📋 სარჩევი
1. სულიერი საუნჯე მოკლე სიტყვებში
ვინაიდან თქვენ გუშინ ჩვენი სიტყვები დიდი მოშურნეობით მოისმინეთ, დღესაც, საყვარელნო, ახლად წაკითხულს შემოგთავაზებთ, წინასწარ გთხოვთ, ყურადღებით მოუსმინოთ ნათქვამსა და უწინდელიც გონებაში შეინახოთ, რათა ეს შრომა ამაოდ და უსარგებლოდ არ გამოგვდიოდეს. ჩვენ ვზრუნავთ იმაზე, რომ თქვენ ზუსტად შეიცნოთ წერილის ძალა და ამგვარად არა მხოლოდ თავად გაიგოთ, არამედ სხვებსაც ასწავლოთ, რომ შეძლოთ, ნეტარი პავლეს სიტყვით, „ნუგეშინის-სცემდით ურთიერთას და აღაშენებდით ურთიერთსა" (). თუ უფლისკენ წინსვლას გამოიჩენთ და სულიერის შესწავლაში წარმატებას მოიპოვებთ, ჩვენც დიდ სიხარულს მოგვანიჭებთ, რადგან ჩვენი ბედნიერება და უდიდესი ზეიმი სწორედ ამაშია. „რამეთუ რაჲ-მე არს სასოებაჲ ჩუენი ანუ სიხარული ანუ გჳრგჳნი სიქადულისაჲ?" — ამბობს პავლე, — „ანუ არა-მე თქუენა" () და თქვენი ღვთისკენ წინსვლა? ყოველი მოძღვარი, როცა ხედავს, რომ მოსწავლე წინა სწავლებებს მტკიცედ იმახსოვრებს და საქმით აჩვენებს მათგან ნაყოფს, უფრო დიდი მოშურნეობით ასწავლის მას შემდგომ ცოდნასაც. ასევე ჩვენც, რაც უფრო ვხედავთ თქვენი გონების აღძვრას, განწყობის ზრდასა და აზრის გაფრთოვანებას, მით უფრო მოშურნენი ვხდებით მოძღვრების უფრო სრულყოფილად გადმოსაცემად. და რაც უფრო მეტად გადმოვადინებთ თქვენზე ამ სულიერ ნაკადებს, მით უფრო მატულობს ჩვენთანაც მათი დინება თქვენი დამოძღვრისთვის და თქვენი სულების სარგებლისთვის; აქ ხომ ის ვერ მოხდება, რაც ჩვეულებრივ ფულთან ხდება. იქ, ვინც მოყვასს ვერცხლს აძლევს, საკუთარ ქონებას ამცირებს, და რაც მეტს აძლევს, მით უფრო მცირდება მისი ქონება. აქ კი პირიქით: სწორედ მაშინ მატულობს ჩვენი ქონება, სწორედ მაშინ იზრდება ეს სულიერი სიმდიდრე, როცა მოძღვრებას უხვად გადმოვადინებთ მათთვის, ვისაც მისი მოპოვება სურს. ამრიგად, თუ ეს ჩვენთვის სიმდიდრისა და დოვლათის მომატებას ნიშნავს და თქვენ ამ სულიერ საზრდელს დაუოკებლად ეძიებთ, ვნახოთ, დღევანდელ საკითხავში რას გვასწავლის ნეტარი მოსე, ანდა უკეთ რომ ვთქვათ — მისი პირით რა ეუბნება ჩვენ ყველას სულიწმინდის მადლი. „და თქუა," — ნათქვამია, — „ღმერთმან: ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ". ეს სიტყვები უყურადღებოდ არ გამოვტოვოთ, საყვარელნო, არამედ ყოველი გამოთქმა განვიხილოთ და, სიღრმეში ჩავიდეთ რა, ამ მოკლე სიტყვებში ფარული ძალა გამოვიკვლიოთ. მართალია, სიტყვები ბევრი არ არის, მაგრამ დაფარული საუნჯე დიდია, ხოლო ყურადღებიანთა და გონიერთათვის ზედაპირზე გაჩერება არ ეგების. ისინიც ხომ, ვინც ხელშესახებ საუნჯეს ეძებს, არა მხოლოდ ზედაპირზე თხრის და ეძებს, არამედ დიდ სიღრმეში ჩავიდა რა, მიწის წიაღს იკვლევს და ამგვარად, თავისი ხელობის დახმარებით, მიწიდან ოქროს გამოყოფს, და ხშირად დიდი შრომითა და მოშურნეობით ძლივს პოულობს მცირე მარცვლებს. აქ კი არაფერი ასეთი არ არის; პირიქით, შრომაც ნაკლებია და სიმდიდრე გამოუთქმელი: ასეთია ყოველი სულიერი.
2. ადამიანი — ქმნილების გვირგვინი და მეფე (1:26)
ნუ ვიქნებით მათზე უარესნი, ვინც გრძნობადს ეძებს; მოვძებნოთ ჩვენც ამ სიტყვებში ჩაკეტილი სულიერი საუნჯე. პირველ ყოვლისა, ვნახოთ, რა ახალი და განსაკუთრებულია აქ ნათქვამი და რატომ გამოიყენა ნეტარმა ამ წინასწარმეტყველმა, ანუ უკეთ რომ ვთქვათ — კაცთმოყვარე ღმერთმა, რომელიც წინასწარმეტყველის პირით ლაპარაკობდა, ასეთი ახალი გამოთქმის წესი. ის ამბობს: „ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ". ცოტა ხნის წინ ვისმინეთ, როგორ თქვა მან, ცისა და მიწის შექმნის შემდეგ: „იქმენინ ნათელი", და: „იქმენინ სამყარო შორის წყლისა"; და კიდევ: „შეკერბინ წყალი... და გამოჩნდინ ჴმელი", და: „იქმენინ მნათობნი", და: „გამოიღედ წყალთა ქუეწარმავალები სამშჳნველთა ცხოველთაჲ". ხედავ, რომ მთელი ქმნილება ხუთი დღის განმავლობაში ერთი სიტყვითა და ბრძანებით იქმნებოდა? ახლა კი ნახე, რა ცვლილებაა სიტყვებში. უკვე არ ამბობს: „იქმენინ კაცი"; არამედ რას? „ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ". რა სიახლეა ეს? რა განსაკუთრებულია? ვინ იქმნება, რომ მისი შესაქმნელად შემოქმედს ასეთი თათბირი და მსჯელობა დასჭირდა? ნუ გიკვირს, საყვარელო. ადამიანი ყველა ხილულ არსებათა შორის უპირატესია; მისთვის შეიქმნა ეს ყოველი: ცა, მიწა, ზღვა, მზე, მთვარე, ვარსკვლავები, ქვეწარმავალნი, საქონელი, ყველა პირუტყვი. რატომ შეიქმნა იგი ბოლოს, თუ ამ ყველა ქმნილებაზე უპირატესია, — იკითხავ? სამართლიანი მიზეზით. როცა მეფე აპირებს ქალაქში შესვლას, ჯერ მეომრები და ყველა დანარჩენი უნდა წინ იარონ, რათა მეფე უკვე მზა სასახლეში შევიდეს; ზუსტად ასევე ახლა, ღმერთმა, რომელიც ადამიანს ყველა ქვეყნიურის მეფედ და მბრძანებლად აპირებდა დანიშვნას, ჯერ მთელი ეს მშვენება მოაწყო, შემდეგ კი მბრძანებელი შექმნა და ამგვარად საქმითვე აჩვენა, რა პატივით აღავსო ეს არსება. მაგრამ ვკითხოთ იუდეველს და ვნახოთ, რას იტყვის იმის შესახებ, ვის ეთქვა: „ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა". ეს მოსეს წერილია, რომელიც მათ, როგორც ამბობენ, სწამთ, მაგრამ (სინამდვილეში) არ სწამთ, როგორც ქრისტემაც თქვა: „უკუეთუმცა გრწმენა მოსესი, გრწმენამცა ჩემიცა" (). ასე რომ, ასოები — მათთანაა, აზრი კი — ჩვენთან. ვის ეთქვა „ვქმნეთ კაცი" და ვის სთავაზობს უფალი ასეთ თათბირს? ეს არა იმიტომ, რომ მას თათბირი და მსჯელობა სჭირდებოდეს; არა, ამ გამოთქმის წესით ის გვიჩვენებს ჩვენ იმ უჩვეულო პატივს, რომელსაც შესაქმნელი ადამიანისთვის იჩენს. რას ამბობენ ესენი (იუდეველები), რომელთაც დღემდე საბურველი აქვთ გულებზე და არ სურთ ამ სიტყვების აზრის გაგება? ისინი ამბობენ, რომ (ღმერთმა) ეს ანგელოზს ან მთავარანგელოზს უთხრა. ვაი, უგუნურება! ვაი, დიდი უსირცხვილობა! როგორ შეიძლება, რომ ანგელოზი შევიდეს თათბირში უფალთან, ქმნილება — შემოქმედთან? ანგელოზთა საქმე არა ისაა, რომ თათბირში შევიდნენ (ღმერთთან), არამედ ის, რომ წინაშე იდგნენ და ემსახურონ. რომ ამაში დარწმუნდე, მოისმინე, რას ამბობს ხმამაღალი ესაია უმაღლესი ანგელოზური ძალების შესახებ: რომ ხილვაში იხილა ქერუბიმნი, ღმერთის მარჯვნივ მდგომნი, და სერაფიმნი, ფრთებით პირსა და ფეხებს დამფარავნი (). ეს იმიტომ, რომ ისინი ვერ იტანდნენ იქიდან გამომავალ ბრწყინვალებას, არამედ დიდი შიშითა და ძრწოლით იდგნენ. ასე ეგების ქმნილებებს უფლის წინაშე წარდგომა.
3. ღვთის ხატი — ბატონობა და არა გარეგნობა (1:26-27)
მაგრამ იუდეველები, სიტყვების მნიშვნელობის გაუგებრად, უაზროდ ლაპარაკობენ, რაც მოუვათ. ამიტომ, მათი ცარიელი ლაყბობის უკუგდების შემდეგ, ეკლესიის შვილებს ამ გამოთქმის ჭეშმარიტი აზრი უნდა ვაჩვენოთ. ვინ არის ის, ვისაც ეუბნება ღმერთი: „ვქმნეთ კაცი"? ვინ სხვა, თუ არა „დიდისა განზრახვისა ანგელოზი, საკვირველი თანგანმზრახი, ღმერთი ძლიერი, ჴელმწიფე, მთავარი მშვიდობისა, მამა მერმეთა საუკუნოსა" (), ღვთის მხოლოდშობილი ძე, არსებით მამის თანასწორი, „რომლის მიერ ყოველი შეიქმნა"? მას ეუბნება (მამა): „ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ". აქ მას სასიკვდილო დარტყმა მიაქვს არიანულად მოაზროვნეთათვისაც. არ თქვა ბრძანებითად: „შექმენი", როგორც ქვემდგომს ან არსებით ნაკლებს, არამედ როგორც თანაპატივიერს: „ვქმნეთ". შემდგომი სიტყვებიც თანაარსობას გვიჩვენებს: „ვქმნეთ," — ამბობს, — „კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ". მაგრამ აქ კიდევ სხვა ერეტიკოსები აღდგებიან, ეკლესიის დოგმატების დამამახინჯებლები, და ამბობენ: აი, ის ამბობს — „ჩვენი ხატის მსგავსად" — და ამის გამო ღმერთს კაცის მსგავსს უწოდებენ. მაგრამ ეს უკიდურესი უგუნურება იქნებოდა — ის, ვისაც არც ხატი აქვს, არც სახე და ვინც უცვალებელია, ადამიანურ სახეში ჩაყენება, და უსხეულოს ხორციელი ნიშან-თვისებები და სხეულის ნაწილები მიწერა. რა შეედრება ამ უგუნურებას, როცა (ერეტიკოსები) არა მხოლოდ არ სურთ ღვთივსულიერი წერილის სწავლების გამოყენება, არამედ მას საკუთარ უდიდეს ზიანად აქცევენ? ისინი ავადმყოფებს ჰგვანან და მათ, ვისაც სხეულის მხედველობა უძლური აქვს. როგორც ეს უკანასკნელნი მხედველობის სიუძლურის გამო მზის შუქსაც კი ვერ იტანენ, და როგორც ავადმყოფები ყველაზე ჯანსაღ საკვებსაც კი ერიდებიან, ასე ამ ადამიანებმაც, სულით ავადმყოფთ და გონების თვალების დაკარგულთ, ჭეშმარიტების ნათელი ვერ გამოიყენეს. ამიტომ ჩვენი მოვალეობა შევასრულოთ და ხელი გავუწოდოთ მათ, დიდი სიმშვიდით ვესაუბროთ. ნეტარი პავლეც ასე გვარიგებდა, ამბობდა რა: „მშჳდობით მასწავლელ წინააღმდგომთა მათ, მო-ხოლო თუ-სცეს მათ უფალმან სინანული მეცნიერებად ჭეშმარიტებისა, და განიფრთხონ საფრჴისა მისგან ეშმაკისა მონადირებულთა მათ მის მიერ ნებისაებრ მისასა" (2 ტიმ 2:25–26). ხედავ, როგორ აჩვენა ამ სიტყვებით, რომ ისინი თითქოს რაღაც მთვრალობაში ჩაძირულან; სიტყვით „განიფრთხონ" მიანიშნა, რომ რაღაც სიღრმეში იყვნენ ჩაფლულნი. და კიდევ, „მონადირებულნი," ამბობს, ეშმაკისგან, ანუ თითქოს მახეებშში გახვეულნი. ამიტომ ჩვენგან დიდი სიმშვიდე და სულგრძელობა მოითხოვება, რომ შესაძლებელი იყოს მათი გამოტაცება და ეშმაკის მახეებიდან ამოყვანა. ამრიგად, ვუთხრათ მათ: ცოტა მოფხიზლდით, ჭეშმარიტების ნათელს შეხედეთ, სიტყვების ნამდვილ მნიშვნელობაზე დაფიქრდით. „ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ" — რომ თქვა, (ღმერთმა) ამაზე არ გაჩერდა, არამედ შემდეგი სიტყვებით აგვიხსნა, რა აზრით გამოიყენა სიტყვა „ხატი". რას ამბობს? — „და მთავრობდეს თევზთა ზღჳსასა და მფრინველთა ცისათა და ყოველთა ქუეწარმავალთა მავალთა ქუეყანასა ზედა". ამრიგად, ხატს ის ბატონობაში ათავსებს და არა სხვა რამეში. მართლაც, ღმერთმა ადამიანი მიწაზე არსებულ ყველაფრის მბრძანებლად შექმნა, და მიწაზე არაფერია მასზე მაღლა, არამედ ყოველი მის ხელისუფლებაშია.
4. ეკლესიის დოგმატთა დაცვა ერესთა წინააღმდეგ (1:26)
თუ სიტყვების ასეთი განმარტების შემდეგაც კამათის მოყვარეები იტყვიან, რომ გარეგნული სახის ხატი იგულისხმება, ვეტყვით მათ: ასეთ შემთხვევაში, (ღმერთი) არა მხოლოდ კაცის, არამედ ქალის მსგავსიც ყოფილა, რადგან ორივეს ერთი და იგივე სახე აქვს? ეს კი სასაცილო იქნებოდა. მოისმინე, რას ამბობს პავლე: „მამაკაცისაჲ უკუე არა ჯერ-არს დაბურვაჲ თავისაჲ, რამეთუ ხატი და დიდებაჲ ღმრთისაჲ არს, ხოლო დედაკაცი დიდებაჲ ქმრისა არს" (). ის (კაცი) ბატონობს, ხოლო ეს (ქალი) დამორჩილებაშია, როგორც ღმერთმა თავიდანვე უთხრა მას: „ქმრისა შენისა მიმართ იყოს მიქცევაჲ შენი, და იგი გეუფლებოდეს შენ" (). ვინაიდან (ადამიანმა) ხატი (ღვთისა) ბატონობის უფლებით მიიღო და არა (გარეგნული) სახით, ხოლო ყველაფერზე ბატონობს კაცი, ქალი კი დამორჩილებაშია, ამიტომ პავლე ამბობს კაცზე, რომ ის არის „ხატი და დიდებაჲ ღმრთისაჲ, ხოლო დედაკაცი დიდებაჲ ქმრისა არს". ხოლო თუ ის (გარეგნულ) სახეზე ლაპარაკობდა, ასეთ განსხვავებას (ქმარსა და ცოლს შორის) არ გააკეთებდა, რადგან ერთნაირი სახე აქვს კაცსაც და ქალსაც. ხედავ ჭეშმარიტების სისავსეს, როგორ არ ტოვებს არავითარ საბაბს ცარიელი კამათის მოყვარეთა გასამართლებლად? მაგრამ, მიუხედავად ამისა, ჩვენ არ შევწყვეტთ მათთვის დიდი სულგრძელობის გამოჩენას, „მო-ხოლო თუ-სცეს მათ უფალმან სინანული მეცნიერებად ჭეშმარიტებისა" (). არ შევწყვეტთ სიმშვიდის ყველა ღონისძიებას; შეიძლება, მოვახერხოთ მათი ეშმაკის საცთურისგან გამოხსნა. და თუ გნებავთ, კვლავ ნეტარი პავლე წარვუდგინოთ, რომელიც ათენელებს ასე ეუბნებოდა: „არა გჳღირს, ვითარმცა ვჰგონებდით ოქროსა გინა ვეცხლსა ანუ ანთრაკსა, გამოხატულსა ხუროებით განზრახვითა კაცთაჲთა, საღმრთოჲსა მის მსგავს ყოფად" (). ხედავ, რა ზედმიწევნით აღმოფხვრა ბრძენმა მოძღვარმა მათი შეცდომა? მან თქვა, რომ არა მხოლოდ ღვთაება არ ფლობს ხორციელ სახეს, არამედ ადამიანურ გამონაგონსაც არ ძალუძს ასეთი რამის მოფიქრება. ამას მუდმივად ეუბნეთ მათ და ნუ შეწყვეტთ იმის კეთებას, რაც თქვენზე იქნება დამოკიდებული: შეიძლება მოგისმინონ; შეიძლება ისურვონ ჭეშმარიტებისთვის თვალების გახელა. მაგრამ ესოდენ დიდი სიმშვიდითა და სიფრთხილით ეუბნებით რა მათ ამას, თავად კი, გთხოვთ, მტკიცედ იცავდეთ ეკლესიის დოგმატებს, ნათქვამის თანმიმდევრულობას არ არღვევდეთ. იუდეველებთან შესაფერისად ილაპარაკეთ, აუხსენით, რომ ეს სიტყვები არა რომელიმე მსახურ სულს, არამედ თავად ღვთის მხოლოდშობილ ძეს ეთქვა; არიანულად მოაზროვნეთათვის სწორედ აქედან დაამტკიცეთ ძის მამასთან თანაპატივიერება; ხოლო ღვთაებას კაცის მსგავსად წარმომდგენთ მოუტანეთ ნეტარი პავლეს სიტყვები, ეკლესიის დოგმატებით მოსპეთ ღვარძლივით აღმოცენებული დამღუპველი სენი, ხოლო თავებში ეცადეთ ღვთისმოსავი მოძღვრება განამტკიცოთ. მსურს და ვლოცულობ, რომ ყველა თქვენგანმა მოძღვრის მოვალეობა შეასრულოს; არა მხოლოდ ჩვენი სიტყვები თავად მოისმინოთ, არამედ სხვებსაც გადასცეთ და შეცდომაში შესულნი ჭეშმარიტების გზაზე მოაქციოთ, როგორც პავლეც ამბობს: „ნუგეშინის-სცემდით ურთიერთას და აღაშენებდით ურთიერთსა" (); და: „შიშით და ძრწოლით თჳსსა ცხორებასა იქმოდეთ" (). ამგვარად, ჩვენი ეკლესიაც მორწმუნეთა რიცხვით გაიზრდება და თქვენც ზეგარდმო დიდ მოწყალებას მიიღებთ თქვენი თანამოძმეთა მიმართ დიდი მზრუნველობისთვის.
5. საქმით სწავლება და ჭეშმარიტი მარხვა
ღმერთს სურს, რომ ქრისტიანი არა მხოლოდ საკუთარ თავზე ზრუნავდეს, არამედ სხვებსაც აღაშენებდეს, არა მხოლოდ მოძღვრებით, არამედ ცხოვრებითა და მოქცევითაც. ქრისტიანული ცხოვრების უმწიკვლობაზე უკეთ ვერაფერი მოაქცევს ადამიანს ჭეშმარიტებისკენ, რადგან ადამიანები არა იმდენად სიტყვებს უყურებენ, რამდენადაც ჩვენს საქმეებს. და, რომ ეს ასეა (რადგან რამდენიც არ უნდა ვფილოსოფოსოთ სიტყვებით და ვილაპარაკოთ მოთმინებაზე, მაგრამ თუ დროის დადგომისას საქმით შემწყნარებლობას არ გამოვიჩენთ, სიტყვა ვერ მოიტანს იმდენ სარგებელს, რამდენ ზიანსაც საქმე მოიტანს; პირიქით, თუ სიტყვებზე წინ და მის შემდეგაც საქმით დამოწმებას წარმოვადგენთ, სარწმუნონი გამოვჩნდებით, რადგან სხვებს იმას ვუქადაგებთ, რასაც თავად ვასრულებთ საქმით — როგორც ქრისტემაც ასეთი ადამიანები ანატრა, თქვა რა: „ნეტარ არს, რომელმან ყოს და ასწავოს" ()), — ხედავ, როგორ დააყენა წინ საქმე, შემდეგ კი — სწავლება. თუ საქმე წინ უსწრებს, მის უკან სწავლება რომ არც მოყვეს, თავად საქმეები სიტყვებზე გაცილებით ნათლად ასწავლიან მათ, ვინც ჩვენ გვიმზერს. ამრიგად, ყოველთვის ვეცადოთ ჯერ საქმით ვასწავლოთ, შემდეგ კი — სიტყვითაც, რათა ჩვენც არ მოგვესმას პავლესგან: „რომელი-ეგე ასწავებ მოყუასსა, თავსა თჳსსა არა ასწავებ" ()? და, როცა ვისურვებთ ვინმეს რაიმე საჭიროს ჩავაგონოთ, ჯერ თავად ვეცადოთ ამის გაკეთებას, რომ უფრო თამამად მოვძღვრავდეთ; ჩვენი მთელი მზრუნველობა სულის ცხონებაზე იყოს და იმაზე, როგორ დავიმორჩილოთ ხორციელი ვნებები და ჭეშმარიტი მარხვა შევასრულოთ, ანუ ბოროტებისგან თავშეკავება, რადგან მარხვა სწორედ ამაშია. საკვებისგან თავშეკავებაც იმისთვის მიგვიღია, რომ ხორცის ძალა შევასუსტოთ და ეს ცხენი ჩვენი მორჩილი გავხადოთ. მარხულობს ვინც — მას უპირველეს ყოვლისა რისხვის დამორჩილება სჭირდება, სიმშვიდესა და შემწყნარებლობას უნდა ეჩვეოდეს, ჰქონდეს შემუსვრილი გული, განდევნოს უწმინდური სურვილები იმ ჩაუქრობელი ცეცხლისა და მიუკერძოებელი განკითხვის წარმოდგენით, იყოს ფულის ანგარებაზე მაღლა, მოწყალებაში დიდი გულუხვობა გამოიჩინოს, სულიდან განდევნოს ყოველგვარი ბოროტება მოყვასისადმი. აი, ეს არის ჭეშმარიტი მარხვა, როგორც ესაიაც ამბობს ღვთის სახელით: „არა ესე მარხვაჲ გამოვირჩიე... არცა მო-თუ-იდრიკო, ვითარცა გრკალი, ქედი შენი, და ძაძაჲ და ნაცარი დაირეცო, არცა ეგრეთ ეწოდოს მარხვაჲ შეწყნარებული" (). მაშ, რომელია? „განჴსენ ყოველი საკრველი სიცრუისა... დაუნეცვე მშიერსა პური შენი და გლახაკნი უსართულონი შეიყვანენ სახიდ შენდა". და, როცა ამას გააკეთებ, ამბობს, „მაშინ განეფინოს მსთუად ნათელი შენი, და კურნებანი შენნი მალე აღმოჴდენ" (ესაია 58:6–8).
6. სათნოება და მოწყალება ღვთისთვის
ხედავ, საყვარელო, რაშია ჭეშმარიტი მარხვა. ასეთი მარხვა შევასრულოთ და ნუ ჩავთვლით მას, როგორც ბევრი, მხოლოდ საღამომდე საკვების გარეშე ყოფნაში. მთავარი ეს კი არა, ის არის, რომ საკვებისგან თავშეკავებასთან ერთად, დაბადების წიგნის შესახებ საუბრები და სავნებლისგან (სულისთვის) თავის შეკავებაც შევუერთოთ და სულიერი საქმეების აღსრულების დიდი მზრუნველობაც გამოვიჩინოთ. მარხულობს ვინც — მშვიდი, წყნარი, თავმდაბალი, მდაბალი უნდა იყოს, ამჟამინდელი ცხოვრების დიდებას ზიზღით უყურებდეს. როგორც საკუთარ სულზე მზრუნველობა უგულებელყო, ისე დიდებისმოყვარეობაც უნდა უგულებელყოს და მხოლოდ იმას უმზეროს, ვინც გულთა და თირკმელთა გამომცდელია, დიდი მოშურნეობით ლოცვისა და აღსარების აღსრულება ღვთის წინაშე, და რაც კი შეუძლია — მოწყალებით შეეწიოს საკუთარ თავს. ეს, სწორედ ეს სათნოებაა, რომელსაც განსაკუთრებით ძალუძს ჩვენი ცოდვების წაშლა და გეჰენის ცეცხლიდან გამოტაცება, თუ გულუხვად და არა ხალხის თვალისთვის აღვასრულებთ მას. რას ვამბობ — „არა ხალხის თვალისთვის"? კარგად რომ დავფიქრდეთ, მოწყალება უკვე იმისთვის მაინც უნდა გვეკეთებინა, რომ ის მშვენიერი საქმეა და ჩვენი ძმების მიმართ თანალმობის გამო, და არა მეუფის მიერ დაპირებული ჯილდოებისთვის. მაგრამ, ვინაიდან ჩვენ ვერ შევძელით მაღლად აზროვნება, მოწყალება ჯილდოს გულისთვის მაინც ვიქონიოთ, ოღონდ ხალხისგან დიდებას ნუ ვეძებთ, რომ ფულის გახარჯვის გარდა ჯილდოსაც არ მოვაკლდეთ. ეს კი არა მხოლოდ მოწყალების, არამედ ყველა სულიერი საქმის მიმართ უნდა დავიცვათ; არაფერი ვქმნათ ხალხის დიდებისთვის, რადგან არავითარი სარგებელი არ მოგვდის არც მარხვისგან, არც ლოცვისგან, არც მოწყალებისგან, არც სხვა საქმეთაგან, თუ ამას იმ ერთადერთისთვის არ ვაკეთებთ, ვისაც ფარულიც იცის და ჩვენი სულის სიღრმეში დაფარულიც. თუ მისგან ელი, ადამიანო, საზღაურს, მაშ, რისთვის ეძებ ქებას მოყვასისგან? რას ვამბობ — ქებას? ხშირად ის არა მხოლოდ არ გაქებს, არამედ გკიცხავს კიდეც. ბევრი ისეთი ბოროტი ხასიათისაა, რომ ჩვენს კეთილ საქმეებსაც კი ცუდად წარმოაჩენს. მაშ, რატომ, მითხარი, ასე მაღალ ფასს ადებ ამ ადამიანთა მიკერძოებულ განსჯას? იმ ჩაუძინებელ თვალს კი ჩვენი არცერთი ქმედება არ ეფარება; და ამაზე ფიქრით, ჩვენი ცხოვრება ისეთი სიფრთხილით უნდა მოვაწყოთ, როგორც მათ, ვისაც მალე სიტყვებში, საქმეებში და თავად ზრახვებშიც ანგარიშის ჩაბარება ელით. ამრიგად, არ უნდა უგულებელვყოთ ჩვენი ცხონება. სათნოებას არაფერი უდრის, საყვარელო! ის მომავალ საუკუნეშიც გეჰენისგან გამოგვიტაცებს და ზეცის სასუფევლისკენ გზას გაგვიხსნის, ამჟამინდელ ცხოვრებაშიც ყველაზე მაღლა დაგვაყენებს — ამაოდ და უსარგებლოდ ჩვენ წინააღმდეგ ბოროტმზრახველთა ზემოთ, არა მხოლოდ ადამიანებზე, არამედ თავად ეშმაკებზეც და ჩვენი ცხონების მტერზე, ანუ ეშმაკზეც ძლიერს გაგვხდის. რა შეედრება მას, როცა იგი თავის მიმდევრებს არა მხოლოდ ბოროტმზრახველ ადამიანებზე, არამედ ეშმაკებზეც მაღლა აყენებს? სათნოება კი იმაში მდგომარეობს, რომ ყველა ადამიანური უგულებელვყოთ, ყოველ ჟამს მომავალზე ვიფიქროთ, აწმყოს არაფერს არ მივეჭიდოთ, არამედ ვიცოდეთ, რომ ყოველი ადამიანური ჩრდილი და სიზმარია, და ამაზეც ნაკლები. სათნოება იმაში მდგომარეობს, რომ ამ ცხოვრების საგნების მიმართ მკვდრის მსგავსი იყო, ისევე, როგორც სულის ცხონებისთვის საზიანოს მიმართ — უმოქმედო, თითქოს მკვდარი, და ცოცხალი და მოქმედი მხოლოდ სულიერისთვის, როგორც პავლემ თქვა: „ხოლო ცხოველ არღარა მე ვარ, არამედ ცხოველ არს ჩემ თანა ქრისტე" (). ამიტომ ჩვენც, საყვარელნო, ყველაფერი ისე ვაკეთოთ, როგორც ქრისტეშემოსილთ ეკადრებათ, და სულიწმინდა ნუ შევაწუხებთ. როცა ვნება ან უწმინდური გულისთქმა, ან რისხვა, ან მძვინვარება, ან შური გვაღელვებს, მაშინ დავფიქრდეთ, ვინ ცხოვრობს ჩვენში, და ყოველი ასეთი ფიქრი შორს განვდევნოთ. შეგვრცხვეს ღვთისგან ბოძებული უხვი მადლისა, დავიმორჩილოთ ყოველი ხორციელი ვნება, რათა, ამ მოკლე და სწრაფწარმავალ ცხოვრებაში ჯეროვანი მოღვაწეობის გავლის შემდეგ, იმ მომავალ დღეს — საშინელი ცოდვილთათვის და სანატრელი სათნოებით შემოსილთათვის — დიდი გვირგვინების ღირსნი გავხდეთ და იმ გამოუთქმელი სიკეთეები მივიღოთ, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.