საუბარი 56. „ჰრქუა იაკობ ლაბანს: მომეც მე ცოლი ჩემი" (დაბ 29:21)

1. იაკობის ქორწინება და ეშმაკური ჩვეულებების მხილება (29:21-23)

იაკობის სიყვარულიდან რაქელის მიმართ გუშინ პავლე მოციქულის სიყვარულსა და ქრისტეს მიმართ დიდ ერთგულებაზე გადავედით და ვერ მოვასწარით, წინა საუბრის თანმიმდევრულ რიგს დავბრუნებოდით, თითქოს სწრაფმა ნაკადმა წაგვიღო. ამიტომ ახლა, თუ მოგეწონებათ, იმას მივუბრუნდეთ, რაც მომდევნო იყო, და გამოვავსოთ დარჩენილი, რომ ამ საუბრიდანაც საკმარისი სარგებელი მივიღოთ და ასე დავიშალოთ სახლებში. რადგან შვიდი წელი უკვე აღესრულა და ამდენი ხანი იაკობს „ვითარცა დღენი მცირენი" მოეჩვენა, ვინაიდან რაქელი უყვარდა, — „ჰრქუა იაკობ ლაბანს: მომეც მე ცოლი ჩემი, რამეთუ აღესრულნეს დღენი იგი დროსანი. და შეკრიბნა ლაბან ყოველნი კაცნი მის ადგილისანი და ყო ქორწილი. და იყო მწუხრი. და მოიყვანა ლაბან ლია, ასული თჳსი, და შეიყვანა იაკობისა" (დაბ 29:21–23).

ხედავ, რა წესიერებით აღესრულებოდა ქორწილები ძველად? მოისმინეთ ეს თქვენ, ვინც ეშმაკის გართობებს მისდევთ და თავიდანვე ქორწინების სიწმიდეს ამცირებთ, იყო იქ ბუკების ხმა? იყო წინწილა? იყო ეშმაკის ცეკვები? მითხარ: რატომ შემოგაქვს სახლში ასეთ სირცხვილს და რატომ იხმობ მსახიობებსა და მოცეკვავეებს? იმისთვის, რომ ამ უადგილო ფუფუნებით ქალწულის სიწმიდეც შეურაცხყო და ჭაბუკიც უფრო თავხედი გახადო? ასეთი აღგზნების გარეშეც ძნელია, ამ ასაკმა ვნებათა ქარიშხალი მშვიდად გადაიტანოს. როცა კი ასეთი საგნები მხედველობისა და სმენის გზით კიდევ უფრო ამატებს კოცონს და კიდევ უფრო დიდ ალს ანთებს ვნებათა ბრძმედში, როგორ არ ჩაიძიროს ჭაბუკის სული! სწორედ აქედან მოდის ყველაფრის ასეთი გახრწნა და დაცემა, რომ თანაცხოვრებაში შესვლისას თავიდანვე ირღვევა სიწმიდე; და ხშირად პირველივე დღიდან, ჭაბუკი, თავშეუკავებელი თვალებით რომ შეხედავს, ეშმაკის ისრით უკვე დაიჭრება სულში, ხოლო ქალწული სმენისა და მხედველობის გზით ვნების ტყვე ხდება. და იმავე დღიდან ეს ჭრილობები, მეტად და მეტად რომ ღრმავდება, ბოროტებას წარმოშობს. და უწინარეს ყოვლისა, მეუღლეთა ერთსულოვნება ირღვევა და ურთიერთსიყვარული ილევა. როცა ქმარი სხვისკენ იხრება გულით, სულში გაორებული და უკვე თავად ეშმაკის მართული, მთელ სახლს ყოველგვარი მწუხარებით ავსებს. თუ კი ცოლიც მსგავს ვნებას გაჰყვება, მაშინ ყველაფერი, ასე ვთქვათ, ძირამდე გადაბრუნდება: ერთმანეთისგან იმალებიან, ერთი ცოლს ეჭვობს, მეორე — ქმარს; და იქ, სადაც თანხმობა და ერთობა უნდა იყოს, ისინი, რომლებიც ერთი ხორცი უნდა იყვნენ — „და თქუა: ამისთჳს დაუტეოს კაცმან მამაჲ თჳსი და დედაჲ თჳსი და შეეყოს ცოლსა თჳსსა, და იყვნენ ორნივე იგი ერთ ჴორც" (მათ 19:5) — ისეთ განხეთქილებამდე მიდიან, თითქოს უკვე სრულად განშორებულნი იყვნენ. მათში შემოპარულმა ეშმაკმა ისეთი წარწყმედა წარმოშვა, რომ ყოველდღე — ომია და ბრძოლა, და არასოდეს არის მოსვენება უბედურებისგან. და რა ვთქვათ მსახურთაგან გამოხატულ უპატივცემულობაზე, მეზობლებისგან დაცინვაზე, საჯარო სირცხვილზე? როგორც მესაჭეთა ურთიერთმტრობისას ნავზე მგზავრებიც საფრთხეში ვარდებიან და თავად ნავიც ხალხიანად ჩაიძირება, ისევე აქაც — თუ ქმარი და ცოლი მტრობენ, ბუნებრივია, მთელი სახლიც ტანჯვაში ჩაეფლობა. ამიტომ გევედრებით: ეს ყველაფერი წინასწარ რომ განჭვრიტოთ, ნუ მიჰყვებით მიღებულ ჩვეულებებს. ვიცი, ბევრი, ამ ჩვეულებებზე მითითებით, არც ჩვენი სიტყვების მოსმენა სურს; მიუხედავად ამისა, ჩვენ ვალდებული ვართ ვთქვათ ის, რაც სასარგებლოა და რამაც მომავალი სასჯელისგან გათავისუფლება შეიძლება. სადაც სულისთვის ასეთი დიდი ზიანია, რატომ მიმითითებ ჩვეულებაზე? აი, მეც გთავაზობ ჩვეულებას, გაცილებით უკეთესს, რომელიც ძველად დაცული იყო, როცა ადამიანებს ჯერ კიდევ ისეთი ცნებები არ ჰქონდათ ღვთისმოსაობაზე, როგორიც ახლა. ნუ იფიქრებ, რომ აქ მხოლოდ მართალ იაკობზე ვლაპარაკობ — არა; არამედ წარმოიდგინე, რომ ლაბანმა, ადამიანმა, ჯერ კიდევ კერპთაყვანისმცემელმა, რომელსაც ღვთისმოსაობის არანაირი წარმოდგენა არ ჰქონდა, ასეთი სიბრძნე გამოამჟღავნა. ასეთი კეთილი საქმე არა ქალწულთან შემრთველს ეკუთვნოდა, არამედ მამას, რომელიც ასულს ატანდა. ამიტომაც ავამეტყველე ეს, ჩემი სიტყვა არა იმდენად სიძეების წინააღმდეგ მიმართულია, რამდენადაც სიძისა და პატარძლის მშობლების წინააღმდეგ. განა უგუნურება არ არის, რომ ჩვენ, ღვთის ასეთი დიდი კაცთმოყვარეობით მოსარგებლენი, საშინელი და გამოუთქმელი საიდუმლოების ღირსქმნილნი, ამ მხრივ ლაბანზე უარესნი ვართ, რომელიც ჯერ კიდევ კერპებს თაყვანს სცემდა? ნუთუ არ გსმენია პავლეს სიტყვები, რომ ქორწინება საიდუმლოა — იმ სიყვარულის ხატი, რომელიც ქრისტემ ეკლესიის მიმართ გამოავლინა: „საიდუმლოჲ ესე დიდ არს; ხოლო მე ვიტყჳ ქრისტესთჳს და ეკლესიისა" (ეფეს 5:32)? ნუ შევარცხვენთ ჩვენს თავს, ნუ შევურაცხყოფთ ქორწინების ღირსებას. თუ რამე კარგი და სასარგებლო მოიფიქრეს, თუმცა ჩვეულებაში არ იყო, ეს მაინც გაკეთდეს; ხოლო თუ ის, რასაც აკეთებთ, მავნე და დამღუპველია, თუნდაც ჩვეულება ასეთი იყოს, უარი უნდა თქვათ. თუ ამას დავუშვებთ, მაშინ ქურდიც, მეძავიც და ყოველი სხვა ბოროტმოქმედიც ჩვეულებას მოიშველიებს; მაგრამ არანაირი სარგებელი არ ექნება ამისგან, არც შენდობა, არამედ მძიმე მსჯავრი — იმისთვის, რომ ცუდი ჩვეულება ვერ სძლია.

2. ქორწინების სიწმიდე და კეთილი ჩვეულებების აღდგენა (29:23–29)

თუ გვსურს ფხიზლად ვიყოთ და ჩვენი ცხონების შესახებ მეტი მზრუნველობა გვქონდეს, შეგვიძლია ცუდ ჩვეულებასაც მოვშორდეთ და კეთილ ჩვეულებებს მივუბრუნდეთ: ამგვარად, შთამომავლობასაც არამცირე წახალისებას მივცემთ ჩვენი მიბაძვისთვის, თანაც მათი კეთილი საქციელისთვის თავადაც ჯილდოს მივიღებთ. ვინც კეთილი გზის დასაწყისი აჩვენა, ის იმის მიზეზიც ხდება, რასაც სხვები აკეთებენ მისი მაგალითით, და ამიტომ ორმაგ ჯილდოს იღებს — საკუთარი საქმეებისთვისაც და სხვების უკეთეს აზროვნებამდე მიყვანისთვისაც. ნუ მეტყვით ამ დროს იმ ცარიელსა და სასაცილო სიტყვებს, თითქოს ეს რაღაც კანონიერია და ამიტომ უნდა იყოს დაცული. ქორწინებას კანონიერს არა ეს ხდის, არამედ ღვთის კანონების შესაბამისი თანაცხოვრება, წმიდა და წესიერი, როცა თანამცხოვრებნი ერთსულოვნებით არიან შეერთებულნი. ასე ესმით ეს საერო კანონებსაც; ჰკითხე მათ შემსწავლელებს და გეტყვიან, რომ ქორწინება სხვა არაფერია, თუ არა სიახლოვე ანუ სულთა თანხმობა. ნუ დავარღვევთ ღვთის კანონებს ადამიანურებთან ერთად და ნუ ვამჯობინებთ ეშმაკის კანონებს ღვთისას და ასეთ დამღუპველ ჩვეულებას, რადგან ეს იმის მიერ არის დამკვიდრებული, ვისაც მუდამ ჩვენი წარწყმედა ახარებს. და რა შეიძლება ამ ჩვეულებაზე უაზრო იყოს — როცა ქმარი და ცოლი მსახურთაგან და უბრალო ხალხისგან უადგილო ხუმრობებსა და ყოველგვარ დაცინვას ისმენენ და ვერავინ ამას აჩერებს; როცა ყველა მსურველს ნებადართული აქვს საღამომდე შეუშინდებლად ილაპარაკოს ყველაფერი, სიძე და პატარძალი ხუმრობებით შეავიწროოს? სხვა დროს ვინმე რომ სცადოს დამცირება, შეურაცხყოფა, — სამართალში მიათრევენ, ჯარიმა აქვს, უბედურებაა; ხოლო მაშინ, როცა განსაკუთრებით კრძალვა, განსაკუთრებული წესიერება, თავდაჭერილობა უნდა იყოს დაცული, მაშინ ყველაფერი უტიფრობით ივსება, ისე, რომ ადამიანს ეგონება — ამ ყველაფერს ეშმაკი განაგებს. მაგრამ ნუ შეწუხდებით, გთხოვთ: უმიზეზოდ არ შევსულვარ ამ მსჯელობაში, არამედ თქვენზე მზრუნველობის გამო, თქვენი ცხონებისა და კეთილზნეობისთვის, და მსურს, რომ თქვენ, უკეთესისკენ ცვლილება რომ გამოავლინოთ, პირველებმა ჩაუყაროთ საფუძველი კეთილ ჩვეულებებს. ოღონდ დასაწყისი იყოს და გზა ჩანდეს — და მერე ერთი მეორეს გაუწევს ამაში კეთილ და საქებარ შეჯიბრებას, და ყველა შეგაქებთ. არა მხოლოდ ამ ქალაქის მცხოვრებნი მიბაძავენ ამ მშვენიერ გარდაქმნას, არამედ შორს მცხოვრებთაც თქვენი მაგალითით წაიყვანთ და თქვენს გულმოდგინე მიმბაძველებად აქცევთ — და ამგვარად ორმაგ გვირგვინს მიიღებთ ღვთისგან იმისთვის, რომ ღვთის შიშითა და მცნებით ასეთი ეშმაკური ჩვეულება თქვენ დათრგუნეთ. მტკიცედ ვარ დარწმუნებული, რომ ამ ჩვენს შეგონებასას სიამოვნებით მიიღებთ და საქმეში მოიყვანთ. ვხედავ, რა სიამოვნებით ისმენთ ჩემს სიტყვებს და თქვენი ტაშისა და შექებისგან ვასკვნი, რომ საქმითაც გამოსწორდებით. ამაში კმაყოფილნი, მივუბრუნდეთ წინა საუბრის გაგრძელებას. „და იყო, — ნათქვამია, — მწუხრი. და მოიყვანა ლაბან ლია, ასული თჳსი, და შეიყვანა იაკობისა" (დაბ 29:23).

არც ეს დავტოვოთ ყურადღების გარეშე. აქედანაც ბევრი რამ შეიძლება გავიგოთ: პირველ ყოვლისა, იაკობის გულწრფელობა — როგორ ყოველგვარი ვერაგობისგან უცხო კაცი მოტყუებული იქნა; მეორე — როგორ კეთდებოდა მაშინ ყველაფერი დიდი წესიერებით: არსად იყო ცეკვები, არც ჩირაღდნები, არც სხვა რამ ზედმეტი განათება, რის გამოც ლაბანის მოტყუებამაც გაიარა. თუმცა, აქ შეიძლება ლაბანის სიყვარულიც შევნიშნოთ იაკობის მიმართ, რადგან ეს იმისთვის მოიფიქრა, რომ მართალი თავისთან უფრო დიდხანს შეეყოვნებინა. ლაბანმა იცოდა, რომ იაკობი მეორისადმი ცხელ სიყვარულს გრძნობდა და, რომ თუ სასურველს მიიღებდა, ლიას გულისთვის აღარ დარჩებოდა მასთან სამსახურში. ამიტომ ლაბანმა, ამ კაცის კეთილი თვისებების მცოდნემ, გაიგო რა, რომ სხვაგვარად ვერ დაარწმუნებდა, ეს მოტყუება მოახდინა და ლია მისცა ზელფა მხევალთან ერთად. შემდეგ კი, როცა მართალმა ახსნა მოსთხოვა, რატომ ასე მოატყუა, ლაბანმა დამაჯერებელი გამართლება წარმოთქვა. როცა იაკობმა თქვა: „რაჲ ესე ჰყავ, ანუ აჰა რაქელისთჳს გმონებდ? რაჲსათჳს შეურაცხ-მყავ მე", — მაშინ რა უპასუხა ლაბანმა? — „არა არს ჩუენსა ადგილსა ეგრეთ-მიცემად უმრწემესი უწინარეს უხუცესისა. აღასრულენ სხუანი-ღა წელნი და მიგცე იგი შენ საქმისა მისთჳს. რომელსა იქმოდი ჩემ თანა მერმეცა შჳდ წელ" (დაბ 29:25–27). ხედავ, ლაბანის მიზანი სწორედ ეს იყო, რისთვისაც ყველაფერი ასე მოაწყო. იაკობის სიყვარულის მცოდნე ქალწულის მიმართ, ეუბნება: ნუ იფიქრებ, რომ შეურაცხგყავი; ასე მოვიქეცი, რადგან ჩვენში კანონია — ჯერ უფროსი ასული გავატანოთ; მაგრამ შეგიძლია ისიც შეირთო, ვისაც გიყვარს, თუ მისთვისაც ამდენ წელს იმსახურებ. ეს რომ მოისმინა, მართალმა მზადყოფნით ყველაფერზე თანხმობა განაცხადა; და მეორე შვიდი წლის შემდეგ „მისცა მას ლაბან ასული თჳსი რაქელ ცოლად მისა" (დაბ 29:29).

3. ღვთის განგება ლიას შვილოსნობაში (29:29–33)

აქაც ხედავ, რომ საქორწინო საქმეები ძველად ყოველგვარი წესიერებით აღესრულებოდა. მაგრამ, როცა ისმენ, რომ იაკობმა ჯერ უფროსი შეირთო, შემდეგ კი უმცროსი, ნუ შეშფოთდები და ნუ განიკითხავ იმდროინდელ საქმეებს დღევანდელი გარემოებების მიხედვით. მაშინ, როცა დრო ჯერ კიდევ პირვანდელი და საწყისი იყო, ორ, სამ ცოლთან და კიდევ მეტთან შეუღლება ნებადართული იყო ადამიანთა მოდგმის გამრავლებისთვის; ახლა კი, ღვთის მადლით, კაცობრიობაც დიდი სიმრავლით გამრავლდა და სათნოებაშიც წინსვლა გაიზარდა. ქრისტემ, მიწაზე მოსულმა და ადამიანებში სათნოება რომ დანერგა, ადამიანებისგან, ასე ვთქვათ, ანგელოზები რომ შექმნა, ძველების ყველა ამგვარი ჩვეულება აღმოფხვრა. ხედავ, როგორ არ უნდა დავეყრდნოთ ჩვეულებას, არამედ ყველგან სასარგებლოს უნდა ვეძიოთ. ეს ჩვეულება (მრავალცოლიანობა) კარგი არ იყო; იგი აღმოიფხვრა და ახლა აღარავის აქვს უფლება მასზე მიუთითოს. ამიტომ არაფერში ნუ მიმართავ ჩვეულებას, არამედ მუდამ სასარგებლო ეძიე, სულისთვის უვნებელი. თუ რამე კარგად გამოჩნდა, თუნდაც ჩვეულებაში არ იყოს, ჩვენთან იყოს; ხოლო თუ რამე დამღუპველია, თუნდაც ჩვეულებაში იყოს, მოვერიდოთ და განვეშოროთ მას. „და მისცა მას ლაბან ასული თჳსი რაქელ ცოლად მისა და რაქელს მისცა ბალა, მჴევალი თჳსი, მისა მჴევლად" (დაბ 29:29). ხედავ, რა კეთილგონიერება! იყო იქ მსახურთა ბრბო? იყო ხელშეკრულებები, ქაღალდები, სასაცილო პირობები, როგორიც: „თუ ეს მოხდა, თუ ის შემთხვევა"? ჯერ ქორწინებამდე, არ იციან, რომ, ვაითუ, საღამომდეც ვერ ცოცხლობენ, და უკვე ხელშეკრულებებში მოლაპარაკებას აწარმოებენ იმაზე, რაც შორეულ მომავალში მოხდება: „თუ უშვილოდ მოკვდება, თუ შვილებს დატოვებს" — და სხვა ამგვარი. მაგრამ იქ ძველად არაფერი ასეთი არ იყო: მამამ თითოეულ ასულს თითო მხევალი მისცა და ასე გაატანა ქალიშვილები. „და შევიდა იაკობ რაქელისა და შეიყუარა იგი უფროჲს ლიასსა და ჰმონებდა მას შჳდ წელ-ღა სხუა" (დაბ 29:30). რადგან თავიდანვე ძლიერ შეიყვარა იაკობმა რაქელი მისი სილამაზისთვის და ძნელად მიაღწია სასურველს, ამიტომაც უყვარდა იგი, როგორც ნათქვამია, ლიაზე მეტად. ამგვარად, რაქელის სილამაზემ სიყვარული აღუძრა. მაგრამ შენიშნე აქაც უფლის გამოუთქმელი კაცთმოყვარეობა — როგორ ნელ-ნელა მოჰყავს თავისი აღთქმები აღსრულებამდე. მან თქვა: „აჰა, მე შენ თანა ვარ დაცვად შენდა ყოველსავე გზასა შენსა, ვიდრეცა ხჳდოდი. და მოგაქციო შენ ამასვე ქუეყანასა" (დაბ 28:15), გაგამრავლებო; და ახლა ყველაფერს ასე აწყობს. ამაში რომ დავრწმუნდეთ, მოისმინე, რა ნათლად ამბობს ამას თავად საღვთო წერილი: „და იხილა ღმერთმან, რამეთუ სძულს ლია. განაღო საშოჲ მისი. ხოლო რაქელ იყო ბერწ. მიუდგა ლია და უშვა იაკობს ძე" (დაბ 29:31–32). შენიშნე ღვთის განგებული სიბრძნე: რადგან ერთი ქმრის კეთილგანწყობას სილამაზით იზიდავდა, ხოლო მეორე, სილამაზემოკლებული, არასაყვარლად ჩანდა, — ღმერთი ამ უკანასკნელს შვილოსნობას ანიჭებს, ხოლო პირველის საშოს ხურავს: ორივეს საკუთარი კაცთმოყვარეობით აწყობს, რომ ერთს შობილი შვილებისგან ნუგეში ჰქონდეს და ქმრის სიყვარული მიიზიდოს, ხოლო მეორემ, სილამაზისა და შვენიერების გამო, დის წინააღმდეგ არ აღმდგარიყო. „და განაღო, — ნათქვამია, — საშოჲ მისი". ისწავლე აქედან, საყვარელო, რომ ყველაფრის შემოქმედი ყველაფრის განმგებელიც არის; იგივე აღძრავს ბუნებას შვილთა შობისთვის და თანაცხოვრება უნაყოფო რჩება, თუ ზეციდან შეწევნა არ არის. იმისთვის არის ნათქვამი: „განაღო საშოჲ მისი", რომ ვიცოდეთ: თავად უფალმა კეთილინება ლიას შვილოსნობის ძალა ებოძებინა, მისი მწუხარების ნუგეშად. თავადვე აყალიბებს და ასულიერებს ნაყოფს დედის მუცელში, როგორც დავითმაც თქვა: „რამეთუ შენ დაჰბადენ თირკმელნი ჩემნი და შემიწყნარე მე დედისმუცლით ჩემითგან" (ფსალმ 138:13). და შენიშნე, როგორ გვიჩვენებს საღვთო წერილი, რომ ბუნების შემოქმედი საკუთარი ძალით ახდენს ორივეს: ერთში შვილოსნობის უნარს აღძრავს, ხოლო რაქელის საშოს აკავებს. იგი ბუნების მპყრობელია და ამიტომ ყველაფერს დაუბრკოლებლად აღასრულებს. „მიუდგა ლია და უშვა იაკობს ძე. და უწოდა სახელი მისი რუბენ და თქუა: რამეთუ იხილა უფალმან სიმდაბლე ჩემი და მომცა მე შვილი და აწ შემიყუაროს მე ქმარმან ჩემმან" (დაბ 29:32). შეხედე, რა მადლიერია ეს ქალი! უფალმა, ამბობს, ჩემი სიმდაბლე რომ იხილა, შვილი მომანიჭა, რომ მისი წყალობით ქმარს შემიყვარებინა. შენიშნე, რა სიუხვით აჯილდოებს კაცთმოყვარე ღმერთი, სურს რა მართლის შთამომავლობაც გაამრავლოს და ლიაც უფრო საყვარელი გახადოს იაკობისთვის. „და მერმე მიუდგა ლია და უშვა ძე მეორე იაკობს და თქუა: რამეთუ ისმინა უფალმან ვედრებისა ჩემისა და იხილა, ვითარმედ ვსძულ მე, და მომცა მე შვილი მეორე. და უწოდა სახელი მისი სჳმეონ" (დაბ 29:33). შეხედე, ყოველი შვილისთვის როგორ მადლობს უფალს და როგორ მადლიერია ქველმოქმედებისთვის: ისმინა უფალმა, ამბობს, რომ ვსძულვარ, და კიდევ შვილი მომცა! ამიტომაც „უწოდა სახელი მისი სჳმეონ".

4. რაქელის შური და მხევალთაგან შობილი ძენი (29:34–30:13)

ხედავ, რომ ლია სახელებსაც კი არა უბრალოდ და შემთხვევით არქმევდა შობილებს: ძეს „სჳმეონი" უწოდა, რადგან უფალმა ისმინა მისი ვედრება. ეს სახელი ებრაულად ნიშნავს: „მოსმენილი". „და მერმე მიუდგა და შვა ძე და თქუა: ამიერითგან ჩემდამო იყოს ქმარი ჩემი, რამეთუ უშვენ მას სამ ძე და უწოდა სახელი მისი ლევი" (დაბ 29:34). ამ სიტყვებიდან, მგონია, შეგვიძლია მივხვდეთ, რომ ორი ძის შობითაც ლია ჯერ კიდევ ვერ მოიზიდავდა ქმრის კეთილგანწყობას და ის კვლავ მთლიანად რაქელს იყო მიჯაჭვული. ამიტომ ლია ამბობს: „ამიერითგან ჩემდამო იყოს ქმარი ჩემი" — ანუ მესამე ძის შობა, იქნებ, ქმარში ჩემდამი კეთილგანწყობას გააღვიძებს, რადგან აი, სამი ძე უკვე ვუშობე. „და მერმე მიუდგა და შვა ძე და თქუა: აწ უკვე აღუვარო უფალსა. და უწოდა სახელი მისი იუდა" (დაბ 29:35). რას ნიშნავს: „აწ უკვე აღუვარო უფალსა"? „აღუვარო", ანუ მადლობასა და დიდებას შევსწირავ უფალს იმისთვის, რომ მეოთხე ძეც მომცა, ასეთი დიდი სიმდიდრე მიბოძა: რამდენსაც ხორციელი უსახურობა მაკლებდა ქმრის კეთილგანწყობას, იმდენს ღვთის კაცთმოყვარეობით ბოძებული შვილების შობა მინაზღაურებს, ჩემს ზედმეტ მწუხარებას აფანტებს, მე, სილამაზის ნაკლებობისთვის მოძულებულს, ნუგეშს მცემს და ქმრის უსიყვარულობას ჩემი დისკენ მიმართავს. მაგრამ იუდას შობის შემდეგ, ნათქვამია, ლია „დადგა შობისაგან. და ვითარცა იხილა რაქელ, რამეთუ არა უშვა ძე იაკობს, და ეშურებოდა რაქელ ლიას, დასა თჳსსა, და ჰრქუა იაკობს: მეც მე შვილი; უკუეთუ არა, მოვკუდე მე" (დაბ 29:35; 30:1). უგუნური მოთხოვნა, ქალისთვის დამახასიათებელი და შურით ტანჯული სულისთვის! „მეც მე შვილი!" ნუთუ არ გსმენია, რომ შენს დას შვილოსნობა არა ქმართან თანაცხოვრებამ მოუტანა, არამედ უფალმა ღმერთმა, „რამეთუ სძულს ლია" რომ იხილა, „განაღო საშოჲ მისი" (დაბ 29:31)? რატომ მოსთხოვ ქმარს იმას, რაც ბუნებაზე მაღლაა, და ბუნების მპყრობელის დავიწყებით ქმარს ადანაშაულებ, რომელიც ამაში ვერაფრით შეგეწევა? „მეც მე შვილი; უკუეთუ არა, მოვკუდე მე". საშინელი ბოროტებაა შური! ისეთ უგუნურებემდეც კი მიჰყავს, როგორც ეს რაქელმაც განიცადა. დის ბავშვების სიმრავლეს რომ ხედავდა და საკუთარ მარტოობაზე ფიქრობდა, ამ სირცხვილს ვეღარ იტანდა, მღელვარე ზრახვებს ვეღარ აკავებდა — და უგუნურებით სავსე სიტყვებს წარმოთქვამს. „მეც მე, — ამბობს, — შვილი; უკუეთუ არა, მოვკუდე მე". იქნებ შენიშნა, რომ ქმარი დას უყვარდა, და ფიქრობდა, სწორედ ამის გამო ჰყავს იმდენი შვილი, ხოლო მას ჯერ ერთიც არ შობია, — და ქმარს ეუბნება: „მეც მე შვილი"; მერე, დაშინების სურვილით, მატებს: „უკუეთუ არა, მოვკუდე მე". რა თქვა ამაზე ღვთისმოშიშმა იაკობმა? „განურისხნა, — ნათქვამია, — იაკობ რაქელს და ჰრქუა: ნუუკუე, ნაცუალი ღმრთისა ვარი მე, რომელმან დაგაკლო შენ ნაყოფი მუცლისა შენისა" (დაბ 30:2). რას ამბობ, ბუნების მპყრობელი რომ დაივიწყე და მე მაყვედრებ? მან დაგაკლო შვილი; რატომ არ ევედრები იმას, ვისაც შეუძლია ბუნების ნაყოფიერება გახსნას და საშოს შვილოსნობის უნარი მისცეს? იცოდე, რომ მან დახშო შენი საშო და შენს დას ასეთი ნაყოფიერება მიანიჭა. მაშ, ნუ მოითხოვ ჩემგან იმას, რისი მოცემაც ჩემს ძალაში არ არის. ჩემზე რომ ყოფილიყო დამოკიდებული, რა თქმა უნდა, შენ მირჩევნია, რადგან შენდამი მეტი კეთილგანწყობა მაქვს. მაგრამ, რადგან ვერანაირად ვერ შეგეწევი, თუნდაც ათასჯერ მეტად მეყვარო, შენდობით მიმართე იმას, ვინც უნაყოფობას მოჰგვრის, მაგრამ მისი მოხსნაც შეუძლია. შეხედე, როგორ გონიერია მართალი: ცოლის სიტყვებით რისხვამოსილმაც კი ასეთი დიდი სიბრძნით მიუგო; გულდასმით ასწავლა, მიზეზი აუხსნა, რომ უფალი დავიწყებული არ ჰყოლოდა და სხვისგან არ მოეთხოვა ის, რისი ბოძებაც მხოლოდ ღმერთს შეუძლია. ამგვარად რომ გაიგო, რომ ღვთისგან არის შვილოსნობამოკლებული, და ხედავდა დას, შვილებით ამაყს, სურდა თუნდაც მცირე ნუგეში მიეღო, და იაკობს ეუბნება: ახლა მასწავლე, რომ არა შენი ბრალით ვრჩები უშვილო; მაშ, ჩემი მხევალი წაიყვანე მაინც და მისგან შვილები მომეცი, რომ მხევლისგან შობილთა შვილად აყვანით თუნდაც მცირე ნუგეში ვპოვო. „და მისცა მას რაქელ ბალა, მჴევალი თჳსი, ცოლად და შევიდა მისა იაკობ. და მიუდგა ბალა, მჴევალი რაქელისი, ღა უშვა ძე იაკობს. და თქუა რაქელ: მისაჯა მე ღმერთმან და ისმინა ვედრებისა ჩემისა და მომცა მე შვილი. ამისთჳს უწოდა სახელი მისი დაან" (დაბ 30:4–6). ამგვარად, მხევლის შობისას რაღაც ნუგეში მიიღო; ამიტომაც თავად არქმევს ბავშვს სახელს და უფალს მადლობს მისი შობისთვის. „და მერმე მიუდგა ბალა, მჴევალი რაქელისი, და შვა ძე მეორე. და თქუა რაქელ: შემეწია მე ღმერთი და მივესწორე დასა ჩემსა და უწოდა სახელი მისი ლეფთალემ" (დაბ 30:7–8). ბოლოს, მხევლის მაგალითიდან ნათლად მიხვდა, რომ არა იაკობი იყო მისი უშვილობის მიზეზი; ამიტომაც მხევლისგან შობილებს, როგორც საკუთარ შვილებს, ზრდიდა; თავად არქმევდა სახელებს და ამაში უდიდეს ნუგეშს ჰპოვებდა. „და ვითარცა იხილა ლია, რამეთუ დადგა შობისაგან, მოიყუანა ზელფა, მჴევალი თჳსი, და მისცა იგი იაკობს ცოლად. და მიუდგა ზელფა, მჴევალი ლიასი, და უშვა იაკობს ძე. და თქუა: კეთილ და ბედნიერ", ანუ მიზანს მივაღწიე, „და უწოდა სახელი მის გაად" (დაბ 30:9–11). „გადის" სახელი სწორედ იმიტომ დაარქვა, რომ მისი სურვილი აღსრულდა. „და მერმე მიუდგა ზელფა, მჴევალი ლიასი, და შვა ძე მეორე. და თქუა ლია: ნეტარ ვარ მე, რამეთუ მნატრიდენ მე დედანი. და უწოდა სახელი მისი ასერ" (დაბ 30:12–13).

5. მანდრაგორები და იოსების შობა (30:14–24)

ხედავ, რომ ლიაც ისევე ისაკუთრებდა მხევლისგან შობილ შვილებს და თავსაც ნეტარადა და სანატრელად მიიჩნევდა მათი შობის გამო. მაგრამ შეხედე, რა მოჰყვა ამას: როგორ გადადის შურის ვნება ხან ერთ, ხან მეორე მხარეზე და ხან ერთს, ხან მეორეს ტანჯავს. „განვიდა რუბენ დღესა ზაფხულისასა ცხელსა და პოვა ვაშლი მანდრაგორი ველსა ზედა და მოართუა იგი ლიას, დედასა თჳსსა. და ჰრქუა რაქელ დასა თჳსსა: მომეც მანდრაგორი ძისა შენისანი. და ჰრქუა მას ლია: ვერ კმა არს შენდა, რამეთუ მიმიღე ქმარი ჩემი? და აწ მანდრაგორიცა ძისა ჩემისა მი-ვე-იღო-ა?" (დაბ 30:14–15). ხედავ, როგორ ნათლად ამჟღავნებს ამ სიტყვებით სულის ტკივილს? ვერ გეყო, ამბობს, რომ ქმარი წამართვი? ნუთუ ჩემი შვილის მანდრაგორებსაც წაიღებ? „ჰრქუა მას რაქელ: აჰა ეგერა, შევედინ შენდა ამას ღამესა მანდრაგორთა წილ ძისა შენისათა" — მომეცი, ამბობს, მანდრაგორები და წაიყვანე ქმარი ამ ღამით. ხედავ, იაკობი მთლიანად რაქელის სიყვარულს იყო მიძღვნილი? თუმცა ლიამ ამდენი შვილი უშვა, მაგრამ მისი გული რაქელისკენ იყო მიმართული: თუ ეს ასე არ ყოფილიყო, როგორ აიტანდა ლია დასთან ერთად ცხოვრებას? ქმარზე სრული ძალაუფლების მქონე, იგი ქმარს მანდრაგორების სანაცვლოდ უთმობს და ამბობს: „შევედინ შენდა ამას ღამესა მანდრაგორთა წილ". აღმისრულე, ამბობს, ჩემი სურვილი მანდრაგორების შესახებ და წაიყვანე ქმარი. როცა იაკობი მოვიდა, ლიამ, მიგებებად გამოსულმა, უთხრა: „ჩემდა შემოხჳდე დღეს, რამეთუ მომიყიდიე შენ მანდრაგორთა წილ ძისა შენისათა. და შევიდა მისა მას ღამესა. და ისმინა ღმერთმან ლიასი. და მიუდგა და უშვა იაკობს ძე მეხუთე. და თქუა ლია: მომცა მე ღმერთმან სასყიდელი ჩემი ამისთჳს, რამეთუ მივეც მჴევალი ჩემი ქმარსა. და უწოდა სახელი მისი იზაქარ, რომელ არს სასყიდელი" (დაბ 30:16–18). „ისმინა, — ნათქვამია, — ღმერთმან ლიასი". რადგან ღმერთმა იხილა, რომ ლია მწუხარებით იყო დათრგუნული და ქმრის კეთილგანწყობით არ სარგებლობდა, ისმინა მისი და შვა, და თქვა: საზღაური მივიღე იმისთვის, რომ ჩემი მხევალი ქმარს მივეცი; ამიტომაც ძეს „იზაქარი" უწოდა. „და მიუდგა ლია და უშვა იაკობს, ძე მეექუსე. და თქუა ლია: მომანიჭა მე ღმერთმან ნიჭი კეთილი. ამიერითგან სათნო-მიყოს მე ქმარმან ჩემმან, რამეთუ უშვენ ძენი ექუსნი. და უწოდა სახელი მისი ზაბულონ" (დაბ 30:19–20). ბოლოს მეც, ამბობს, ქმარს შევეყვარები, რადგან ექვსი ძე ვუშობე. ამიტომაც ძეს „ზაბულონი" უწოდა. „და ამისა შემდგომად შვა ასული და უწოდა სახელი მისი დინა. ხოლო მოეჴსენა ღმერთსა რაქელ და შეისმინა მისი და განაღო საშოჲ მისი. მიუდგა და უშვა იაკობს ძე და თქუა რაქელ: მომისპო მე ღმერთმან ყუედრებაჲ ჩემი. და უწოდა სახელი მისი იოსებ. და თქუა რაქელ: შემძინა მე ღმერთმან შჳლი სხუაჲ" (დაბ 30:21–24). მომისპო ღმერთმა, ამბობს, ჩემი საყვედური; მოხსნა ჩემი უნაყოფობა, შემიწყალა, შვილოსნობის ძალა მიანიჭა ჩემს საშოს და სირცხვილისგან გამათავისუფლა. „და უწოდა სახელი მისი იოსებ. და თქუა: შემძინა მე ღმერთმან შჳლი სხუაჲ". ხედავ, როგორ ნელ-ნელა სრულდებოდა ღვთის აღთქმები? აი, რა დიდი ოჯახი ჰყავდა ახლა მართალს ღვთის განგებით! რადგან დიდი მოთმინება გამოავლინა და სიყვარულით გადაიტანა თოთხმეტწლიანი მონება, ღმერთი, მართლის ღვთისმოშიშობის სანაცვლოდ, ეხმარებოდა მას ისე ამაღლებულიყო, რომ შემდგომში შურის საგნად იქცა, როგორც ამას წერილის მომდევნო თხრობიდან დავინახავთ, რისი მიმოხილვაც ახლავე მინდოდა.

6. სასოება ღვთისა და არა კაცთა მიმართ

მაგრამ, რომ საუბრის სიგრძით თქვენ, საყვარელნო, ზედმეტად არ დაგამძიმოთ, დანარჩენი, თუ გნებავთ, მომავალისთვის შევინახოთ, ახლა კი საუბარი დავამთავროთ. საყვარელნო, მხოლოდ იმას გთხოვთ, იხსომოთ ნათქვამი, ძველებს მიბაძოთ სათნოებაში — ძეთა ქორწინებისას, ასულთა გატანისას — და საკუთარი სათნოებით ღვთის კეთილგანწყობა მოიპოვოთ. თუ ღმერთი გვწყალობს, მაშინ, თუნდაც უცხო ქვეყანაში ვიყოთ, თუნდაც ყველაფერს მოკლებულნი და არავისთვის ცნობილნი — ყველაზე დიდებულნი ვიქნებით. ადამიანზე ნეტარი არაფერია, ვისაც ზენა ხელი შეეწევა. ნეტარი იაკობი, ამ შეწევნით, ნელ-ნელა ისეთ დიდებამდე ამაღლდა, რომ მათვე, ვინც მწირად მიიღეს, შეშურდათ მისი. ვიზრუნოთ ჩვენც, რომ ზეციური შეწევნის ღირსნი გავხდეთ, და ნუ მივმართავთ ადამიანურ ძალაუფლებას, ნუ ვეძიებთ მისგან თავშესაფარს. ამ თავშესაფარზე არაფერია ნაკლებად სანდო — რაც ადამიანური საქმეების გამოცდილება საკმაოდ გვიჩვენებს. ყოველდღე ვხედავთ სწრაფ ცვლილებებს; ვხედავთ, როგორ იცვლება ყველაფერი, და ის, ვინც ახლახან კეთილდღეობის მწვერვალზე იყო, მოულოდნელად უკიდურეს უბედურებაში ეცემა და ხშირად მსჯავრდადებულთა ხვედრს იზიარებს. რა უგუნურება იქნებოდა, ისეთი ადამიანების მფარველობა ეძიო, რომლებიც თავადაც ასეთ გაურკვევლობაში არიან საკუთარი ბედის შესახებ და საკუთარ საქმეებზეც ვერ განკარგავენ დარწმუნებით! ამიტომ მოვშორდეთ ყოველგვარ ადამიანურ მფარველობას და გავიხსენოთ წინასწარმეტყველის სიტყვებიც: „ესრეთ იტყჳს უფალი: წყეულ იყავნ კაცი, რომელსა სასოება აქუს კაცისა მიმართ" (იერ 17:5). ხედავ, რომ ასეთი ადამიანი არა მხოლოდ უგუნურია, არამედ წყეულია იმისთვის, რომ ყოვლის უფალი მიატოვა და თავის მსგავს მონას მიმართა, რომელიც საკუთარი თავისთვისაც არასაკმარისად ძლიერია. მოვერიდოთ ამ წყევლას, გევედრებით, და მთელი იმედი ღმერთზე დავამყაროთ. ეს არის იმედი მტკიცე, შეურყეველი, ცვლილებას დაუქვემდებარებელი, ადამიანთა იმედისგან განსხვავებით. იქ სიკვდილი წყვეტს მფარველობას და მისადმი მისდამი შევრდომილებს შიშველსა და ყველაფერს მოკლებულს ტოვებს, ან სიკვდილამდეც გარემოებათა ცვლილება ყველაფერს უშედეგოს ხდის ორივე მხარესთვის. ასეთი მაგალითებით სავსეა მთელი ეს ცხოვრება. ამიტომ შენდობის უღირსნი არიან ადამიანები, რომლებიც ამდენი გამოცდილების შემდეგ კვლავ ადამიანურ მფარველობას ენდობიან, თანაც ხშირად თავიანთი მფარველებისგანაც ათას მწუხარებას განიცდიან. ბოროტება იმდენად გაიზარდა, რომ ხშირად სამსახურისთვისაც არა იმით გადაუხდიან, რითაც ჯერ-არს. მხოლოდ ყოვლის უფალ ღმერთთან არის ყველაფერი ამის საპირისპიროდ: იგი მუდამ კეთილს გვიქმს, თუნდაც უმადურნი ვიყოთ; არ მოაკლებს თავის მფარველობას ჩვენი უმადურობის მიუხედავად და მუდამ მხოლოდ საკუთარი კაცთმოყვარეობით მოქმედებს, რისი ღირსნიც ჩვენ ყველანი გავხდეთ, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.