საუბარი 47. „და იყო, შემდგომად სიტყჳსა ამის ღმერთმან გამოსცადა აბრაჰამ" (დაბ 22:1)

1. „ღმერთმან გამოსცადა აბრაჰამ" — გამოცდის მიზეზი და ბრძანება (22:1–2)

დღევანდელი წერილის საკითხავში ბევრი სასარგებლო რამ არის ჩვენთვის მოცემული და გამოუთქმელი საუნჯე იმალება ამ მცირე სიტყვებში. ასეთია საღვთო გამონათქვამები: არა სიტყვათა სიმრავლეში, არამედ მოკლე გამოთქმებში შეიცავს დიდ სიმდიდრეს. მაშ, გამოვიკვლიოთ წერილის მითითებული სიტყვები და გულდასმით შევისწავლოთ ამჟამინდელი საკითხავის აზრი. აქ ჩვენ ახალ მაგალითებს დავინახავთ როგორც მამამთავრის დიდი სათნოებისა, ისე ღვთის საკვირველი კაცთმოყვარეობისა. „და იყო, — ამბობს წერილი, — შემდგომად სიტყჳსა ამის ღმერთმან გამოსცადა აბრაჰამ". რას ნიშნავს ეს სიტყვები: „და იყო, შემდგომად სიტყჳსა ამის ღმერთმან გამოსცადა აბრაჰამ?" შეხედე, როგორ სურს საღვთო წერილს თავად ამ სიტყვებითვე მართლის სათნოება გამოგვიცხადოს. ღვთისგან აბრაჰამზე მოვლინებული გამოცდის შესახებ თხრობისის დაწყებამდე, წერილი წინასწარ გვანიშნებს თავად იმ დროს, როცა მამამთავარს ისაკის მსხვერპლად შეწირვის ბრძანება მიეცა, რომ შენ სრულად შეიცნო მამამთავრის დიდი მორჩილება და ის, რომ იგი არაფერს მიიჩნევდა ღვთის სათნოყოფაზე უმაღლესად. მაშ, რას ნიშნავს: „იყო შემდგომად სიტყჳსა ამის"? ისაკის შობის შემდეგ, სარრა, რომელმაც ნახა, ისმაელი ისაკს დასცინოდა (როგორც ამის შესახებ გუშინ ვისაუბრეთ თქვენთან), აღშფოთდა ამითა და აბრაჰამს უთხრა: „განაძე მჴევალი ეგე და ძე მისი, რამეთუ არა დაიმკჳდროს ძემან მჴევლისამან ძისა ჩემისა ისაკის თანა", მამამთავარს კი ეს სასტიკად მოეჩვენა. მაშინ ღმერთმა, რომელსაც მართლის ნუგეშისცემა სურდა, უთხრა: შეისმინე სარრას, ცოლისა შენისა, და ისე მოიქეცი, როგორც იგი გეუბნება, „ნუ ფიცხელ გიჩნს წინაშე შენსა ყრმისა მაგისთჳს და მჴევლისა... რამეთუ ისაკისგან გეწოდოს შენ ნათესავად", ისმაელსაც კი „ნათესავად დიდად ვყო, რამეთუ თესლი შენი არს" (დაბ 21:12,13). ღვთის მთელი აღთქმა და ხარება იმაში მდგომარეობდა, რომ ისაკის შთამომავლობა დიდ ხალხად გამრავლდებოდა. ამ იმედებით გამოზრდილი, მართალი თავისი ასპარეზის დასასრულს უახლოვდებოდა, თითქოს უკვე მიეღო საზღაური ესოდენ დიდი და განუწყვეტელი მწუხარებისა და განსაცდელებისთვისთვის, თითქოს ბოლოს უკვე მშვიდობას მიეღწია; თვალწინ ხედავდა მემკვიდრეს, რომელსაც უნდა მემკვიდრეობა მიეღო. ამგვარად, ვამბობ, მშვიდობით ცხოვრობდა მართალი, უდიდესი ნუგეშის ნაყოფს იგემებდა. მაგრამ ფარული ზრახვების მცოდნემ, რომელსაც სურდა ჩვენთვის მართლის მთელი სათნოება და ის დიდი სიყვარული ეჩვენებინა, რომელიც ღვთისადმი ჰქონდა, — ესოდენ დიდი აღთქმების შემდეგ, განსაკუთრებით უახლესი, ცოტა ხნის წინ მიცემული აღთქმის შემდეგ, რომელიც ჯერ კიდევ ახალ ხსოვნაში იყო, — როცა ისაკი უკვე სრულ ასაკში შევიდა და სიჭაბუკის ყვავილობაში იმყოფებოდა, და მამის სიყვარული მისადმი, შესამჩნევად, სულ უფრო ძლიერდებოდა, სწორედ მაშინ, იმ აღთქმის სიტყვების შემდეგ, მას შემდეგ, რაც ითქვა: „ისაკისგან გეწოდოს შენ ნათესავად" და იგი იქნება შენი მემკვიდრე, — „შემდგომად სიტყჳსა ამის ღმერთმან გამოსცადა აბრაჰამ". რას ნიშნავს: „გამოსცადა"? არა იმას, რომ ღმერთმა ეს უმეცრებით ქნა; არამედ იმისთვის გამოსცადა მამამთავარი, რომ როგორც მაშინდელ თანამედროვეებს, ისე მის შთამომავლებს დღემდე ესწავლათ, მამამთავრის მსგავსად, ასეთივე სიყვარული ჰქონოდათ ღვთისადმი და ასეთივე მორჩილება გამოეჩინათ უფლის ბრძანებებისადმი. „და ჰრქუა მას: აბრაჰამ, აბრაჰამ. ხოლო მან თქუა: აჰა, მე" (დაბ 22:1). რას ნიშნავს აქ სახელის განმეორება? ეს ღვთის დიდი კეთილგანწყობის ნიშანია მამამთავრის მიმართ, და ასეთი მოწოდებით ღმერთი აუწყებდა, რომ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი რამის ბრძანება სურდა. ამგვარად, გაძლიერებული მოხმობით მისი ყურადღების გამახვილებასა და ღვთის სიტყვის გულდასმით მოსმენას შთააგონებდა რა, ღმერთი ეუბნება: „აბრაჰამ, აბრაჰამ. ხოლო მან თქუა: აჰა, მე. და ჰრქუა მას: მოიყუანე ძე შენი ისაკი და წარვედ ქუეყანასა მაღალსა და შეწირე იგი მუნ ყოვლად დასაწველად ერთსა ზედა მთათაგანსა, რომელსა მე გრქუა შენ" (დაბ 22:1–2). ბრძანება ზედმეტად მძიმეა! საქმე, რომელიც ადამიანური ბუნების ძალებს აღემატება! „მოიყუანე ძე შენი ისაკი". შეხედე, როგორ აღაგზნებდა და აძლიერებდა თავად ეს სიტყვები იმ სიყვარულის ცეცხლს, რომელსაც მართალი ისაკისადმი იტევდა. „მოიყუანე ძე შენი ისაკი". თითოეული სიტყვა თავისთავად საკმარისი იყო მართლის სულის შესარყევად. ღმერთმა არ თქვა უბრალოდ: ისაკი, არამედ დაუმატა: „ძე შენი" — რომელიც ყოველგვარ მოლოდინს მიღმა მიიღე და უღრმეს სიბერეში შობა შეძელი; „საყუარელი" — შენი სანატრელი, რომელიც ასე ძლიერად გიყვარს; „ისაკი" — რომელსაც მემკვიდრედ მოელი, რომლისგანაც შენი შთამომავლობის გამრავლება აღგითქვი და იმდენად გამრავლება, რომ მისი რიცხვი ვარსკვლავთა სიმრავლესა და ზღვისპირის ქვიშას გაუტოლდება. მაშ, სწორედ ეს ძე წაიყვანე „და წარვედ ქუეყანასა მაღალსა და შეწირე იგი მუნ ყოვლად დასაწველად ერთსა ზედა მთათაგანსა, რომელსა მე გრქუა შენ". ჩემთვის საკვირველია ისიც, როგორ შეძლო მართალმა თავად ამ სიტყვების მოსმენა. ამ ძეს, ამბობს ღმერთი, შენთვის ასე სანატრელს, შემომწირე ყოვლად დასაწველად ერთ-ერთ მთაზე. მაშ, რა ქნა მართალმა? არ შეშფოთებულა სულით, არ შეირყია ზრახვებში, არ დაბნეულა ასეთი უცნაური ბრძანებისგან, არ დაწყებულა ფიქრი და მსჯელობა თავის თავთან ასე: რას ნიშნავს ეს? ის, ვინც ყოველგვარ მოლოდინს მიღმა შემწეობა მომანიჭა, თავისი კაცთმოყვარეობით სარრას მოკვდინებული საშო გააცოცხლა, ახლა, როცა ჩემი ძე უკვე გაიზარდა, აღიზარდა და სიჭაბუკის ყვავილობაშია, მიბრძანებს ჩემი შვილის მოკვლას და ყოვლად დასაწველად შეწირვას? ის, ვინც ცოტა ხნის წინ მითხრა: „ისაკისგან გეწოდოს შენ ნათესავად", ახლა საპირისპიროს მოითხოვს? როგორ აღსრულდება მის მიერ მიცემული აღთქმები? როგორ შეიძლება, რომ მოკვეთილი ფესვიდან ოდესმე ტოტები ამოიზარდოს, მოჭრილი ხიდან ნაყოფი გამოჩნდეს, ან დაშრობილი წყაროდან მდინარეები გამოვიდეს? ადამიანური მსჯელობით ეს შეუძლებელია. თუმცა, ღვთის ნებისთვის ყველაფერი შესაძლებელია.

2. აბრაჰამის მორჩილება და სამდღიანი გზა მსხვერპლშეწირვისკენ (22:3–10)

მსგავსი არაფერი უფიქრია ამ მართალს; არამედ, როგორც მადლიერმა მონამ, ყოველგვარი ადამიანური მსჯელობა მიატოვა და მხოლოდ ერთზე ზრუნავდა — ბრძანების აღსრულებაზე; თითქოს ადამიანურ ბუნებას განეშორა და ყოველგვარი თანალმობა და მამობრივი სიყვარული ღვთის ბრძანებებზე დაბლა დასვა, სწრაფად შეუდგა მათ აღსრულებას. „აღდგა, — ამბობს წერილი, — აბრაჰამ განთიად და აღსხნა კარაულსა თჳსსა და წარიყვანნა მის თანა ორნი მონანი და ისაკ, ძე თჳსი, და დაკოდა შეშაჲ მსხუერპლისათჳს, და აღდგა და წარვიდა, და მოვიდა ადგილსა მას, რომელსაცა ჰრქუა მას ღმერთმან მესამესა დღესა" (დაბ 22:3). შენიშნე, როგორ კაცთმოყვარე უფალი თავად ადგილის სიშორით მართლის სათნოებას გამოსცდის. წარმოიდგინე, რა უნდა გაეძლო მართალს სამი დღის განმავლობაში, როცა თავის თავთან ფიქრობდა მიცემულ ბრძანებაზე — იმაზე, რომ საკუთარი ხელებით უნდა დაეკლა ესოდენ საყვარელი ძე, ამასთან ვერავის გაემხელა ამ საქმის შესახებ — და გაოცდი მისი ღვთისმოყვარე და ბრძნული სულით. მისთვის მოცემული ღვთის ბრძანების მთელი მნიშვნელობის გაცნობიერებით, იგი საქმეს არავის უმხელს, არც მსახურებს, არც თავად ისაკს, არამედ მარტო თავისი თავით ასრულებს ამ ღვაწლსა და ადამანტივით შეურყეველი რჩება, თავისი სულის მთელ მამაცობას იჩენს, ბევრს არ ფიქრობს, არამედ სრული მზადყოფნით ემორჩილება ღვთის ნებას. მითითებულ ადგილთან მისვლისას, „აღიხილნა, — ამბობს წერილი, — აბრაჰამ თუალნი თჳსნი და იხილა ადგილი იგი შორით და ჰრქუა... მონათა თჳსთა: დასხედით მანდა კარაულისა თანა" (დაბ 22:4–5). შენიშნე აქაც მართლის დიდი კეთილგონიერება: მას თავის მსახურთაგანაც კი სურდა დაემალა განზრახვა, ყველაფრით აჩვენებდა რა ღვთის ნების აღსრულების მხურვალე გულმოდგინებასა და მტკიცე მზადყოფნას. მან იცოდა, რომ ეს ახალი და არნახული საქმე იყო, მანამდე არავის გაუკეთებია მსგავსი რამ, — ამიტომაც მალავს მსახურთაგან და, მათთან ერთად სახედარს რომ ტოვებს, ეუბნება: „დასხედით მანდა...; მე და ყრმაჲ ვსე წარვიდეთ ვიდრე იქიმდე და თაყუანისს-ვსცეთ და თქუენდავე მოვაქციოთ" (დაბ 22:5). ამას ამბობდა, თავადაც არ იცოდა, რომ ასე იქნებოდა; მაგრამ, სავარაუდოდ, თავად არ იცოდა რა, წინასწარმეტყველებდა. მსახურებს კი ასე უთხრა, რა თქმა უნდა, იმისთვის, რომ ნამდვილი საქმე დაეფარა მათთვის და იმ ადგილას დაერჩინა ისინი. შემდეგ მამამთავარი ძესთან ერთად წავიდა. „წარიღო აბრაჰამ შეშაჲ მსხუერპლისაჲ და აღჰკიდა ისაკს, ძესა თჳსსა. და მოიღო ცეცხლიცა ჴელითა თჳსითა და დანაკი. და წარვიდეს ორნი-ვე ზოგად" (დაბ 22:6). რა მამაცობა სულისა! რა ნებისყოფის სიმტკიცე! „აღჰკიდა, — ამბობს წერილი, — ისაკს შეშაჲ მსხუერპლისაჲ"; თავად კი აიღო დანაკი და ცეცხლი, და წავიდნენ ძესთან ერთად. რა თვალებით უყურებდა თავის ძეს, რომელსაც ეკიდა შეშა, რომელზეც ცოტა ხნის შემდეგ ყოვლად დასაწველად უნდა შეეწირა იგი? როგორ უჭირავდა ხელებს ცეცხლი და დანაკი? ხელში რომ ხელშესახებ ცეცხლს ატარებდა, შინაგანი ცეცხლი მის გულს აღაგზნებდა და ყველა გაჩენილ ფიქრს შემუსრავდა, და მასში განზრახვასას აღძრავდა — ღვთისადმი სიყვარულით დაეძლია ეს გამოცდა და დაეფიქრებინა, რომ ის, ვინც ადამიანური ბუნების ძალის მიღმა მამობის საშუალება მისცა, ახლაც შეძლებს ადამიანური გონებისთვის მიუწვდომელი საქმის აღსრულებას. შეხედე, ხელშესახებ ცეცხლზე ადრე, როგორ აღიგზნებოდა თანდათანობით შინაგანი ცეცხლი და წვავდა მართლის სულს. „ჰრქუა, — ამბობს წერილი, — ისაკ აბრაჰამს, მამასა თჳსსა: თქუ, მამაო" (დაბ 22:7). მხოლოდ ეს ერთი სიტყვა საკმარისი იყო მართლის მთელი არსების შესარყევად. „ხოლო მან ჰრქუა: რაჲ არს, შჳლო?" მამას უწოდებ იმას, ვინც ცოტა ხანში უკვე უშვილო იქნება; შვილს ვუწოდებ იმას, ვინც მალე სამსხვერპლოზე უნდა აღვიდეს, ვინც საკუთარი ხელებით უნდა დავკლა. ძემა თქვა: აჰა, ცეცხლს ატარებ, მე კი შეშას; სად არის მსხვერპლი? „სადა არს ცხოვარი მსხუერპლისაჲ?" წარმოიდგინე აქ მართლის მთელი ტანჯვა — როგორ უძლებდა იმას, რასაც ისმენდა, როგორ ახერხებდა ძისთვის პასუხის გაცემას, როგორ არ შეირყა სულით, როგორ შეძლო ძისთვის დამალვა და მომავალი საქმის არგამჟღავნება? მტკიცე აზრითა და მამაცი სულით პასუხობს ძეს: „ღმერთმან იგულოს თავისა თჳსისა ცხოვარი მსხუერპლად, შჳლო" (დაბ 22:8). შეხედე, აქაც კვლავ წინასწარმეტყველებს მომავალს, თავადაც არ იცის რა. ამ პასუხით ისაკისთვის ჭეშმარიტების დამალვა სურდა; ძე კი ამ სიტყვებით დროებით დაამშვიდა, თავად კი უფრო დიდსა და ძლიერ მწუხარებას განიცდიდა, როცა ფიქრობდა ამ სიტყვებზე, ძის სხეულის სილამაზეს უყურებდა, სულის კეთილშობილებას, მის მორჩილებას, მომხიბვლელობასა და სიჭაბუკის ყვავილოვან ასაკს. „წარვიდეს ორნივე ზოგად და მიიწივნეს ადგილსა მას, რომელსა ჰრქუა მას ღმერთმან" (დაბ 22:9). მივიდნენ, ამბობს წერილი, მაღალ მთაზე, რომელიც ღმერთმა უჩვენა, „და აღაშენა აბრაჰამ საკურთხეველი". კვლავ მიკვირს მართლის მამაცობა — როგორ შეძლო საკურთხევლის აგება, როგორ ეყო ამისთვის ძალა, როგორ არ შეიმუსრა სულით შინაგანი ტანჯვისგან? მაგრამ აი, საკურთხეველიც აღამართა, შეშაც დააწყო მასზე, „და შეკრა ისაკი, ძე თჳსი, და დადვა იგი საკურთხეველსა მას ზედა შეშასა თანა. და განყო ჴელი თჳსი მოღებად მახჳლისა დაკლვად ძისა თჳსისა" (დაბ 22:10).

3. ანგელოზის ხმა და ვერძის შეწირვა — ქრისტეს ჯვრის წინასახე (22:11–13)

არ დავტოვოთ, საყვარელნო, ეს თხრობა ყურადღების მიღმა, არამედ ვიფიქროთ, როგორ არ განეშორა სხეულს მამამთავრის სული, როგორ ეყო ძალა საკუთარი ხელებით შეეკრა და შეშაზე დაედო საყვარელი, გულისთვის ძვირფასი, მხოლოდშობილი ძე. „და განყო, — ამბობს წერილი, — ჴელი თჳსი მოღებად მახჳლისა დაკლვად ძისა თჳსისა". ოჰ, ღვთისმოყვარე სულო! ოჰ, მამაცო სულო! ოჰ, მტკიცეო სიყვარულო! ოჰ, გონებავ, ადამიანურ ბუნებაზე მაღლა აღმატებულო! მახვილის აღება „დაკლვად ძისა თჳსისა". მაგრამ ვისით უფრო მეტად განცვიფრდეს და ვისით უფრო აღიტაცოს აქ კაცი? მამამთავრის მამაცი სულით თუ ძის მორჩილებით? არ გაქცეულა, არ შეწუხებულა მამის საქციელით, არამედ დამორჩილდა და მის განზრახვას დაემორჩილა, და როგორც კრავი, უხმოდ ეწვა საკურთხეველზე, მამის ხელიდან დარტყმას ელოდა. როცა ყველაფერი უკვე მომზადებული იყო და სხვა არაფერი აღარ რჩებოდა, სახიერი უფალი, რომელსაც სურდა ეჩვენებინა, რომ ეს ბრძანება ძის ნამდვილი დაკვლისთვის კი არ მისცა, არამედ მართლის მთელი სათნოების გამოსავლინებლად, ბოლოს საკუთარ კაცთმოყვარეობასაც ავლენს, მართალს თავად განზრახვისთვის ადგამს გვირგვინს, ანუ მამამთავრის თავად განზრახვასას ნამდვილად შეწირულ მსხვერპლად მიიღებს. „ხოლო უწოდდა, — ამბობს წერილი, — ანგელოზი უფლისა ზეცით და ჰრქუა: აბრაჰამ. აბრაჰამ." (დაბ 22:11). როგორც კი ღმერთმა დაინახა, რომ მართალი მზად იყო მისი ნების აღსასრულებლად და უკვე ძის დასაკლავად შეუდგა, ზეციდან მოუხმო: „აბრაჰამ, აბრაჰამ!" აქაც განმეორებააა სახელისა, რომ მართლის მოშურნეობა შეეკავებინა და ამ ძახილით შეეჩერებინა მამამთავრის ხელი, რომელიც ძის დასაკლავად უკვე აღემართა. „და მან თქუა: აჰა მე. და ჰრქუა მას. ნუ მიჰყოფ ჴელსა შენსა ყრმისა მაგის ზედა, ნუ-ცა რას უყოფ მას. აწ უწყი, რამეთუ გეშინის შენ ღმრთისაჲ და არა ჰრიდე ძესა შენსა საყუარელსა ჩემთჳს" (დაბ 22:12). „ნუ მიჰყოფ, — ამბობს, — ჴელსა შენსა ყრმისა მაგის ზედა". ჩემი ბრძანება არა ნამდვილი აღსრულებისთვის მიმეცა და არა ძის დაკვლა მსურს, არამედ ყველასთვის შენი მორჩილება ცხადი გახდეს. მაშ, „ნუ-ცა რას უყოფ მას"; შენი განზრახვითვე კმაყოფილი ვარ და მისთვის გადგამ გვირგვინსა და გადიდებ. „აწ უწყი, რამეთუ გეშინის შენ ღმრთისაჲ". შეხედე, რა შემწყნარებლობაა ამ სიტყვებში. რა, ნუთუ მანამდე უფალმა არ იცოდა მართლის სათნოება და მხოლოდ ახლა შეიტყო? არა; იგი ამბობს არა იმას, რომ თითქოს თავად მხოლოდ ახლა შეიტყო, არამედ — ახლა შენ ყველას აჩვენე, რამდენად ჭეშმარიტი შიში გაქვს ღვთისა. მე, რა თქმა უნდა, ვიცნობდი ჩემს მონას; მაგრამ შენ მიერ ახლა ნაქმარი როგორც თანამედროვეთათვის, ისე მომავალი თაობებისთვის შეგონების საგანი გახდება. ახლა ყველას აჩვენე, როგორ გეშინია ღვთისა და გულმოდგინედ ასრულებ მის ბრძანებებს. „და არა ჰრიდე ძესა შენსა საყუარელსა ჩემთჳს": ესოდენ ძვირფასი და ესოდენ გულწრფელად შეყვარებული ძე არ დაინდე ჩემი გულისთვის, ჩემი მოთხოვნის გულისთვის, ჩემ მიერ მიცემული ბრძანების გულისთვის, არამედ ჩემი ბრძანება ძისადმი სიყვარულს არჩიე. ამისთვის შენი ძე ისევ დაიბრუნე. ხომ აღგითქვი, შენი თესლიდან შთამომავლობის გამრავლება. წადი ახლა, მორჩილებისთვის დაგვირგვინებული. მე თავად განზრახვას ღირსად მივიჩნევ გვირგვინისა და კეთილ ზრახვებს ვაჯილდოებ, და მართლაც აღსრულდეს ის, რაც შენს მსახურებსა და ისაკს უთხარი. მათ აღუთქვი: „თაყუანისს-ვსცეთ და... მოვაქციოთ". ასეც იქნება. ხოლო კითხვაზე: „სადა არს ცხოვარი მსხუერპლისაჲ?", შენ უპასუხე: „ღმერთმან იგულოს ცხოვარი მსხუერპლად". მიმოიხედე შენს გარშემო და დაინახავ შენ მიერ წინასწარ ნათქვამ ვერძს; ის შეწირე ყოვლად დასაწველად ძის ნაცვლად. „და აღიხილნა თუალნი თჳსნი აბრაჰამ და იხილა: და აჰა, ვერძი ერთი გამოკიდებულ იყო რქათაგან ნერგსა საბეკსა, რქათა მიერ. და მივიდა აბრაჰამ და მოიბა ვერძი იგი და შეწირა იგი მსხუერპლად უფლისა ისაკის წილ, ძისა თჳსისა" (დაბ 22:13). ვხედავდი, ამბობს ღმერთი, ღვთისმოსაობას შენს გულში: აი, მომიმზადებია შენთვის ის, რაზეც წინასწარ უთხარი ძეს. „და მივიდა აბრაჰამ და მოიბა ვერძი იგი და შეწირა იგი მსხუერპლად უფლისა ისაკის წილ, ძისა თჳსისა". ხედავ ღვთის კაცთმოყვარეობას? მსხვერპლიც შეწირულია, მამამთავარმა თავისი სულის ღვთისმოსაობაც აჩვენა, მხოლოდ თავისი კეთილი განზრახვისთვის მიიღო გვირგვინი და, ძე დაიბრუნა რა, აურაცხელი გვირგვინებით დაბრუნდა. ეს ყველაფერი ქრისტეს ჯვრის წინასახე იყო. ამიტომაც ქრისტე ეუბნებოდა იუდეველებს: „აბრაჰამს, მამასა თქუენსა, უხაროდა, რაჲთა იხილოს დღე ესე ჩემი, იხილა და განიხარა" (იოან 8:56). როგორ იხილა ამდენი წლის წინ მცხოვრებმა ადამიანმა? წინასახით, ჩრდილით. როგორც აქ ვერძი ისაკის ნაცვლად შეიწირა, ისე სიტყვიერი კრავიც მთელი სოფლისთვის შეწირულ იქნა მსხვერპლად. ჭეშმარიტება ჩრდილით უნდა წინასახებულიყო. შეხედე, საყვარელო, როგორ წინასახავდა მართლაც ყველაფერი ჩრდილით. იქ მხოლოდშობილი ძეა და აქაც მხოლოდშობილი. იქ საყვარელი და ჭეშმარიტი ძეა და აქაც საყვარელი და თანაარსი ძე, როგორც ღმერთი მამა ამბობს: „ესე არს ძე ჩემი საყუარელი, რომელი მე სათნო-ვიყავ" (მათ 17:5). ისაკი მამის მიერ ყოვლად დასაწველად შეწირვისთვის იყო განკუთვნილი, ქრისტეც მამამ გასწირა, როგორც პავლე ძახილით ამბობს: „რომელმან-იგი ძესაცა თჳსსა არა ჰრიდა, არამედ ჩუენ ყოველთათჳს მისცა იგი, ვითარ უკუე არა მითურთ ყოველივე მოგუანიჭოს ჩუენ?" (რომ 8:32). აქ ჩრდილი გამოჩნდა; შემდგომ კი ჭეშმარიტება გაიხსნა, გაცილებით აღმატებული: მთელი სოფლისთვის სიტყვიერი კრავი შეიწირა მსხვერპლად. მან მთელი ქვეყნიერება განწმინდა. მან ადამიანები ცთომილებისგან გაათავისუფლა და ჭეშმარიტებისკენ მოიყვანა. მან მიწა ზეცად აქცია, არა სტიქიათა ბუნება შეცვალა, არამედ მიწიერ ადამიანთა შორის ზეციური ცხოვრება დაამკვიდრა. მან ეშმაკთა ყოველგვარი მსახურება გააუქმა. მისი წყალობით ადამიანები უკვე აღარ სცემენ თაყვანს ქვასა და ხეს, და სიტყვის ნიჭით დაჯილდოებულნი უგრძნობ კერპებს აღარ პატივობენ. ყოველგვარი ცთომილება გაუქმდა და ჭეშმარიტების ნათელმა ქვეყნიერება გაანათა.

4. ღვთის ფიცი და კურთხევა — მორჩილების ჯილდო (22:14–18)

ხედავ ჭეშმარიტების აღმატებულებას? ხედავ, რა არის ჩრდილი და რა არის ჭეშმარიტება? „და უწოდა, — ამბობს წერილი, — აბრაჰამ სახელი ადგილსა მას „უფალმან იხილა", რომელსა ჰრქჳან დღესა მთასა მას „უფალი გამოჩნდა"" (დაბ 22:14). შენიშნე მართლის ღვთისმოსავი გრძნობები — როგორ არქმევს ყოველ ჯერზე ადგილებს სახელებს იქ მომხდარი მოვლენების მიხედვით. სურდა, ამ ადგილის თავად სახელში, თითქოს სპილენძის სვეტზე, საუკუნოდ შეენარჩუნებინა მთაზე ღვთის მოხილვის ხსოვნა და აბრაჰამი სახელს უწოდებს ადგილს, როგორც წერილი ამბობს: „უფალმან იხილა". საკმარისი იყო მართლისთვის ის ჯილდო, რომ ისაკი ცოცხალი დაიბრუნა და დიდი შექების ღირსი გახდა ამ სიტყვებით: „აწ უწყი, რამეთუ გეშინის შენ ღმრთისაჲ". მაგრამ გულუხვი ღმერთი, რომლის ნიჭები და ქველმოქმედებანი მუდამ ჩვენს წარმოდგენას აღემატება, ახლაც სიუხვით მართალს ავსებს, ჯილდოებზე ჯილდოებს აყრის და კვლავ ეუბნება: „და უწოდა ანგელოზი უფლისა აბრაჰამს მეორედ ზეცით და ჰრქუა. თავსა ჩემსა ვფუცე, თქუა უფალმან, ვინათგან ჰყავ სიტყაჲ ესე. და არა ჰრიდე ძესა შენსა საყუარელსა ჩემთჳს. კურთხევით გაკურთხო შენ და განმრავლებით განვამრავლო ნათესავი შენი, ვითარ-ცა ვარსკულავნი ცისანი და ვითარცა ქჳშაჲ ზღჳსკიდისაჲ. და დაიმკჳდროს ნათესავმან შენმან ქალაქები იგი მტერთა. და იკურთხეოდიან შენდა მომართ და ნათესავისა შენისა მომართ ყოველნი ტომნი ქუეყანისანი, ამისთჳს რამეთუ ისმინე ჴმისა ჩემისა" (დაბ 22:15–18). რადგან ჩემი ბრძანება აღასრულე, ამბობს, და სრულად გამოგიჩენია შენი მორჩილება, მოისმინე: „თავსა ჩემსა ვფუცე, თქუა უფალმან". შენიშნე ღვთის მოწყალება: „თავსა ჩემსა, — ამბობს, — ვფუცე", რომ დარწმუნებული იყო — ჩემ მიერ ნათქვამი ყველაფერი უეჭველად აღსრულდება. როგორც ადამიანები ფიცით თავიანთ აღთქმებს ამტკიცებენ და ამით აღთქმის მიმღებთ ამშვიდებენ, ასევე უფალიც, ადამიანურ ჩვეულებას მიჰყვება რა, ამბობს: „თავსა ჩემსა ვფუცე, ვინათგან ჰყავ სიტყაჲ ესე და არა ჰრიდე ძესა შენსა საყუარელსა ჩემთჳს". შენიშნე უფლის კაცთმოყვარეობა. „არა ჰრიდე, — ამბობს, — ძესა შენსა საყუარელსა ჩემთჳს", მაშინ, როცა თავად ცოცხალს უბრუნებს ძეს. ნუ უყურებ აქ, საყვარელო, მოვლენის დასასრულს, არამედ ჩაწვდი სულიერ განწყობას, რომლითაც მამამთავარი უთქმელად ასრულებდა ბრძანებას. რაც შეეხება განზრახვას, მამამთავარი უკვე სისხლში სვრიდა თავის ხელს, უკვე მახვილით ეხებოდა ძის მკერდსა და მართლაც შესწირავდა მსხვერპლს. ამიტომაც უფალი, თითქოს მსხვერპლი ნამდვილად შეწირული ყოფილიყო, მართალს ამისთვის შექებით ადიდებს და ეუბნება: „არა ჰრიდე ძესა შენსა საყუარელსა ჩემთჳს". მაგრამ თუ ჩემი ბრძანების გულისთვის არ დაინდე, მე შენი მორჩილების გულისთვის ვინდე იგი. შენი ასეთი მორჩილების ჯილდოდ „კურთხევით გაკურთხო შენ და განმრავლებით განვამრავლო". შენიშნე კურთხევის სიუხვე — ეს ნიშნავს: კიდევ უფრო მეტად გავამრავლებ შენს თესლს. ძე, შენი განზრახვით დაკლული, შენს შთამომავლობას იქამდე გაამრავლებს, რომ ვარსკვლავთა რიცხვსა და ქვიშას გაუტოლდება, და „იკურთხეოდიან... ნათესავისა შენისა მომართ ყოველნი ტომნი ქუეყანისანი, ამისთჳს რამეთუ ისმინე ჴმისა ჩემისა". ეს ყველაფერი, ამბობს, შენი დიდი მორჩილებისთვის მოგენიჭება. ნუთუ ჩვენც ვერ მივიღებთ ასევე აურაცხელ სიკეთეებს, თუ უფლისადმი მორჩილებას გამოვიჩენთ, მის ბრძანებებს დავემორჩილებით და, მამამთავრის მსგავსად, არ გამოვცდით მის ბრძანებებს, არამედ, როგორც კეთილგონიერი მონები, მხოლოდ ვასრულებთ მათ, ბრძანებულის შესახებ მსჯელობას კი თავად უფალს მივანდობთ? თუ ასე მოვიქცევით, ჩვენც მამამთავრის მსგავს მორჩილებას გამოვიჩენთ და მსგავს გვირგვინებსაც მივიღებთ. როგორ გამოვიჩენთ ჩვენს მორჩილებას? თუ ნამდვილად ავასრულებთ მის მცნებებს. „რამეთუ არა მსმენელნი შჯულისანი განმართლდნენ წინაშე ღმრთისა, არამედ მყოფელნი შჯულისანი განმართლდენ" (რომ 2:13). რა სარგებელია ჩვენთვის, თუ ყოველდღე მოვისმენთ ღვთის მცნებებს, მათ აღსრულებაზე კი არ ვიზრუნებთ? ამიტომ ყველას შევაგონებ: ვისწრაფოთ სათნოებათა მიმართ — სხვაგვარად ცხონებაც ხომ შეუძლებელია — ცოდვათაგან განვიწმინდეთ და ამგვარად თავად მეუფისგან კაცთმოყვარეობის ღირსნი გავხდეთ, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.