დაბადებისა 1:1

1. საღვთო წერილი — სულიერი საუნჯე

საღვთო წერილის კითხვა საუნჯეს ჰგავს. როგორც საუნჯიდან მცირე ნაწილის მომპოვებელიც დიდ სიმდიდრეს იძენს, ისევე საღვთო წერილში მოკლე გამონათქვამშიც კი შეიძლება დიდი სულიერი ძალისა და აზრთა გამოუთქმელი სიმდიდრის პოვნა. და არა მხოლოდ საუნჯეს ჰგავს ღვთის სიტყვა, არამედ წყაროსაც, რომელიც უხვ ნაკადებს აღმოადინებს და ბევრ წყალს შეიცავს: ეს ყოველივე გუშინ საქმით შევიტყვეთ. შესაქმის წიგნის პირველ სიტყვებს რომ მოვკიდეთ ხელი, მთელი სწავლება სიტყვებს მივუძღვენით: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ", და მაინც ვერ მოვიცავთ ყველაფერს, რადგან დიდია ამ საუნჯის სიმდიდრე და უხვია ამ სულიერი წყაროს ნაკადები. ნუ გიკვირს, რომ ასე მოხდა ჩვენთან: ჩვენს წინაპრებსაც თავიანთი ძალისამებრ ეწაფნენ ამ ნაკადებს, ჩვენი შთამომავლებიც იგივეს იზამენ, მაგრამ მაინც ვერ შეძლებენ ამოწურვას; პირიქით, წყალი მოემატება და ნაკადები გამრავლდება. ასეთია სულიერი ნაკადების თვისება: რაც უფრო მეტს დაეწაფებიან მათ, მით უფრო მეტად იწყებს მატებასა და გამრავლებას სულიერი მადლი. ამიტომაც თქვა ქრისტემ: „უკუეთუ ვისმე სწყუროდის, მოვედინ ჩემდა...

ხედავთ, საყვარელნო, ნათქვამიდან მარხვის ძალას? ამიტომაც დღეს უფრო დიდი მოშურნეობით, ვიდრე ადრე, გადავწყვიტე ვისაუბრო თქვენთან, რადგან ვიცი, რომ თესლს ნოყიერ და ღრმა ნიადაგში ვყრი, რომელსაც შეუძლია მალე მოგვცეს უხვი ნაყოფი თესვისგან. მოდით, თუ გნებავთ, განვიხილოთ იმ სიტყვების აზრი, რომელიც დღეს ნეტარი მოსეს წიგნიდან წაგვიკითხეს. მაგრამ გთხოვთ, ყურადღებით მოისმინოთ ჩვენი სიტყვები, რადგან ჩვენ არ ვილაპარაკებთ ჩვენგან, არამედ რასაც ღვთის მადლი შთაგვაგონებს თქვენი სარგებლისთვის. რა არის ეს? „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ". აქ (უპირველეს ყოვლისა) ადგილია კითხვისთვის: რისთვის გვიცხადებს ამას ნეტარი წინასწარმეტყველი, რომელიც (ამ მოვლენის) შემდეგ მრავალი თაობის შემდეგ ცხოვრობდა? არა უმიზეზოდ და არა უმიზნოდ. დასაბამში ღმერთმა, ადამიანის შემქმნელმა, თავად ესაუბრა ადამიანებს, რამდენადაც ადამიანებს შეეძლოთ მისი მოსმენა. ასე მოვიდა იგი ადამთან; ასე ამხილა კაენი; ასე ესაუბრა ნოეს; ასე სტუმრობდა აბრაამს. ხოლო როდესაც მთელი კაცთა მოდგმა დიდ უღმრთოებაში ჩავარდა, მაშინაც სრულიად არ განუდგა შემოქმედი მთელ კაცთა მოდგმას; მაგრამ, რადგან...

...ის.

თუ საჭიროა რამე ანაგოგიური მნიშვნელობითაც ითქვას, ამას არ უნდა ავარიდოთ თავი. რადგან ზოგი რამ შეიძლება სულიერადაც განიჭვრიტოს; ზოგი კი მხოლოდ ისე უნდა გავიგოთ, როგორც ნათქვამია, მაგალითად: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ“ (დაბ 1:1). ზოგი კი სიტყვათა ზედაპირისგან განსხვავებულად უნდა გავიგოთ, მაგალითად: „ირემ სიყუარულის და ნუკრ მადლთა გზრახევდინ შენ“ (იგავ 5:19). და კვლავ: „იყავნ შენდა ხოლო მონაგებად და ნუ ვინ უცხოჲ გეზიარებინ შენ“ (იგავ 5:17). „წყაროჲ იგი წყლისაჲ იყავნ შენდა თჳსად“ (იგავ 5:18). რადგან თუ ამას დაწერილი ტექსტის მიხედვით გაიგებ, სიტყვას არ გაექცევი და ამგვარად გაგებულ აზრს გაჰყვები, დიდი არაადამიანობა იქნებოდა, ვინმეს წყალიც კი არ გაუზიარო. არამედ აქ სიტყვა ცოლს ეხება: კაცმა მასთან ურთიერთობა უმანკოებით უნდა ჰქონდეს; ამიტომ მას წყა...

...ელებას ვერ შეძლებენ, გარდა ამ ჟამისა, რომელიც მზეზე უფრო ნათლად აჩვენებს ჭეშმარიტების ძალას. ამიტომ ამბობს: „რამეთუ ვიხილნე მე ცანი, ქმნილნი თითთა შენთანი“ (ფსალმ 8:4), თუმცა მოსემ უკვე თქვა: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ“ (დაბ 1:1). იუდეველთა მიმართ ესეც კმარა და წინათ ნათქვამიც; მაგრამ რადგან წინადაუცვეთელნი, რომლებიც მათ ბაძავენ და მათსავე გზას ეშურებიან, პავლე სამოსატელის მიმდევრები, ამბობენ, რომ ქრისტე იმ დროიდან არსებობს, რაც მარიამისგან იშვა, მათაც ვკითხოთ: თუ ქრისტე იმ დროიდან იყო, ცანი როგორ შექმნა? რადგან აქ ამბობს, რომ ერთი და იგივეა ის, ვინც „პირითა ყრმათა ჩჩჳლთა მწოვართათა დაამტკიცე ქებაჲ“ (ფსალმ 8:3), და ისიც, ვინც ცანი შექმნა. ხოლო თუ იგი ცათა შემოქმედია, მაშინ ცებზე უწინარესი უნდა იყოს; და დასაბამი მარიამისგან კი არ მიუღია, არამედ მარიამამდეც იყო. და შეხედე წინასწარმეტყველის სიბრძნეს: წინასწარმეტყველი ძეს უბრალოდ შემოქმედად კი არ წარმოგვიდგენს, არამედ...

ს ი ტ ყ უ ა ჲ ე ს ე: „ყოველივე მის მიერ იქმნა“ (1,3).

თ ა რ გ მ ა ნ ი: წინაჲსწარმეტყუელი მოსე იწყებდა რაჲ სიტყუად დაბადებისათჳს, იწყო თქუმად ხილულთა საქმეთათჳს და მრავლითა სიტყჳთა აღრაცხუა იგი, რამეთუ იტყჳს: „დასაბამად ქმნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ“; (დაბ. 1,1) და მერმე იტყჳს: „იქმნა ნათელი“, (დაბ. 1,3) და მეორე ცაჲ, და ბუნებანი ვარსკულავთანი, და თითოეულთა ცხოველთა ნათესავნი, და სხუაჲ ყოველივე, რაჲთა არა ვიტყოდი თითოეულად. ხოლო მახარებელმან ამის ყოვლისათჳს მოკლედ თქუა ერთითა სიტყჳთა, და კეთილად ქმნა ესე, რამეთუ პირველთქუმულნი იგი ყოველთა მიერ საცნაურ იყვნეს, და რამეთუ უზეშთაესთა საქმეთათჳს ეგულებოდა თქუმად და არა დაბადებულთათჳს, არამედ დამბადებელისათჳს ყოველთაჲსა. ამისთჳსცა მან ყოველი სიტყუაჲ თჳსი ხილულთათჳს ქმნა, რამეთუ არცა რაჲ უთქუამს მას ზეცისა ძალთათჳს, ხოლო ესე ვინაჲთგან თავადისა მის დამბადებელისა მიმართ აღვიდოდა, ამისთჳს სამართლად თანაწარჰჴდა მას ყოველსა და ყოველივე ერთითა სიტყჳთა გამოაჩინა, რომელ-იგი თქუა:

ს ა ხ ა რ ე ბ ა ჲ: „ყოველივე მის მიერ იქმნა“ (1,3).

თ ა რ გ მ ა ნ ი: და რაჲთა არა ჰგონებდე, ვითარმედ მას ოდენ იტყჳს, რომელ მოსესცა უ...

...ცა ძჱ, რამეთუ ვითარცა „დიდებისა მისისა არა არს დასასრულ“, (ფსალმ. 144,3) „და გულისხმისა მისისა არა არს რიცხჳ“, (ფსალმ. 146,5) ეგრეთვე არცა არსებისა მისისა არს დასაბამი ჟამიერი.

გასმიეს, ვითარმედ: „დასაბამად ქმნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ“. (დაბ. 1,1) რასა გულისხმა-ჰყოფ ამის დასაბამისა უწინარეს? არა ამას გულისხმა-ჰყოფა, ვითარმედ უწინარეს ყოველთა ხილულთასა იქმნნეს იგინი? ეგრეთვე რაჟამს მხოლოდშობილისა მისთჳს გესმეს, ვითარმედ: „პირველითგან იყო“, ესე გულისხმა-ყავ, ვითარმედ უწინარეს ყოველთა საუკუნეთა და ყოველთა უხილავთა და ხილულთასა არს.

უკუეთუ კულა ამას ვინ იტყოდის: და ვითარ ეგებისო, რაჲთამცა ძჱ იყო და არამცა უმრწემჱს მამასა იყო? რამეთუ რომელი ვისგანიმე იყოს, საცნაურ არს, ვითარმედ უკუანაჲსკნელ არს მისა, რომლისაგან არს. - რაჲ ვთქუათ უკუე ამისთჳს? გარნა ამას ვიტყჳთ, ვითარმედ ესე ყოველნი კაცობრივთა საქმეთა წესნი არიან. და რომელი ამას ეძიებდეს, მან უძჳრესიცა ამისი მოიძიოს, და არცა თუ შეწყნარებად სასმენელითა ჯერარს ამათ სიტყუათა, რამეთუ აწ სიტყუაჲ ჩუენი ღმრთისათჳს არს, არა თუ კაცობრივისა ბუნებისა საქმეთათჳს, არამედ გულსავსე-ყოფისათჳს უძლურთაჲსა. ამისთჳს ვთქუათ: მითხარღა, შარავანდედი...

...ა ზედა და უდაბნოსა მას და კუალად შესლვასა მათსა ქუეყანად აღთქუმისა, დასცხრეს, ვინაჲთგან დაეშენნეს და განიყვეს ქუეყანაჲ. ამისთჳსცა მოსეს აქუნდეს მრავალნი იგი საკჳრველებანი მოწამედ და არა იჴმარა ესევითარი დაწყებაჲ, ვითარ სხუათა მათ წინაწარმეტყუელთა, არამედ მეყსეულად თქუა: „დასაბამად ქმნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ“, (დაბ. 1,1) და შემდგომი ამისი. ხოლო წინაწარმეტყუელთა არა აქუნდეს ესევითარნი სასწაულნი დასარწმუნებელად უგუნურთა მათ ჰურიათა. ამისთჳს ჩუენებანი იგი და ხილვანი ღმრთისამიერნი ქმნნეს დასაბამად სიტყჳსა თჳსისა შესაწყნარებელად გულფიცხელთა მათ. ხოლო ვითარცა-იგი მოსეს ზე დაწყებაჲ იყო ძუელისა მის რჩულისა და სასწაულნი მრავალნი იქმნებოდეს, ეგრეთვე ქადაგებასა მას მოციქულთასა არა იყო რიცხჳ სასწაულთაჲ და კურნებათაჲ საოტებელად ურწმუნოებისა და დასამტკიცებელად ჭეშმარიტებისა. ამისთჳსცა კაცთა გლახაკთა და უსწავლელთა ათორმეტთა დაიმორჩილნეს და მოიმოწაფნეს ერნი ურიცხუნი, მეფენი და ფილოსოფოსნი, რამეთუ ძალი ღმრთისაჲ იყო მათ თანა.

ამისთჳსცა არად ეჴმარებოდა მახარებელთა ხილვათა და ჩუენებათა აღწერაჲ დაწყებასა სახარებათასა, არამედ კაცად-კაცადმან წინამდებარე იგი სიტყუაჲ ქრისტეს განგებულებისაჲ და ღმრთისმეტყუელებისაჲ იწყო თქუმად. ვითარცა იყო ძუელი იგი რჩული ყოვლითურთ სახე...