დაბადებისა 1:1

1. საღვთო წერილი — სულიერი საუნჯე

საღვთო წერილის კითხვა საუნჯეს ჰგავს. როგორც საუნჯიდან მცირე ნაწილის მომპოვებელიც დიდ სიმდიდრეს იძენს, ისევე საღვთო წერილში მოკლე გამონათქვამშიც კი შეიძლება დიდი სულიერი ძალისა და აზრთა გამოუთქმელი სიმდიდრის პოვნა. და არა მხოლოდ საუნჯეს ჰგავს ღვთის სიტყვა, არამედ წყაროსაც, რომელიც უხვ ნაკადებს აღმოადინებს და ბევრ წყალს შეიცავს: ეს ყოველივე გუშინ საქმით შევიტყვეთ. შესაქმის წიგნის პირველ სიტყვებს რომ მოვკიდეთ ხელი, მთელი სწავლება სიტყვებს მივუძღვენით: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ", და მაინც ვერ მოვიცავთ ყველაფერს, რადგან დიდია ამ საუნჯის სიმდიდრე და უხვია ამ სულიერი წყაროს ნაკადები. ნუ გიკვირს, რომ ასე მოხდა ჩვენთან: ჩვენს წინაპრებსაც თავიანთი ძალისამებრ ეწაფნენ ამ ნაკადებს, ჩვენი შთამომავლებიც იგივეს იზამენ, მაგრამ მაინც ვერ შეძლებენ ამოწურვას; პირიქით, წყალი მოემატება და ნაკადები გამრავლდება. ასეთია სულიერი ნაკადების თვისება: რაც უფრო მეტს დაეწაფებიან მათ, მით უფრო მეტად იწყებს მატებასა და გამრავლებას სულიერი მადლი. ამიტომაც თქვა ქრისტემ: „უკუეთუ ვისმე სწყუროდის, მოვედინ ჩემდა...

ხედავთ, საყვარელნო, ნათქვამიდან მარხვის ძალას? ამიტომაც დღეს უფრო დიდი მოშურნეობით, ვიდრე ადრე, გადავწყვიტე ვისაუბრო თქვენთან, რადგან ვიცი, რომ თესლს ნოყიერ და ღრმა ნიადაგში ვყრი, რომელსაც შეუძლია მალე მოგვცეს უხვი ნაყოფი თესვისგან. მოდით, თუ გნებავთ, განვიხილოთ იმ სიტყვების აზრი, რომელიც დღეს ნეტარი მოსეს წიგნიდან წაგვიკითხეს. მაგრამ გთხოვთ, ყურადღებით მოისმინოთ ჩვენი სიტყვები, რადგან ჩვენ არ ვილაპარაკებთ ჩვენგან, არამედ რასაც ღვთის მადლი შთაგვაგონებს თქვენი სარგებლისთვის. რა არის ეს? „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ". აქ (უპირველეს ყოვლისა) ადგილია კითხვისთვის: რისთვის გვიცხადებს ამას ნეტარი წინასწარმეტყველი, რომელიც (ამ მოვლენის) შემდეგ მრავალი თაობის შემდეგ ცხოვრობდა? არა უმიზეზოდ და არა უმიზნოდ. დასაბამში ღმერთმა, ადამიანის შემქმნელმა, თავად ესაუბრა ადამიანებს, რამდენადაც ადამიანებს შეეძლოთ მისი მოსმენა. ასე მოვიდა იგი ადამთან; ასე ამხილა კაენი; ასე ესაუბრა ნოეს; ასე სტუმრობდა აბრაამს. ხოლო როდესაც მთელი კაცთა მოდგმა დიდ უღმრთოებაში ჩავარდა, მაშინაც სრულიად არ განუდგა შემოქმედი მთელ კაცთა მოდგმას; მაგრამ, რადგან...

...მაგრამ ნუ მოვიქცევით უგუნურად: წარმოქმნილი არც მიწას ეკუთვნის და არც მარცვალს, არამედ მიწისა და თესლების უფალს. ამიტომაც ზოგი რამ ამათ გარეშე, ზოგიც ამათთან ერთად ქმნა: პირველით თავის ძალას აჩვენებდა, როცა ამბობდა: „აღმოამორჩენ ქუეყანამან მწუანვილი თივისაჲ.“ (დაბ 1:11); მეორით კი, თავისი ძალის ჩვენებასთან ერთად, ჩვენც გვწვრთნიდა, შრომისმოყვარენი და საქმისმოყვარენი ვყოფილიყავით. მაშ, რატომ გვეთქვა ეს ყოველივე? არა უბრალოდ, არამედ რათა აღდგომისაც გვწამდეს; და როცა კვლავ რაიმეს ზრახვებით ჩაწვდომას მოვისურვებთ, მაგრამ ვერ შევძლებთ, ნუ ვიწყენთ და ნუ აღვშფოთდებით, არამედ კეთილგონიერად დავბრუნდეთ, ზრახვას აღვირი ამოვდოთ და ღმერთის ძალასა და მარჯვე ღონეს მივმართოთ.

ამიტომ, როცა ეს ვიცით, ზრახვებს აღვირი დავადოთ; ნუ გადავცდებით ცოდნის იმ საზღვრებსა და ზომებს, რომლებიც ჩვენთვისაა მოცემული. რადგან ამბობს: „უკუეთუ ვისმე ჰგონიეს, ვითარმედ იცის რაჲმე, არღასადა უცნობიეს, ვითარ-იგი ჯერ-არს ცნობაჲ.“ (1 კორ 8:2)....

...ა, თუმცა თავად ჯერ არაფერი ჰქონდა გაკეთებული. ნუ გაგიკვირდება სიტყვა „დადვა", რადგან წერილს ჩვეულება აქვს, ჩვენთვის და ჩვენი სარგებლისთვის, ადამიანურ გამოთქმებს ხმარობდეს. რომ ამაში დარწმუნდე, შეხედე, როგორ ვარსკვლავთა შექმნის შესახებაც იმავე გამოთქმას იყენებს: „და დასხნა იგინი ღმერთმან სამყაროსა ცისასა" (დაბ 1:17), — არა იმისთვის, რომ გვეფიქრა, თითქოს ისინი ცაზე ჩამაგრებულნი არიან (ხომ თითოეული მათგანი თავის სვლას ასრულებს, ადგილიდან ადგილზე გადაადგილდება), არამედ იმის საჩვენებლად, რომ ღმერთმა ბრძანა, რომ ისინი ცაზე იყვნენ, ისევე როგორც ადამიანი — სამოთხეში ეცხოვრა. „და აღმო-ვე-აცენა ღმერთმან მერმე ქვეყანით ყოველი ხე შუენიერი ხილვად და კეთილი საჭმელად და ხე ცხოვრებისა შორის სამოთხესა და ხე იგი ცნობად კეთილისა და ბოროტისა" (დაბ 2:9). აი, კიდევ ერთი ქველმოქმედება, რომლითაც ღმერთმა შექმნილი პატივით მოსა. ინება რა, რომ ადამიანი სამოთხეში ეცხოვრა, ღმერთმა ბრძანა, მიწიდან მრავალფეროვანი ხეები აღმოცენებულიყო, რომლებიც მისი ხილვით გაახარებდნენ და საჭმელადაც გამოადგებოდნენ. „ყოველი ხე შუენიერი ხილვად", ესე იგი გარეგნობით, „და კეთილი საჭმელად", ესე იგი ისეთნი, რომ თვალს ახარებდნენ და გემოს ატკბობდნე...

...ი, რომ უფრო მეტი ნაყოფი მიიღოთ და მასთან ერთად სახლში დაბრუნდეთ. საჭიროა, საყვარელნო, გითხრათ იმის შესახებ, რაც დღეს წაიკითხეს. „და თქუა ღმერთმან: იქმენინ მნათობნი სამყაროსა შინა ცისასა მნათობად" ქუეყანისა „განსაყოფელად შორის დღისა და შორის ღამისა. და იყუნედ სასწაულებად დღეებად და ჟამებად და წელიწადებად" (დაბ 1:14). „და იყუნედ განმანათლებელად სამყაროსა ცისა, რათა ჩნდეს ქუეყანასა ზედა. და იქმნა ეგრეთ" (დაბ 1:15). გუშინ ნეტარმა მოსემ გვიჩვენა, როგორ შეამკო ყოვლისა შემოქმედმა მიწის უსახურობა ბალახებით, მრავალფეროვანი ყვავილებითა და თესლთა აღმოცენებით, დღეს კი მან სიტყვა ცის შემკობისკენ მიმართა. როგორც მიწა შეიმკობა მისგან წარმოშობილით, ისე ეს ხილული ცა (ღმერთმა) უფრო ნათელი და ბრწყინვალე გახადა, მრავალფეროვანი ვარსკვლავებით დაფინა და ორი დიდი მნათობი შექმნა, ესე იგი მზე და მთვარე. „და შექმნა,“ — ნათქვამია, — „ღმერთმან ორნი მნათობნი დიდნი: მნათობი დიდი მთავრობად დღისა. და მნათობი უმრწემესი — მთავრობად ღამისა. და ვარსკულავნი“ (დაბ 1:16). ხედავ შემოქმედის სიბრძნეს? მხოლოდ თქვა — და ეს საკვირველი სტიქია, ესე იგი მზე, გამოჩნდა. სწორედ მას (მოსე) დიდ მნათობს უწო...

...ა. და გამოჩნდა ჴმელი. და უწოდა ღმერთმან ჴმელსა ქუეყანაჲ"** (დაბ 1:9–10). ხედავ, საყვარელო, როგორ უხილავი და მოუწყობელი დედამიწა, წყლების ქვეშ, თითქოს რაღაც საფარველის ქვეშ, დამალული, ღმერთმა განაშიშვლა, ასე ვთქვათ, და ახლა მისი სახე გვიჩვენა, საკუთარი სახელით რომ უწოდა? „და შესაკრებელსა წყალთასა უწოდა ზღუებ" (დაბ 1:10). აჰა, წყლებმაც თავიანთი სახელი მიიღეს. როგორც დახელოვნებული ხელოვანი, როცა რაიმე ჭურჭელს თავისი ხელობის წესით აკეთებს, სახელს მანამ არ აძლევს, სანამ მთლიანად არ დაამთავრებს, — ასევე კაცთმოყვარე მეუფე მანამ სახელს არ აძლევს სტიქიებს, სანამ თავისი ბრძანებით თითოეულს თავის ადგილზე არ დააყენებს. შემდეგ, როცა დედამიწამ თავისი სახელი მიიღო და ჯეროვანი სახე შეიძინა, წყლებმაც, ერთად შეკრებილმა, თავისი სახელწოდება დაიმსახურა. „უწოდა, — ამბობს, — შესაკრებელსა წყალთასა ზღუებ", და კვლავ დაუმატა: „და იხილა ღმერთმან, რამეთუ კეთილ". რადგან უძლური ადამიანური ბუნება ღვთის ქმნილებათა ღირსეულ შექებას ვერ შეძლებდა, საღვთო წერილი წინასწარ გვიჩვენებს, როგორ შეაქო ისინი თავად შემოქმედმა.

4. მცენარეთა აღმოცენება ღვთის სიტყვით (1:11-13)

როცა იცი, რომ ქმნილებანი თავად შემოქმედის წინაშე მშვენიერნი აღმოჩნდნენ, მით უფრო მეტად განცვიფრდები მათ...

ს ი ტ ყ უ ა ჲ ე ს ე: „ყოველივე მის მიერ იქმნა“ (1,3).

თ ა რ გ მ ა ნ ი: წინაჲსწარმეტყუელი მოსე იწყებდა რაჲ სიტყუად დაბადებისათჳს, იწყო თქუმად ხილულთა საქმეთათჳს და მრავლითა სიტყჳთა აღრაცხუა იგი, რამეთუ იტყჳს: „დასაბამად ქმნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ“; (დაბ. 1,1) და მერმე იტყჳს: „იქმნა ნათელი“, (დაბ. 1,3) და მეორე ცაჲ, და ბუნებანი ვარსკულავთანი, და თითოეულთა ცხოველთა ნათესავნი, და სხუაჲ ყოველივე, რაჲთა არა ვიტყოდი თითოეულად. ხოლო მახარებელმან ამის ყოვლისათჳს მოკლედ თქუა ერთითა სიტყჳთა, და კეთილად ქმნა ესე, რამეთუ პირველთქუმულნი იგი ყოველთა მიერ საცნაურ იყვნეს, და რამეთუ უზეშთაესთა საქმეთათჳს ეგულებოდა თქუმად და არა დაბადებულთათჳს, არამედ დამბადებელისათჳს ყოველთაჲსა. ამისთჳსცა მან ყოველი სიტყუაჲ თჳსი ხილულთათჳს ქმნა, რამეთუ არცა რაჲ უთქუამს მას ზეცისა ძალთათჳს, ხოლო ესე ვინაჲთგან თავადისა მის დამბადებელისა მიმართ აღვიდოდა, ამისთჳს სამართლად თანაწარჰჴდა მას ყოველსა და ყოველივე ერთითა სიტყჳთა გამოაჩინა, რომელ-იგი თქუა:

ს ა ხ ა რ ე ბ ა ჲ: „ყოველივე მის მიერ იქმნა“ (1,3).

თ ა რ გ მ ა ნ ი: და რაჲთა არა ჰგონებდე, ვითარმედ მას ოდენ იტყჳს, რომელ მოსესცა უ...

...ცა ძჱ, რამეთუ ვითარცა „დიდებისა მისისა არა არს დასასრულ“, (ფსალმ. 144,3) „და გულისხმისა მისისა არა არს რიცხჳ“, (ფსალმ. 146,5) ეგრეთვე არცა არსებისა მისისა არს დასაბამი ჟამიერი.

გასმიეს, ვითარმედ: „დასაბამად ქმნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ“. (დაბ. 1,1) რასა გულისხმა-ჰყოფ ამის დასაბამისა უწინარეს? არა ამას გულისხმა-ჰყოფა, ვითარმედ უწინარეს ყოველთა ხილულთასა იქმნნეს იგინი? ეგრეთვე რაჟამს მხოლოდშობილისა მისთჳს გესმეს, ვითარმედ: „პირველითგან იყო“, ესე გულისხმა-ყავ, ვითარმედ უწინარეს ყოველთა საუკუნეთა და ყოველთა უხილავთა და ხილულთასა არს.

უკუეთუ კულა ამას ვინ იტყოდის: და ვითარ ეგებისო, რაჲთამცა ძჱ იყო და არამცა უმრწემჱს მამასა იყო? რამეთუ რომელი ვისგანიმე იყოს, საცნაურ არს, ვითარმედ უკუანაჲსკნელ არს მისა, რომლისაგან არს. - რაჲ ვთქუათ უკუე ამისთჳს? გარნა ამას ვიტყჳთ, ვითარმედ ესე ყოველნი კაცობრივთა საქმეთა წესნი არიან. და რომელი ამას ეძიებდეს, მან უძჳრესიცა ამისი მოიძიოს, და არცა თუ შეწყნარებად სასმენელითა ჯერარს ამათ სიტყუათა, რამეთუ აწ სიტყუაჲ ჩუენი ღმრთისათჳს არს, არა თუ კაცობრივისა ბუნებისა საქმეთათჳს, არამედ გულსავსე-ყოფისათჳს უძლურთაჲსა. ამისთჳს ვთქუათ: მითხარღა, შარავანდედი...

...სე ამისთჳს, რაჲთა დაუყოს პირი მარკიანელთა და მანიქეველთაჲ, უღმრთოთა მათ მწვალებელთაჲ, და საქმით გამოაჩინოს, ვითარმედ ყოველნივე ესე ხილულნი უხილავთა თანა მის მიერ ქმნილ არიან და იგი არს მომცემელი ნაყოფთაჲ; რამეთუ მან ბრძანა პირველითგან: „აღმოაცენენ ქუეყანამან მწუანვილი თივისაჲ, სა-თესავი თესლი, თესლად-თესლადი“; (დაბ. 1,11) და „გამოიყვანედ წყალთა ქუეწარმავალი სამშჳნველთა ცხოველთაჲ“. (დაბ. 1,20) რამეთუ არარაჲ უდარეს მაშინ ქმნილისა მის საკჳრველებისა იყო ესე, რამეთუ ვითარცა მაშინ აღმოაცენნა ქუეყანით მცენარენი და გამოიყვანნა წყალთაგან მშჳნვიერნი, ეგრეთვე აწ ხუთთა პურთაგან და ორთა თევზთა ესოდენი განმრავლებაჲ ქმნა, რომელესე სასწაული იყო, ვითარმედ იგი არს მფლობელი და მპყრობელი ცისა და ქუეყანისა და ზღუათაჲ. ხოლო იხილა რაჲ ერი იგი და შეეწყალნეს და განკურნნა სნეულნი მათნი, ჯერ-იჩინა ყოველთა ზედაცა ქმნად ამის სასწაულისა, რაჲთა არა მხილველ ოდენ იყვნენ სხუათა ზედა ქმნილთა სასწაულთა, არამედ კაცად-კაცადმან მიიღოს ნიჭი საკჳრველებისა მისისაჲ; და რომელ-იგი მამათა მათთა უდაბნოსა ზედა შეუძლებელად შეერაცხა და იტყოდეს: „ჴელ-ნუ-იწიფოსა ღმერთმან განმზადებად ტაბლაჲ უდაბნოსა?“ (ფსალმ. 77,19) და კუალა...

...ა ზედა და უდაბნოსა მას და კუალად შესლვასა მათსა ქუეყანად აღთქუმისა, დასცხრეს, ვინაჲთგან დაეშენნეს და განიყვეს ქუეყანაჲ. ამისთჳსცა მოსეს აქუნდეს მრავალნი იგი საკჳრველებანი მოწამედ და არა იჴმარა ესევითარი დაწყებაჲ, ვითარ სხუათა მათ წინაწარმეტყუელთა, არამედ მეყსეულად თქუა: „დასაბამად ქმნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ“, (დაბ. 1,1) და შემდგომი ამისი. ხოლო წინაწარმეტყუელთა არა აქუნდეს ესევითარნი სასწაულნი დასარწმუნებელად უგუნურთა მათ ჰურიათა. ამისთჳს ჩუენებანი იგი და ხილვანი ღმრთისამიერნი ქმნნეს დასაბამად სიტყჳსა თჳსისა შესაწყნარებელად გულფიცხელთა მათ. ხოლო ვითარცა-იგი მოსეს ზე დაწყებაჲ იყო ძუელისა მის რჩულისა და სასწაულნი მრავალნი იქმნებოდეს, ეგრეთვე ქადაგებასა მას მოციქულთასა არა იყო რიცხჳ სასწაულთაჲ და კურნებათაჲ საოტებელად ურწმუნოებისა და დასამტკიცებელად ჭეშმარიტებისა. ამისთჳსცა კაცთა გლახაკთა და უსწავლელთა ათორმეტთა დაიმორჩილნეს და მოიმოწაფნეს ერნი ურიცხუნი, მეფენი და ფილოსოფოსნი, რამეთუ ძალი ღმრთისაჲ იყო მათ თანა.

ამისთჳსცა არად ეჴმარებოდა მახარებელთა ხილვათა და ჩუენებათა აღწერაჲ დაწყებასა სახარებათასა, არამედ კაცად-კაცადმან წინამდებარე იგი სიტყუაჲ ქრისტეს განგებულებისაჲ და ღმრთისმეტყუელებისაჲ იწყო თქუმად. ვითარცა იყო ძუელი იგი რჩული ყოვლითურთ სახე...