📋 სარჩევი
„მე ვარ, რომელმან შევმზადე ნათელი და ვქმენ ბნელი. მე ვარ, რომელი ვიქმ მშჳდობასა და აღვაგებ ბოროტთა. მე ვარ უფალი ღმერთი, მოქმედი ამათ ყოველთა“ ().
1.
მართალია, ნათქვამი ცოტაა, მაგრამ წყარო თაფლზე ტკბილია, ისეთი თაფლისა, რომელიც გაძღომას არ იწვევს. ეს გრძნობადი თაფლი ენაზე ამთავრებს სიამოვნებას და ხრწნილებაში გადადის; ხოლო სწავლების თაფლი სინდისში ინახება, მუდმივ სიხარულს გვანიჭებს და უხრწნელობისკენ გვიძღვის. ერთი ბალახებისგან შედგება, მეორე კი საღმრთო წერილებიდან იქსოვება. დღეს მან, ვინც კეთილად ილაპარაკა, ამ სწავლების თაფლით აგავსოთ; მან მორჩილების ჯილდო მოიპოვა, სიყვარულის ძალა აჩვენა და რწმენის კეთილშობილება გამოაჩინა. მაშ, მოდი, ჩვენც კვლავ დიდი გულმოდგინებით დაგიდგათ ჩვეული ტრაპეზი; რადგან ძლიერ გვიხარია, რომ მაშინ, როცა ბრწყინვალე დოღი იმართება, აქ ამდენი ხალხი მოვიდა და იქაური დროსტარება არაფრად ჩააგდო. ამიტომ ჩვენც დიდი სიუხვით დავდგათ სასმისი, სასმისი, რომელიც სიმთვრალეს კი არ აჩენს, არამედ თავშეკავებას აყალიბებს. ასეთია წერილთა ღვინო, ასეთია ამ ტრაპეზის სანოვაგე: ხორცს არ ასუქებს. ამას კი იმიტომ არ ვამბობთ, თითქოს ხორცის ბუნებას შეურაცხვყოფდეთ, არამედ იმიტომ, რომ სულის კეთილშობილებას ვანიჭებთ უპირატესობას; არც ხმარებას განვაგდებთ, არამედ ზომაგადასულობას ვსჯით. რადგან თუნდაც სიბრძნისმოყვარეობას მივდევდეთ, ისე უნდა მივდიოთ, რომ მწვალებელთა ბაგეებს საბაბი არ მივცეთ. რადგან ეს სხეული სულზე დაბალია, მაგრამ სულის მოწინააღმდეგე არ არის; იგი თავისთავად უბრალო იარაღია და სულის სურვილებს ემსახურება.
ყოველხელოვანმა ღმერთმა ეს ყოველივე ერთი, ორი ან სამი არსებისგან კი არ შეადგინა, არამედ მრავალგვარი და სხვადასხვანაირი ბუნებები შემოიტანა, და წარმოშობილთა სხვადასხვაობაში თავისი სიბრძნის სიუხვეს აჩვენებდა. რადგან მხოლოდ ცა კი არ შექმნა, არამედ მიწაც; მხოლოდ მიწა კი არა, არამედ მზეც; მხოლოდ მზე კი არა, არამედ მთვარეც; მხოლოდ მთვარე კი არა, არამედ ვარსკვლავებიც; მხოლოდ ვარსკვლავები კი არა, არამედ ჰაერიც; მხოლოდ ჰაერი კი არა, არამედ ღრუბლებიც; მხოლოდ ღრუბლები კი არა, არამედ ეთერიც; მხოლოდ ეთერი კი არა, არამედ ტბები, წყაროები, მდინარეები, მთები, ხევები, ბორცვები, მდელოები, ბაღები, თესლები, მცენარეები, ბალახთა მრავალგვარი სახეები, განსხვავებული ფორმები, განსხვავებული მოქმედებები და განსხვავებული ბუნებები, რომელთაც ყოველგან, ქვეყნიერებაში მიმოარული, კაცი დაინახავდა; და როცა მსჯელობით მოივლის დასახლებული სამყაროს სხეულს, წინასწარმეტყველთან ერთად იტყვის: „ვითარ განდიდნენ საქმენი შენნი, უფალო, და ყოველივე სიბრძნით ჰქმენ“ ().
ამიტომ, თუ სანახაობის ხილვა გინდა, მიატოვე ის სატანური სანახაობა და მოდი ამ სულიერ სანახაობასთან; თუ ლირათა მოსმენა გინდა, დაუტევე ის მელოდია, გონების სიმი მოიმართე და მოდი ამ მელოდიასთან, რომელიც შენს აზრს აღვიძებს და შენს გონებას ამტკიცებს. იხილე სხვადასხვა ხმები და სხვადასხვაგვარად შეწყობილი სიმები, რომლებიც ყოველმხრიდან ერთსა და ყოვლად შეწყობილ მელოდიას აღუვლენენ ყოველხელოვან ღმერთს. რადგან სულის ერთგვარ ხმას, სხვადასხვა ხმისგან შედგენილს, ერთი მელოდია აქვს: შემოქმედისადმი მიმართული დიდებისმეტყველება. სიმები თავისთავადაც ჟღერენ და ერთმანეთთან ერთადაც ჟღერენ. და რომ გაიგო, როგორ ჟღერენ ისინი თავისთავად, მსჯელობით ჩამოჰკარი ცის სიმს და მოისმენ, როგორ გამოსცემს იგი დიდ ხმას და ღმერთს დიდებას აღუვლენს. სწორედ ეს იხილა წინასწარმეტყველმაც და თქვა: „ცანი უთხრობენ დიდებასა ღმრთისასა და ქმნილსა ჴელთა მისთასა მიუთხრობს სამყარო“ ().
იმ სიმიდან გადადი დღისა და ღამის სიმზე, და დაინახავ, რომ ეს ხმებიც ყოველ ლირასა და ქნარზე უფრო ტკბილად ჟღერენ, განსაკუთრებით მაშინ, როცა არსებობს ვინმე, ვინც ამ სიმების აჟღერება იცის. „და როგორ ჟღერენ?“ ამბობს ვინმე. ცა არც პირს ამოძრავებს, არც ენას, არც სასას, არც კბილებს და არც ბაგეებს; მაშ, როგორ გამოდის ხმა? ან დღე როგორ მეტყველებს? რადგან არც ცა, დღე და ღამე არიან სამეტყველო ორგანოები; მათი ხმა მზისა და მთვარის სვლაა, დღე და ღამე, დროის გადასვლა. ამიტომ, რათა უფრო უხეში გაგების მქონეთაგან ვინმე, ამის მოსმენისას, არ შეშფოთდეს და არ დაიბნეს, მოისმინე, როგორ იცავს წინასწარმეტყველი ნათქვამს. რადგან, როცა თქვა: „ცანი უთხრობენ დიდებასა ღმრთისასა“ და: „დღე დღესა აუწყებს სიტყუასა და ღამე ღამესა მიუთხრობს მეცნიერებასა“, ამაზე არ გაჩერდა, არამედ დაურთო: „არა არიან თქმულ არცა სიტყუაჲ, რომელთა-იგი არა ესმა ჴმაჲ მათი“ (). ხოლო რასაც ამბობს, ასეთი აზრი აქვს: არა მხოლოდ დღე, ღამე და ცა ფლობენ ხმას, არამედ ისეთ ხმასაც, რომელიც ადამიანურზე უფრო გასაგებია, უფრო ნათელი და უფრო მძლავრი. როგორ და რა სახით? თვითონ გამონათქვამს მოუსმინე: „არა არიან თქმულ არცა სიტყუაჲ, რომელთა-იგი არა ესმა ჴმაჲ მათი“ ().
მაშ, რაღა არის ეს? ხმის ქებაა, ჟღერადობის შესხმაა. რადგან ჩემი ხმა ჩემთან ერთ ენაზე მოლაპარაკისთვის გასაგებია, სხვა ენაზე მოლაპარაკისთვის კი აღარ. მაგალითად, როცა ბერძნულად ვლაპარაკობ, თუ ვინმემ ეს ენა იცის, ის გამიგებს; მაგრამ სკვითი, თრაკიელი, მავრი და ინდოელი ვეღარ გამიგებენ, რადგან ენის სხვადასხვაობა ჩემს სიტყვას მათთვის გასაგებს ვერ ხდის.
2.
ასევე მე ვერ შევძლებ სკვითისა და თრაკიელის საუბრის გაგონებას, ვერც სხვა კაცი გაიგებს სხვის ენას; მაგრამ ცის, ღამისა და დღის შემთხვევაში ასე არ არის, არამედ მათი ხმა ისეთია, რომ ყოველ ენას, ყოველ მეტყველებას და ყოველ ერს ესმის, და იგი ყველასთვის ცხადი და ნათელია. ამიტომ, როცა თქვა: „ცანი უთხრობენ დიდებასა ღმრთისასა“ (), და: „დღე დღესა აუწყებს სიტყუასა“ (), შემდეგ დაურთო: „არა არიან თქმულ არცა სიტყუაჲ, რომელთა-იგი არა ესმა ჴმაჲ მათი“ (). რასაც ამბობს, ასეთი აზრი აქვს: დღესაც, ღამესაც, ცასაც და ყოველ ქმნილებასაც ისეთი მეტყველება და ისეთი ხმა აქვს, რომ მათი ხმა ყველა მეტყველებას, ანუ ყველა ენას და ყველა ერს ესმის. რადგან არ არის მეტყველება, ამბობს, ესე იგი, არ არის ერი, არ არის ხმა, სადაც ცის ხმა არ ისმოდეს; არამედ სკვითსაც, თრაკიელსაც, მავრსაც, ინდოელსაც, სავრომატსაც, ყოველ მეტყველებას, ყოველ ენას და ყოველ ერს შეუძლია ამ ხმას ყური მიუგდოს. როგორ და რა სახით? ახლა ეს მოისმინე, რათა ისწავლო, როგორ მეტყველებს ცა დუმილით. როდესაც იხილავ მის მშვენიერებას, სიდიდეს, მდებარეობას, ხანგრძლივობასა და ნათელ ბრწყინვალებას, და ამ ყველაფერს შენში ერთად შეკრებ, შემოქმედს ადიდებ და შემქმნელს აქებ, მაშინ ცამ ხმა გამოსცა, რადგან შენი ენის მეშვეობით ღმერთს დიდება აღუვლინა. და ეს არის ნათქვამი სიტყვა: „ცანი უთხრობენ დიდებასა ღმრთისასა“ (). როგორ და რა სახით? იმით, რომ საკუთარი ნათელი ბრწყინვალების მშვენიერებით მნახველს შემოქმედის გაოცებულ ჭვრეტამდე მიჰყავს. როდესაც ასეთ ქმნილებას იხილავ და იტყვი: „დიდება შენდა, ღმერთო, რა დიდი სხეული შექმენი და შუაში დაადგინე“, მაშინ ეს დიდება ცებმა აღავლინეს: შენი ენით ისარგებლეს და მხედველობის მეშვეობით გაოცება აღძრეს. ასე, დუმილით, აღავლენენ დიდებას ღმერთისადმი, და ამ ხმას ყველანი ისმენენ. რადგან ამის სწავლა სმენით კი არ შეიძლება, არამედ ხედვითა და ჭვრეტით; ხედვა კი ყველასთვის ერთია, თუნდაც ენა განსხვავებული იყოს. ამიტომ ბარბაროსიც, სკვითებიც, თრაკიელებიც, მავრებიც და ინდოელებიც ამ ხმას ისმენენ, ესე იგი, როცა საკვირველებას ხედავენ, მშვენიერებით, ნათელი ბრწყინვალებით, სიდიდით და ცის სხვა ყოველივე თვისებით განცვიფრდებიან, სწორად მოაზროვნენი დიდებას აღავლენენ შემოქმედისადმი.
იგივე შეიძლება ითქვას დღისა და ღამის შესახებაც. როგორც ცა თავისი მშვენიერებით, მდებარეობით, სიდიდით, ნათელი ბრწყინვალებით, დროის ხანგრძლივობით, სარგებლიანობით, მოქმედებითა და ყოველივე სხვით მნახველს გაოცებისკენ მიჰყავს და შემოქმედისადმი დიდების აღვლენას აიძულებს, ასევე იქცევიან ღამე და დღეც. როდესაც დაინახავ ამ ჟამთა წესრიგს, და იმას, როგორ ასრულებს დღე თავის საზომს, არ ედავება ღამეს, რომ იგი საკუთარ საზღვრებს გარეთ განდევნოს, არც რაიმე მეტის მითვისებას აჩვენებს, არც იმიტომ, რომ ღამეზე უფრო ნათელია, მთელ დროს ძალით იკავებს, არამედ უკან იხევს; და ღამეც ასევე, თავისი სრბოლის დასრულების შემდეგ, ადგილს უთმობს დღეს. ეს ამდენი წლის განმავლობაში ხდება და არ არის არავითარი აღრევა ან არეულობა: არც დღემ განდევნა ღამე, არც ღამე გადასწვდა დღის წილს, თუმცა ერთი უფრო ნათელია, მეორე კი უფრო ბნელოვანი. განა კვლავ, ამ წესრიგით გაკვირვებული, დიდებას არ აღავლენ ღმერთისადმი? და როგორც ორი და, ერთმანეთის მიმართ შინაურულად განწყობილნი, მამობრივ სამკვიდროს სასწორითა და ზუსტი წონით გაიყოფენ და ერთი მეორისგან უმცირესსაც კი არ ითვისებს, ასევე ღამემ და დღემაც მთელი დრო გაიყვეს და ისეთ თანასწორობას იცავენ, რომ ერთმანეთს უმცირესშიც კი არ ავიწროებენ, როგორც თქვენ თვით გამოცდილებით იცით. ისმინონ ანგარებიანებმა, რომლებიც ძმებს სამკვიდროდან აძევებენ; შერცხვეთ ჟამთა წესრიგის, ღამისა და დღის თანაბარი უფლებისა, და თავიანთი სნეულება მოსპონ. ამრიგად, „დღე დღესა აუწყებს სიტყუასა და ღამე ღამესა მიუთხრობს მეცნიერებასა“ (), არა იმიტომ, რომ ისინი ხმას გამოსცემენ, არამედ წესრიგით, რიტმით, თანასწორობითა და დაუბრკოლებელი საზომებით საყვირზე უფრო ნათლად ქადაგებენ შემოქმედს: არა ქვეყნიერების ერთ კუთხეში, არამედ მთელ იმ მიწაზე, რომელსაც მზე დაჰყურებს. რადგან ეს ხმები მთელ ქვეყნიერებაში ვრცელდება, ვინაიდან ყველგან არის ცა, ყველგან არის დღე და ყველგან არის ღამე; და თავიანთ სწავლებას მიწაზეც და ზღვაზეც განავრცობენ.
ამიტომ წინასწარმეტყველმა უბრალოდ კი არ თქვა, რომ ცანი ღმერთის დიდებას ხმოვანებენ, არამედ თქვა: „უთხრობენ“, ესე იგი, სხვებსაც ასწავლიან, მოწაფეებად კაცთა მოდგმა ჰყავთ და შუაში უდიდეს სასწავლებელს წარმოადგენენ; წიგნებისა და ასოების ნაცვლად თავიანთი ბუნების მშვენიერებას უდებენ წინ უწიგნურებსაც, ბრძენებსაც და ყველას, რათა, როგორც წიგნში, მათში ჩადებული სწავლება ღმერთის სიბრძნისა და ძალის შესახებ წაიკითხონ. ასევე ადამიანებიც ღმერთს ადიდებენ არა მხოლოდ ხმის გამოცემით, არამედ დუმილითაც, სხვების მეშვეობით; ამიტომ ქრისტეც ამბობდა: „ბრწყინევდინ ნათელი თქუენი წინაშე კაცთა, რაჲთა იხილონ საქმენი თქუენნი კეთილნი და ადიდებდენ მამასა თქუენსა ზეცათასა“ (). ამრიგად, როგორც ვინმე, ბრწყინვალე ცხოვრებას რომ ხედავს, მაშინაც კი, როცა ასე მცხოვრები დუმს, ღმერთს დიდებას აღუვლენს, ასევე ცის მშვენიერების მნახველიც ადიდებს მის შემქმნელს. ამიტომ ამბობდა: „ცანი უთხრობენ დიდებასა ღმრთისასა“ () მნახველთა მეშვეობით; „დღე დღესა აუწყებს სიტყუასა და ღამე ღამესა მიუთხრობს მეცნიერებასა“ (). ცოდნას? როგორს? იმას, რომელიც შემქმნელს ეხება.
რადგან როგორც დღე ადამიანს სამუშაოდ გამოჰყავს, ასევე ღამე, როცა მას ენაცვლება, აურაცხელი შრომისგან ასვენებს, საზრუნავთაგან ათავისუფლებს, დაღლილ გუგას აძინებს, ქუთუთოებს ხუჭავს და გუგას კვლავ, განახლებული ძალით, მზის სხივის მისაღებად ამზადებს. ამგვარად, ღამის სარგებლიანობაც მცირე კი არ არის, არამედ მეტად დიდია. რადგან ღამე რომ ადამიანს არ შეეგებებოდეს და აურაცხელი შრომისგან არ ასვენებდეს, არავითარი სარგებელი არ ექნებოდა დღეს, რომელიც მას სამუშაოდ შეიყვანს; რადგან ბუნება განუწყვეტელ ჯაფას ვერ იტანს, ცოცხალი არსება გაიხრწნებოდა, დაიღუპებოდა და სხივისგან ვერაფერს მეტს მიიღებდა. ამრიგად, ის, ვინც დღეს ადამიანისთვის სასარგებლოს ხდის, სწორედ ღამეა: იგი თავისი საკუთარი მსახურებით მას, ვინც მისი მონაცვლეობის სიკეთით სარგებლობს, ღმერთის ცოდნისკენ ხელჩაკიდებული მიჰყავს. როდესაც ვინმე გაიაზრებს, რაოდენ დიდია დღის სარგებლობა და რაოდენ დიდია ღამისაც, როგორ ენაცვლება ეს იმას და, მონაცვლეობით, თითქოს რომელიღაც ფერხულში, ერთმანეთს ცვლიან და ჩვენს მოდგმას იცავენ, მაშინ, თუნდაც ყველა ადამიანზე უფრო მოდუნებული იყოს, შეძლებს, საკუთარი მსჯელობა აამოქმედოს და შეიცნოს უზენაესი ხელოვანის, ღმერთის სიბრძნე, რომელიც მან დღისა და ღამის მეშვეობით გამოაჩინა: ერთი ჩვენთვის სამუშაოდ განაწესა, მეორე კი შრომათაგან განსასვენებლად.
3.
მაგრამ ეს ყოველივე წინასიტყვაობიდან გადახვევით ვთქვით; ხოლო რადგან დღეს ჩვენთვის წაკითხულთაგან ზოგმა ადგილმა, ალბათ, ბევრი უყურადღებო და წერილებში გამოუცდელი შეაშფოთა, მოდით, დიდი სწრაფვით სწორედ ამას მივმართოთ. რადგან წაკითხულ იქნა სისხლმდინარე დედაკაცის ამბავიც: მან შეხებით შეაჩერა სისხლის წყაროები და რწმენის ძალით ასეთი დიდი საგანძური წარტაცა; რაც ხდებოდა, ქურდობა იყო, მაგრამ ქურდობაც მოსაწონი, და ვინც წარტაცა, მხილების შემდეგ ქებას იღებდა. რადგან თვით ის იესო, ვისგანაც წარტაცებულ იქნა, ამ დედაკაცს ყველას წინაშე აქებს. წაკითხულ იქნა პავლეს ნიშნებიც: ჭრილობები, საპყრობილეები, წაყვანანი, ხომალდთა მსხვრევანი, ბორკილები, ჯაჭვები, მრავალგვარი და განუწყვეტელი შეთქმულებანი, ყოველდღიური სიკვდილები, შიმშილი, წყურვილი, სიშიშვლე და ყოველდღიური მოწოლა. მაგრამ რას ვიზამ? საჭიროა, დიდი ძალით გავერიდო, რათა პავლემ კვლავ არ დამიჭიროს და დასახული საგნისგან არ წამიყვანოს. რადგან იცით, ხშირად, როცა სხვაგან მივდიოდი და სხვა მხარეს ვიყავი მიქცეული, პავლე შუა სიტყვაში შემხვედრია, დამიჭერია და ისე დავუტყვევებივარ, რომ სიტყვა მასზე დამესრულებინა.
ამიტომ, რათა დღესაც იგივე არ დაგვემართოს, თითქოს ლაგამი ჩავდოთ სიტყვას, რომელიც დიდი ძალით იქით მიექანება, ასე მოვზიდოთ იგი და წინასწარმეტყველურ გამონათქვამთან მივიყვანოთ. მაშ, რომელია ეს გამონათქვამი? ამბობს: „მე ვარ უფალი, რომელმან შევმზადე ნათელი და ვქმენ ბნელი. მე ვარ, რომელი ვიქმ მშჳდობასა და აღვაგებ ბოროტთა“ ().1 ხედავთ, რომ ამ ადგილამდე სრბოლა არც უმიზეზოდ და არც ამაოდ მოგვიწყვია, არამედ ყოველივე სხვას გვერდი ავუარეთ და ვცდილობდით, აქ მოვსულიყავით. რადგან ნათქვამი დიდ შეშფოთებას უჩენს მას, ვინც ყურადღებით არ ისმენს. მაშ, აღიმართენით, დაძაბეთ სმენა, ყოველგვარი ცხოვრებისეული საზრუნავი განაგდეთ და ნათქვამს ყურადღებით მოუსმინეთ. რადგან მსურს, ახლა აქ თქვენი ყოფნის საზღაური მოგაგოთ, სულიერი საზრდოებით აგავსოთ და ასე გაგისტუმროთ, რათა დარჩენილებმაც საქმით შეიტყონ, როგორი დიდი ზიანი დაითმინეს; შეიტყობენ კი, თუ ნათქვამს სიზუსტით მიიღებთ და მათთვისაც გადაცემას შეძლებთ.
„მე ვარ უფალი ღმერთი, რომელმან შევმზადე ნათელი და ვქმენ ბნელი. მე ვარ, რომელი ვიქმ მშჳდობასა და აღვაგებ ბოროტთა“ ().2 ამას განუწყვეტლივ ვატრიალებ თქვენს წინაშე, რათა თქვენს გონებაში ჩაიბეჭდოს და მხოლოდ მაშინ მოვიყვანო განმარტება. რადგან მარტო ეს წინასწარმეტყველი კი არ ამბობს ამას, არამედ სხვა წინასწარმეტყველმაც, თანხმიერად წარმოთქმით, თქვა: „ანუ იყოს სიბოროტე ქალიქსა შინა, რომელი უფალმან არა ქმნა?“ (). მაშ, რას ნიშნავს ნათქვამი? რადგან ყოველ ამ ადგილს ერთი განმარტება უნდა მივუსადაგოთ. მაშ, რა არის ეს განმარტება? თუ ამ სიტყვების ძალას შევიცნობთ. მაგრამ ყურადღებით დაუკვირდით; რადგან ამას განუწყვეტლივ არც უმიზეზოდ და არც ამაოდ გიბრძანებთ, არამედ იმიტომ, რომ უკვე აზრთა სიღრმისკენ მივდივართ.
საგანთაგან ზოგი კეთილია, ზოგი ბოროტი, ზოგი კი შუა მდგომი; მათგან ზოგი ბევრს ბოროტი ჰგონია, მაგრამ ბოროტი არ არის, არამედ მხოლოდ ასე იწოდება და ასე მიიჩნევა. მაგრამ, რათა ნათქვამი უფრო ცხადი გავხადო, მოდი, სიტყვა მაგალითებზე გამოვცადოთ. სიღარიბე ბევრს ბოროტება ჰგონია, მაგრამ ბოროტება არ არის; თუ ვინმე ფხიზლობს და სიბრძნით ცხოვრობს, იგი ბოროტებათა მომსპობიც არის. სიმდიდრე კი, თავის მხრივ, ბევრს კეთილი ჰგონია, მაგრამ იგი უბრალოდ კეთილი არ არის, თუ ვინმე მას ჯეროვნად არ იყენებს. რადგან, სიმდიდრე უბრალოდ კეთილი რომ ყოფილიყო, მაშინ მისი მქონენიც კეთილნი უნდა ყოფილიყვნენ; ხოლო თუ ყველა მდიდარი სათნო არ არის, არამედ მხოლოდ ისინი არიან სათნონი, ვინც სიმდიდრე კეთილად გამოიყენა, ცხადია, რომ სიმდიდრე თავისთავად უბრალოდ კეთილი არ არის, არამედ შუაში მდებარე სათნოების ერთგვარი მასალაა. და დააკვირდი. სხეულში არის თვისებები, რომელთა მქონენიც ამ თვისებათა მიხედვით იწოდებიან. რას ვამბობ, მაგალითად? სითეთრე არ არის არსება, არამედ თვისებაა და შემთხვევითი რამ, რომელიც არსებას ერთვის; ამიტომ, თუ ეს ვინმეს შეემატება, ასეთ კაცს თეთრს ვუწოდებთ. ასევე ავადმყოფობაც არის ერთგვარი თვისება და შემთხვევითი რამ; და თუ ვინმეს შეემატება, ასეთ კაცს ავადმყოფს ვუწოდებთ. ამრიგად, სიმდიდრეც სათნოება რომ ყოფილიყო, სიმდიდრის მქონე სათნო უნდა ყოფილიყო და ასეც უნდა წოდებულიყო; ხოლო თუ მდიდარი ყოველთვის სათნო არ არის, მაშინ სიმდიდრე არც სათნოებაა და არც უბრალოდ კეთილი, არამედ ასეთი ხდება მისი მომხმარებლის განზრახვის მიხედვით. კვლავ, სიღარიბე ბოროტება რომ ყოფილიყო, სიღარიბეში მყოფნი ყველანი ბოროტნი უნდა ყოფილიყვნენ; ხოლო თუ სიღარიბეში მყოფთაგან ბევრმა ზეცას მიაღწია, მაშასადამე, სიღარიბე ბოროტება არ არის.
4.
მაშ რა ვთქვათ იმაზე, რომ მრავალი სიღარიბის გამო გმობს? — ამბობს იგი. ამას სიღარიბის გამო კი არ აკეთებენ, არამედ საკუთარი უგუნურებისა და მცირედსულოვნების გამო. ამის მტკიცებულებაა ნეტარი იობი: იგი უკიდურეს სიღარიბეში იყო და თითქოს თვით სიღარიბის უფსკრულში ჩაეშვა, მაგრამ არა მხოლოდ არ უგმია, არამედ განუწყვეტლივ აკურთხებდა ღმერთს და ამბობდა: „უფალმა მომცა, უფალმა წაიღო; როგორც უფალს ნებავდა, ისე მოხდა; უფლის სახელი კურთხეული იყოს უკუნისამდე“ ()3. მაგრამ სიმდიდრის გამოც მრავალი იტაცებს და ანგარებით ართმევს, — ამბობს იგი. მაგრამ ეს სიმდიდრის გამო კი არ ხდება, არამედ საკუთარი უგუნურების გამო. ამის მოწმე კვლავ იგივე კაცია: ასეთ დიდ სიმდიდრეში მყოფმა არა მხოლოდ სხვისი არ იტაცა, არამედ თავისასაც გასცემდა და უცხოებისთვის ნავსაყუდელს ამზადებდა, როცა ასე ამბობდა: „ჩემი სახლი ყოველი მოსული უცხოსთვის ღია იყო“ ().4 აბრაამსაც, რომელსაც ასეთი სიმდიდრე ჰქონდა, გამვლელებისთვის ყველაფერი ეხარჯებოდა; და სიმდიდრემ არც აბრაამი და არც იობი ანგარებისმოყვარედ არ აქცია, ისევე როგორც სიღარიბემ არც იობი და არც ლაზარე არ აქცია მგმობლად. პირიქით, ორივენი ასე გაბრწყინდნენ მაშინაც, როცა აუცილებელი საზრდოც კი არ ჰქონდათ: იობმა მიიღო მოწმობა ღმერთისაგან, რომელმაც დაფარულიც ცხადად იცის, ხოლო ლაზარე ანგელოზთა წინამძღოლობით აქედან ისე იქნა წაყვანილი, რომ პატრიარქთან თანაკარველი გახდა და იმავე სიკეთეებით ტკბებოდა, რომლებითაც იგი.
მაშასადამე, ეს ყველაფერი საშუალო საგნებს ეკუთვნის: სიღარიბე და სიმდიდრე, ჯანმრთელობა და სნეულება, სიცოცხლე და სიკვდილი, დიდება და პატივი, მონობა და თავისუფლება და ყოველივე მსგავსი. რადგან საჭირო არ არის, ყოველივეს სათითაოდ მივყვეთ, რომ სიტყვა არ გავაგრძელოთ; საკმარისია, ამ მაგალითებით საბაბი მოგცეთ და შემდეგ უფრო აუცილებელ საკითხებზე გადავიდეთ. რადგან ნათქვამია: „მიეცი ბრძენს საბაბი და კიდევ უფრო დაბრძენდება“ ().5 ამრიგად, ეს ყველაფერი საშუალო საგნებია, რადგან მათით სარგებლობა ადამიანებს შეუძლიათ როგორც სიკეთისთვის, ასევე ბოროტებისთვის. რომ ეს ყველაფერი, მათ შორის სიმდიდრეც, საშუალო საგნებს ეკუთვნის, აბრაამმა აჩვენა, რადგან სიმდიდრე სათანადოდ გამოიყენა. იგივე აჩვენა ლაზარესთან დაკავშირებულმა მდიდარმაც, რომელმაც თავისი ქონება საკუთარი თავის წარწყმედისთვის დახარჯა. ამიტომ სიმდიდრე თავისთავად არც კეთილია და არც ბოროტი. სიმდიდრე თავისთავად კეთილი რომ ყოფილიყო და არა საშუალო საგანი, ლაზარესთან დაკავშირებული მდიდარი ასეთ სასჯელს არ მიიღებდა; ხოლო ბოროტი რომ ყოფილიყო, აბრაამი, მდიდარი კაცი, ასე ვერ იქნებოდა სახელოვანი.
ასეთივე რამ არის სნეულებაც. რადგან სნეულება ბოროტება რომ ყოფილიყო, სნეულებით შეპყრობილიც ბოროტი უნდა ყოფილიყო. მაშინ ტიმოთეც ამის მიხედვით ბოროტი უნდა ყოფილიყო, რადგან უკიდურეს სნეულებას ებრძოდა. რადგან ამბობს: „ღჳნოჲცა მცირედ იჴუმიე სტომაქისათჳს და ზედაჲსზედა უძლურებისა შენისათჳს“ (). თუ კი ტიმოთე ამის გამო არა მხოლოდ ბოროტი არ იყო, არამედ დიდ საზღაურსაც იძენდა, რადგან სნეულება მხნედ იტვირთა, ცხადია, რომ სნეულება ბოროტება არ არის. სხვა წინასწარმეტყველიც თვალებით მუდმივად სნეულობდა; მაგრამ ამის გამო ბოროტი კი არ იყო, არამედ წინასწარმეტყველებდა კიდეც, მომავალსაც წინასწარ ხედავდა და სნეულება მის სათნოებას არაფერში აბრკოლებდა. მაგრამ ჯანმრთელობაც თავისთავად კეთილი არ არის, თუ ვინმე მას სათანადოდ კი არ გამოიყენებს, არამედ ბოროტი საქმისთვის ან უგუნური უსაქმურობისთვის; რადგან ესეც პასუხისმგებლობისგან თავისუფალი არ არის. ამიტომ პავლეც ამბობდა: „უკუეთუ ვისმე არა უნებს საქმის, ნუცა ჭამნ“ (). მაგრამ ეს ყველაფერი საშუალო საგნებია და მათი მომხმარებლების მიხედვით ხან ერთი ხდება, ხან მეორე.
და რა საჭიროა ჯანმრთელობაზე, სნეულებაზე, სიმდიდრესა და სიღარიბეზე ლაპარაკი? რადგან თვით სიცოცხლე და სიკვდილი, რომელთაგან სიცოცხლე მრავალს სიკეთეთა უმთავრესად ეჩვენება, სიკვდილი კი ბოროტებათა მწვერვალად, თავისთავად არც ესენი არიან ასეთნი; ისინიც საშუალო საგნებს ეკუთვნიან და თითოეული მათგანი მომხმარებელთა განწყობის მიხედვით ხდება ერთიც და მეორეც. აი, რას ვამბობ: ცოცხლად ყოფნა კეთილია მაშინ, როცა ვინმე მას სათანადოდ იყენებს; მაგრამ როცა მას ცოდვებისა და ურჯულოებებისთვის იყენებენ, იგი უკვე კეთილი აღარ არის; ასეთი ადამიანისთვის სიკვდილი სჯობს. და კვლავ, რაც მრავალს ასარიდებლად ეჩვენება, შეიძლება ურიცხვი სიკეთის მიზეზი გახდეს, როცა შესაფერისი მიზეზი აქვს. ამას მოწამეებიც ცხადყოფენ, რომლებიც სიკვდილის გამო ყველაზე ნეტარნი არიან. ამიტომ პავლესაც უბრალოდ ქრისტეში ცხოვრება კი არ სურდა, არამედ იმიტომ, რომ ეს მისთვის საქმის ნაყოფი იყო. რადგან ამბობს: „რომელი გამოვირჩიო, არა უწყი“ (); „შეპყრობილ ვარ ორთა ამათგან: გული მეტყჳს განსლვად და ქრისტეს თანა ყოფად, უფროჲს და უმჯობეს ფრიად“ (); „ხოლო დადგრომაჲ ჴორცთა შინა უნებელადრე თქუენთჳს“ ().
ამიტომ წინასწარმეტყველიც ამბობს: „პატიოსან არს წინაშე უფლისა სიკუდილი წმიდათა მისთა“ () — არა უბრალოდ სიკვდილი, არამედ ასეთი სიკვდილი. და კვლავ, სხვაგან: „სიკუდილი ცოდვილთა ბოროტ არს“ (). ხედავ, ესეც საშუალო საგანია: თავისთავად არც კეთილია და არც ბოროტი, არამედ იმათ განწყობაზეა დამოკიდებული, ვინც მას იღებს? ამიტომ ყოვლადბრძენი სოლომონიც, როცა ამ საგანთა საშუალო და სასარგებლო მდგომარეობას ჩამოთვლიდა, მათ შესახებ სიბრძნით მსჯელობდა და აჩვენებდა, რომ ეს თავისთავად კეთილი და ის ბოროტი კი არ არის, არამედ შესაფერის ჟამს კეთილად იქცევა, თუნდაც მძიმე ჩანდეს, ხოლო როცა შესაფერისი ჟამი არ აქვს, მაშინ არა. იგი ამბობდა: „ჟამი ტირილისაჲ და ჟამი სიცილისაჲ“ (); და ასევე: „ჟამი სიცოცხლისა და ჟამი სიკვდილისა“ ()6. რადგან სიხარული ყველგან როდია კეთილი; არის შემთხვევა, როცა საზიანოცაა. არც დამწუხრებაა ყველგან კეთილი; არის შემთხვევა, როცა სასიკვდილო და დამღუპველიცაა. და ამისვე საჩვენებლად პავლეც ამბობდა: „ღმრთისა მიერი იგი მწუხარებაჲ სინანულისა ცხორებისასა შეუნანებელსა შეიქმნს, ხოლო სოფლისა ამის მწუხარებაჲ სიკუდილსა შეიქმს“ ().
5.
ხედავ, რომ ესეც შუალედურთაგან არის? მაშასადამე, მისი საპირისპიროც შუალედურთაგან არის - სიხარულს ვგულისხმობ. ამიტომაც უბრალო სიხარული კი არ უბრძანა, არამედ: „იხარეთ უფალში“ ().7 მაგრამ შუალედურ საგნებზე სიტყვა ჩვენთვის საკმარისად განიმარტა, თუ მართლაც ყურადღებიან მსმენელებს პოულობს. ახლა კი უნდა გადავიდეთ არა შუალედურ საგნებზე, არამედ კეთილებზე, რომლებიც ბოროტებად ვერ იქცევა, და ბოროტებზე, რომლებიც კეთილად ვერ იქცევა. რადგან ეს, რაც უკვე ითქვა, ხან ერთი ხდება, ხან - მეორე. მაგალითად, სიმდიდრე ხან ბოროტებაა, როცა ანგარებისთვის იხარჯება, ხან კი კეთილია, როცა მოწყალებისთვის იხარჯება. და სხვა ამგვარნიც ამავე წესით განისაზღვრება.
მაგრამ არის ზოგი რამ, რაც არასოდეს გახდება ბოროტი. ხოლო ამის საპირისპირონი მუდამ ბოროტია და არასოდეს გახდება კეთილი, მაგალითად: უღმრთოება, გმობა, ბილწება, სისასტიკე, არაადამიანურობა, ნაყროვანება და ყოველივე ამის მსგავსი. მე იმას კი არ ვამბობ, რომ ბოროტი ადამიანი არასოდეს გახდება კეთილი, ან კეთილი ადამიანი არასოდეს გახდება ბოროტი; არამედ იმას, რომ თვით ეს საქმეები ვერასოდეს გადაიქცევა საპირისპიროდ. კეთილიცა და ბოროტიც თავის საკუთარ წესრიგში რჩება; ადამიანი კი, როცა კეთილს აირჩევს, კეთილია, ხოლო როცა მის საპირისპიროს აირჩევს - ბოროტი. ამრიგად, ეს სამი სახეობაა: კეთილი ვერ გახდება ბოროტი, მაგალითად თავშეკავება, მოწყალება და ყოველივე ამის მსგავსი. ბოროტი კი ვერასოდეს გახდება კეთილი, მაგალითად ბილწება, არაადამიანურობა და სისასტიკე. მესამენი კი ხან ერთნი ხდებიან, ხან მეორენი, იმის განზრახვის მიხედვით, ვინც მათ იყენებს. რადგან სიმდიდრე ხან ანგარებას ემსახურება, ხან კი მოწყალებას, მაგრამ ეს მისი მომხმარებლის განზრახვის მიხედვით ხდება. სიღარიბე ხან გმობას ემსახურება, ხან კი ქებასა და სულიერ სიბრძნეს.
ამრიგად, რადგან უგუნურთაგან მრავალნი - ახლა ხომ უკვე საკითხის განმარტებაზე უნდა გადავიდეთ - ბოროტს უწოდებენ არა მხოლოდ იმ ბოროტებებს, რომლებიც არასოდეს გახდება კეთილი, არამედ შუალედურთაგან ზოგიერთსაც, მაგალითად სიღარიბეს, ტყვეობას და მონობას, რომლებიც ჩვენ ვაჩვენეთ, რომ ბოროტთაგან კი არა, შუალედურთაგან არის, და, როგორც წინასწარ ვთქვი, მრავალნი ამათ ბოროტს უწოდებენ, თუმცა ისინი ბოროტნი არ არიან; სწორედ მათ შესახებ ამბობს წინასწარმეტყველი - იმათზე, რომლებიც მრავალთა წარმოდგენით იწოდება ბოროტად, და არა ჭეშმარიტ ბოროტებებზე: ტყვეობაზე, მონობაზე, სიყმილზე და ყოველივე ამგვარზე. რათა ვაჩვენოთ, რომ ესენი ბოროტებანი კი არ არიან, არამედ ბოროტებათა აღმომფხვრელნიც კი, ჯერ სიყმილი გამოვიყვანოთ შუაში - ის, რაც ყველას საშინლად და შემაძრწუნებლად ეჩვენება. მაშ, როგორ არ არის იგი ბოროტება? ისწავლე და სულიერ სიბრძნეში განისწავლე. როცა ებრაელთა ერი ურჯულოების უკიდურესობამდე მივიდა, მაშინ დიდმა ელიამ, ზეცათა ღირსმა, რომელსაც სურდა უდებებიდან წარმოშობილი სნეულება აღმოეფხვრა და გამოესწორებინა, დასძინა და თქვა: „ცხოველ არს უფალი, რომლის წინაშე ვდგავარ: არ იქნება წვიმა, თუ არა ჩემი პირით“ ().8 და მან, ვისაც მხოლოდ ცხვრის ტყავის მოსასხამი ჰქონდა, ცა დაკეტა: ასეთი კადნიერება ჰქონდა მას ღმერთის წინაშე. ხედავ, რომ სიღარიბე ბოროტება არ არის? თორემ ყოველ ადამიანზე უღარიბესი კაცი ვერ ეზიარებოდა ასეთ კადნიერებას, რომ მიწაზე მავალს ერთი სიტყვით ასეთი ძალა ეჩვენებინა.
ამრიგად, ეს რომ თქვა, სიყმილი მოაწია, როგორც საუკეთესო აღმზრდელი და მომხდარი ბოროტებების გამომსწორებელი. და თითქოს მძვინვარე ციება ჩავარდნილიყო სხეულში, თვით მიწის ძარღვებიც გამოშრა, ნიაღვრები და ბალახები გაქრა, და მიწის წიაღნი უკვე უნაყოფო იყო. და მაშინ ერმა არამცირე სარგებელი მოიმკო: ურჯულოებისკენ სწრაფვისგან გათავისუფლდა, თავი მოთოკა, უფრო მშვიდი გახდა და წინასწარმეტყველის მიმართ მორჩილი შეიქნა. რადგან ისინი, ვინც კერპებისკენ გარბოდნენ და თავიანთ ძეებს დემონებს უკლავდნენ, როცა ბაალის ამდენი მღვდელი იხოცებოდა, არ დამწუხრებულან, არ აღშფოთებულან, არამედ მომხდარი დუმილითა და შიშით დაითმინეს, რადგან სიყმილისგან უკეთესნი გახდნენ.
6.
ხედავ, რომ სიყმილი არა მხოლოდ ბოროტება არ არის, არამედ ბოროტებათა აღმომფხვრელიცაა, რადგან წამლის მსგავსად სნეულებებს ასწორებს? თუ თვით ტყვეობაც გინდა დაინახო, რომ იგი ბოროტებათაგანი არ არის, დაფიქრდი, როგორები იყვნენ იუდეველები ტყვეობამდე და როგორები იყვნენ ტყვეობაში, რათა ისწავლო, რომ არც თავისუფლებაა თავისთავად სიკეთე და არც ტყვეობაა ბოროტება. რადგან, როცა თავისუფლებაში იყვნენ და საკუთარი სამშობლო ჰქონდათ, ისეთ საქმეებს სჩადიოდნენ, რომ მათი წინასწარმეტყველები ყოველდღე ყვიროდნენ: სჯული ითელებოდა, კერპებს თაყვანს სცემდნენ და ღვთის მცნებებს არღვევდნენ; მაგრამ როცა უცხო მიწაზე წაიყვანეს და ბარბაროსთა ქვეყანაში ცხოვრობდნენ, მაშინ ისე მოიკრძალნენ, უკეთესნი გახდნენ და სჯულის დამცველებად იქცნენ, როგორც ამის სწავლა იმ ფსალმუნიდან შეიძლება, რომლის მოყვანაც დღეს საჭიროა, რათა ტყვეობის ნაყოფი შეიცნოთ. რომელია ეს ფსალმუნი? „მდინარეთა ზედა ბაბილოვნისათა მუნ დავსხედით და ვტიროდით, რაჟამს მოვიჴსენეთ ჩუენ სიონი“ (). „ძეწნთა ზედა შორის მისსა მუნ დავჰკიდენით საგალობელნი ჩუენნი,“ (). რადგან იქ „მუნ მკითხვიდეს ჩუენ წარმტყუენველნი ჩუენნი სიტყუათა მათ ქებათასა“, და ამბობდნენ: „გჳგალობდით ჩუენ გალობათა მათგან სიონისათა“ (). „ვითარმე ვგალობდეთ გალობასა უფლისასა ქუეყანასა უცხოსა?“ ().
ხედავ, როგორ მოაკრძალა ისინი ტყვეობამ? რადგან ტყვეობამდე, თუმცა წინასწარმეტყველები განუწყვეტლივ ჩასძახოდნენ, სჯულს ნუ გადააბიჯებთო, იუდეველებმა ეს ვერ აიტანეს; ტყვეობის შემდეგ კი, როცა ბარბაროსები თავს ესხმოდნენ და მბრძანებლები მათ აიძულებდნენ და აჩქარებდნენ, სჯული დაერღვიათ, იუდეველები არ ემორჩილებოდნენ, არამედ ამბობდნენ: „არ ვიგალობებთ უფლის გალობას უცხო მიწაზე“ ()9, რადგან სჯული ამას არ უშვებდა. ნახე ასევე სამი ყრმაც: ტყვეობამ მათ არა მხოლოდ არაფერი ავნო, არამედ მისგან უფრო ბრწყინვალენიც გახდნენ; ასევე დანიელიც. იოსებზე რაღა ვთქვათ? რა ბოროტება შეემთხვა მას, როცა უცხო, მონა და პატიმარი გახდა? განა სწორედ ამის გამო არ იყო პატივცემული და არ ბრწყინავდა? და იმ უცხოტომელმა ქალმა, რომელიც სიმდიდრეში, ამპარტავნებასა და თავისუფლებაში ცხოვრობდა, რა სარგებელი მიიღო აქედან? განა ყველაზე უბედურესი არ იყო, რადგან ამ ყველაფრის სათანადოდ გამოყენება არ ისურვა? ამრიგად, ეს ჩვენთვის უკვე ცხადად დამტკიცდა: რა არის ბოროტება, რა არის სიკეთე და რა არის შუამდებარე; და ისიც, რომ წინასწარმეტყველი შუამდებარეებზე ამბობს, არა ჭეშმარიტად ბოროტებზე, არამედ იმაზე, რაც მრავალს ბოროტებად ეჩვენება: ტყვეობაზე, მონობაზე, წაყვანაზე.
ახლა აუცილებელია ითქვას, რატომ არის ეს ნათქვამი. ღმერთი კაცთმოყვარეა, შეწყალებისკენ სწრაფია, ხოლო სამაგიეროს მიზღვასა და დასჯას აყოვნებს; ამიტომ, იუდეველები სასჯელებს რომ არ გადაეცა, წინასწარმეტყველები გაუგზავნა და სიტყვებით აშინებდა, რათა საქმეებით არ დაესაჯა, როგორც ნინეველებთანაც მოიქცა. რადგან იქაც მაშინ ქალაქის დაქცევით დაემუქრა, არა იმიტომ, რომ დაექცია, არამედ იმისთვის, რომ არ დაექცია; და სწორედ ასეც მოხდა. სწორედ ამას აკეთებდა მაშინაც: წინასწარმეტყველებს აგზავნიდა და ბარბაროსთა შემოსევით, ომებით, ტყვეობებით, მონობებით, წაყვანითა და უცხო ქვეყანაში ცხოვრებით ემუქრებოდა. და როგორც შვილმოყვარე მამა, რომელსაც თავაშვებული და დაუდევარი შვილი ჰყავს და მისი გონს მოყვანა სურს, ქამრებს ეძებს, თოკებით ემუქრება და ამბობს: „შევკრავ, ვცემ, მოვკლავ“; სიტყვებში საშიში ხდება, რათა ამით ყმაწვილის ბოროტება შეაკავოს; ასევე ღმერთიც განუწყვეტლივ ემუქრებოდა, რადგან სურდა, შიშით უკეთესნი გაეხადა. ეს რომ დაინახა ეშმაკმა და მოინდომა, ამგვარი მუქარიდან მომდინარე გამოსწორება დაესუსტებინა, ცრუწინასწარმეტყველები გამოუშვა; და როცა წინასწარმეტყველები ტყვეობით, მონობითა და სიყმილებით ემუქრებოდნენ, ისინი საწინააღმდეგოს ამბობდნენ: მშვიდობას, უხვმოსავლიანობასა და უთვალავ სიკეთეთა ტკბობას.
ამიტომ წინასწარმეტყველებიც მათ საყვედურით ეუბნებოდნენ: „მშჳდობაჲ, მშჳდობაჲ! და სადა არს მშჳდობაჲ?“ (). და ვინც საღვთო სიტყვის მცოდნეთაგანია, იცის, რომ მთელი ძალით მოქმედებს ყველაფერი, რაც წინასწარმეტყველებმა ცრუწინასწარმეტყველთა წინააღმდეგ თქვეს, რადგან ისინი ხალხის გულმოდგინებას ასუსტებდნენ. რადგან ამგვარად ასუსტებდნენ და ხალხს რყვნიდნენ, ღმერთი წინასწარმეტყველთა მეშვეობით ამბობს: „მე ვარ ღმერთი, რომელი ვიქმ მშჳდობასა და აღვაგებ ბოროტთა“ ().10 და რომელი ბოროტებები იგულისხმება? ეს უკვე ნათქვამი: ტყვეობა, მონობა და ყოველივე ამგვარი; არა სიძვას, თავაშვებულობას, ანგარებას და არც არაფერს ამგვართაგან. ამიტომ სხვა წინასწარმეტყველმაც, როცა თქვა: „ანუ იყოს სიბოროტე ქალიქსა შინა, რომელი უფალმან არა ქმნა?“ (ამოსი 3:6), სწორედ ამ ბოროტებას გულისხმობდა: სიყმილებს, სნეულებებსა და ღმრთივმოვლენილ წყლულებს. ასევე ქრისტეც, როცა ამბობს: „კმა არს დღისა მის სიბოროტე თჳსი“ (), გულისხმობს ოფლს, შრომასა და გაჭირვებას.
7.
ამასვე ამბობს წინასწარმეტყველი: ნუ მოგადუნებენ ცრუწინასწარმეტყველები; რადგან ღმერთს შეუძლია მშვიდობა მოგცეთ და ტყვეობასაც გადაგცეთ; ეს არის: „მე ვარ, რომელი ვიქმ მშჳდობასა და აღვაგებ ბოროტთა“ (). და რათა იცოდე, რომ ეს ჭეშმარიტია, თვით სიტყვები გულდასმით გამოვიკვლიოთ. რადგან ზემოთ რომ თქვა: „მე ვარ, რომელმან შევმზადე ნათელი და ვქმენ ბნელი“, მაშინ დაურთო: „მე ვარ, რომელი ვიქმ მშჳდობასა და აღვაგებ ბოროტთა“ (). ზემოთ ორი საპირისპირო დააყენა და ამის შემდეგაც ორი საპირისპირო, რათა იცოდე, რომ სიძვაზე კი არ ამბობს, არამედ უბედურებებზე. რადგან რა უპირისპირდება მშვიდობას? ცხადია, ტყვეობა, და არა ბილწება, არც სიძვა და არც ანგარება. ამრიგად, როგორც ზემოთ ორი საპირისპირო დაადგინა, ასევე აქაც: მშვიდობის საპირისპირო არც სიძვაა, არც მრუშობა, არც ბილწება და არც დანარჩენი ბოროტებანი, არამედ ტყვეობა და მონობა.
მაგრამ რაც სტიქიონებთან მიმართებით ემართებათ, იგივე ემართებათ ცხოვრებისეულ საქმეებთანაც. რას ვამბობ? როგორც შექმნა ნათელი და ბნელი, და ბევრს ნათელი ტკბილად ეჩვენება, ბნელი კი მძიმედ, და ღამეს ცილს სწამებენ, თითქოს რაღაც ბოროტი იყოს, ასევეა საქმეებშიც. მაგრამ არც ღამეს უნდა დავწამოთ ცილი, არც ბნელს და არც საერთოდ მონობასა და ტყვეობას. მითხარი, რა ცუდი აქვს ბნელს? განა იგი შრომათაგან დასვენება არ არის? საზრუნავთაგან შემსუბუქება? მწუხარების მოხსნა? ძალის შემატება? და თუ ბნელი და ღამე არ იქნებოდა, როდისღა დავტკბებოდით ნათლით? განა ეს ცოცხალი არსება - ადამიანი - არ დაიხრწნებოდა და არ დაიღუპებოდა? როგორც ბნელი უგუნურებს ბოროტებად ეჩვენებათ, მაგრამ სინამდვილეში ასე არ არის, არამედ იგი დღისათვისაც გვემსახურება და მასში დასვენებულებს დღის სამუშაოებისთვის უფრო გამოსადეგებად ამზადებს, ასევე არც ტყვეობაა ცუდი; მის შესახებ მსჯელობდა წინასწარმეტყველი, როცა ამბობდა: „მე ვარ, რომელი ვიქმ მშჳდობასა და აღვაგებ ბოროტთა“ (); პირიქით, იგი უფრო სასარგებლოა მათთვის, ვინც მას ჯეროვნად იყენებს: კვეცს ამპარტავნულ უგუნურებას და მათ უფრო თავდაჭერილებსა და მშვიდებს ხდის.
რადგან სათნოება დაუმონებელია და მას ვერაფერი მოერევა: ვერც მონობა, ვერც ტყვეობა, ვერც სიღარიბე, ვერც სნეულება და ვერც თვით ის, რაც ყველაზე უფრო მტარვალია - სიკვდილი. ამას ცხადყოფს ყველა, ვინც ყოველივე ეს დაითმინა და მათი მეშვეობით კიდევ უფრო გაბრწყინდა. რადგან რა ავნო იოსებს მონობამ? - არაფერი გვიშლის ხელს, კვლავ იგივე კაცი მოვიყვანოთ შუაში. რა ავნო ბორკილებმა? რა - ჯაჭვებმა? რა - ცილისწამებამ? რა - შეთქმულებამ? რა - უცხო ქვეყანაში ყოფნამ? რა ავნო იობს ჯოგებისა და ფარების მოსპობამ, შვილების ძალადობრივმა და უდროო სიკვდილმა, სხეულის წყლულმა, მატლთა წყაროებმა, აუტანელმა ტკივილმა, ნაკელზე ჯდომამ, ცოლის მზაკვრობამ, მეგობრების ყვედრებამ და მსახურების ლანძღვამ? ან რა ავნო ლაზარეს კარიბჭესთან წოლამ, ძაღლების ენებით ლოკვამ, მუდმივმა სიყმილმა, მდიდრის უგულებელყოფამ, ჭრილობებმა, აუტანელმა სნეულებამ, მზრუნველთა არყოფნამ და შემწეთა უგულებელყოფამ? ან რა ავნო პავლეს იმ საპყრობილეთა, წაყვანათა, სიკვდილთა, ზღვის დანთქმათა და სხვა განსაცდელთა ქარბუქებმა, რომელთა სიტყვით ჩამოთვლაც კი შეუძლებელია?
ამ ყოველივეს რომ გავიაზრებთ, ბოროტებას გავექცეთ და სათნოებას ვესწრაფოთ; ვილოცოთ, რომ „არ შევიდეთ განსაცდელში“ (; ).11 ხოლო თუ ოდესმე მასში ჩავვარდებით, არ მოვდუნდეთ და არ დავმძიმდეთ. რადგან ესეც სათნოების იარაღებია მათთვის, ვინც მათ ჯეროვნად იყენებს, და თუ ვიფხიზლებთ, შევძლებთ ყოველივეში კეთილად გამოვჩნდეთ და საუკუნო სიკეთეებით დავტკბეთ.12
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ესაია 45:7-ის სრული ძველი ქართული კორპუსული ფორმა სხვაგვარად არის დალაგებული; აქ ციტატა ოქროპირის ბერძნულ მოკლე ფორმას მიჰყვება, ამიტომ კორპუსში არ დადასტურდა ამ სახით. ↩
- ესაია 45:7-ის სრული ძველი ქართული კორპუსული ფორმა სხვაგვარად არის დალაგებული; აქ ციტატა ოქროპირის ბერძნულ მოკლე ფორმას მიჰყვება, ამიტომ კორპუსში არ დადასტურდა ამ სახით. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- იობ 31:32-ის სრული ძველი ქართული კორპუსული ფორმა სხვაგვარია; აქ ოქროპირი მუხლის მოკლე აზრს იძლევა, ამიტომ კორპუსში არ დადასტურდა ეს ციტატის სახე და ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- იგავ 9:9-ის სრული ძველი ქართული კორპუსული ფორმა ამ ბერძნულ ფრაგმენტს ზუსტად არ გადმოსცემს; ამიტომ ციტატა ოქროპირის ფორმითაა მოცემული და კორპუსში არ დადასტურდა ამ სახით. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ფილიპელთა 4:4-ისა და 3:1-ის ქართული კორპუსული ფორმები ადასტურებს „უფალში სიხარულის“ ფრაზას; აქ ციტატა ოქროპირის მოკლე ფორმას მიჰყვება. ↩
- 3 მეფ 17:1-ის სრული ქართული კორპუსული მუხლი უფრო ვრცელია და ცვარსაც ახსენებს; აქ თარგმანი ოქროპირის შემოკლებულ ფორმას მიჰყვება, ამიტომ კორპუსში არ დადასტურდა ამ სახით. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ესაია 45:7-ის სრული ძველი ქართული კორპუსული ფორმა სხვაგვარად არის დალაგებული; აქ ციტატა ოქროპირის ბერძნულ მოკლე ფორმას მიჰყვება, ამიტომ კორპუსში არ დადასტურდა ამ სახით. ↩
- ლუკა 22:40-ისა და მათე 26:41-ის ძველი ქართული კორპუსული ფორმები უფრო ვრცელია; აქ ოქროპირი მხოლოდ მოკლე თხოვნით იხსენებს მუხლს, ამიტომ ციტატა კორპუსში არ დადასტურდა ამ სახით. ↩
- ბოლო ბერძნული დოქსოლოგია წარმომავლობისთვის სრულადაა დატოვებული, ხოლო ქართული დოქსოლოგია საერთო ჩარჩოს ეკუთვნის. ↩