ჰომილია 15

„ხოლო ქურივთა ჭაბუკთა განეშორე, რამეთუ რაჟამს დაიმღერნიან ქრისტესნი იგი, ქორწინების უნებნ. აქუს მათ საშჯელი, რამეთუ პირველი იგი სარწმუნოებაჲ შეურაცხ-ყვეს. და ამას თანა უქმობასა ისწავებენ და მიმოსლვასა სახლითი სახლად, არა ხოლო უქმობასა, არამედ სიჩქურესა და გამოწულილვასა და იტყჳედ უჯეროსა. მნებავს უკუე ჭაბუკთა ქორწინებაჲ, შვილთა სხმაჲ, სახლისა პყრობაჲ და არცა ერთისა მიზეზისა ცემად მჴდომსა ადგილად გინებისა. რამეთუ აწვე ვინმე გარდაიქცეს შედგომად ეშმაკისა.“ (1 ტიმ 5:11–15).

1.

პავლემ ქვრივების შესახებ ვრცელი სიტყვა წარმოთქვა, მათი ასაკიც განსაზღვრა, როცა თქვა: „ქურივადმცა შერაცხილ არს ნუ უნაკლულესი სამეოცისა წლისაჲ“ (1 ტიმ 5:9), და ქვრივის თვისებაც გვასწავლა, როცა თქვა: „უკუეთუ შვილნი განზარდნა, უკუეთუ სტუმარნი ისტუმრნა, უკუეთუ წმიდათა ფერჴნი დაჰბანნა“ (1 ტიმ 5:10). აქ კი კვლავ ამბობს: „ხოლო ქურივთა ჭაბუკთა განეშორე“ (1 ტიმ 5:11). ქალწულების შესახებ კი, თუმცა საქმე ბევრად უფრო მძიმეა, არაფერს ამის მსგავსს არ მიანიშნებს; და სამართლიანადაც. რატომ? რადგან ისინი უფრო დიდისთვის ჩაიწერნენ, და იქ ეს საქმე უფრო დიდი განზრახვიდან გამოვიდა. ამიტომ იმას, რაც არის: „უკუეთუ სტუმარნი ისტუმრნა, უკუეთუ წმიდათა ფერჴნი დაჰბანნა“ (1 ტიმ 5:10), და ყოველივე ამის მსგავსს, მან ჩუმად მიანიშნა იმით, რომ უწყვეტად უფალთან ყოფნაზე თქვა, და იმ სიტყვითაც: „უქორწინებელი იგი ზრუნავს უფლისასა, რაჲთა იყოს წმიდა ჴორცითაცა და სულითაცა“ (1 კორ 7:34). თუ ასაკის შესახებ არაფერს აკონკრეტებს, ნუ გაგიკვირდება; რადგან უმთავრესად აქედანაც ის არის ცხადი. სხვაგვარადაც ვთქვი: ისინი ქალწულებას უფრო დიდი განზრახვით ირჩევდნენ. ამასთან, აქ უკვე დაცემები მომხდარა და თვითონ ესენი აძლევდნენ საბაბს ასეთ კანონმდებლობას; იქ კი ამის მსგავსი არაფერი იყო.

რადგან რომ ზოგიერთები უკვე დაეცნენ, აქედან არის ცხადი, მისი სიტყვებიდან: „რამეთუ რაჟამს დაიმღერნიან ქრისტესნი იგი, ქორწინების უნებნ“ (1 ტიმ 5:11); და კვლავ: „რამეთუ აწვე ვინმე გარდაიქცეს შედგომად ეშმაკისა“ (1 ტიმ 5:15). „ხოლო ქურივთა ჭაბუკთა განეშორე“ (1 ტიმ 5:11). რატომ? „რამეთუ რაჟამს დაიმღერნიან ქრისტესნი იგი, ქორწინების უნებნ“ (1 ტიმ 5:11). რას ნიშნავს: როცა განცხრომას მიეცემიან? როცა კეკლუცობენ, როცა ნებივრობას ეძლევიან; ისევე, როგორც ვინმე წესიერი კაცის შესახებ იტყვის: დატოვე იგი, რადგან სხვისი გახდა. ამრიგად აჩვენებს, რომ თვით ქვრივობაც უბრალოდ აირჩიეს, განსჯით კი არა. მაშასადამე, ქვრივიც თავის ქვრივობაში ქრისტესთან არის შეკრული; რადგან ამბობს: „მამა არს ობოლთა და მსაჯული ქურივთა“ (ფსალმ 67:6). იგი აჩვენებს, რომ ქვრივობასაც კი სწორად არ ირჩევენ, არამედ განცხრომას ეძლევიან; მაგრამ მიუხედავად ამისა, ქრისტე ითმენს. და სხვა ადგილასაც ამბობს: „მიგათხოვენ თქუენ ერთსა მამაკაცსა ქალწულად წმიდად წარდგინებად ქრისტესა“ (2 კორ 11:2). როცა მის სახელზე აღირიცხებიან, ამბობს, მაშინ „ქორწინების უნებნ. აქუს მათ საშჯელი, რამეთუ პირველი იგი სარწმუნოებაჲ შეურაცხ-ყვეს“ (1 ტიმ 5:11–12).

რწმენას აქ აღთქმას უწოდებს, ერთგულებას; თითქოს ამბობდეს: მოატყუეს იგი, აღთქმანი დაარღვიეს. „და ამას თანა უქმობასა ისწავებენ“ (1 ტიმ 5:13). მაშ, შრომას იგი მხოლოდ კაცებს კი არ უბრძანებს, არამედ ქალებსაც; რადგან უქმობამ ასწავლა ყოველი ბოროტება. ისინი, ამბობს, მხოლოდ ამ სასჯელს კი არ ექვემდებარებიან, არამედ სხვა ცოდვებსაც. თუ, მაშასადამე, ქალისთვის შეუფერებელია სახლებში სიარული, ბევრად უფრო მეტად შეუფერებელია ქალწულისთვის. და ამბობს: „არა ხოლო უქმობასა, არამედ სიჩქურესა და გამოწულილვასა და იტყჳედ უჯეროსა“ (1 ტიმ 5:13). „მნებავს უკუე ჭაბუკთა ქორწინებაჲ, შვილთა სხმაჲ, სახლისა პყრობაჲ“ (1 ტიმ 5:14). რა ხდება მაშინ, როცა ქმარზე ზრუნვაც განშორებულია და ღმერთზე ზრუნვაც აღარ აკავებს? ბუნებრივად ხდებიან უქმნი, ყბედნი და სხვის საქმეში ჩარეულნი. რადგან ვინც საკუთარ საქმეებზე არ ზრუნავს, უთუოდ სხვისაზე იზრუნებს; ისევე, როგორც ვინც საკუთარ საქმეებზე ზრუნავს, სხვისაზე სიტყვასაც არ ჩამოაგდებს და არავითარ საზრუნავს არ ექნება.

„იტყჳედ უჯეროსა“ (1 ტიმ 5:13). ქალისთვის ყველაზე მეტად შეუფერებელია სხვის საქმეებში ჩაძიება; და არა მხოლოდ ქალისთვის, არამედ კაცისთვისაც, რადგან ეს ურცხვობისა და კადნიერების უდიდესი ნიშანია. ამბობს: „მნებავს უკუე“ (1 ტიმ 5:14). რადგან მათ ეს სურთ, მეც მსურს, რომ ახალგაზრდა ქვრივები დაქორწინდნენ, შვილები შვან, სახლს განაგებდნენ და შინ იჯდნენ; რადგან ამის კეთება იმათ კეთებაზე ბევრად უკეთესია. მართალი იყო, ღვთის საქმეებზე ეზრუნათ, რწმენა დაეცვათ; მაგრამ რადგან ის არ ხდება, სჯობს ეს მოხდეს, ვიდრე ის; რადგან არც ღმერთი იქნება უარყოფილი და არც ისინი ისწავლიან ამას. რადგან იმგვარი ქვრივობიდან არაფერი სასიკეთო გამოვა; ამგვარი ქორწინებიდან კი მრავალი სიკეთე; აქედან მისი გაფანტული და მოდუნებული გონება შეძლებს შემობრუნებას. და რატომ, ამბობს, არ თქვა: რადგან ქვრივები დაეცნენ, საჭიროა, დიდი მზრუნველობით ისარგებლონ, რათა ის არ შეემთხვეთ, რაც ვთქვი, არამედ ქორწინება უბრძანა? რადგან ქორწინება აკრძალული არ არის, რადგან უსაფრთხოებაში აყენებს; ამიტომაც დასძენს: „არცა ერთისა მიზეზისა ცემად მჴდომსა ადგილად გინებისა“ (1 ტიმ 5:14), არც რაიმე საჭიდრისა. „რამეთუ აწვე ვინმე გარდაიქცეს შედგომად ეშმაკისა“ (1 ტიმ 5:15).

ამრიგად ასეთ ქვრივებს უკრძალავს არა იმიტომ, რომ არ სურდეს ახალგაზრდა ქვრივების არსებობა, არამედ იმიტომ, რომ არ სურს, ისინი მრუშნი იყვნენ, არ სურს, უქმნი და სხვის საქმეში ჩარეულნი იყვნენ, რომ უჯეროს ამბობდნენ, არ სურს, ეშმაკმა საბაბი მიიღოს; რადგან ასეთი რამ რომ არ ხდებოდეს, არ აუკრძალავდა. „უკუეთუ ვინმე მორწმუნე ესუას ქურივთა, იგი კმა-ეყავნ მათ და ნუ დაუმძიმებედ ეკლესიასა, რაჲთა სხუათა ქურივთა კმა-ეყოს“ (1 ტიმ 5:16). ხედავ, როგორ უწოდებს კვლავ ნამდვილად ქვრივებს იმ მარტოდ დარჩენილებს, რომელთაც ნუგეში არსაიდან აქვთ? რადგან ასე უკეთესი იყო. რადგან ორი უდიდესი რამ ხდებოდა: ისინიც კეთილის ქმნის საბაბს იღებდნენ, ესენიც კარგად იკვებებოდნენ, და ეკლესიაც არ მძიმდებოდა. კარგად დაუმატა: თუ ვინმე მორწმუნეა; რადგან ურწმუნოთაგან მორწმუნე ქალების გამოკვება არ იყო მართებული, რათა არ გამოჩენილიყვნენ, თითქოს მათგან ჰქონდათ საჭიროება. და ნახე, როგორ მანუგეშებლად ამბობს: არ უთქვამს, რაიმე ფუფუნება მისცესო, არამედ: საკმარისი დახმარება აღმოუჩინოსო. რათა, ამბობს, „ეკლესიასა, რაჲთა სხუათა ქურივთა კმა-ეყოს“ (1 ტიმ 5:16). მაშ, ამ შეწევნის საზღაურსაც ეს მომვლელი იღებს; რადგან ვინც ამ ქვრივს ეხმარება, მხოლოდ მას კი არ ეხმარება, არამედ იმათაც, რადგან მათ საშუალებას აძლევს, უფრო თავისუფლად იკვებებოდნენ.

როცა ამბობს: „მნებავს უკუე ჭაბუკთა“ (1 ტიმ 5:14), რას გულისხმობს? განცხრომას? ან თავაშვებულობას? არაფერი ამის მსგავსი, არამედ: „ქორწინებაჲ, შვილთა სხმაჲ, სახლისა პყრობაჲ“ (1 ტიმ 5:14). რათა არ იფიქრო, თითქოს იგი მათ განცხრომისკენ აქეზებს, დასძინა: „არცა ერთისა მიზეზისა ცემად მჴდომსა ადგილად გინებისა“ (1 ტიმ 5:14). რადგან მათ ცხოვრებისეულზე მაღლა ყოფნა მართებდათ; მაგრამ რადგან მასზე დაბლა დაეშვნენ, მაინც ამათში იდგნენ მტკიცედ.

2.

„რომელნი კეთილად ძღოდიან ხუცესნი, ორის ნაწილის პატივის ღირს იყვნედ, უფროჲს ხოლო რომელნი შურებოდიან სიტყჳთა და მოძღურებითა“ (1 ტიმ 5:17). „რამეთუ იტყჳს წიგნი: ჴარსა მეკალოესა არა დაუკრა პირი; და: ღირს არს მუშაკი სასყიდლისა თჳსისა“ (1 ტიმ 5:18). პატივს აქ მზრუნველობას უწოდებს, აუცილებელთა მიწოდებას. რადგან შემდგომ მოყვანილი სიტყვები: „ჴარსა მეკალოესა არა დაუკრა პირი“ და „ღირს არს მუშაკი სასყიდლისა თჳსისა“ (1 ტიმ 5:18), სწორედ ამას ცხადყოფს. ამიტომ, როცა ამბობს: „ქურივთა პატივ-ეც, ჭეშმარიტად ქურივთა“ (1 ტიმ 5:3) და „რაჲთა სხუათა ქურივთა კმა-ეყოს“ (1 ტიმ 5:16), აუცილებელი საზრდოს შესახებ ამბობს; და კვლავ: „ქურივთა პატივ-ეც, ჭეშმარიტად ქურივთა“ (1 ტიმ 5:3), ესე იგი, სიღარიბეში მყოფთა შესახებ, რადგან რამდენადაც ვინმე სიღარიბეშია, იმდენად უფრო არის ქვრივი. იგი სჯულის სიტყვასაც დებს და ქრისტეს სიტყვასაც, ორივეს თანხმობაში მყოფს.

სჯული ამბობს: „ჴარსა მეკალოესა პირსა ნუ დაუკრავ“ (მეორ 25:4). ხედავ, როგორ სურს, რომ მოძღვარი დაშვრებოდეს? რადგან არ არსებობს, არ არსებობს სხვა ისეთი შრომა, როგორიც მისი შრომაა. მაგრამ ის სჯულისაა; ხოლო ქრისტეს სიტყვას როგორღა დებს? რადგან ამბობს: „ღირს არს მუშაკი სასყიდლისა თჳსისა“ (ლუკ 10:7). ამიტომ მხოლოდ საზღაურს კი ნუ მივაპყრობთ ყურადღებას, არამედ იმასაც, როგორ ბრძანა; რადგან ამბობს: „რამეთუ ღირს არს მუშაკი სასყიდლისა თჳსისა“ (მათ 10:10). ამიტომ, თუ ვინმე ნებივრობს და მოდუნებულია, ღირსი არ არის; თუ იგი მეკალოე ხარი არ არის, რომელიც პაპანაქებასა და ეკლებშიც უძლებს უღელს და ზიდავს, და მანამდე არ განდგება, სანამ ნაყოფს ბეღლებში არ შეიტანს, ღირსი არ არის. მაშ, აუცილებელთა მიწოდება მოძღვრებს უხვად უნდა მიედინებოდეს, რათა არ დაიქანცონ და არ დაუძლურდნენ, და მცირე საქმეებით დაკავებულებმა დიდ საქმეებს არ მოაკლდნენ; რათა სულიერს აკეთებდნენ და ცხოვრებისეულთაგან არაფერს აქცევდნენ ყურადღებას.

ასეთნი იყვნენ ლევიტელნი; მათ ცხოვრებისეულთაგან არაფერი ადარდებდათ, რადგან ერისკაცები ზრუნავდნენ მათზე, და შემოსავლის საქმეები სჯულით იყო დადგენილი, როგორიცაა მეათედები, ოქროსაგან შემოსული, პირველნაყოფები, აღთქმანი და მრავალი სხვა. მაგრამ მათთვის ამას სამართლიანად ადგენდა სჯულად, რადგან ახლანდელს ეძიებდნენ; მე კი მეტს არაფერს ვამბობ იმის გარდა, რომ წინამდგომთ საზრდელი და სამოსი უნდა ჰქონდეთ, რათა ამათკენ არ იქნენ მიზიდულნი. მაგრამ რას ნიშნავს „ორმაგი პატივი“? იმ პატივზე ორმაგს, რომელიც ქვრივთა მიმართ არის, ან დიაკონთა მიმართ არსებულზე ორმაგს, ან უბრალოდ ორმაგ, ანუ დიდ პატივს ამბობს. ამიტომ მხოლოდ იმას ნუ შევხედავთ, რომ ისინი ორმაგი პატივის ღირსად შერაცხა, არამედ იმასაც, რომ დაურთო: კეთილად წინამდგომნი. და რას ნიშნავს კეთილად წინამდგომნი? მოვისმინოთ ქრისტე, რომელიც ამბობს: „მე ვარ მწყემსი კეთილი: მწყემსმან კეთილმან სული თჳსი დადვის ცხოვართათჳს“ (იოან 10:11). მაშ, ეს არის კეთილად წინდგომა: არაფერს დაიშურებდე მათზე მზრუნველობისათვის. ამბობს: „უფროჲს ხოლო რომელნი შურებოდიან სიტყჳთა და მოძღურებითა“ (1 ტიმ 5:17).

სად არიან ახლა ისინი, ვინც ამბობს, რომ სიტყვა და სწავლება საჭირო არ არის? მაშინ, როცა ტიმოთესაც ამდენს შეაგონებს და ამბობს: „ამას იწურთიდ და ამას შინა იყავ“ (1 ტიმ 4:15); და კვლავ: „ეკრძალე საკითხავსა, ნუგეშინის-ცემასა“ (1 ტიმ 4:13); რადგან „ამას რაჲ ჰყოფდე, თავიცა შენი აცხოვნო და მორჩილნიცა შენნი“ (1 ტიმ 4:16). და მას სურს, რომ ისინი ყველა სხვაზე მეტად პატივცემულნი იყვნენ; მიზეზსაც ასახელებს, რადგან ამბობს, რომ დიდ შრომას ითმენენ. სამართლიანად. რადგან, როცა ერთი არც მღვიძარებს, არც ზრუნავს, არამედ უბრალოდ უშიშრად და უზრუნველად ზის კრებულში, ხოლო მეორე ზრუნვითა და წვრთნით თავს იწვალებს, და განსაკუთრებით მაშინ, როცა გარეგან სიტყვებში გამოუცდელია, როგორ არ უნდა მიიღოს მან განსაკუთრებული პატივი და ყველა სხვაზე უწინ, როცა ამდენ შრომაში თავის თავს აგდებს? რადგან იგი უთვალავი ენის წინაშე არის პასუხისგებელი: ერთმა გაკიცხა, მეორემ შეაქო, სხვამ დასცინა, სხვამ მეხსიერებასა და წყობას შეუტია; და დიდი ძალა სჭირდება, რომ ეს იტვირთოს. რადგან ეს დიდია, დიდია ეკლესიის აღშენებისათვის, და დიდად უწყობს ხელს, როცა წინამდგომნი სწავლების უნარის მქონენი არიან; ხოლო თუ ეს არ არის, ეკლესიებში ბევრი რამ იღუპება. ამიტომაც, სხვებთან ერთად, სტუმართმოყვარესთან, შემწყნარებელთან და ბრალდებისთვის მიუწვდომელთან ერთად, ამასაც ჩამოთვლის და ამბობს: „სწავლულ“ (1 ტიმ 3:2).

სხვაგვარად რატომღა ეწოდება მოძღვარი? დიახ, ამბობს იგი, რათა ცხოვრებით ასწავლიდეს სათნოებრივ სიბრძნეს. მაშასადამე, ეს ზედმეტია და წინსვლისათვის სიტყვებიდან მომდინარე სწავლება საჭირო არ არის. მაშ, პავლე როგორღა ამბობს: „უფროჲს ხოლო რომელნი შურებოდიან სიტყჳთა და მოძღურებითა“ (1 ტიმ 5:17)? რადგან, როცა საუბარი დოგმატებს ეხება, აქ რომელ ცხოვრებას აქვს ძალა? მაგრამ რომელ სიტყვას გულისხმობს? არა მაღალფარდოვანს, არც გარეგანი სიტურფის მქონეს, არამედ იმას, რომელსაც სულის დიდი ძალა აქვს შეძენილი, რომელიც სავსეა გონიერებითა და გულისხმისყოფით. ამრიგად, მას რიტორიკული აგებულება და გამოთქმა კი არ სჭირდება, არამედ აზრები; არც სიტყვათა შეკვრა, არამედ გონება.

„ხუცისათჳს შესმენასა ნუ თავს-იდებ, გარნა ორითა და სამითა მოწამითა“ (1 ტიმ 5:19). განა უმცროსის წინააღმდეგ ბრალდება მოწმეების გარეშე უნდა მიიღო? ან საერთოდ ვინმეს წინააღმდეგ განა ყოველთვის სიზუსტით არ უნდა აღესრულებოდეს განკითხვა? მაშ, რას ნიშნავს ის, რასაც ამბობს? სხვათა შემთხვევაშიც არა, ამბობს იგი, განსაკუთრებით კი მოხუცის წინააღმდეგ. რადგან აქ ხუცესობაში ხარისხს კი არ გულისხმობს, არამედ ასაკს, ვინაიდან ახალგაზრდები უფრო ადვილად სცოდავენ, ვიდრე მოხუცნი. აქედან ცხადია, რომ ტიმოთეს უკვე ეკლესია ჰქონდა მინდობილი, ან აზიის მთელი მხარეც კი; ამიტომაც ელაპარაკება მას ხუცესთა შესახებ.

„და რომელნი-იგი ცოდვიდენ, წინაშე ყოველთაჲსა ამხილე, რაჲთა სხუათა მათ ეშინოდის“ (1 ტიმ 5:20). ესე იგი, სწრაფად ნუ მოკვეთ, არამედ დიდი სიზუსტით გამოიძიე ყოველივე; ხოლო როცა ცხადად შეიტყობ, მკაცრად მიუდექი, რათა სხვებიც გონს მოეგონ. რადგან, როგორც უბრალოდ განკითხვა მავნებელია, ასევე აშკარა ცოდვებზე არ მისვლა იმას ნიშნავს, რომ სხვებსაც გზა მისცე იგივე აკეთონ და გაბედონ. ხოლო „ამხილე“ თქვა, რითაც ცხადყოფს, რომ არა უბრალოდ, არამედ მკაცრობით; რადგან ასე სხვებსაც ექნებათ შიში. მაშ, როგორ ამბობს ქრისტე: „უკუეთუ შეგცოდოს შენ ძმამან შენმან, მივედ და ამხილე მას, რაჟამს შენ და იგი ხოლო იყვნეთ მარტონი“ (მათ 18:15)? ოღონდ მასაც ნებას აძლევს, ეკლესიაში იქნეს მხილებული.

3.

მაშ, რა? განა უფრო მეტად საცდურად არ ექცევა ის, რომ კაცი „წინაშე ყოველთაჲსა" (1 ტიმ 5:20) იმხილოს? როგორ? როცა ცოდვა იციან, სასჯელი კი აღარ იციან, მაშინ უფრო მეტად ვარდებიან საცდურში. როგორც მაშინ, როცა შემცოდენი დაუსჯელნი რჩებიან, მრავალია დამნაშავე, ასევე, როცა ისინი ისჯებიან, მრავალია სწორად მოქმედი. ასე მოიქცა ღმერთიც: ფარაონი ყველას წინაშე გამოიყვანა და დასაჯა, ასევე ნაბუქოდონოსორიც; ქალაქების შემთხვევაშიც და ცალკეული ადამიანების შემთხვევაშიც ვხედავთ ბევრს, ვისაც სასჯელი მიუღია. ამიტომ მას სურს, რომ ყველამ ეპისკოპოსისაგან შიში ჰქონდეს, და ეპისკოპოსს ყველას ზედამდგომელად ადგენს.

რადგან ბევრი რამ ეჭვის საფუძველზე განისჯება, საჭიროა, ამბობს, იყვნენ მოწმედ მდგომნი და მისი მხილების შემძლებელნი, ძველი რჯულის თანახმად. რადგან „ორითა და სამითა მოწამითა დაემტკიცების ყოველივე სიტყუაჲ" (მეორ 19:15). ამბობს: „ხუცისათჳს შესმენასა ნუ თავს-იდებ" (1 ტიმ 5:19). არ უთქვამს: ნუ განიკითხავო, არამედ: არც ბრალდება მიიღო და საერთოდაც ნუ შეიტან საქმეს სამსჯავროში. მაშ, რა, თუ ორნიც იტყუებიან? ეს იშვიათად ხდება; ხოლო გამოკითხვისას ამის გარკვევაც შეიძლება. ცოდვათა საქმეებში, რადგან ისინი ფარულად და დაფარულად ხდება, დიდი საქმეა ორი მოწმის ყოლაც; ასე რომ, ეს დიდი გამოცდის ნიშანია. მაშ, რა ვქნათ, თუ ცოდვები აღიარებულია, მოწმეები კი არ ჰყავს, არამედ მხოლოდ ბოროტი ეჭვია? ზემოთ ვთქვი, ამბობს: საჭიროა, რომ მას „წამებაჲცა კეთილი აქუნდეს გარეშეთგან" (1 ტიმ 3:7).

ამიტომ შიშით გვიყვარდეს ღმერთი, რადგან „მართალსა შჯულ არა უც" (1 ტიმ 1:9); ხოლო მრავალნი, რომლებიც სათნოებას იძულებით მისდევენ და არა საკუთარი ნებით, შიშისაგან დიდ ნაყოფს იღებენ, როცა ხშირად თავიანთ გულისთქმებს მოიკვეთენ. ამიტომ გეენიის შესახებ ვისმენდეთ, რათა ამ მუქარისა და ამ შიშისაგან დიდი რამ ვიმკოთ. რადგან მას, ვინც ცოდვილთა მასში ჩაგდებას აპირებს, ეს მუქარა წინასწარ რომ არ ეთქვა, ბევრი ჩავარდებოდა მასში. რადგან თუ ახლა, როცა შიში ჩვენს სულებს არყევს, მაინც არიან ისეთები, რომლებიც ასე ადვილად სცოდავენ, თითქოს იგი საერთოდაც არ არსებობდეს, მაშინ, ეს რომ არც თქმულიყო და არც დამუქრებულიყო, რა საშინელებას არ ჩავიდენდით? ასე რომ, როგორც მუდამ ვამბობ, გეენია ღმერთის მზრუნველობას სასუფეველზე ნაკლებად როდი აჩვენებს. რადგან გეენია სასუფეველს თანაშეეწევა და ადამიანებს შიშით სასუფევლისკენ უბიძგებს. ნუ ვიფიქრებთ, მაშასადამე, რომ ეს სიმკაცრისა და სისასტიკის საქმეა, არამედ წყალობისა, დიდი კაცთმოყვარეობისა, მზრუნველობისა და ჩვენდამი სიყვარულისა. იონას შემთხვევაში დაქცევით რომ არ დამუქრებულიყო, დაქცევა არ შეჩერდებოდა; რომ არ ეთქვა: „ნინევი დაიქცეს" (იონ 3:4), ნინევი არ დადგებოდა; გეენია რომ არ დამუქრებულიყო, ყველანი გეენიაში ჩავვარდებოდით; ცეცხლი რომ არ დამუქრებულიყო, ვერავინ გაექცეოდა ცეცხლს. ის იმის საპირისპიროს ამბობს, რისი გაკეთებაც სურს, რათა გააკეთოს ის, რაც სურს. ის ამბობს: „არა მნებავს მე სიკუდილი უთნოჲსაჲ" (ეზეკ 33:11), და მაინც სიკვდილს ახსენებს, რათა სიკვდილში არ ჩააგდოს; ეს მხოლოდ სიტყვით არ უთქვამს, საქმითაც აჩვენებს, რათა გავექცეთ.

ხოლო რათა ვინმემ არ იფიქროს, რომ ეს მხოლოდ მუქარაა და სინამდვილეშიც არსებობს, აქ მომხდარი ამბებით ეს ნათელი გახადა. ან განა არ გგონია, რომ წარღვნა გეენიის სიმბოლოა, სრული დაღუპვისა და ცეცხლის წვიმისა? რადგან ამბობს: როგორც ნოეს დღეებში „იქორწინებდეს და განჰქორწინებდეს" (მათ 24:38), ასევეა ახლაც. მაშინ დიდი ხნით ადრე თქვა წინასწარ, ახლაც კი ოთხასი ან მეტი წლით ადრე წინასწარ ამბობს, მაგრამ ყურადღების მიმქცევი არავინაა; ყველანი ამ საქმეს ზღაპრად მიიჩნევენ, ყველანი სიცილად, არავის აქვს შიში, არავინ ტირის, არავინ იცემს მკერდს. ცეცხლის მდინარე დუღს, ალი ინთება, ჩვენ კი ვიცინით, ნებივრობაში ვართ და უშიშრად ვცოდავთ. არავის მოსდის გონებაში ოდესმე ის დღე, არავინ იაზრებს, რომ აწმყო წარმავალია, რომ ეს ყოველივე დროებითია, თუმცა თავად მოვლენები ყოველდღე ღაღადებენ და ხმას გამოსცემენ. უდროო სიკვდილები, მოვლენათა ცვლილებები, რომლებიც ჩვენს სიცოცხლეშივე ხდება, ვერ გვასწავლიან, და ვერც ავადმყოფობანი და სხვა სნეულებები. ცვლილებებს მხოლოდ ჩვენს სხეულებში კი არ დაინახავდა კაცი, არამედ თვით სტიქიონებშიც; ასაკებშიც ყოველდღე სიკვდილზე ვსწავლობთ, და ყოველივეში, მოვლენათა მეშვეობით, ყველგან არამდგრადობა აღიბეჭდება. არასოდეს დარჩენილა ზამთარი, არასოდეს ზაფხული, არც გაზაფხული და არც შემოდგომა; ყოველივე გარბის, მიფრინავს და მიედინება.

მაგრამ რა გინდა, რომ ვთქვა: ყვავილები, ღირსებანი, მეფენი, რომლებიც დღეს არიან და ხვალ აღარ იქნებიან? ან მდიდარნი? ან ბრწყინვალე ნაგებობანი? ან ღამე და დღე? ან მზე? ან მთვარე? განა ისიც არ იკლებს? და თვით მზეც ხომ ხშირად არ განიცდის დაბნელებას, არ ბნელდება, ღრუბელი არ ფარავს მას? ხილულთაგან რამე მარად რჩება? არაფერი, გარდა მხოლოდ სულისა, რომელიც ჩვენშია; და სწორედ მას უგულებელვყოფთ.

ცვალებადებზე, თითქოს ისინი რჩებოდნენ, დიდ ზრუნვას ვიჩენთ; ხოლო იმას, რაც რჩება, თითქოს მუდამ წარმავალი იყოს, არავითარ ანგარიშს არ ვუწევთ. ვიღაცა დიდ ძალას ფლობს? მაგრამ ხვალამდე; ამის შემდეგ კი დაიღუპება; ეს ნათელია მათგან, ვისაც მასზე მეტი ძალა ჰქონდა და ახლა არსად ჩანს. ცხოვრება ერთგვარი სცენაა და სიზმარი. რადგან როგორც სცენაზე, როცა კარავი აიღება, მრავალფეროვანი მორთულობანი იშლება, და ყველა სიზმარი, სხივის გამოჩენისას, მიფრინავს, ასევე ახლაც, როცა აღსასრული დადგება, საერთო აღსასრულიც და თითოეული ადამიანისაც, ყოველივე იშლება და ქრება. ხე, რომელიც დარგე, რჩება, სახლიც, რომელსაც აშენებ, ასევე რჩება; ხოლო ხელოსანი და მიწათმოქმედი მიჰყავთ და იხრწნებიან. და ეს რომ ხდება, მაინც არ ვრცხვენით, არამედ როგორც უკვდავნი, ყოველივე ამას ვაწყობთ, ნებივრობითა და ფლანგვით.

4.

მოისმინე, რას ამბობს სოლომონი, რომელმაც საქმით გამოსცადა აწინდელი ქვეყნიური საქმენი: „განვადიდენ საქმენი ჩემნი; ვიშენე მე სახლებ, დავჰნერგენ მე სავენაჴენი" (ეკლ 2:4), „ვიქმენ მე მტილები და სამოთხეები და დავნერგენ ხენი მას შინა, ყოველი ნაყოფიერნი" (ეკლ 2:5), „და ვიქმენ მე ავაზანნი და საბანელნი წყალთანი რწყვად მათგან მაღნარნი მცენარეთანი" (ეკლ 2:6), „მოვიგე მონები და მჴევლები, და სახლისა ნაშობნი მესხნეს მე, დამონაგებნი ველთანი და მროწეულთაჲ ფრიადი იყო ჩემი უფროს ყოველთა, რაოდენი იყვნეს უწინარეს ჩემსა იერუსალიმს" (ეკლ 2:7), „შევკრიბე მე ოქროცა და ვეცხლიცა უფროს მეფეთა და სოფელთა, და ვყვენ ჩემდა შემასხმელნი მამანი და დედანი საშუებელად ძეთა თანა კაცთასა, და ვყვენ ჩემდა მწდენი მამანი და დედანი" (ეკლ 2:8)¹. რამეთუ არავინ ყოფილა ასე ფუფუნებაში მცხოვრები, არავინ — ასე დიდებული, არავინ — ასე ბრძენი, არავინ — ასე მმართველი, არავინ — ისე, რომ ყველაფერი თავისი სურვილისამებრ წარმატებით განხორციელებული ეხილა. მაშ, რა? არაფერი ისარგებლა მათგან; არამედ რას ამბობს ამ ყველაფრის შემდეგ? „ამაოება ამაოთა, — თქუა ეკლესიასტე, — ამაოება ამაოთა, ყოველივე ამაო" (ეკლ 1:2) — და არა უბრალოდ ამაოება, არამედ მეტისმეტად. ვერწმუნოთ მას, გევედრებით, ვინც გამოცდილებით მოვიდა; ვერწმუნოთ მას და მოვეჭიდოთ ისეთ საქმეებს, სადაც აღარ არის ამაოება, სადაც ჭეშმარიტებაა, სადაც ყველაფერი მტკიცე და დამყარებულია, სადაც ყველაფერი კლდეზეა აშენებული, სადაც სიბერე არ არის, არც გადასვლა, სადაც ყველაფერი ყვავის, სადაც ყველაფერი აყვავებაშია, სადაც არაფერი ძველდება, არც ბერდება, არც გაქრობის პირას არის. ვისურვოთ, გევედრებით, ჭეშმარიტად ღმერთი, არა გეჰენის შიშით, არამედ სასუფევლის სურვილით.

რამეთუ რა, მითხარი, შეედრება ქრისტეს ხილვას? არაფერი არსებობს ასეთი. ან რა შეედრება იმ კეთილთა ტკბობას? არც არაფერი — და სამართლიანად. „არამედ ვითარცა წერილ-არს: რომელი თუალმან არა იხილა, და ყურსა არა ესმა, და გულსა კაცისასა არა მოუჴდა, რომელი განუმზადა ღმერთმან მოყუარეთა თჳსთა." (1 კორ 2:9) ვეცადოთ მათ მიღწევას და არაფრად შევრაცხოთ ესენი. განა ათასჯერ არ ვაბრალებთ მათ, რომ ადამიანური ცხოვრება არაფერია? რად ესწრაფვი უსაგნოს? რად იღებ თავზე გარჯას უსაგნოს გამო? მაგრამ ხედავ ბრწყინვალე ნაშენებს და მათი ხილვა გატყუებს?

არამედ მაშინვე იხილე ცა, აღიხილე ქვებიდან და სვეტებიდან იმ მშვენიერებისკენ და დაინახავ, რომ ეს ჭიანჭველებისა და კოღოების საქმეებია. დააფიქრდი ხილულზე; ამაღლდი ზეცაში არსებულისკენ; იქიდან გადახედე ბრწყინვალე ნაშენებს და დაინახავ, რომ არაფერია — არამედ მხოლოდ პატარა ბავშვების სათამაშოებია. ხომ გინახავს, როგორ უფრო თხელი, როგორ უფრო მსუბუქი, როგორ უფრო სუფთა და გამჭვირვალე ხდება ჰაერი, რაც უფრო მაღლა ადიხარ? იქ მათ, რომლებიც მოწყალებას მოქმედებენ, სახლები და კარვები აქვთ. ეს ნაშენები აღდგომის დროს იშლება; უფრო სწორად კი, აღდგომამდეც დრო მოსულა და გაუნადგურებია, გაუქრობია და დაუშლია. და დროზე ადრეც კი, ხშირად, თვით აყვავებისა და სიმწიფის ჟამში, ან მიწისძვრას ჩამოუნგრევია, ან ცეცხლს ყველაფერი მოუსპია და მოუოხრია. რამეთუ არა მხოლოდ ადამიანთა ასაკში, არამედ ნაშენებშიც არის უდროო სიკვდილი; ხშირად დროისგან დაძველებულნი — როცა მიწა შეირყა — შეურყევლად დარჩნენ; ხოლო ბრწყინვალენი, მტკიცედ დადგმულნი და ახლადაშენებულნი მხოლოდ ერთი ქუხილისგან შეირყნენ და დაიღუპნენ; და ეს, ვფიქრობ, ღმრთის განგებითაა, რათა ნაშენებზე დიდად არ ვიქადოდეთ.

გინდა სხვაგვარადაც არ დამწუხრდე? — საზოგადოებრივ ნაშენებთან მიდი, რომელშიც შენც თანაბრად მონაწილეობ. რამეთუ არ არის, არა არსებობს ისეთი სახლი — თუნდაც უაღრესად ბრწყინვალე იყოს — რომელიც საზოგადოებრივ ნაშენებზე უფრო ბრწყინვალე იქნებოდეს. დაჰყავი იქ, რამდენ ხანსაც გინდა; ისინი შენია, შენია სხვებთან ერთად; საერთოა და არა — საკუთარი. მაგრამ ეს არ ახარებს, ამბობს ვინმე. არ ახარებს — ჯერ ერთი, ჩვევის გამო, მეორე კი — სიხარბის გამო. მაშასადამე, სასიამოვნო — სიხარბეა, და არა — მშვენიერება; მაშასადამე, სიამოვნება სიხარბეა და სურვილი, რომ ყველას კუთვნილი ყველაფერი საკუთრად მიითვისოს. როდემდე ვიქნებით ამათ მიჯაჭვული? როდემდე ვართ მიწაზე მიწებებული და, ვითარცა მატლები, ტალახში ვგორაობთ?

სხეული მოგვცა ღმერთმა მიწიდან, რათა ისიც ცაში ავიყვანოთ, და არა იმისთვის, რომ მისი მეშვეობით სულიც მიწაზე ჩამოვქაჩოთ; მიწიერია, მაგრამ, თუ მსურს, ციური ხდება. იხილე, რა დიდი პატივით დაგვაპატივა, ასეთი საქმე რომ მოგვანდო. „მე შევქმენი, — ამბობს, — მიწა და ცა; გაძლევ შენც შემოქმედებას — შენ გახადე მიწა ცა, რამეთუ შეგიძლია". „ის, ვინც ყოველივეს ქმნის და გარდაქმნის" — ღმერთის შესახებ არის ნათქვამი. მაგრამ ეს ხელმწიფებაც ადამიანებს მიჰმადლა; ისევე, როგორც ნაზად მოყვარულ მამას, რომელიც ხატავს, არ სურს მხოლოდ თავად იცოდეს, არამედ შვილიც იმავე ცოდნაში შეიყვანოს. „მე შევქმენი, — ამბობს, — მშვენიერი სხეული; გაძლევ შენ უკეთესის შემოქმედებას — შენ გახადე სული მშვენიერი". „მე ვთქვი, რომ გამოიღოს მიწამ მცენარე ბალახისა და ყოველი ხე ნაყოფიერი; შენც თქვი, გამოიღოს ამ მიწამ თავისი ნაყოფი — და გამოვა ის, რის ამოქმედებაც გსურს". „ვქმნი ცისკარს და ნისლს, ვამტკიცებ ქუხილს და ვქმნი სულს" (ამოს 4:13)² — „ვეშაპი ესე, რომელ დაჰბადე სამღერელად მისა" (ფსალმ 103:26), ანუ — ეშმაკი. „შენთვისაც არ დამიშურებია ეს ხელმწიფება; შენც დასცინე, თუ გნებავს, რამეთუ შეგიძლია ისე შეჰკრა იგი, როგორც ბეღურა". „„მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა" (მათ 5:45); — მიბაძე შენც, გაუნაწილე შენი — კეთილთაც და ბოროტთაც".

„შეურაცხყოფილი ვითმენ და კეთილს ვუყოფ შემურაცხმყოფელთ; მიბაძე შენც, რამეთუ შეგიძლია". „კარგს ვაკეთებ — არა — საპასუხოდ; მიბაძე შენც და ნუ აკეთებ კარგს — არც საპასუხოდ, არც სანაცვლოდ". „მე ავანთე მნათობნი ცაზე; აანთე შენც მათზე უფრო ბრწყინვალენი, რამეთუ შეგიძლია; გააცისკროვნე ცდომილებაში მყოფნი, — რამეთუ უფრო დიდი კეთილ-ქმნაა ჩემი შეცნობა, ვიდრე — მზის ხილვა". „ადამიანს ვერ გააჩენ, მაგრამ შეგიძლია მართალი გახადო და ღმერთისთვის სათნო". „მე ვქმენი არსი — შენ მოაკაზმე თავისუფალი ნება". „იხილე, როგორ მიყვარხარ — და უფრო დიდ საქმეებშიც კი მოგეცი ძალა". იხილეთ, საყვარელნო, როგორი პატივი გვერგო; და, აი, ზოგიერთი უგუნური და უმადური ამბობს: „რად ვართ თავისუფალი ნების ბატონნი?"

ეს ყველაფერი, რაც გავიარეთ, რაშიც ღმერთს შეგვიძლია მივბაძოთ, — ეს თავისუფალი ნება რომ არ ყოფილიყო, ჩვენ მისი მიბაძვა არ შეგვეძლებოდა. „მე ვმბრძანებლობ ანგელოზებზე, — ამბობს, — და შენც — პირველნაყოფის მიერ". „მე სამეფო ტახტზე ვზივარ; და შენც ერთად ზიხარ — პირველნაყოფის მიერ; „და თანა-აღმადგინნა და თანა-დამსხნა ზეცათა შინა ქრისტე იესუჲს მიერ" (ეფეს 2:6) — ამბობს". „გცემენ თაყვანს ქერუბიმნი და სერაფიმნი, ყოველი ანგელოზებრივი ძალა — მთავრობანი, ხელმწიფებანი, ტახტნი, ბატონობანი — პირველნაყოფის მიერ". ნუ აბრალებ სხეულს, რომელიც ასეთ პატივს ზიარდება, რომელსაც უხორცო ძალნიც კი ეთრთოლებიან.

მაგრამ რა ვთქვა? „არა მხოლოდ ამათ მიერ ვაცხადებ სიყვარულს, არამედ — იმათ მიერაც, რაც გადავიტანე". „შენთვის შემაფურთხეს, ცემა მომაყენეს, დიდება დავაცარიელე, მამა დავტოვე და შენთან მოვედი — შენთან, რომელსაც ვძულდი, შენთან, რომელიც პირს მაქცევდი და ჩემი სახელის სმენაც არ გნებავდა; გედევნე და გამოგეკიდე, რათა შენ შეგპყრო; შეგიერთე და ჩემს თავთან შეგაერთე; „მჭამე, — ვთქვი, — მსვი"³". „და ზევით გფლობ, და ქვევით — გერთვი". „არ გეყოფა, რომ შენს პირველნაყოფს ზეცაში ვიპყრობ?" „ეს არ უნუგეშებს ნატვრას?" „და ქვევითაც კვლავ ჩამოვედი — უბრალოდ კი არ გერევი, არამედ გერთვი, ვიჭმევი, წვრილ-წვრილად ვმცირდები, რათა დიდი შეერთება მოხდეს, შერევა და ერთობა". „რამეთუ შერთული ნივთები საკუთარ საზღვრებში დგანან; მე კი შენთან შევიქსოვები". „აღარ მსურს, რომ რაიმე იყოს შუა — მინდა, რომ ერთი იყოს — ორივე".

ამრიგად, რაკი ეს ვიცით და მისი დიდი ზრუნვაც ჩვენდამი, ყოველივე ის ვაკეთოთ, რაც მისი დიდი ნიჭების უღირსებად არ წარმოგვაჩენს.⁴

ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.

სათარგმნო შენიშვნები

1. ეკლ 2:4–8 — ოქროპირი ერთად ციტირებს რამდენიმე ლექსს ეკლესიასტეს მე-2 თავიდან. ცალ-ცალკე ძველი ქართული კორპუსის ვერსიით აღნიშნული ლექსები სრულად მოყვანილია, თითოეული ზუსტი ცნობით. ძველ ქართულში ვენახების ხსენება 2:4-შია, ხოლო „მტილები და სამოთხეები" — 2:5-ში. ↩
2. ამოს 4:13 — ოქროპირი ლექსის მცირე ფრაგმენტს განსხვავებული რიგითა და უფრო კომპაქტური ფორმით მოჰყავს; ამიტომ ეს ნაწილი პერიფრაზულად არის გადმოცემული და არა სიტყვასიტყვით ძველი ქართული კორპუსიდან. ↩
3. ეს არის ოქროპირის მკვეთრი ალუზია იოანე 6:53–56-ზე, სადაც ძველი ქართული კორპუსი ხორცისა და სისხლის ჭამასა და სმას ასახელებს. აქ ფორმა მოკლე ბრძანებად დგას, ამიტომ ქართულშიც მოკლე სახითაა გადმოცემული და არა გრძელი ბიბლიური ციტატით. ↩
4. ბოლო ბერძნული წინადადება პირდაპირ გადადის სტანდარტულ დოქსოლოგიაში. დოქსოლოგიას მთავარი ჩარჩო თარგმნის, ამიტომ აქ ქართული ტექსტი მთავრდება შინაარსობრივ ნაწილზე — „...მისი დიდი ნიჭების უღირსებად არ წარმოგვაჩენს". ↩