📋 სარჩევი
„ხოლო სული წმიდაჲ ცხადად იტყჳს, რამეთუ უკუანაჲსკნელთა ჟამთა გან-ვინმე-დგენ სარწმუნოებისაგან და ერჩდენ იგინი სულთა მათ მაცთურთა და მოძღურებასა ეშმაკთასა ორგულებითა სიტყჳთა ტყუილისაჲთა, შემწუარნი თჳსითა გონებითა, აყენებდენ ქორწილსა და განაშორებდენ საჭმელთა, რომელნი ღმერთმან დაჰბადნა მისაღებელად მადლობით მორწმუნეთათჳს და რომელთა იციან ჭეშმარიტებაჲ. რამეთუ ყოველი დაბადებული ღმრთისაჲ კეთილ არს, და არარაჲ არს განსაგდებელ, მადლობით მიღებული, რამეთუ განწმიდნების სიტყჳთა ღმრთისაჲთა და ლოცვითა.“ ().
1.
როგორც რწმენას მოჭიდებულნი მტკიცე ღუზას ეყრდნობიან, ასევე მისგან გამოვარდნილნი ვერსად დგებიან; მრავალი ხეტიალით ზევით და ქვევით დაბნეულნი ბოლოს თვით წარწყმედის უფსკრულებში მიექანებიან. ეს მან უკვე ცხადყო, როცა თქვა, რომ ზოგნი უკვე „სარწმუნოებისაგან განცჳვეს“ (). ახლაც ამბობს: „ხოლო სული წმიდაჲ ცხადად იტყჳს, რამეთუ უკუანაჲსკნელთა ჟამთა გან-ვინმე-დგენ სარწმუნოებისაგან და ერჩდენ იგინი სულთა მათ მაცთურთა“ (). ამას მანიქეველებზე, ენკრატიტებზე, მარკიონისტებზე და მათ მთელ სახელოსნოზე ამბობს: „უკუანაჲსკნელთა ჟამთა გან-ვინმე-დგენ სარწმუნოებისაგან“ (). ხედავ, რომ ამის შემდგომ ყველა ბოროტების მიზეზი რწმენისგან განდგომაა? რას ნიშნავს „ცხადად“? აშკარად, ნათლად, უეჭველად, ისე რომ ეჭვი აღარ დარჩეს. ნუ გაგიკვირდება, ამბობს, თუ ახლა ზოგნი რწმენისგან განდგომის შემდეგ კვლავ იუდეველობენ; მოვა დრო, როცა თვით რწმენის მოზიარენი ამას უფრო მძიმედ მოიმოქმედებენ: დამღუპველ რჩევას შეიტანენ არა მხოლოდ საჭმელთა, არამედ ქორწინებათა და ყველა ამგვარი საკითხის მიმართაც.
ამას იუდეველებზე არ ამბობს; რადგან როგორ მიესადაგება სიტყვა: „უკუანაჲსკნელთა ჟამთა გან-ვინმე-დგენ სარწმუნოებისაგან“ ()? არამედ მანიქეველებზე და მათ წინამძღვრებზე ამბობს. მან ისინი მაცთურ სულებად სამართლიანად მოიხსენია, რადგან მათი ზემოქმედებით ეს წარმოთქვეს. რას ნიშნავს: „ორგულებითა სიტყჳთა ტყუილისაჲთა“ ()? იმას, რასაც იტყუებიან, არც უმეცრებით და არც უცოდინარობით ამბობენ; არამედ თვალთმაქცურად იტყუებიან: ჭეშმარიტება იციან, სინდისი კი დადაღული აქვთ, ესე იგი, ბოროტ ცხოვრებას ეწევიან. რატომ ასახელებს მხოლოდ ამ მწვალებლებს? ქრისტემ სხვებიც წინასწარ გვაუწყა, როცა თქვა: „რამეთუ უნებლიადცა მომავალ არიან საცთურნი“ (). სხვაგვარადაც, ხორბლის თესვითა და ღვარძლის აღმოცენებით სწორედ ესენი წინასწარ მიანიშნა.
შენ კი პავლეს წინასწარმეტყველებით განკვირდი: რადგან იმ ხანაზე უწინ, როცა ეს უნდა მომხდარიყო, მან თვით დროც გამოაცხადა. ამიტომ ნუ გაგიკვირდება, თუ ახლა, როცა რწმენის საქმეები ჯერ დასაწყისშია, ზოგნი ამ დამღუპველი დოგმატების შემოტანას ცდილობენ; რადგან როცა დიდი დროის შემდეგ განმტკიცდება, ზოგნი რწმენისგან განდგებიან. ამბობს: „აყენებდენ ქორწილსა და განაშორებდენ საჭმელთა“ (). რატომ არ ახსენა სხვა მწვალებლობებიც? მათზეც მიანიშნა, როცა თქვა: „სულთა მათ მაცთურთა და მოძღურებასა ეშმაკთასა“ (). რადგან არ სურდა, ეს ყველაფერი უკვე ადამიანთა სულებში დაეთესა; არამედ ის, რასაც უკვე დასაბამი ჰქონდა, სწორედ ის აჩვენა, კერძოდ საჭმელთა საკითხი. ამბობს: „რომელნი ღმერთმან დაჰბადნა მისაღებელად მადლობით მორწმუნეთათჳს და რომელთა იციან ჭეშმარიტებაჲ“ (). რატომ არ ამბობს: „ურწმუნოთათვისაც“?
როგორ იქნებოდა ურწმუნოთათვის, როცა ისინი საკუთარ თავს ამისგან კანონებით იკავებენ? მაშ რა? განა განცხრომა აკრძალული არ არის? დიახ, მეტადაც. რატომ, თუ მისაღებად შეიქმნა? იმიტომ, რომ პურიც შექმნა და უზომობა აკრძალულია; ღვინოც შექმნა და უზომობა აკრძალულია. განცხრომისგან განრიდებას ახლა არა როგორც უწმინდურისგან ბრძანებს, არამედ როგორც იმისგან, რაც უზომობით სულს ადუნებს. ამბობს: „რამეთუ ყოველი დაბადებული ღმრთისაჲ კეთილ არს, და არარაჲ არს განსაგდებელ, მადლობით მიღებული“ (). თუ ღვთის ქმნილებაა, კეთილია; რადგან ნათქვამია: „და აჰა კეთილ. ფრიად“ ().
როცა თქვა: „ღვთის ქმნილება“, ამით ყველა საჭმელად ვარგისს მიანიშნა; და უკვე წინასწარ ძირს უთხრის იმ მწვალებლობას, რომლის მიმდევრებსაც შემოაქვთ დაუბადებელი ნივთიერება და ამბობენ, რომ ეს ყველაფერი მისგან არის. მაშ, თუ კეთილია, რას ნიშნავს მისი ნათქვამი: „რამეთუ განწმიდნების სიტყჳთა ღმრთისაჲთა და ლოცვითა“ ()? რადგან, თითქოს ნათელია, რომ თუ განიწმინდება, მანამდე უწმინდური ყოფილა. არა ამას ამბობს; არამედ აქ იმათ მიმართ ამბობს, ვისაც ჰგონია, რომ მათგან ზოგი რამ შეგინებულია. ამრიგად, ორ საფუძველს დებს: პირველს, რომ არც ერთი ქმნილება არ არის შეგინებული; მეორეს კი, რომ თუნდაც შეგინებული გახდეს, წამალი გაქვს: დაბეჭდე ჯვრის ნიშნით, მადლობა შესწირე, ადიდე ღმერთი, და ყოველგვარი უწმინდურება გაფრინდება. მაშ, ამბობს, კერპთშეწირულის განწმენდაც ასე შეგვიძლია? თუ არ იცოდი, რომ კერპთშეწირულია; ხოლო თუ უკვე იცი და მაინც მიიღებ, უწმინდური იქნები, არა იმიტომ, რომ კერპთშეწირულია, არამედ იმიტომ, რომ ნაბრძანები გქონდა ეშმაკებს არ ზიარებოდი, შენ კი მისი მეშვეობით ეზიარე. ასე რომ, არც ის არის ბუნებით ასეთი, არამედ შენი განზრახვისა და ურჩობის გამო ხდება. მაშ რაღა?
ღორის ხორცი უწმინდური არ არის? არავითარ შემთხვევაში, როცა მადლობით მიიღება, როცა ბეჭდით მიიღება; არც სხვა რამ არის ასეთი. უწმინდურია ის ნება, რომელიც ღმერთს მადლობას არ სწირავს. „ამას ასწავებდ ძმათა და იყო კეთილად მსახურ ქრისტე იესუჲსა და იზარდებოდი სიტყჳთა სარწმუნოებისაჲთა და კეთილითა მოძღურებითა, რომელსაცა შეუდგ“ (). ეს რა არის? ის, რაც თქვა: რომ „დიდ არს ღმრთის მსახურებისა საიდუმლოჲ“ (), რომ ამათგან თავის შეკავება ეშმაკთა საქმეა, და რომ საჭმელი „განწმიდნების სიტყჳთა ღმრთისაჲთა და ლოცვითა“ ().
ამბობს: „იზარდებოდი სიტყჳთა სარწმუნოებისაჲთა და კეთილითა მოძღურებითა, რომელსაცა შეუდგ“ (). „ხოლო შეგინებულთა მათ და დედაბერებრთა ზღაპართაგან იჯმენ. ხოლო იწუართე თავი შენი ღმრთის მსახურებასა“ (). ამბობს: „ამას ასწავებდ ძმათა და იყო კეთილად მსახურ ქრისტე იესუჲსა“ (). ხედავ, აქ არსად არის მბრძანებლობა, არამედ დამდაბლება? „ასწავებდ“, ამბობს. არ უთქვამს: „ბრძანებით“, არც უთქვამს: „მცნებით“, არამედ: „ასწავებდ“; ესე იგი, როგორც მრჩეველმა, ასე ურჩიე ეს ყველაფერი და რწმენის შესახებ სიტყვები აღძარი. „იზარდებოდი“, ამბობს და ამით ამგვარ საკითხებზე ყურადღების უწყვეტობას აჩვენებს.
2.
რადგან როგორც ამ საჭმელს ყოველდღე ვიღებთ, ასევე, ამბობს, რწმენის შესახებ სიტყვებიც მუდამ მივიღოთ და მუდამ ამით ვიკვებებოდეთ. რას ნიშნავს, იკვებებოდეო? იმას, რომ თითქოს ცოხნიდე, გამუდმებით ერთსა და იმავეს ატრიალებდე და მუდამ ერთსა და იმავეზე ფიქრობდე; რადგან მისი საზრდო შემთხვევითი არ არის. „ხოლო შეგინებულთა მათ და დედაბერებრთა ზღაპართაგან იჯმენ“ (). რომლებზე ამბობს აქ? იუდეველთა წესების ზედმიწევნით დაცვაზე. და მათ ზღაპრებს უწოდებს? დიახ, სრულებითაც: ან დამახინჯებების გამო, ან უდროობის გამო. რამეთუ რაც თავის დროზეა, სასარგებლოა; ხოლო დროის გარეშე არა მხოლოდ უსარგებლოა, არამედ საზიანოც. აბა, წარმოიდგინე კაცი, რომელიც ოცი წლის შემდეგ კვლავ ძიძის ძუძუს მიეახლება: როგორი სასაცილოა იგი სწორედ უდროობის გამო.
ხედავ, როგორ უწოდა მათ უწმინდურიც და დედაბრული ზღაპრებიც? ერთი იმიტომ, რომ დაძველდა, მეორე კი იმიტომ, რომ რწმენას აბრკოლებს. რადგან ის, რომ ამათზე მაღლა დამდგარი სული კვლავ შიშის ქვეშ მოაქციო, უწმინდურ მცნებებს ეკუთვნის. ამბობს: „ხოლო იწუართე თავი შენი ღმრთის მსახურებასა“ (), ესე იგი, ხალასი რწმენისა და წრფელი ცხოვრებისაკენ; რადგან სწორედ ეს არის ღვთისმოსაობა. მაშ, წვრთნა გვჭირდება. რადგან ამბობს: „რამეთუ ჴორციელი წურთილებაჲ წუთერთ ჟამ სარგებელ არს“ (). ზოგიერთები ამბობენ, ეს მარხვაზე ითქვაო; მაგრამ ნუ იყოფინ: იგი სხეულებრივი წვრთნა კი არა, სულიერია. რადგან სხეულებრივი რომ ყოფილიყო, სხეულს გამოკვებავდა; ხოლო თუ მას ადნობს, ასუსტებს და ახმობს, სხეულებრივი არ არის. მაშასადამე, სხეულის ვარჯიშზე არ ამბობს. ამიტომ სულისამებრი წვრთნა გვჭირდება; რადგან იმას მოგება არა აქვს, არამედ სხეულს მხოლოდ მცირედ არგო; ხოლო ღვთისმოსაობის ღვაწლი ნაყოფს მომავალშიც იძლევა და აქაც იძენს, იქაც.
„სარწმუნო არს სიტყუაჲ“ (). ესე იგი, ჭეშმარიტია, რომ აქაც ასეა და იქაც. იხილე, როგორ ურთავს ამას ყველგან: მტკიცება არ სჭირდება, არამედ პირდაპირ აცხადებს; რადგან სიტყვა მას ტიმოთეს მიმართ ჰქონდა. მაშ, აქაც კეთილ სასოებაში ვართ. რადგან ვინც საკუთარ თავში არაფერს ბოროტს გრძნობს და ურიცხვ კეთილ საქმეს აღასრულებს, აქაც ხარობს; ისევე როგორც ბოროტი მხოლოდ იქ კი არა, აქაც ისჯება, რადგან მუდმივად შიშთან ერთად ცხოვრობს, ვერავის უბედავს კადნიერებით შეხედვას, კანკალებს, ფითრდება და შფოთავს. ან განა ასეთნი არ არიან მომხვეჭელნი და ქურდები, რომლებიც იმაზე, რაც აქვთ, ვერ ბედავენ ნდობით დგომას? მემრუშენი და კაცისმკვლელნი განა უმძიმეს ცხოვრებას არ ცხოვრობენ, როცა თვით მზესაც ეჭვით უყურებენ? მაშ, ეს არის ცხოვრება? არავითარ შემთხვევაში; ეს მძიმე სიკვდილია. რადგან ამბობს: „რამეთუ ამისთჳს ვშურებით და ვიყუედრებით, რამეთუ ვესავთ ღმერთსა ცხოველსა, რომელ არს მაცხოვარი ყოველთა კაცთაჲ, უფროჲსღა მორწმუნეთაჲ“ ().
თითქოს ამბობს: რისთვის ვიღლით თავს, თუ მომავალს არ მოველით? და რისთვის გვაყვედრის ყველა? განა, ამბობს, ამდენი საშინელება არ დაგვითმენია? განა შეურაცხყოფა, ლანძღვა და ურიცხვი ბოროტება არა? მაშ, ამ ყოველივეს ამაოდ დავითმინეთ? ცოცხალ ღმერთზე სასოება რომ არ გვქონოდა, რისთვის დავითმინეთ ეს?
თუ ურწმუნოებს აქ იხსნის, მით უფრო მეტად მორწმუნეებს აცხონებს იქ. რომელ ცხონებაზე ამბობს? იქაურზე. ამბობს: „რომელ არს მაცხოვარი ყოველთა კაცთაჲ, უფროჲსღა მორწმუნეთაჲ“ (). ესე იგი, მორწმუნეთა მიმართ უფრო მეტ მზრუნველობას აჩვენებს. ამჯერად აქაურ ხსნაზე ამბობს. და როგორ არის, ამბობს, მორწმუნეთა მაცხოვარი? რადგან მაცხოვარი რომ არ ყოფილიყო, არაფერი დააბრკოლებდა იმას, რომ ყველასგან ომგამართულნი დიდი ხნის წინ დაღუპულიყვნენ. აქვე უბიძგებს მას საფრთხეებისაკენ, რათა ასეთი ღმერთის მქონე არ დაუძლურდეს, სხვებისგან შემწეობაც არ სჭირდებოდეს, არამედ ნებაყოფლობით და მხნედ იტანდეს ყოველივეს; ვინაიდან ისინიც კი, რომლებიც ყოფით საქმეებს მისჩერებიან, მოგების სასოებას შესცქერიან და ამგვარად ჰკიდებენ ხელს საქმეებს.
მაშ, უკვე უკანასკნელი ჟამია. რადგან ამბობს: „უკუანაჲსკნელთა ჟამთა გან-ვინმე-დგენ სარწმუნოებისაგან და ერჩდენ იგინი სულთა მათ მაცთურთა და მოძღურებასა ეშმაკთასა, ორგულებითა სიტყჳთა ტყუილისაჲთა, შემწუარნი თჳსითა გონებითა, აყენებდენ ქორწილსა“ (). მაშ, რა? ჩვენ კი, ამბობს, ქორწინებას არ ვკრძალავთ? ქორწინებას არ ვუკრძალავთ, ნუ იყოფინ, მათ, ვისაც ქორწინება სურს; არამედ მათ, ვისაც ქორწინება არ სურს, ქალწულებისაკენ მოვუწოდებთ. სხვა არის აკრძალვა და სხვაა, ადამიანს თავისი არჩევანის ბატონად დატოვება; რადგან ვინც კრძალავს, ამას სრულიად და საბოლოოდ აკეთებს; ხოლო ვინც ქალწულებისაკენ როგორც უფრო დიდი სიკეთისაკენ მიჰყავს, ამას ქორწინების აკრძალვით კი არ აკეთებს, არამედ ქალწულებად ცხოვრებისაკენ მოწოდებით. ამბობს: „აყენებდენ ქორწილსა და განაშორებდენ საჭმელთა, რომელნი ღმერთმან დაჰბადნა მისაღებელად მადლობით მორწმუნეთათჳს და რომელთა იციან ჭეშმარიტებაჲ“ ().
კარგად თქვა: „რომელთა იციან ჭეშმარიტებაჲ“ (). მაშ, წინანდელი ყველაფერი სახე ყოფილა; რადგან ბუნებით არაფერია უწმინდური, არამედ ასეთად მიმღებლის სინდისის მიხედვით ხდება. მაშ, რისთვის ჩამოაშორა ისინი მრავალ საჭმელს? იმისათვის, რომ დიდი ფუფუნება მოეკვეთა. მაგრამ რომ ეთქვა: ფუფუნების გამო ნუ ჭამთო, ვერ აიტანდნენ; ახლა კი ეს სჯულის აუცილებლობაში მოაქცია, რათა უფრო დიდი შიშით მეტად შეეკავებინათ თავი. რადგან ის, რომ თევზი ღორზე უწმინდურია, ალბათ ყველასათვის ცხადია; მაგრამ, ამის მიუხედავად, თევზებისგან არ ჩამოუშორებია1. ხოლო რამდენად მძიმე იყო მათთვის განცხრომა, მოისმინე მოსესგანაც, რომელიც ამბობს: „ჭამა იაკობ, განძღა და შეჰზრიობდა საყუარელი იგი, განსუქნა, განსხუა, განიშუა“ (). არის კიდევ სხვა მიზეზიც. რადგან იმისათვის, რომ შეზღუდულნი ბოლოს ხარებზე მისულიყვნენ და ცხვრები დაეკლათ, მან სამართლიანად, აპისისა და ხბოს გამო, დანარჩენთაგან შემოაკავა; რადგან ის უწმინდურია, უმადური, ბილწი და შეგინებული.
3.
„ამას ასწავებდ“ (), „ამას იწურთიდ“ (); რადგან სიტყვები „იზარდებოდი სიტყჳთა სარწმუნოებისაჲთა“ () სწორედ ამას ნიშნავს. მხოლოდ სხვებს კი ნუ შეაგონებ, ამბობს, არამედ შენ თვითონაც ამაში გქონდეს წვრთნა. რადგან ამბობს: „იზარდებოდი სიტყჳთა სარწმუნოებისაჲთა და კეთილითა მოძღურებითა, რომელსაცა შეუდგ“ (). „ხოლო შეგინებულთა მათ და დედაბერებრთა ზღაპართაგან იჯმენ“ (). რატომ არ თქვა: „აიტანე ასეთები“, არამედ: „განერიდე“? ამით სრულ განრიდებას მიანიშნებს. რასაც ამბობს, ასეთია: ნურასოდეს დაუჯდები მათთან საუბარს, თითქოს ეს შენთვის სავარჯიშო იყოს, არამედ ესენი თავისიანებს შეაგონე. რადგან დამახინჯებულებთან ბრძოლით რაიმე სარგებლის მოტანა შეუძლებელია, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვიფიქრებთ, რომ შესაძლოა რაიმე ზიანი წარმოიშვას, თითქოს სისუსტის გამო ვერიდებოდეთ მათთან საუბარს. ხოლო „იწუართე თავი შენი ღმრთის მსახურებასა“ (), ანუ სუფთა ცხოვრებისკენ, საუკეთესო ყოფისკენ.
ვინც იწვრთნება, მაშინაც, როცა შეჯიბრის დრო არ არის, ყველაფერს ისე აკეთებს, თითქოს ასპარეზობდეს: ყველაფრისგან თავს იკავებს, ასპარეზისთვის მზად არის და ბევრ ოფლს ღვრის. ამბობს: „იწუართე თავი შენი ღმრთის მსახურებასა“ (). რადგან „ჴორციელი წურთილებაჲ წუთერთ ჟამ სარგებელ არს; ხოლო ღმრთის მსახურებაჲ ყოვლითავე სარგებელ არს, რამეთუ აღთქუმაჲ აქუს ცხორებისაჲ აწინდელისა და მერმისაჲ“ (). და რის გამო, ამბობს, გაიხსენა ეს სხეულებრივი წვრთნა? შედარების გზით ამის უპირატესობას აჩვენებს: ის, მრავალი შრომის მიუხედავად, არავითარ მოგებას არ იძლევა, სიტყვად ღირებულსაც კი არა; ეს კი მარადიულსა და უხვ სარგებელს იძლევა. როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „ეგრეთვე დედათაჲ წესიერებისა სამკაულითა მორცხუად და ღირსებით შემკობად თავთა თჳსთა, არა განთხზვითა, ანუ ოქროჲთა ანუ მარგალიტითა ანუ სამოსლითა დიდფასისაჲთა, არამედ, რომელი-იგი ჰშუენის დედათა, რომელთა აღეთქუას ღმრთის მსახურებაჲ საქმეთა მიერ კეთილთა“ (). „სარწმუნო არს სიტყუაჲ და ყოვლისა შეწყნარებისა ღირს“ (). „რამეთუ ამისთჳს ვშურებით და ვიყუედრებით“ (). პავლეს აყვედრებდნენ და შენ კი შფოთავ?
პავლე შრომობდა და შენ კი ფუფუნება გსურს? მაგრამ ის ფუფუნებაში რომ ყოფილიყო, ამდენ სიკეთეს ვერ მიაღწევდა. რადგან თუ ყოფითი, წარმავალი და ხრწნადი საქმეები შრომისა და ოფლის გარეშე არასოდეს ეძლევათ ადამიანებს, მით უმეტეს — სულიერნი. დიახ, ამბობს, მაგრამ მემკვიდრეობით ბევრს ხშირად ბევრი რამ მიუღია. მაგრამ თუნდაც ესენი მიიღონ, მათი დაცვა და შენარჩუნება შრომის გარეშე არ ხდება; მქონელთ არანაკლებ სჭირდებათ შრომა და ტანჯვა; და ჯერ იმასაც არ ვამბობ, რომ მრავალნი, დიდი შრომისა თუ ტანჯვის შემდეგ, თვით ნავსადგურის შესასვლელთან მოტყუვდნენ: საიდანღაც ქარი დაეჯახათ და სიკეთეთა იმედებშივე ხომალდი დაემსხვრათ. ჩვენთან კი მსგავსი არაფერია; რადგან აღმთქმელი ღმერთია და „ხოლო სასოებამან არა არცხჳნის“ (). ან ნუთუ თქვენც არ იცით, რადგან ყოფით საქმეებში ტრიალებთ, რამდენმა ადამიანმა, უთვალავი შრომის შემდეგ, ნაყოფით ვერ ისარგებლა: ან სიკვდილმა ხშირად წინასწარ წაიყვანა ისინი, ან საქმეები შეიცვალა, ან სნეულება დაეცა, ან ცილისმწამებლები დაესხნენ, ან კიდევ სხვა რომელიღაც მიზეზმა (მრავალია ადამიანური შემთხვევა) ცარიელი ხელებით გაისტუმრა ისინი?
ხოლო რას იტყვი, ამბობს, იმ წარმატებულებს არ ხედავ, რომლებმაც მცირე შრომით დიდი სიკეთეები შეიძინეს? რომელი სიკეთეები? ფული, სახლები, მიწის ამდენი და ამდენი საზომი, მონათა ჯოგები და ვერცხლისა და ოქროს წონა? ამას ეძახი სიკეთეებს და სახეს არ იფარავ, არც სირცხვილით იმალები, ადამიანო, რომელსაც ზეცაზე სიბრძნისმეტყველება გებრძანა, ხოლო მიწიერ საქმეებზე პირდაღებული ხარ და სიკეთეებს უწოდებ იმას, რაც სიტყვადაც არ ღირს? თუ ესენი სიკეთეებია, მაშ, მათი მქონელებიც კეთილებად უნდა ვუწოდოთ; რადგან ვისაც რაიმე კეთილი აქვს, როგორ არ არის კეთილი? მაშ, მითხარი: როცა მათი მქონელნი ანგარებით მოიხვეჭენ და იტაცებენ, მათ კეთილებს ვუწოდებთ? რადგან თუ სიმდიდრე სიკეთეა და იგი ანგარებით მოხვეჭისგან გროვდება, რაც უფრო გაიზრდება, მით მეტად მისი მქონელი კეთილად მიიჩნევა. მაშ, კეთილია ანგარებით მომხვეჭელი? ხოლო თუ სიმდიდრე სიკეთეა და ანგარებით იზრდება, რამდენადაც ანგარებით მოიხვეჭს, იმდენად უფრო კეთილი იქნება.
ხედავ წინააღმდეგობას? მაგრამ თუ ანგარებით არ მოიხვეჭს, იტყვის ვინმე. და ეს როგორ შეიძლება მოხდეს? რადგან დამღუპველია ეს ვნება, და შეუძლებელია, შეუძლებელია უსამართლოდ მოქცევის გარეშე გამდიდრება. ეს ქრისტემაც გამოაცხადა, როცა თქვა: „ისხენით თავისა თქუენისა მეგობარნი მამონაჲსა მისგან სიცრუვისა“ (). მაშ, ამბობს, თუ მამისგან მიიღებს მემკვიდრეობას? უსამართლობით შეგროვებული მიიღო. რადგან მისი წინაპარი ადამიდანვე მდიდარი ხომ არ ყოფილა; არამედ სავარაუდოა, რომ მანამდე მრავალი სხვა ყოფილიყო და შემდეგ იმ მრავალთა შორის ვინმე აღმოჩენილიყო, რომელმაც სხვათა ქონება უსამართლოდ აიღო და მოიხმარა. მაშ, რა? აბრაამს, ამბობს, უსამართლო სიმდიდრე ჰქონდა?
ხოლო იობზე რას იტყვი — „ჭეშმარიტ, უბიწო, მართალ, ღმრთისმსახურ, განყენებულ და განშორებულ ყოვლისაგან საქმისა ბოროტისა“ ()? მათი სიმდიდრე ოქროში არ იყო, არც ვერცხლში, არც ნაგებობებში, არამედ პირუტყვში; სხვაგვარად კი ეს კაცი ღმერთით მდიდარიც იყო. ის, რომ სიმდიდრე პირუტყვში იყო, იქიდან ცხადია: როცა წიგნის დამწერი იმ ნეტარზე მომხდარ ამბებს ჩამოთვლის და ამბობს, რომ მას აქლემები, ფაშატები და ვირები დაეხოცა, არ უთქვამს, რომ მოვიდნენ და ოქროს საუნჯეებიც წარიტაცეს. სხვა მხრივ, აბრაამიც მდიდარი იყო, მაგრამ მსახურების ყოლით. მაშ, რა? ნუთუ ისინი არ იყიდა? არანაირად; ამიტომ თქვა წერილმა, რომ „აღრიცხუნა თჳსნი სახლისწულნი სამასათრვამეტნი“ (). და „იქმნნეს მისსა ცხოვარი და ზროხები“ (). მაშ, ოქრო საიდან გაუგზავნა რებეკას? ეგვიპტიდან, როცა ძღვენი მიიღო, არა ძალადობით, არც უსამართლოდ მოქცევით.
4.
მითხარი, საიდან გამდიდრდი? ვისგან მიიღე? და სხვა საიდან გამდიდრდა? პაპისგან, ამბობს, მამისგან. მაშ შეძლებ, გვარის ხაზს შორს აჰყვე და ასე აჩვენო, რომ ქონება სამართლიანია? მაგრამ ვერ შეძლებ; აუცილებელია, რომ მისი დასაწყისი და ფესვი რომელიმე უსამართლობიდან იყოს. საიდან ჩანს ეს? იმიტომ, რომ ღმერთმა დასაბამიდან ერთი მდიდრად არ შექმნა და მეორე ღარიბად; არც ისე მოიყვანა ისინი, რომ ერთისთვის ოქროს მრავალი საგანძური ეჩვენებინა, მეორეს კი ძიების შესაძლებლობა წაერთმია, არამედ ყველას ერთი და იგივე მიწა მიუშვა.
მაშ, როცა მიწა საერთოა, საიდან გაქვს შენ ამდენი და ამდენი ქცევა მიწა, ხოლო მოყვასს მიწის ერთი ჭიქაც კი არა აქვს? მამამ გადმომცა, ამბობს. მან კი ვისგან მიიღო? წინაპართაგან. მაგრამ, თუ ზევით აჰყვები, აუცილებლად უნდა იპოვო დასაწყისი. იაკობი მდიდარი გახდა, მაგრამ შრომათა საზღაური მიიღო. მაგრამ ამაზეც კი არ გამოვეკიდები ზედმიწევნით: იყოს სიმდიდრე სამართლიანი და ყოველგვარი მტაცებლობისგან თავისუფალი; რადგან შენ არ ხარ პასუხისგებელი იმის გამო, რაც მამამ ანგარებით მოიხვეჭა; შენ გაქვს მტაცებლობიდან მიღებული, მაგრამ შენ თვითონ არ მიგიტაცებია. კიდევ დავუშვათ, რომ არც მას მიუტაცებია, არამედ ოქრო სადღაც მიწიდან ამოხეთქილი აქვს; მაშ რა? ამის გამო სიმდიდრე კეთილია?
არანაირად. მაგრამ არც ბოროტია, ამბობს. თუ უსამართლოდ არ იხვეჭს, ბოროტი არ არის, თუკი გაჭირვებულებს უზიარებს; ხოლო თუ არ უზიარებს, ბოროტი და მზაკვარია. სანამ ბოროტს არ აკეთებს, ამბობს, ბოროტი არ არის, თუნდაც კეთილს არ იქმოდეს. კეთილი; მაგრამ განა ეს ბოროტი არ არის: მარტო გქონდეს მეუფისეულნი და მარტო ტკბებოდე საერთო სიკეთეებით? ან განა „უფლისაჲ არს ქუეყანაჲ და სავსებაჲ მისი" ()? ამრიგად, თუ ჩვენი ქონება საერთო მეუფეს ეკუთვნის, მაშ ჩვენი თანამონებისაც არის; რადგან მეუფის ყოველივე საერთოა. ნუთუ დიდ სახლებშიც არ ვხედავთ, რომ ეს ასეა მოწყობილი?
მაგალითად, ყველას თანაბრად ეძლევა პურის ულუფა, რადგან იგი მეუფისეულ საგანძურთაგან გამოდის; მეუფის სახლი ყველასთვის გახსნილია. საერთოა სამეფო ყოველივეც: ქალაქები, მოედნები, სასეირნო ადგილები ყველასთვის საერთოა; ყველანი თანაბრად ვმონაწილეობთ. აბა, იხილე ღვთის განგებულება: მან ზოგი რამ საერთო გახადა, რათა იმათით მაინც შეარცხვინოს კაცთა მოდგმა: ჰაერი, მზე, წყალი, მიწა, ცა, ზღვა, ნათელი, ვარსკვლავები; როგორც ძმებს, ყველაფერს თანაბრად უნაწილებს. ყველას ერთი და იგივე თვალები შეუქმნა, ერთი და იგივე სხეული, ერთი და იგივე სული, ყველასში მსგავსი აგებულება; ყველაფერი მიწისგან, ყველა ერთი კაცისგან და ყველა ერთსა და იმავე სახლში. მაგრამ ამათგან არაფერმა შეგვარცხვინა. სხვაც საერთო გახადა: საბანელები, ქალაქები, მოედნები, სასეირნო ადგილები. და იხილე, როგორ არ არის საერთოში არავითარი ბრძოლა, არამედ ყველაფერი მშვიდობიანია.
მაგრამ როცა ვინმე ცდილობს, რაღაც განაცალკევოს და თავისად აქციოს, მაშინ შემოდის დავა, თითქოს თვით ბუნებაც აღშფოთებულია, რადგან ღმერთი ყოველმხრივ გვკრებს, ჩვენ კი ჯიუტად ვცდილობთ საკუთარი თავი გავყოთ და, როცა მას საკუთრებად ვაქცევთ, ერთმანეთს მოვწყდეთ და ვთქვათ: შენი და ჩემი, ეს ცივი სიტყვა; მაშინ იწყება ბრძოლა, მაშინ უსიამოვნება. სადაც ეს არ არის, იქ არც ბრძოლა და არც მოდავეობა იბადება; ამიტომ ეს საერთოობა უფრო გვხვდა წილად, ვიდრე ის კერძო საკუთრება, და ბუნებისამებრ არის. რატომ არავინ დავობს ოდესმე სასამართლოში მოედნის გამო? განა იმიტომ არა, რომ იგი ყველას საერთოა? სახლის გამო კი ყველას ვხედავთ სასამართლოში მოდავედ, ასევე ფულის გამო. აუცილებელნი კი საერთო სახით გვიდევს წინ, ჩვენ კი უმცირესებშიც არ ვიცავთ საერთოს. და მართლაც, ამისთვის მოგვიშვა ღმერთმა ისინი, რათა მათგან გავიწვრთნათ და ესენიც საერთო გვქონდეს; ჩვენ კი ასეც არ ვიწვრთნებით.
მაგრამ, როგორც ვთქვი, როგორ არის კეთილი ის, ვისაც სიმდიდრე აქვს? ეს შეუძლებელია; კეთილია, თუ სხვებს გაუზიარებს; როცა არ ექნება, მაშინ არის კეთილი; როცა მას სხვებს მისცემს, მაშინ არის კეთილი; ხოლო სანამ აქვს, ვერ იქნება კეთილი. მაშ ეს არის კეთილი, რაც, როცა მას ფლობენ, ბოროტებად აჩვენებს კაცებს, ხოლო დაკარგვა - კეთილებად? ამიტომ კეთილი ფულის ქონა კი არ არის, არამედ არქონა კაცს კეთილად წარმოაჩენს. ამიტომ სიმდიდრე კეთილი არ არის. ხოლო თუ, როცა მიღება შეგიძლია, არ მიიღებ, კვლავ კეთილი ხარ. ამრიგად, თუ მისი ქონის დროსაც მაშინ ვართ კეთილნი, როცა სხვებს ვუზიარებთ, ან როცა მოცემულს არ ვიღებთ, ხოლო თუ მივიღებთ ან შევიძენთ, კეთილნი არ ვართ, როგორ შეიძლება სიმდიდრე კეთილი გახდეს? ამიტომ ნუ უწოდებ მას კეთილს.
ამის გამო არ გაქვს იგი, რადგან კეთილად მიიჩნევ მას, რადგან მისით ხარ შეპყრობილი. სუფთა გახადე შენი გონება, განსჯა ზუსტად გქონდეს, და მაშინ იქნები კეთილი; ისწავლე, რა არის ჭეშმარიტად კეთილი. და რა არის ესენი? სათნოება, კაცთმოყვარეობა; ესენია კეთილნი, არა ის. ამ წესის მიხედვით, თუ მოწყალე ხარ, რამდენადაც მეტად ხარ მოწყალე, იმდენად კეთილიც ხარ და კეთილადაც ითვლები; ხოლო თუ მდიდარი ხარ, აღარ. ამრიგად, ასე გავხდეთ კეთილნი, რათა კიდეც ვიყოთ კეთილნი და მომავალ კეთილთაც მივემთხვიოთ იესო ქრისტეში.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- წყაროში სიტყვა ისე იკითხება, თითქოს ძეს ნიშნავდეს; კონტექსტის გამო მიღებულია ღორი, რადგან მსჯელობა საჭმელთა სისუფთავეს ეხება. ↩