რომლებიც ქრისტემ თქვა და რომლებიც მორჩილთაც უნდა ჰქონდეთ: ჯვარცმული იყოს და სული მუდამ ხელებში ეჭიროს? ეს ქრისტემაც თქვა: „მწყემსმან კეთილმან სული თჳსი დადვის ცხოვართათჳს“ (); და კვლავ: „და რომელმან არა აღიღოს ჯუარი თჳსი და შემომიდგეს მე, იგი არა არს ჩემდა ღირს“ (); ნაცვლად ამისა კი ამბობს: „არა მეღჳნე“?
კარგი იმედი გვქონია, თუ ეპისკოპოსს ამათ შესახებ უნდა შეაგონებდნენ. რატომ არ თქვი: „იგი უკვე მიწიდან გადასული უნდა იყოს“? მაგრამ რაც ერისკაცებს უბრძანე, იმავეს ეპისკოპოსს არ უბრძანებ. ხოლო იმათ რას ეუბნება? „მოაკუდინენით უკუე ასონი თქუენნი ქუეყანასა ზედა“ (); და კვლავ: „რამეთუ, რომელი – იგი მოკუდა, განმართლებულ არს ცოდვისაგან“ (); და კვლავ: „ხოლო ქრისტესთა მათ ჴორცნი თჳსნი ჯუარს-აცუნეს“ (); და ქრისტეც კვლავ ამბობს: „რომელმან არა იჯმნეს ყოვლისაგან მონაგებისა თჳსისა, არა არს ჩემდა ღირს“ ()1. მაშ რის გამო არ უთქვამს ეს? იმიტომ, რომ ასეთები მცირენი თუ მოიძებნებოდნენ, ეპისკოპოსები კი ბევრი იყო საჭირო, და ყოველ ქალაქშიც ისინი, ვინც წინ წარუძღვებოდნენ.
2.
ამრიგად, რადგან ეკლესიათა საქმეებს ჩასაფრებული თავდასხმა ელოდა, ამიტომ ზომიერი სათნოება თქვა, და არა ის ზეციური, მაღალი; რადგან ფხიზლად, წესიერად და გონიერად ყოფნა ბევრისთვის შესაძლებელი იყო. როგორც ამბობს: „შვილნიმცა უსხენ დამორჩილებულნი ყოვლითა ღირსებითა“ (). რამეთუ მაგალითები საკუთარი სახლიდან უნდა წარმოადგინოს. რადგან ვინ დაიჯერებს, რომ სხვისას დაიმორჩილებს ის, ვისაც საკუთარი ძე არ დაუმორჩილებია? „თჳსისა სახლისა კეთილად განმგებელ“ (). ამას გარეშენიც ამბობენ, რომ სახლის კარგი განმგებელი ქალაქის მმართველიც მალე გახდებოდა.
რამეთუ ეკლესიაც სწორედ ეს არის, თითქოს მცირე სახლი; და როგორც სახლში არიან შვილები, ცოლი და მსახურები, და ყველა მათგანის მართვა კაცს აქვს აღებული, ასევე ეკლესიაშიც სხვა არაფერია, თუ არა იგივე: შვილები, ცოლები, მსახურები. თუ ეკლესიის წინამდგომელს მთავრობაში თანამოზიარენი ჰყავს, იქაც ჰყავს კაცს თანამოზიარედ ცოლი. მაგრამ აქ ხომ ქვრივებისა და ქალწულების საზრდოზე ზრუნვაა საჭირო? იქაც ჰყავს კაცს მონები და ქალიშვილები; სხვაფრივ კი სახლის მართვა უფრო ადვილია. მაშ, ვინც ეს კარგად არ განაგო, ეკლესიის საქმეებს როგორღა შეძლებს განაგოს?
შემდეგ კი თქვა: „ხოლო უკუეთუ ვინმე თჳსისა სახლისა განგებაჲ არა იცის, ვითარ-მე ეკლესიათა ღმრთისათა მოღუაწებაჲ აგოს?“ (). „ნუ ახალნერგ“ (), ამბობს. აქ ახალგაზრდას კი არ გულისხმობს, არამედ ახლად დამოძღვრილს; რადგან ამბობს: „მე დავასხ, აპოლო მორწყო, ხოლო ღმერთმან აღაორძინა“ (). ამრიგად, ამის გამოჩენა სურდა და ეს თქვა. თორემ რა უშლიდა ხელს, ეთქვა: ნუ ახალგაზრდა? მაშ რატომ, იტყვის ვინმე, თვითონ პავლე ტიმოთეს, ჯერ კიდევ ახალგაზრდას, მმართველად აყენებდა? ამას მოწმობს კიდეც, როცა მას ეუბნება: „ნუმცა ვინ სიჭაბუკესა შენსა შეურაცხ-ჰყოფნ“ ().
[იმიტომ, რომ მის დიდ სათნოებას იცნობდა; იმიტომ, რომ ცხოვრებაში დიდი სიზუსტე ჰქონდა; და სწორედ ამის მცოდნე წერილში ამბობს: „სიყრმითგან საღმრთონი წიგნნი იცნი“ ()2. ხოლო რომ მეტად მკაცრი მარხვაც ჰქონდა, ამას ცხადყოფს სიტყვა: „ღჳნოჲცა მცირედ იჴუმიე ... ზედაჲსზედა უძლურებისა შენისათჳს“ (); სხვა საკითხებთან ერთად ამის შესახებაც მისწერა, რადგან ეს მის მიერ აღსრულებულად რომ არ სცოდნოდა, არც დაწერდა და არც მოწაფეს უბრძანებდა ასეთ რამეს.] ამიტომ, რადგან მაშინ წარმართთაგან ბევრი მოდიოდა და ნათელს იღებდა, ამბობს: ნუ მიიყვანთ ახალნერგს მაშინვე მმართველობის სიმძიმეში, ესე იგი ახლად დამოძღვრილს. რადგან თუ მოწაფედ გახდომამდე სწრაფად მოძღვრად იქცევა, უგუნურებაშიც ვარდება; თუ, ვიდრე მორჩილება ისწავლოს, მმართველთა შორის აღმოჩნდება, თავს იბერავს. სწორედ ამიტომ დაუმატა: „რაჲთა არა განლაღნეს და საშჯელსა შევარდეს ეშმაკისასა“ (); ესე იგი, იმავე მსჯავრში, რომელიც მან უგუნურების გამო დაითმინა.
„არამედ ჯერ-არს მისა, რაჲთა წამებაჲცა კეთილი აქუნდეს გარეშეთგან, რაჲთა არა ყუედრებასა შევარდეს და საფრჴესა ეშმაკისასა“ (). მართებულად! რადგან მას მათგან საყვედურის ატანა მოუწევს. ალბათ ამიტომაც თქვა: „ერთის ცოლის ქმარ“ (), თუმცა სხვაგან ამბობს: „მნებავს ყოვლისა კაცისა ყოფად, ვითარცა თავი ჩემი“ (), ესე იგი, თავშეკავებაში. ამიტომ, რათა საქმე ვიწრო ჩარჩოში არ მოექცია, თუ ზედმიწევნით მკაცრ ცხოვრებას მოითხოვდა, სწორედ ამის გამო მოითხოვა ზომიერი სათნოება. რადგან ყოველ ქალაქში წინამძღვარი უნდა დადგენილიყო; მოისმინე, როგორ წერს ტიტეს: „რაჲთა ... და დაადგინნე ქალაქად-ქალაქად ხუცესნი, ვითარცა-იგი მე გიბრძანე შენ“ (). მაგრამ რა, თუ კეთილი მოწმობა და კარგი სახელი აქვს, თვითონ კი ასეთი არ არის? უპირველესად, ეს ძნელია; რადგან სასურველია, მართალთ მტრებთანაც მართალი სახელი ჰქონდეთ; ახლა კი ამითაც არ დასჯერდა; რადგან არ თქვა: საჭიროა მას მოწმობა ჰქონდესო, არამედ: საჭიროა მას მოწმობაც ჰქონდესო, როგორც სხვა თვისებებთან ერთად ესეც; რადგან მართლაც არა მხოლოდ ეს არის საჭირო.
მაშ, რა, თუ მასზე ცუდს ამბობენ ფუჭად და შურის გამო, მით უმეტეს, როცა წარმართები არიან? ასე არ არის; რადგან დაუძრახავი ცხოვრების მქონეს ისინიც კი პატივს სცემენ. როგორ? — იტყვის ვინმე. მოისმინე, თავის თავზე როგორ ამბობს: „გმობითა და ქებითა“ (). რადგან მათ ცხოვრებას კი არ ეჭიდებოდნენ, არამედ ქადაგებას; ამიტომ ამბობს: „გმობითა“ (). ქადაგების გამო მათ ცილს სწამებდნენ, როგორც „მაცთურნი“ () და გრძნეულნი. ამასაც იმიტომ აკეთებდნენ, რომ მათი ცხოვრებიდან ვერაფერს ეჭიდებოდნენ. რადგან რატომ არავის უთქვამს მოციქულებზე, რომ მეძავნი, აღვირახსნილნი და მომხვეჭელნი იყვნენ, არამედ მხოლოდ „მაცთურნი“, რაც მარტო ქადაგებას ეხებოდა? განა არა იმიტომ, რომ დაუძრახავი ცხოვრება ჰქონდათ? ცხადია, ასეა.
ამგვარად ვიცხოვროთ ჩვენც, და ვერავინ იტყვის ჩვენზე ცუდს, თუნდაც მტერი იყოს, თუნდაც ურწმუნო. რადგან ვისაც ბრწყინვალე ცხოვრება აქვს, მათთვისაც პატივსაცემია; რადგან ჭეშმარიტება მტრებსაც კი პირს უხშობს. მახეში კი როგორ ვარდება? როცა ხშირად იმავე ცოდვებში ებმება, რომლებშიც ისინიც. რადგან თუ ასეთი იქნება, ეშმაკი მას სწრაფად სხვა მახესაც დაუგებს, ისინი კი სწრაფად მოსპობენ მას. ხოლო თუ მტრებისგანაც საჭიროა მოწმობა ჰქონდეს, ბევრად უფრო მეტად — მეგობრებისგანაც.
რადგან შეუძლებელია ცუდი ხმა ჰქონდეს მას, ვინც დაუძრახავი ცხოვრებით ცხოვრობს, მოისმინე ქრისტეს სიტყვა: „ეგრეთ ბრწყინევდინ ნათელი თქუენი წინაშე კაცთა, რაჲთა იხილონ საქმენი თქუენნი კეთილნი და ადიდებდენ მამასა თქუენსა ზეცათასა“ (). მაშ, რა, იტყვის ვინმე, თუ ცილს სწამებენ და გარემოების გამო ცილისწამებას ითმენს? ესეც შესაძლებელია; მაგრამ არც ასეთი უნდა გამოიყვანონ შუაში; რადგან შიში დიდია. ამიტომ საჭიროა, ამბობს, მას კეთილი მოწმობაც ჰქონდეს; რადგან „ბრწყინავდეს საქმენი თქუენნი“ ()3. როგორც, მაშასადამე, ვერავინ იტყვის მზეს ბნელად, თვით ბრმაც კი, რადგან ყველას აზრთან შეწინააღმდეგების რცხვენია, ასევე ფრიად კეთილ კაცს ვერავინ გაკიცხავს; მოძღვრებათა გამო კი წარმართები ხშირად ცილს სწამებდნენ მათ, მაგრამ სწორ ცხოვრებას ვერაფერს დააბრალებდნენ, არამედ სხვებთან ერთად უკვირთ და განცვიფრებულნი არიან.
3.
ამგვარად ვიცხოვროთ, რათა ღვთის სახელი არ იგმობოდეს. ამიტომ არც კაცობრივ დიდებას მივაპყროთ თვალი და არც ისე ვიცხოვროთ, რომ ბოროტი სახელი მოვიპოვოთ, არამედ ორივე მხრივ ზომიერებას ვცემდეთ პატივს. „რომელთა მიერ შჩნდეთ, ვითარცა მთიებნი სოფელსა შინა" (), ამბობს. რამეთუ ამისთვის დაგვტოვა, რათა მნათობნი ვიყოთ, რათა სხვათა მოძღვრებად დავდგეთ, რათა ცომივით გავხდეთ, რათა ანგელოზთა მსგავსად ვიაროთ ადამიანთა შორის, რათა, როგორც მოზრდილნი მცირე ბავშვებთან და როგორც სულიერნი მშვინვიერებთან, ისე ვიყოთ, რათა ისინი მოიხვეჭონ, რათა თესლი ვიყოთ, რათა მრავალი ნაყოფი გამოვიღოთ. სიტყვები აღარ იქნებოდა საჭირო, ჩვენი ცხოვრება ასე რომ ბრწყინავდეს; არც მოძღვრები იქნებოდნენ საჭირო, საქმეებს რომ ვაჩვენებდეთ. არც ერთი წარმართი არ იქნებოდა, ჩვენ ქრისტიანები ისე რომ ვყოფილიყავით, როგორც ჯერ არს; ქრისტესას რომ ვიცავდეთ, უსამართლოდ რომ გვექცეოდნენ, ანგარებით რომ გვავიწროებდნენ, გინებისას რომ ვაკურთხებდეთ, ბოროტის დათმენისას რომ კეთილს ვუყოფდეთ, არავინ იქნებოდა ისეთი მხეცი, რომ ღვთისმოსაობისკენ არ გამოექანოს, ეს ყოველივე ყველასგან რომ ხდებოდეს. და რომ გაიგოთ: ერთი იყო პავლე და ამდენი მოიზიდა. ყველანი ასეთნი რომ ვყოფილიყავით, რამდენ ქვეყნიერებას არ მოვიზიდავდით?
აჰა, ქრისტიანები წარმართებზე მეტნი არიან. სხვა ხელოვნებებში ერთ კაცს ერთად ასი მოსწავლის სწავლება შეუძლია; აქ კი, თუმცა მოძღვარნი უფრო მეტნი არიან და მოწაფენიც გაცილებით მეტნი, არავინ მოდის. რამეთუ სწავლების მიმღებნი მოძღვართა სათნოებას უყურებენ; და როცა ჩვენც იმავეს მოსურნეებად და იმავესკენ მსწრაფლებად დაგვინახავენ, მმართველობისა და პატივის მიღებისკენ, როგორღა შეძლებენ ქრისტიანობის გაკვირვებით მიღებას? ხედავენ საყვედურის ღირს ცხოვრებებსა და მიწიერ სულებს; ფულით ისევე ვართ აღტაცებულნი, როგორც ისინი, და გაცილებით მეტადაც; სიკვდილი მათსავით გვაძრწუნებს, სიღარიბისა მათსავით გვეშინია, სნეულებებს მათსავით მძიმედ ვიტანთ, დიდება და ძალაუფლება მათსავით გვიყვარს, ვერცხლისმოყვარეობისთვის საკუთარ თავს ვკაფავთ და დროის მოთხოვნებს ვემსახურებით. მაშ, საიდან უნდა იწამონ? სასწაულებიდან? მაგრამ ესენი აღარ ხდება; მაშ, ცხოვრების წესიდან? მაგრამ ის დაღუპულია; მაშ, სიყვარულიდან? მაგრამ მისი კვალიც არსად ჩანს. ამიტომ არა მხოლოდ ჩვენი ცოდვებისთვის, არამედ სხვათა დაზიანებისთვისაც პასუხს ჩვენ ვაგებთ.
ერთხელაც გამოვფხიზლდეთ, ვიფხიზლოთ, ქვეყანაზე ზეციური ცხოვრების წესი ვაჩვენოთ, ვთქვათ, რომ „ჩუენი მოქალაქობაჲ ცათა შინა არს" (), და ქვეყანაზე ღვაწლი გამოვაჩინოთ. „მაგრამ", ამბობს წარმართი, „ჩვენთანაც ყოფილან დიდი კაცები". „საიდან უნდა ვიწამო?" ამბობს წარმართი. „რადგან არ გხედავთ, რომ იმათებრ იქცეოდეთ". „ვინაიდან თუ ამის თხრობაა საჭირო, ჩვენც გვყავს, ამბობს, დიდი ფილოსოფოსები, ცხოვრების გამო საკვირველნი". მაგრამ მაჩვენე სხვა პავლე და იოანე; მაგრამ ვერ გეყოლება. მაშ, როგორ არ დაგვცინებს, როცა ასე ვსაუბრობთ? როგორ არ მოითმენს, რომ კვლავ უმეცრებაში იჯდეს, როცა დაინახავს, რომ ჩვენ არა საქმით, არამედ სიტყვით ვიბრძნობთ?
რამეთუ ახლა თითოეული ერთი გროშისთვის მზად არის კიდეც მოკვდეს და კიდეც მოკლას; ერთი მუჭა მიწისთვის ურიცხვ სასამართლოს ატეხავ; ბავშვის სიკვდილისთვის ყველაფერს თავდაყირა აყენებ. დანარჩენს კი ვტოვებ, მრავალი გლოვის ღირსს: მაგალითად, ფრინველებით მისნობას, ხმებით მკითხაობას, დაკვირვებებს, შობის ნიშნებზე მკითხაობას, ნიშნებს, ავგაროზებს, მისნობებს, შელოცვებსა და გრძნეულებებს. ჭეშმარიტად დიდია ესენი და საკმარისნი ღვთის რისხვის გამოსაწვევად, რადგან მას შემდეგაც კი, რაც მამამ თავისი ძე მოავლინა, ასეთ რამეებს ვბედავთ. მაშ, რა არის საჭირო? სხვა არაფერი, გარდა იმისა, რომ გლოვა გვმართებს; რადგან ქვეყნიერების უმცირესი ნაწილიც ძლივს გადარჩება.
მაგრამ წარწყმედისკენ მიმავალნი, როცა ესმით, ხარობენ, თითქოს ამას მარტო ისინი კი არა, მრავალთან ერთადაც ითმენენ. და ეს რაღა სიხარულია? რამეთუ თვით ამ სიხარულისთვისაც სასჯელს გადაიხდიან. ნუ იფიქრებ, რომ უბედურებათა თანამოზიარედ ყოფნას იქაც ნუგეშისცემა მოაქვს, როგორც აქ. საიდან არის ეს ცხადი? მე ამას ცხადს გავხდი.
რამეთუ მითხარი: ვინმეს დაწვა რომ უბრძანონ, შემდეგ კი დაინახოს, რომ თავისი შვილიც მასთან ერთად იწვის და ხორციდან სუნი ამოდის, განა არ მოკვდება? უეჭველად; და როგორ, მე გეტყვი. ვინაიდან თუ ისინი, ვინც არ იტანჯებიან, ამის ხილვისას ბუჟდებიან და უღონოვდებიან, მით უფრო დაემართებათ ეს თვით ტანჯულებს. და ნუ გაგიკვირდება; რამეთუ მოისმინე ერთი ბრძენის სიტყვა: „და შენცა ტყუე იქმენ, ვითარცა ჩვენ, და ჩვენ თანა შეირაცხე" (ისაია 14:10). რამეთუ კაცობრივ თანალმობას ბუნებითად რაღაც ასეთი თვისება აქვს: სხვათა უბედურებებითაც ვიმსხვრევით. აბა მითხარი, განა მამა, როცა თავის ძეს იმავე სასჯელში მყოფს ხედავს, ნუგეშს მიიღებს თუ საშინელებათა დამატებას? ან ქმარი, როცა ცოლს ხედავს? ან კაცი, როცა კაცს ხედავს? განა მაშინ უფრო მეტად არ ვიმსხვრევით?
„დიახ", ამბობს იგი, „მაგრამ იქ ეს განცდები არ არის". მეც ვიცი, მაგრამ არის სხვები, გაცილებით უფრო მძიმენი; რადგან მაშინ უნუგეშო ტირილი იქნება, როცა ყველანი ერთმანეთს ხედავენ და ყველანი გლოვით იცემენ თავს. მითხარი, განა შიმშილში მყოფნი საკუთარ უბედურებაში ნუგეშისცემას იღებენ სხვათა თანაზიარობისგან? ან რა, როცა შვილიც, მამაც, ცოლიც და შვილიშვილებიც იმავე სასჯელს იხდიან? ან რა, როცა მეგობრებს ვხედავთ, განა ნუგეში გვაქვს? არ არის, არ არის; პირიქით, საშინელებები უფრო გვემძაფრება.
ამათ გარდა არის ისეთი ბოროტებანიც, რომელთაც სიმძიმის გამო საერთო ტანჯვისგანაც ნუგეში არ აქვთ; აი რას ვამბობ: ვთქვათ, ერთი ვინმე ცეცხლში წევს და სხვაც ასევე; როგორ ანუგეშებენ ერთმანეთს? მითხარი, გევედრები, თუ ოდესმე ძლიერ ცხელებაში ვყოფილვართ, განა ნუგეშისცემის ყოველგვარი საშუალება არ გვტოვებდა? ბუნებრივიცაა; რადგან როცა საშინელებები სძლევენ, სულს ნუგეშის მისაღებად მოცლა აღარ ექნება. ან ვერ ხედავ ქმარდაკარგულ ქალებს, რამდენი სხვა ქალის ჩამოთვლა შეუძლიათ, რომლებმაც იგივე დაითმინეს? მაგრამ ამისგან გლოვა ოდნავაც არ მცირდება. ნუ ვისაზრდოებთ ამგვარი სასოებით, არამედ ერთი ნუგეში ვიპოვოთ: შეცოდებებზე სინანული და იმ კეთილ გზაზე მტკიცედ დადგომა, რომელიც ცისკენ მიგვიყვანს, რათა ცათა სასუფეველს მივემთხვიოთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.