📋 სარჩევი
„სიტყვა ქმნილი ესაიაჲს მიმართ, ძისა ამოსისა, იუდეასათჳს და იერუსალჱმისა“ ().
1.
აქედან ცხადია, რომ წინასწარმეტყველებს ყველა წინასწარმეტყველება ერთბაშად არ უთქვამთ; არამედ სხვადასხვა დროს შთაგონებულნი გარკვეულ ნაწილებს აუწყებდნენ, რომლებიც შემდეგ ერთად შეიკრიბა და ერთ მთლიან წიგნად იქცა. ამიტომაც ასე იწყებს. მაგრამ ეს ჩვენთვის მხოლოდ აქედან კი არ გახდება ცხადი და ნათელი, არამედ იქიდანაც, რომ შემდგომ თვითონაც აღნიშნავს დროებს: ხან ამბობს: „იმ წელსა, რომელსა შევიდა ნათან აზოტედ“ ()1; ხან კი ამბობს: „და იქმნა წელსა, რომელსა მოკუდა ოზია მეფე. ვიხილე უფალი მჯდომარე საყდარსა ზედა მაღალსა და აღმატებულსა“ (). რადგან წინასწარმეტყველებები ისე არ შეკრებილა ერთად, როგორც პავლეს ეპისტოლეები და სახარებები, არამედ, როგორც უკვე ვთქვი, სხვადასხვა დროს. ამიტომ სიტყვას სხვა დასაწყისიდან იწყებს. და მხოლოდ ამის გამო კი არა, არამედ იმიტომაც, რომ თემა, რომელზეც საუბარს აპირებს, წინათქმულისგან ძლიერ განსხვავდება და უფრო ამაღლებულია. რადგან იგი ჩვენთან საუბრობს წარმართთა მოწოდებაზე, ქადაგების დიდ გამოჩინებაზე, ცოდნაზე, რომელიც მთელ ქვეყნიერებაზე გავრცელდა, და მშვიდობაზე, რომელიც დედამიწას მოიცავს.
და თუ ასეთი სწავლებების შეხებას აპირებს, მაგრამ მაინც იუდეასა და იერუსალიმს ახსენებს, ამაში უცნაური არაფერია. რადგან ნათქვამი წინასწარმეტყველება იყო, იმჟამად სახელების მოხსენიებით ჯერ კიდევ დაფარული. ასევე დავითმაც, როდესაც სამოცდამეთერთმეტე ფსალმუნის შედგენას აპირებდა, იგი სოლომონს მიაწერა; მაგრამ შემდგომ ბევრად უფრო დიდი რამ იგალობა, ვიდრე სოლომონის ღირსებას შეეფერებოდა, უფრო კი - ვიდრე მთელი ადამიანური ბუნებისთვის შეიძლებოდა შესაფერისი ყოფილიყო. რადგან სიტყვებს: „უწინარეს მზისა ეგოს სახელი მისი“ () და „უწინარეს მთვარისა არს საყდარი მისი“ ()2, და სხვა ამგვარს, თვით ძალიან უგუნურთაგანაც ვერავინ იტყოდა, ადამიანურ ბუნებაზეა ნათქვამიო. ასევე იაკობმაც, როდესაც წინასწარ აუწყებდა იმას, რასაც ახლა ესაია იტყვის, და ამაზე მეტსაც, წარმართთა მოწოდებასთან ერთად სიკვდილიც თქვა, აღდგომაც და ის დროც, როდესაც ქრისტე უნდა მოსულიყო. არც მან წარმოადგინა ეს ყველაფერი გაშიშვლებულად, არამედ სათქმელი შვილის სახელის ნიღბით დაფარა და ასე წინასწარ აუწყა: გარეგნულად თითქოს იუდას მომავალს წინასწარმეტყველებდა, მაგრამ, როგორც საქმეთა დასასრული მოწმობს, წინასწარ აუწყებდა იმას, რაც ქრისტეს უნდა აღესრულებინა. რადგან იუდა არც „მოლოდება წარმართთა“ () გამხდარა, არც მაშინ გამობრწყინებულა მისი ტომი, როცა მათ შორის სახელმწიფო წყობა შეწყდა; არამედ ყოველივე ეს მაშინ მოხდა, როცა ქრისტე მოვიდა. ხოლო თუ იუდეველები ურცხვად ეცდებიან, გვერდი აუარონ წინასწარმეტყველების ამ წესს, მათ ყველაზე მეტად თვით ნათქვამიდანვე ადვილად ამხელდნენ, თუ ვინმე ზედმიწევნით გაშლიდა წინასწარმეტყველებებს, თითოეულ გამონათქვამს სათანადო ყურადღებით გამოიკვლევდა და ნათქვამს მომხდარ მოვლენებს შეუთანხმებდა.
მაგრამ რათა მათ პირები ზედმეტადაც დავუხშო, ამას ნათელს გავხდი არა იმ წინასწარმეტყველებებიდან, რომლებიც ქრისტეზეა ნათქვამი, არამედ იმ წინასწარმეტყველებებიდან, რომლებიც მათ პატრიარქებზე ითქვა; ვაჩვენებ, რომ მრავალი წინასწარმეტყველება ტომთა მამამთავრებზე ითქვა, მაგრამ მათ შთამომავლებში აღსრულდა. მაგალითად, ერთ-ორ ისტორიას მოვიყვან და შემდეგ წინამდებარე საკითხებს შევეხები. რადგან, როცა იაკობმა სიმეონი და ლევი მოიხმო და მათზე მოსახდენს წინასწარ აუწყებდა, ასე ამბობდა: „სჳმეონ და ლევი ძმათა“ (); და მათი ურჯულოება და სიქემელთა წინააღმდეგ ჩადენილი უსამართლო ხოცვა რომ დაადანაშაულა, შემდეგ ამბობს: „განვყუნე იგინი იაკობსა შორის და განვსთესნე იგინი ისრაჱლსა შორის“ (). მაგრამ ამას ლევისა და სიმეონის პიროვნებებზე აღსრულებულს ვერავინ დაინახავდა; იგი მათგან წარმოშობილ ტომებზე აღსრულდა. რადგან ლევის ტომი მართლაც გაიფანტა, რადგან თითოეულ ტომს მისი მეათედი ნაწილი ჰქონდა. ასევე სიმეონის ტომმაც თითქმის იგივე განიცადა: იგი წილის მიხედვით ყველა ტომს გასწვდა და, სხვა ტომების მსგავსად, ერთიანად შეერთებული და თავის თავში შეკრული სამკვიდრებელი არ მიუღია. იაკობმაც, რომელმაც მამისგან კურთხევები მიიღო, თვითონ არც ერთი მათგანით არ ისარგებლა.
რადგან მამა მას დიდ სიუხვესა და ესავზე უწყვეტ ბატონობას წინასწარ ეუბნებოდა; იაკობს კი აუცილებელიც აკლდა, მსახურებით ირჩენდა თავს და იმდენად შორს იყო ძმაზე გამარჯვებისგან, რომ თვით უკიდურეს საფრთხეშიც იყო; როცა ერთხელ შეხვდა ესავს, ისიც დიდი შიშით, მისთვის სასურველი მხოლოდ ის გახდა, რომ მისგან გაქცევა და გადარჩენა შეძლო. მაშ, რა ვთქვათ ამის შესახებ? ნუთუ წინასწარმეტყველება სიცრუეა? არამც და არამც; არამედ უნდა ვთქვათ, რომ წინასწარმეტყველებას ბევრგან ასეთი ჩვეულება აქვს: იმ საქმეებს, რომლებიც ერთებზე უნდა აღსრულდეს, სხვა პირების სახით ამბობს და ერთი სახელებით სხვების ნაცვლად სარგებლობს; ეს ქანაანზეც მოხდა. რადგან არც იმას ვხედავთ, რომ თვით ქანაანი ძმებს დამონებოდა, და არც წყევლა ჩავარდნილა; პირიქით, იგი ქანაანისგან წარმოშობილ გაბაონელებზე დასრულდა. რადგან ნათქვამი, წყევლის სახით, წინასწარმეტყველება იყო.
2.
ამიტომ, როცა გვაქვს ამდენი და ასეთი მაგალითი, რომლებიც გვიმტკიცებს, რომ ნათქვამთაგან ბევრი ერთებზე ითქმის, მაგრამ სხვებზე სრულდება, და რომ წინასწარმეტყველები სახელებს იყენებენ, რა არის საკვირველი, თუ ახლაც წინასწარმეტყველმა იუდეისა და იერუსალიმის სახელი წინ წამოსწია და ეკლესიის შესახებ წინასწარ აცხადებს? რადგან მისი სიტყვა მიმართული იყო უმადურთა მიმართ, რომლებიც წინასწარმეტყველებს კლავდნენ, წიგნებს წვავდნენ და სამსხვერპლოებს ანგრევდნენ; ამიტომაც, ნეტარი პავლეს თქმით, ძველი აღთქმის კითხვას საბურველი ედო. რადგან წიგნებსაც კი გააქრობდნენ, ქრისტეს შესახებ წინასწარმეტყველების ძალა რომ გაეგოთ. რაკი მას, მათ წინაშე მყოფს, სასწაულთმოქმედს და თავისი ძალისა და მამასთან თანხმობისა და ერთსულოვნების სრულ მტკიცებულებას მიმცემს, არ მოერიდნენ და არ შეჩერდნენ, სანამ ჯვარს არ აცვეს, მით უფრო არ დაინდობდნენ მის შესახებ მოლაპარაკეებს, რომელთაც ამის გარეშეც განუწყვეტლივ ქოლავდნენ. ამიტომ წინასწარმეტყველები მათთვის შინაურ და ნაცნობ სახელებში რჩებიან და ამ სახით წინასწარმეტყველებებს ჩრდილქვეშ ფარავენ. ხოლო რომ სიტყვა იუდეასა და იერუსალიმზე არ არის, ამას გავიგებთ, როცა თითოეულ სიტყვას ზედმიწევნით გამოვიტანთ განსახილველად და ნათქვამს დავაკვირდებით.
„ვითარმედ იყოს უკანასკნელთა დღეთა საჩინო მთაჲ უფლისაჲ“ (). ნახე წინასწარმეტყველის სიზუსტე: იგი მხოლოდ მოვლენებს კი არ ამბობს, არამედ დროსაც აღნიშნავს. რადგან რასაც პავლე ამბობს: „ხოლო ოდეს მოიწია აღსასრული ჟამთაჲ“ (გალატ. 4:4), და სხვაგანაც: „განგებულად აღვსებისა მის ჟამთაჲსა“ (), ამასვე ამბობს წინასწარმეტყველი: „უკანასკნელთა დღეთა“ (). ხოლო „მთას“ იგი ეკლესიასა და მოძღვრებათა დაუძლეველობას უწოდებს. როგორც მთებს თუნდაც ურიცხვი ლაშქარი დაესხას თავს, მშვილდებს ჭიმავდეს, შუბებს ისროდეს და საბრძოლო მანქანებს მიაყენებდეს, მთებს ვერაფერს ავნებს, არამედ საკუთარ ძალას დაშლის და ისე წავა; ასევე ყველამ, ვინც ეკლესიას ებრძოდა, იგი ვერ შეარყია, არამედ საკუთარი ძალა დაკარგა და შერცხვენილი დარჩა: დარტყმისას იშლებოდნენ, სროლისას უძლურდებოდნენ და მოქმედებისას თვით ტანჯულთაგან მარცხდებოდნენ; ეს კი გამარჯვების საკვირველი სახეა, ადამიანებისთვის კი არა, მხოლოდ ღმერთისთვის შესაძლებელი. რადგან ეკლესიის საკვირველება ის კი არ არის, რომ გაიმარჯვა, არამედ ის, რომ სწორედ ამგვარად გაიმარჯვა. რადგან ეკლესია განიდევნებოდა, იდევნებოდა და ურიცხვი სახით იჩეხებოდა, მაგრამ არა მხოლოდ არ მცირდებოდა, არამედ უფრო დიდი ხდებოდა და მათ, ვინც ამის ჩადენას მის წინააღმდეგ ცდილობდა, მხოლოდ თვით ტანჯვით ამხობდა; ისე, როგორც ადამანტი იქცევა რკინის მიმართ, როცა მხოლოდ დარტყმის მიღებით ანგრევს დამრტყმელის ძალას; და როგორც დეზები მწიხლავთა მიმართ: თვითონ ამით არაფრით ბლაგვდებიან, ხოლო მწიხლავებს ფეხებს უსისხლიანებენ. სწორედ ამიტომ უწოდა მას მთა.
ხოლო თუ იუდეველი ამ მეტაფორას ვერ იწყნარებს, დაე, მხილება კვლავ საკუთარი სახლიდან მიიღოს. რადგან სწორედ ამ წინასწარმეტყველმა თქვა, რომ მგლები და კრავები ერთსა და იმავე საძოვარში იქნებოდნენ თანაზიარნი, რომ ღმერთი ბუზებსა და ფუტკრებს სტვენით მოუხმობდა და რომ მძვინვარე მდინარეს იუდეველთა წინააღმდეგ აღმოიყვანდა, რადგან მათ სილოამის წყლის მიღება არ სურდათ. თუ ვინმე ამას სიტყვასიტყვით გაიგებს, მასში ბევრი გაუგებრობა გამოჩნდება; მაგრამ საჭიროა, მივიღოთ ის, რაც ამით აღინიშნება, და ასე გავხსნათ აზრთა თანმიმდევრობა მრავალსახოვნად. მაშ, რა არის ის, რაც ამით აღინიშნება? მგლებითა და კრავებით ადამიანთა ზნეები აღინიშნება, მხეცური და მშვიდი; ბუზებით - ეგვიპტელთა ურცხვობა; მდინარით - ბარბაროსის ლაშქრობის მძაფრობა; ხოლო სილოამით - იმდროინდელი იუდეველთა ერის მმართველის სიმშვიდე და ლმობიერება. და ამაზე ჩვენ არავინ შეგვეწინააღმდეგება, თვით უაღრესად უგუნურთაგანაც კი. ამრიგად, როგორც ის საგნები სხვა სახელებით იქნა მინიშნებული, ასევე ეკლესიის სიმტკიცე, შეუძვრელობა, სიმაღლე და ხელშეუვალობა მან „მთის“ სახელწოდებით მიანიშნა. რადგან სხვა წინასწარმეტყველიც ღმერთზე მინდობილებს მთას ადარებს და ამით მათ დაუძლეველობას აჩვენებს.
„საჩინო“ (). ამას უკვე სიტყვიერი განმარტებაც აღარ სჭირდება. ასე თვით საგანთა ბუნება საყვირზე უფრო მკაფიო ხმას გამოსცემს და ეკლესიის თვალსაჩინოებას აჩვენებს. რადგან არც მზეა ისე ნათელი და არც მისგან მომდინარე სინათლე, როგორც ეკლესიის ხილული სინამდვილე.
3.
„და სახლი ღმრთისაჲ მწუერვალთა ზედა მთათასა“ (). როგორ განმარტავდა ამას იუდეველი? რადგან ტაძარი არსად მდგარა მთათა მწვერვალებზე; ეკლესიის ძალამ კი თვით ცებს მიაღწია. და როგორც მთათა მწვერვალზე მდებარე სახლი ყველასთვის ხილულია, ასევე, ბევრად მეტად, ეკლესიაც ყველა ადამიანისათვის გამოჩინებული გახდა. „და ამაღლდეს ზეშთა ზედაჲთ ბორცუთასა“ (). იმავე აზრს განმარტავს კვლავ, რაც ტაძარს არასოდეს შემთხვევია, არც მაშინ, როცა თითქოს საუკეთესო მდგომარეობაში იყო. და როგორ იქნებოდა ასე, როცა იგი თავად იუდეველთაგანაც ხშირად შეურაცხყოფილი იყო და ბარბაროსთა ხელითაც ნადგურდებოდა? ეკლესიის ძლიერებას კი მასზე უფრო სასტიკად და უფრო მეტად ებრძოდნენ; მაგრამ იგი არასოდეს დათმობია მებრძოლთა ხელებს, არამედ განსაკუთრებით სწორედ მტრებისგან ხდებოდა უფრო ამაღლებული და უფრო გამოჩინებული. მაშინ გამოჩნდებოდნენ მოწამეთა დასები, მაშინ - აღმსარებელთა სიმრავლენი, მაშინ ცხადდებოდა რკინაზე უმტკიცესი სულები და თვით ვარსკვლავებზე უფრო ნათლად ბრწყინავდნენ: მათ სხეულებს ნაწილ-ნაწილ ჭრიდნენ, მაგრამ ნება არ მარცხდებოდა, არამედ იმარჯვებდა და გვირგვინდებოდა. ვინ ნახა, ვის სმენია, რომ მკვლელობას გვირგვინი მოეტანოს, დაკვლას გამარჯვება აღესრულებინოს და ბანაკი სწორედ მაშინ გამხდარიყოს უფრო ბრწყინვალე, როცა მტრებისგან დაკლულნი უფრო მრავალნი ჩანდნენ?
„და მოვიდოდიან მისდამი ყოველნი წარმართნი“ (). წინ წასვლისას წინასწარმეტყველი უფრო ნათელი ხდება, უფრო მეტად ხსნის სიტყვას, უფრო მკაფიოდ აჩვენებს წინასწარმეტყველებას და უფრო ზუსტად უკერავს იუდეველებს პირს. რადგან ამას, თუნდაც ძალიან უსირცხვილოდ მოიქცნენ, იუდეველთა ტაძარს ვერ მიუსადაგებენ. რადგან წარმართებს ტაძარში შესვლა აკრძალულიც ჰქონდათ და მეტისმეტად მკაცრადაც ეკრძალებოდათ. და რას ვამბობ ტაძარში შესვლაზე, როცა თვით იუდეველებსაც სჯული დიდი მუქარით უკრძალავდა წარმართებთან შერევას და ამისთვის უკიდურეს სასჯელს ითხოვდა? ამიტომ წინასწარმეტყველმა მალაქიამ მთელი წინასწარმეტყველება ამას მოახმარა: ბრალს სდებდა, ემუქრებოდა და შეუფერებელი ქორწინებითი შერევის გამო პასუხს ითხოვდა. ჩვენთან კი ასე არ არის; პირიქით, ეკლესიამ სრული უშიშრობით გაშალა წიაღი და გაშლილი ხელებით ყოველდღე იღებს მთელი მსოფლიოს ყველა წარმართს. რადგან ესვე ებრძანათ დოგმატების პირველ მასწავლებლებს მხოლოდშობილისაგან, როცა მაშინვე ეს ხმა მოისმინეს: „წარვედით და მოიმოწაფენით ყოველნი წარმართნი“ ().
ახლა დააკვირდი, როგორ მიუთითა წინასწარმეტყველმა არა მხოლოდ წარმართთა მოწოდებაზე, არამედ მათ გულმოდგინე მორჩილებაზეც. რადგან არ უთქვამს: „მოყვანილ იქნებიან“, არამედ: „მოვლენ“; ამას სხვა წინასწარმეტყველიც უფრო ცხადად აჩვენებდა და ამბობდა: „და არა ასწავებდეს კაცადი მოყუასსა თჳსსა, და კაცადი ძმასა თჳსსა მეტყუელი: იცან უფალი, რამეთუ ყოველთა მიცოდიან მე, მცირითგან მათით ვიდრე დიდადმდე მათდა“ (). იუდეველთა შემთხვევაში თვით ქმნილებაც ირყეოდა, უწყვეტი მუქარები იყო, განუწყვეტელი სასჯელები, ზედიზედ სასწაულები, წინასწარმეტყველთა სრბანი, სჯულმდებლის შიში, ომების მუქარები, ბარბაროსთა თავდასხმები, ღვთივმოვლენილი რისხვები და ციდან მოვლენილი შიშები; და მაინც რჩებოდნენ, როგორც წერილი ამბობს, „ქედ-ფიცხელნო და წინა-დაუცუეთელნო“ (), ჯიუტნი და დაუთმობელნი; წარმართების შემთხვევაში კი საკმარისი აღმოჩნდა უბრალო სიტყვა და მხოლოდ სმენა, და ყველანი მაშინვე მიისწრაფვოდნენ. ამასვე მიანიშნებდა დავითიც, როცა ამბობდა: „ერმან, რომელ არა ვიცოდე, მმონა მე“ (); და, გაოცებული იმით, თუ როგორ დაემორჩილა ის ხალხი, ამატებდა: „მორჩილებითა ყურისათა ისმინა ჩემი“ (). ამავე აზრს იაკობიც უფრო საიდუმლოდ წარმოაჩენდა, როცა ამბობდა: „და გამოაბას ვენაჴსა კიცჳ მისი და რქასა ვენაჴისსა კიცჳ ვირისა მისისაჲ“ (). და მაინც, ვინ უნახავს ვაზის რქაზე გამობმული კვიცი, ვენახთან მდგარი და ნაყოფს რომ არ აფუჭებდეს? პირუტყვებში ასეთი რამ არავის უნახავს, ადამიანებში კი ეს დიდი სიზუსტით აღსრულდა. რადგან იუდეველებმა, უთვალავი საკვრელით შეკრულებმა, როგორც წინასწარმეტყველი ამბობს, „ერთბამად შემუსრეს უღელი, განხეთქნეს საკრველნი“ (); წარმართები კი, არავითარი ასეთი იძულებით შეკრულნი, მზადყოფნით დაემორჩილნენ, თითქოს ვაზის რქაზე გამობმული კვიცი იყვნენ, და მცნებებს არაფერი ავნეს, არამედ იდგნენ და დიდ მორჩილებას აჩვენებდნენ.
„და მოუჴდენ ნათესავნი მრავალნი და იტყოდიან: მოვედით, აღვიდეთ მთად უფლისა და სახიდ ღმრთისა იაკობისსა“ (). ხედავ, როგორ ხარობენ, ზეიმობენ, ერთმანეთს ამხნევებენ და ყველანი მასწავლებლებად ხდებიან; და არა ერთი, ორი ან სამი, არამედ მრავალი ხალხი ერთად მოისწრაფვის. რადგან, ამბობს, მოვა მრავალი ხალხი და სხვადასხვა ქვეყნიდანაც, რაც იუდეველებთან არასოდეს მომხდარა; ხოლო თუ ზოგიერთნი ოდესმე მივიდნენ, მხოლოდ მცირერიცხოვანი მწირები იყვნენ, ისინიც დიდი შრომის შემდეგ, და არასოდეს „ხალხებად“ არ წოდებულან, არამედ „მწირებად“. რადგან ამბობს: „მწირნი შენ ზედა გარდაჴდენ და შენდა იყვნენ მონებ“ ()3. ხოლო თუ წინასწარმეტყველი მეტაფორას აგრძელებს და „მთას“ და „იაკობის ღმერთის სახლს“ უწოდებს, ნუ გაგიკვირდება. რადგან, როგორც უკვე ვთქვი, იგი წინასწარმეტყველებას ხან ოდნავ ხსნის, ხან კი კვლავ ჩრდილავს: პირველს იმისთვის აკეთებს, რომ უფრო გონიერთ ნათქვამის გაგების საბაბი მისცეს; მეორეს კი იმისთვის, რომ უგულისხმოთა უწესრიგო გაქანება შეაკავოს; და ამგვარად სიტყვას ყოველი მხრიდან მრავალფეროვნად აწყობს.
4.
თუ თქვა „ღმრთისა იაკობისსა“ (), ნუ აღშფოთდები, საყვარელო, რადგან ღმრთის მხოლოდშობილი ძეც იაკობის ღმერთი იყო. რადგან მანვე მისცა სჯული და მათ შორის ყოველივე საკვირველი მოიმოქმედა; ამის დანახვა განსაკუთრებით თვით ძველი აღთქმიდან შეიძლება, ვინაიდან ახალი აღთქმის არც ერთი სიტყვა იუდეველთათვის დამაჯერებელი არ არის. ამიტომ იერემია ამბობს: „და აღუთქუა სახლსა ისრაჱლისასა და სახლსა იუდაჲსასა აღთქმაჲ ახალი, არა აღთქმისაებრ, რომელი აღუთქუ მამათა მათთა“ (), რითაც აჩვენებს, რომ ორივე სჯულის კანონმდებელი თვითონ იყო. ხოლო იმის დასამტკიცებლად, რომ ეგვიპტიდანაც მანვე გაათავისუფლა ისინი, დაამატა: „დღესა შინა, პყრობისა ჩემგან ჴელისა მათისასა, გამოყვანებისათჳს მათისა ქუეყანით ეგჳპტით“ (). თუ კი მან გამოიყვანა ისინი, მაშინ ეგვიპტეში და უდაბნოში მომხდარი ყველა ის სასწაულიც მანვე მოიმოქმედა. „და მომითხრას ჩვენ გზაჲ თჳსი, და ვიდოდით მას შინა“ (). ხედავ, რომ ისინი სხვა სჯულს ეძებენ? რადგან წმინდა წერილს ჩვეულებად აქვს ღმრთის მცნებებს გზა უწოდოს; ხოლო ძველ აღთქმაზე რომ ეთქვა, არ იტყოდა: „და მომითხრას ჩვენ“ (), რადგან ის ყველასთვის ცხადი, ნათელი და ცნობილი იყო.
და იმის დასამტკიცებლად, რომ ამას მზაკვრული მსჯელობით კი არ ვამბობთ, უკვე ნათქვამიც საკმარისია, რათა მეტისმეტად ურცხვებიც კი დაარწმუნოს. რადგან მან მხოლოდ გზა ახსენა, ახლა იმასაც ამბობს, როგორი გზაა ეს, და მის მრავალ ნიშანსაც ასახელებს. ამიტომაც დასძინა: „რამეთუ სიონით გამოვიდეს შჯული და სიტყვა უფლისაჲ იერუსალჱმით“ (). ამის წინაშე იუდეველთა მეტისმეტად ურცხვი შვილებიც კი პირს ვერ გააღებენ. რომ ეს ყველაფერი ახალ აღთქმაზეა ნათქვამი, ამის დანახვა შესაძლებელია ადგილიდანაც, დროიდანაც, სჯულის მიმღებთაგანაც, სჯულის შემდგომი საქმისგანაც და, საერთოდ, ყოველი მხრიდან. და პირველად ადგილიდან, სიონის მთიდან. რადგან მოსეს მეშვეობით მოცემული სჯული მათ წინაპრებს სინას მთაზე მიეცათ. მაშ, აქ როგორ ამბობს: „სიონით“ ()? და ამასაც არ დასჯერდა, არამედ დროც დაუმატა. რადგან არ უთქვამს, სჯული გამოვიდაო, არამედ თქვა: „გამოვიდეს შჯული“ (), რაც მომავალი დროისა და ჯერ არ მომხდარი საქმის ნიშანია.
ხოლო როცა წინასწარმეტყველი ამას ამბობდა, სჯული მრავალი წლით ადრე უკვე მიცემული იყო; ახალი აღთქმის სჯული კი მრავალი წლის შემდეგ უნდა მიცემულიყო. ამიტომ არ თქვა, გამოვიდაო, არამედ თქვა: გამოვა, ესე იგი, ამის შემდეგ. და კვლავ იმავე ადგილს მიმართავს და ამბობს: „და სიტყვა უფლისაჲ იერუსალჱმით“ (). აქ იგი დიდი სიზუსტით გვიდებს ახალი აღთქმის ნიშანს. რადგან ხან მთაზე მჯდომარე ადგენდა მაღალ და ცათა ღირს მცნებებს, ხან კი იერუსალიმში იმყოფებოდა. ამრიგად, როცა ადგილიცა და დროც თქვა, იმათაც უმატებს, ვინც ამ სჯულს მიიღებდა, და ამით მოწინააღმდეგეებს ყველა მხრიდან პირს უკერავს. ვინ არიან ისინი, ვინც ამ სჯულს მიიღებდნენ? ნუთუ ებრაელთა ხალხი და იუდეველთა შვილები? არავითარ შემთხვევაში, არამედ წარმართთაგანნი. ამიტომაც დაამატა.
„და შჯიდეს შორის ნათესავთასა“ (). რადგან სჯულის საქმე უპირველესად ეს არის: მოდავეებს განუსაჯოს. ხოლო რომ სიტყვა ძველ აღთქმაზე არ არის, ეს თვით საქმეთა მიხედვითაც ცხადია. რადგან არც შაბათს ვინახავთ, არც წინადაცვეთა მიგვიღია, არც მათი დღესასწაულები და არც ძველთაგან სხვა რაიმე. რადგან პავლესგან მოვისმინეთ, რომელიც ამბობს: „უკუეთუ წინადაიცჳთოთ, ქრისტემან თქუენ არარაჲ გარგოს“ (), და კიდევ: „დღეთა იზმნით და თთუეთა, ჟამთა და წელთა. მეშინის მე თქუენთჳს, ნუუკუე ცუდად დავშუერ თქუენდა მიმართ“ (). აქედან ცხადია, რომ სიტყვა ახალ აღთქმას ეხება; ხოლო რომ იგი ნათესავთა შორის განიკითხავს, ამას პავლეც ამბობს: „დღესა მას, რომელსა შჯიდეს ღმერთი დაფარულსა მას კაცთასა“ (). როგორ განიკითხავს? მითხარი: ძველი აღთქმის მიხედვით? არავითარ შემთხვევაში, არამედ: „მსგავსად სახარებისა მის ჩემისა“ (). ხედავ, რომ სიტყვები განსხვავებულია, აზრები კი თანხმობაშია? ესაია ამბობს: „შჯიდეს შორის ნათესავთასა“ (), პავლე კი: „განიკითხავს ჩემი სახარებისამებრ“ ()4.
„და ამხილოს ერსა მრავალსა“ () - მებრძოლებსა და დამრღვევებს. ამასვე აცხადებდა ქრისტე, როცა ამბობდა: „მე არა განგიკითხავთ თქვენ, არამედ სიტყვა, რომელიც ვთქვი, ის განგიკითხავთ“ ()5. „და თანად დაშჭრიდენ მახვილებსა მათსა საჴნისად და ლახურებსა მათსა მანგლად“ (). „და არა აღიღოს ნათესავმან ნათესავსა ზედა მახჳლი და არღა ისწავებდენ მერმე ბრძოლასა“ (). წინასწარმეტყველი წინა ნიშნებს არ დასჯერდა. რადგან დიდია ჭეშმარიტების სიუხვე. ამიტომ ახალი აღთქმის კიდევ სხვა ნიშანსაც დებს, რომელიც მთელ სამყაროში ბრწყინავს.
რა არის ეს? მშვიდობა და ომების გაუქმება. რადგან, ამბობს იგი, როცა ეს მოხდება, ისეთი კეთილწესიერება მოიცავს მთელ სამყაროს, რომ თვით საომარი იარაღებიც კი მიწათმოქმედების იარაღებად გამოიჭედება; ამას კი იუდეველთა დროებაში ვერავინ იხილავდა მომხდარად, არამედ ყველაფერს სრულიად საწინააღმდეგოდ ნახავდა. რადგან თავიანთი სახელმწიფოებრივი ცხოვრების მთელ დროს ისინი არ წყვეტდნენ ბრძოლასაც და მათ წინააღმდეგ ბრძოლასაც; მტრები მათ ხან დიდი ხნის შემდეგ, ხან კი მცირე ხნის შემდეგ ესხმოდნენ თავს. რადგან მეზობლად მცხოვრებლებმაც, უფრო კი თვით პალესტინაში მყოფებმაც, ხშირად მძიმე გასაჭირი შეამთხვიეს მათ და უკიდურესი საფრთხეც თავზე ჩამოჰკიდეს.
5.
ამას, ერთი მხრივ, სამეფოთა ისტორია ნათლად აჩვენებს, რადგან იგი თავიდან ბოლომდე ომებისგან არის მოქსოვილი; ამასვე აჩვენებენ ყველა წინასწარმეტყველნი, როცა მომხდარს აუწყებენ და, ვიდრე მოხდებოდა, წინასწარ ხმობენ; და, შეიძლება ითქვას, იმ დღიდანვე, როცა ეგვიპტელთა ტირანიისგან გათავისუფლდნენ, მთელი დრო ომებში გაატარეს. ახლა კი ასე აღარ არის, არამედ მთელ დასახლებულ სამყაროში დიდი მშვიდობაა. და თუ ზოგჯერ ომები მაინც ხდება, ისინი უწინდებურად აღარ ხდება. მაშინ ხომ ქალაქები ქალაქებს, მხარეები მხარეებს და ხალხები ხალხებს ეჯახებოდნენ, და ერთი ერი მრავალ ნაწილად იჭრებოდა. ვინც ისუ ნავესა და მსაჯულთა წიგნებს წაიკითხავს, შეიტყობს, მაშინ რა მოკლე დროში რამდენი ომი დაიტია პალესტინამ. და მძიმე მხოლოდ ეს არ იყო, არამედ ისიც, რომ კანონი ყველას იარაღის აღებას უბრძანებდა და არავინ იყო თავისუფალი ამ სამსახურისგან. ეს კანონი მხოლოდ იუდეველებთან კი არ ბატონობდა, არამედ მთელ დასახლებულ სამყაროში; იქ რიტორებიცა და ფილოსოფოსებიც კი, რომელთაც მხარშიშველი მოსასხამის მეტი არაფერი ჰქონდათ, ომის მოწოდებისას ფარს იღებდნენ და საბრძოლო წყობაში დგებოდნენ. ამრიგად, სოკრატე, სოფრონისკეს ძე, რომელმაც ათენელთა შორის ყველაზე მეტად მშვიდი ცხოვრებითა და ფილოსოფიით გაიბრწყინა, ერთხელაც და მეორედაც საბრძოლო წყობაში დადგა. და მათ რიტორთა თავი, დემოსთენე, ბემიდან ხშირად ომში გადიოდა. ხოლო თუ რიტორებსა და ფილოსოფოსებს ომისგან არცერთი კანონი არ ათავისუფლებდა, მით უმეტეს ხალხიდან სხვა ვინმე ვერ ისარგებლებდა ამ გათავისუფლებით. ახლა კი ამათგან ვერაფერს იხილავს ვინმე. რადგან, როცა სიმართლის მზე გაბრწყინდა, ქალაქები, ხალხები და ყველა ერი იმდენად დაშორდნენ ასეთ საფრთხეებში ცხოვრებას, რომ საბრძოლო იარაღთაგან რაიმეს გამოყენებაც კი აღარ იციან; არამედ ქალაქებსა და კედლებს შიგნით მსხდომნი ომების ამბებს შორიდან იგებენ, და მთელი ხალხი თავისუფლებაში ცხოვრობს, ამ უმწარესი სამსახურისგან გათავისუფლებული. ხოლო თუ სადმე ახლაც ხდება ომები, ისინი სადღაც შორს, რომაელთა ხელისუფლების უკიდურეს საზღვრებთან არის, და არა ქალაქებსა და მხარეებს შორის, როგორც უწინ. მაშინ კი, როგორც უკვე ვთქვი, ერთ ერშიც კი განუწყვეტლივ უთვალავი აჯანყება და მრავალსახოვანი ომები ხდებოდა. ახლა კი რამდენ მიწასაც მზე დაჰყურებს ტიგროსიდან ბრიტანეთის კუნძულებამდე, ეს ყველაფერი, და მასთან ერთად ლიბია, ეგვიპტე და პალესტინელთა ერი, უფრო კი რომაელთა ხელისუფლების ქვეშ მყოფი მთელი ქვეყანა, იცით, როგორ სარგებლობს სრული უშიშროებით: ეს ქალაქები ომებს მხოლოდ სმენით იგებენ. ქრისტეს შეეძლო ნარჩენებიც მოესპო, მაგრამ ბარბაროსთა შემოსევები დატოვა ერთგვარ შემაგონებელ საფუძვლად მათთვის, ვინც უდებებაშია და მშვიდობისგან უფრო მოდუნებული ხდება. წინასწარმეტყველმაც სწორედ ეს ანიშნა მათ, ვისაც ზუსტად დანახვა შეუძლია, ის, რაც უკვე ვთქვი: რომ აჯანყებები აღარ ხდება მცირე შუალედებით. რადგან არ უთქვამს: ომი საერთოდ აღარ იქნება, არამედ რა თქვა? „და არა აღიღოს ნათესავმან ნათესავსა ზედა მახჳლი“ (). და ხალხების თავისუფლებაც დაურთო, როცა თქვა: „და არღა ისწავებდენ მერმე ბრძოლასა“ (); მაშასადამე, ჩვენ ომის წარმოება აღარ ვიცით, გარდა მცირერიცხოვანი ჯარისკაცებისა, რომლებიც ამისთვის არიან განწესებულნი.
„და აწ შენ, სახლო იაკობისაო, მოვედით და ვიდოდით ნათელსა უფლისასა“ (). „რამეთუ დაუტევა ერი თჳსი, სახლი იაკობისი“ (). ეკლესიის შესახებ წინასწარმეტყველების დასრულების შემდეგ იგი კვლავ ისტორიაზე გადადის, თითქოს მომდევნო სიტყვებს მისდევს. რადგან წინასწარმეტყველებს ასეთი ჩვეულება აქვთ: წინასწარმეტყველება დაფარონ არა მხოლოდ ნათქვამის ბუნდოვანებით, არამედ თანმიმდევრობის წყობითაც. ამიტომ სიტყვას დასრულებულად არ გამოყოფს, არამედ თითქოს ერთ ჯაჭვს ეწევა, ასე კვლავ იუდეველთა შეგონებაზე გადადის და ამბობს: „და აწ შენ, სახლო იაკობისაო, მოვედით და ვიდოდით ნათელსა უფლისასა“ (), ესე იგი, მის მცნებებში, მის სჯულში; რადგან ნათქვამია: „რამეთუ სანთელ არს მცნებაჲ სჯულისაჲ, ნათელი და ცხორებაჲ, მხილებაჲ და სწავლაჲ“ ()6; დავითიც კვლავ ამბობს: „მცნებაჲ უფლისაჲ ბრწყინვალე არს, განმანათლებელ თუალთა“ (); და კიდევ: „სანთელ არს ფერჴთა ჩემთა შჯული შენი და ნათელ-ალაგთა ჩემთა“ (). და ყველგან შეიძლება ნახოს ვინმემ, რომ სჯული ასე იწოდება. ასევე ამბობს პავლეც: „და ესავ თავსა შენსა წინამძღურად ბრმათა, ნათლად, რომელნი არიან ბნელსა შინა, მასწავლელად უგუნურთა“ (). რადგან მზის სხივები ისე არ წარუძღვებიან ჩვენი სხეულის თვალებს, როგორც სჯულის მცნებები ანათებენ სულის თვალებს.
6.
ამრიგად, წინასწარმეტყველი გვიჩვენებს, რომ მცნებები ჯერ კიდევ მისაგებელამდე და საზღაურამდე, თვით მათი აღსრულებისას, გვაძლევენ საზღაურს; ამიტომ მათ ნათელი უწოდა. როგორც თვალი თვით განათებისას იღებს სარგებელს, ასევე სულიც თვით რჯულისადმი მორჩილებისას უდიდეს ნაყოფს იკრებს: იწმინდება, ბოროტებისგან თავისუფლდება და თვით სათნოებამდე მაღლდება. პირიქით კი, დამრღვევნი ჯერ კიდევ სასჯელამდე, თვით დარღვევისას იხდიან სასჯელს: სიბნელეში მსხდომარეებზე უფრო უბედურად არიან, შიშით, ძრწოლითა და ბოროტი სინდისით აღსავსენი; შუადღისასაც ყველას ეშინიათ და ყველას წინაშე თრთიან, მათ წინაშეც, ვინც მათი საქმე იცის, და მათ წინაშეც, ვინც არაფერი იცის. „რამეთუ დაუტევა ერი თჳსი, სახლი იაკობისი“ (); ესე იგი, გაუშვა, მიატოვა, უყურადღებოდ დატოვა და თავისი მზრუნველობისგან განაშიშვლა. შემდეგ, როცა შეაშინა, მიზეზსაც ამბობს, რათა მათ მომხდარი გამოასწორონ. მაშ, რა არის მიზეზი? „რამეთუ აღივსო სოფელი მათი მისნობითა, ვითარცა უცხოტომთაჲ“ ()7. მანამდე მათ ვაჭრულ თაღლითობას, ვერცხლისმოყვარეობას და ქვრივთა უგულებელყოფას აბრალებდა; აქ კი ასევე ამხელს ბოროტ მოძღვრებათა და უღმერთოების ნარჩენებს, რომლებიც მათ ნელ-ნელა დემონთა ცდომილებისკენ მიათრევდა. შემდეგ, მათ გულამდე რომ მისწვდეს, უბრალოდ კი არ თქვა, მისნობენო, არამედ თქვა: მათი ქვეყანა აღივსოო. დიდი სიჭარბით კვლავ გაიზარდა მათი ბოროტება, ამბობს იგი. როგორც ზემოთ თქვა: ერი, არა უბრალოდ ცოდვილი, არამედ „ერსა სავსესა ცოდვითა“ (); ასევე აქაც თქვა: „აღივსო“ (). შემდეგ, საყვედურის კიდევ უფრო გასამწვავებლად, დაუმატა: „ვითარცა დასაბამსა“ (). დასაბამიდან, როდის? მაშინ, როცა ღმერთს არ იცნობდნენ, როცა რჯული მიღებული არ ჰქონდათ, როცა მისი ქველმოქმედება ჯერ არ გამოეცადათ, როცა წარმართებთან ერთად ცხოვრობდნენ; ხოლო ეს უკიდურესი მსჯავრის ღირსი იყო: ამოდენა მზრუნველობისა და ზრუნვის შემდეგ ახლა არაფრით უკეთეს მდგომარეობაში არ ყოფილიყვნენ იმათზე, ვისაც ამ სიკეთეთაგან არაფერი ჰქონია. და არც აქ შეჩერდა, არამედ, მათ შესაძრწუნებლად, კვლავ დაუმატა: „ვითარცა უცხოტომთაჲ“ (); უცხოტომელებთან შედარებით ბრალდებას უფრო მძიმეს ხდიდა. ამასვე პავლეც ხშირად აკეთებს ხოლმე, მაგალითად, როცა ამბობს: „ხოლო არა გუნებავს უმეცრებაჲ თქუენი, ძმანო, შესუენებულთა მათთჳს, რაჲთა არა სწუხდეთ, ვითარცა-იგი სხუანი, რომელთა არა აქუს სასოებაჲ“ (); და კვლავ: „ცნობად კაცად-კაცადისა თქუენისა თავისა თჳსისა ჭურჭელი მოგებად სიწმიდით და პატივით, ნუ ვნებითა გულის თქუმისაჲთა“ (). და ამით არ დაკმაყოფილდა, არამედ დაუმატა: „ვითარცა-იგი სხუანი წარმართნი, რომელთა არა იციან ღმერთი“ ()8. რადგან სწორედ ასეთი სიტყვა განსაკუთრებით ემწარება ხოლმე ძლიერ დაცემულებსაც. თუ იუდეველებს ეს ბრალდებათ, ჩვენ რა შენდობას მივიღებთ, რა გამართლებას ვიპოვით, ჩვენ, ვინც ამოდენა მადლის, გამოუთქმელი პატივისა და უკვდავი სასოების შემდეგ იმავე ცდომილებაში ვვარდებით, რომელშიც ისინი? რადგან ახლაც მრავალია ამ სნეულებით შეპყრობილი და საკუთარ ცხოვრებას რყვნის: ისინი მისნობათა უგუნურებას ეძლევიან, ღმერთსაც აწყენინებენ, ზედმეტ მწუხარებებსაც იმკიან და სათნოებისათვის გასაწევ შრომებში სუსტდებიან. რადგან ეშმაკი ყოველგვარი საშუალებით ცდილობდა, უგუნურთათვის ეს დაეჯერებინა: თითქოს სათნოებისაც და ბოროტებისაც საქმეები მათზე არ არის დამოკიდებული და ისინი არჩევანის თავისუფლებით არ არიან პატივდებულნი. ამით კი ამ ორი უკიდურესად სამარცხვინო მიზნის მიღწევა სურდა: სათნოებისათვის გასაწევი შრომების მოდუნება და თავისუფლების უდიდესი ნიჭის წართმევა. ეს მძიმე სნეულება მან ცხოვრებაში შემოიტანა მისნობებით, ნიშნებით, დღეებზე ცრუმორწმუნეობრივი დაკვირვებით, ბედისწერის ბოროტი მოძღვრებით და მრავალი სხვა საშუალებით, რითაც ყველაფერს თავდაყირა აყენებდა. ამიტომაც წინასწარმეტყველი მკაცრად დადგა ბრალმდებლად, რათა ეს ვნება ფესვიანად ამოეძირკვა.
7.
და მრავალი უცხოტომელი შვილი შეეძინათ მათ. რას ნიშნავს ეს? უცხოტომელი შვილები? მათ ზეგარდმო დადგენილი ჰქონდათ რჯული, რომ დანარჩენ ადამიანთაგან არავის შერეოდნენ, რადგან მათი განწყობა ადვილად სრიალდებოდა და გონება ადვილად ტყუვდებოდა, რათა ასეთი ნათესაური კავშირები უღმრთოების საბაბად არ ქცეულიყო. რადგან მათ არა მხოლოდ სხვების გამოსწორება არ შეეძლოთ, არამედ სხვებისგან მომავალი ზიანის არიდებაც არ ძალუძდათ; ამიტომ ღმერთმა ისინი რჯულით შემოზღუდა, დანარჩენებთან შერევას განაშორა და ცალკე აყალიბებდა და აწესრიგებდა. სასიხარულოც კი იქნებოდა, თუ ამგვარად წარმართულნი შეძლებდნენ, შეენარჩუნებინათ ღმერთისგან მათთვის მოცემული ცხოვრების წესი. მაგრამ, როგორც სხვა მცნებებს არღვევდნენ, ასევე ამ მცნებასაც უგულებელყოფდნენ: მეზობელთა ახლო ნათესაურ კავშირებზე გადადიოდნენ, იქიდან, მოაბელთაგან, ამონელთაგან და სხვა უღმრთო ერებისგან, ცოლებს ირთავდნენ, სხვა ნათესაურ კავშირებსაც იღებდნენ, ბოროტების მასწავლებლებს იწყნარებდნენ და თავიანთი კეთილშობილების უმწიკვლოებას რყვნიდნენ. ამასაც, მაშ, სხვა ბრალდებებთან ერთად აბრალებს წინასწარმეტყველი. რადგან, ამბობს იგი, მათი ქვეყანა ვერცხლითა და ოქროთი აღივსო და არ იყო რიცხვი მათი საუნჯეებისა. და მათი მიწა ცხენებით აღივსო და არ იყო რიცხვი მათი ეტლებისა. და რა ბრალია ეს, შეიძლება ვინმემ თქვას, ფულის ქონა და ცხენების ყოლა, მით უფრო იმ თაობაში, როცა სულიერი სიბრძნის ასეთი დიდი სიმკაცრე არ იყო? მაშ, რას ვიტყოდით? იმას, რომ იგი თვით გამოყენებას კი არ აძაგებდა, არამედ განწყობას, რომელიც ამ ნივთებს სათანადოდ არ იყენებდა. რადგან, როცა ამბობს: ვაი ძლიერთო, თვით ძალაუფლებას კი არ ადანაშაულებს, არამედ იმათ, ვინც ძალაუფლებას ბოროტად იყენებს. ასევე აქაც ბრალი ის კი არ არის, რომ ფული ჰქონდათ, არამედ ის, რომ დიდ სიჭარბესა და საჭიროებაზე მეტს აგროვებდნენ. არ იყო, ამბობს იგი, რიცხვი მათი საუნჯეებისა. და არა მხოლოდ ეს, არამედ ისიც, რომ სიმდიდრითა და ცხენთა ძლიერებით გაამპარტავნებულნი ნელ-ნელა ღმერთზე სასოებისგან ითრეოდნენ; ამასვე სხვა ადგილასაც ეუბნებოდა მათ წინასწარმეტყველი: ვაი მათ, ვინც თავიანთ ძალაზე არიან დამყარებულნი და თავიანთი სიმდიდრის სიმრავლით იქადიან. და კვლავ სხვაგან: არ ცხონდება მეფე მრავალი ძალით და გმირი არ იხსნება თავისი ძალის სიმრავლით. და კვლავ სხვა ფსალმუნში ამბობს: არა ცხენის ძლიერება ნებავს მას და არც მამაკაცის მუხლმაგრობა სათნო-უჩნს; უფალს სათნო-უჩნს თავისი მოშიშები. და აღივსო ქვეყანა მათი ხელთა მათთა საქმეების საძაგელებებით და თაყვანი სცეს იმას, რაც მათმა თითებმა შექმნეს. როგორც ბრძენი მკურნალი, წინასწარმეტყველი სნეულებაზე უწინ მის მიზეზსა და სნეულების წყაროს ამბობს. რადგან, როცა მათი უღმრთოების დადანაშაულებას აპირებდა, წინასწარ თქვა სნეულების საბაბები: ვერცხლისმოყვარეობა, უგუნურება და შეუფერებელი შერევები; ამით აჩვენებდა, რომ აქედან ნელ-ნელა წარწყმედის უფსკრულში გადაიჩეხნენ და კერპებს თაყვანი სცეს. შემდეგ, მათი მსახურების სასაცილოდ წარმოჩენისას, დაუმატა: მათ ხელთა საქმეებისაო. რადგან რა შეიძლება იყოს უფრო სასაცილო, ვიდრე ის, რომ ადამიანი ღმერთის შემოქმედი იყოს? წერილი კი კერპებს ჩვეულებრივ საძაგელებას უწოდებს; აქედანვე იმ ქანდაკებასაც, რომელიც ტაძარზე იდგა, „მოოხრების საძაგელება“ ეწოდება. რადგან ამბობს: როცა იხილავთ მოოხრების საძაგელებას, წმიდა ადგილას მდგომარეს, წამკითხველმა გულისხმაყოს. რადგან, როცა ისინი გრძნობადი საგნებისადმი გატაცებას განარიდა, აუკრძალა მათ ყოველგვარი გამოსახულების შექმნა და ამას საძაგელება უწოდა, რათა ისინი შორიდანვე შეეკავებინა უღმრთოებისაგან. რადგან შეზიზღება ნიშნავს მეტისმეტად სიძულვილს, როგორც უწმინდურისა და როგორც შებილწულისა. ამიტომ წერილში საძაგელება ეწოდება იმას, რაც საძულველია და ზურგის ქცევის ღირსია. ყოველი კერპი კი ასეთია. და თაყვანი სცეს იმას, რაც მათმა თითებმა შექმნეს. და მოდრკა ადამიანი და დამდაბლდა მამაკაცი. რადგან, როგორც ღმერთის თაყვანისცემა მაღლა აღგვიყვანს, ასევე იმ კერპების თაყვანისცემა ამდაბლებს და დაბლა დაჰყავს ადამიანი. რადგან რა არის იმ ადამიანზე უფრო დამდაბლებული, ვინც ცხონებისგან დაცემულა, ყოვლის ღმერთი მტრად ჰყავს, უსულო საგნებს ქედს უხრის და ქვებს ემსახურება? რადგან ღმერთმა ჩვენ ისეთ პატივამდე აგვამაღლა, რომ თვით ცებზე უმაღლესნი გაგვხადა; ეშმაკი კი ცდილობდა, თავისი მორჩილები ისეთ დამცირებამდე ჩამოეყვანა, რომ უგრძნობელზე უგრძნობელნიც კი გაეხადა. ამიტომაც ამბობს წინასწარმეტყველი: და მოდრკა ადამიანი და დამდაბლდა მამაკაცი. თვით ეს ბრალდებაც საკმარისი იყო, რომ გონების მქონე კაცი ამ სნეულებისგან განეშორებინა. მაგრამ რადგან ადამიანთაგან მრავალი ცოდვებს ისე არ უფრთხის, როგორც სასჯელებს, ამიტომ სასჯელიც დაუმატა და თქვა: არ შევუნდობ მათ. არ დავუშვებ, ამბობს, არ მივუტევებ, არ ავუვლი გვერდს, არამედ შეცოდებებისთვის სასჯელსა და პასუხს მოვითხოვ. და ახლა შედით კლდეებში და დაიმალეთ მიწაში უფლის შიშის პირისაგან. კერპების თაყვანისმცემელთა უგუნურება საკმარისად რომ სასაცილოდ წარმოაჩინა და კერპების შექმნის წესიდან აჩვენა როგორც იმ ადამიანთა გონებადაბნელება, ასევე კერპების უძლურება, წინასწარმეტყველი კვლავ სიტყვით იბრძვის: ნათქვამის გამოცდას თვით საქმეთა გამოცდილებას ანდობს და ამბობს: თვით ისიც საკმარისი იყო, რომ კერპები ადამიანების მიერ არიან შექმნილნი, რათა ცდომილთა უგუნურება ეჩვენებინა; მაგრამ რადგან ისინი, თითქოს უღმრთოების სიმთვრალით გაბრუებულნი, საქმეთა ცხადსა და ნათელ მხარეს დაბრმავებულნი არიან, ქალაქს ისეთი უბედურებები დაატყდება, რომ მეტად უგრძნობელთაც ასწავლის, რაოდენ დიდია კერპების უძლურება და რაოდენ დიდია ღმერთის ძალა.
8.
ამიტომ, სანამ ომზე იტყვის, ჯერ იმას ამბობს, რაც მისგან უნდა მოხდეს: უბრძანებს, კლდეებში შევიდნენ და თვით მიწის ქვეშ ჩაიძირნენ; არა იმიტომ, რომ ეს მართლაც გააკეთონ, არამედ რათა აქედან ისწავლონ, რომ იმ დროს ღვთისგან მოვლენილი რისხვა აუტანელია. რადგან ამბობს: „დაიმალენით ქვეყანასა შინა პირისაგან შიშისა უფლისაჲსა და დიდებისაგან ძალისა მისისა, ოდეს აღდგეს მოსრვად ქვეყანისა“ (). უბრალოდ არ უთქვამს: „მისი ძალისაგან“, არამედ: „დიდებისაგან ძალისა მისისა“ (). რადგან ასეთია მისი გამარჯვებანი, ასეთია მისი ძლევის ნიშნები: მათ დიდი გამოჩინებულობა და ბრწყინვალება აქვთ. აქ, მგონია, იგი ეზეკიას დროს მომხდარ გამარჯვებას აღნიშნავს: „ქვეყანას“ ადამიანთა სიმრავლეს უწოდებს, „შემუსვრას“ - მათ დაცემას, ხოლო ღვთის „აღდგომას“ - მის გამოსვლას დასახმარებლად. რადგან დავითიც ასე ამბობს: „აღდეგინ ღმერთი, და განიბნინედ ყოველნი მტერნი მისნი“ (); და კიდევ: „აღდეგ, ღმერთო, განსაჯე ქუეყანა“ (), რითაც ღვთის მოქმედებებს ადამიანური სახეებით გამოსახავს. რადგან ნათქვამია: „თვალნი უფლისანი მაღალ, ხოლო კაცი მდაბალ“ (). შემდეგ, რათა მაშინ მსმენელთაგან არავინ დაეჭვებულიყო ნათქვამში, რადგან მოსახდენი ძალიან მოულოდნელი და ყოველგვარ მოლოდინზე აღმატებული იყო, წინასწარმეტყველი მიმართავს მოქმედის ძალას და იმ ადამიანთა უმნიშვნელობას, ვისაც ეს უნდა დაემართოს. რადგან ამბობს: არაფერია ღმერთზე უფრო მაღალი და არც ადამიანებზე უფრო უმნიშვნელო. ამიტომ ნუ გაგიკვირდება, თუ ეს დიდი და ძლიერი ასე ერთბაშად შეძლებს უმნიშვნელოთა დამდაბლებას. და კარგად თქვა: „თვალნი უფლისანი მაღალ“ (). არ უთქვამს: „ძალა“, არამედ: „თვალნი უფლისანი“ (), თითქოს უფლის მხოლოდ მზერაც კი საკმარისი იყოს ყოველივე მოწინააღმდეგის დასამხობად. ამასვე ამბობდა დავითიც სხვა ადგილას: „რომელი მოხედავს ქუეყანასა ზედა და ჰყოფს მას შეძრწუნებულ“ (); და კიდევ სხვა წინასწარმეტყველი: „და მე ვიხილო მისდამი, შეუძლო მას“ ().
„და დამდაბლდეს სიმაღლე კაცთა და ამაღლდეს უფალი მხოლოჲ მას დღესა შინა“ (). რადგან როდესაც ის საოცარი გამარჯვება და ის ბრწყინვალე და საკვირველი ძლევის ნიშნები აღსრულდა, დემონებიც მხილებულნი აღმოჩნდნენ, კერპებიც შერცხვენილნი, ცრუწინასწარმეტყველებს პირი დაეხშოთ, ბარბაროსთა ტირანია დაირღვა და ყოველი პირი, რომელიც ღმერთს ეწინააღმდეგებოდა, დადუმდა. ამიტომ ამბობს: „ამაღლდეს უფალი მხოლოჲ“ (). ამის შემდეგ აღარავინ იქნება, ვინც შეეწინააღმდეგება ან ღვთის ძალის შესახებ ეჭვს გამოთქვამს, რადგან საქმეთა მტკიცებულება ასე სრულიად ცხადი გახდა. რადგან თავისი ბუნების სიმაღლე მას მარადიული აქვს: მას არასოდეს ჰქონია დასაწყისი, არამედ მუდამ იყო. ხოლო „ამაღლებულად“ ითქმის იგი ადამიანთა გონებაში მაშინ, როცა მოწინააღმდეგენი და წინააღმდეგმეტყველნი, თვით საქმეთა მტკიცებულებით დარწმუნებულნი, თავს დახრიან და შესაფერის ქებას აღავლენენ.
რადგან „დღე უფლისა საბაოთისა მოიწიოს ყოველსა ზედა მაგინებელსა და ამპარტავანსა და ყოველსა ზედა მაღალსა და ამაღლებულსა, და დამდაბლდენ. და ყოველსა ზედა ნაძუსა ლიბანისსა, მაღალთა და ამაღლებულთა, და ყოველსა ზედა ხესა რკოჲსასა ბასანურსა. და ყოველსა ზედა მთასა მაღალსა, და ყოველსა ზედა ზღუდესა მაღალსა. და ყოველსა ზედა გოდოლსა მაღალსა. და ყოველსა ზედა ნავსა ზღჳსასა, და ყოველსა ზედა ხილვასა ნავთა შუენიერებისასა. და დამდაბლდეს სიმაღლე კაცთაჲ და ამაღლდეს უფალი მხოლოჲ მას დღესა შინა“ ()9. აქ „ზღუდეს“, „კედარს“, „ბორცვსა“ და „მუხას“ ძალაუფლების მქონე ადამიანებს უწოდებს და ამ ხეთა სიმაღლით მეტაფორულად მათ ძალაუფლებას აჩვენებს; ხოლო როცა „ნავსა“ და „ნავთა მშვენიერების ხილვას“ ამბობს, მათ შორის უფრო შეძლებულებზე მიანიშნებს.
9.
ხოლო რისი თქმა სურს, ეს არის: მაშინ ყოველი ძლიერი, ყოველი ხელისუფალი, ყოველი მხედართმთავარი, ყოველი სიმდიდრით შემოსილი, და, ასე ვთქვათ, ადამიანთა მთელი ბრწყინვალება და ძალა გაქრება და დაიშლება; და ვერაფერი დაეხმარება მათ ღვთის რისხვისგან თავის დაღწევაში: არც სხეულის ძალა, არც ომის გამოცდილება, არც ფულის სიუხვე, არც ძალაუფლებით შემოსვა, არც ლაშქრის სიმრავლე და არც სხვა რამ ამგვარი. ლიბანის კედრებს კი ამიტომ ახსენებს: ან იმიტომ, რომ ეს ხე უმეტესად იქ იზრდება, ან იმიტომ, რომ მოვლენები ახლოს ხდება; ხოლო „ხომალდთა სილამაზის სანახაობით“ გულისხმობს მხედართმთავართა ბრწყინვალებას, რომლებიც სიმდიდრით, იარაღითა და შუბოსანი მცველებით არიან შემკულნი. მეჩვენება, რომ იგი ბარბაროსთა შორიდან მომხდარ ლაშქრობასაც მიანიშნებს.
„და ყოველ ხელითქმნულს დამალავენ, შეიტანენ მათ მღვიმეებში, კლდეთა ნაპრალებში და მიწის გამოქვაბულებში, უფლის შიშის პირისაგან და მისი ძალის დიდებისაგან, როდესაც აღდგება ქვეყნის დასამსხვრევად“ ()10. რადგან მათი ღმერთები იმდენად შორს იქნებიან, ამბობს, რაიმე შეწევნა აღმოუჩინონ, რომ თვითონვე დასჭირდებათ ადამიანებისგან დახმარება და უსაფრთხო ადგილები, რათა არ შეიპყრონ: „უფლის შიშის პირისაგან და მისი ძალის დიდებისაგან, როდესაც აღდგება ქვეყნის დასამსხვრევად“ ()11. რათა ვინმემ ეს ყოველივე ბარბაროსთა თავდასხმას არ მიაწეროს და არ იფიქროს, თითქოს შიში მათი ძალისგან მოდის, წინასწარმეტყველი სიტყვას ყოვლის ღმერთამდე აჰყავს და ამბობს, რომ ამ ომს თვითონ ღმერთი მხედართმთავრობს და ძალაც მისგან მოდის ასეთ დიდ საფრთხეში, უკვე ჩადენილ შეცოდებათა გამო. „რამეთუ მას დღეს კაცი გადაყრის თავის საძაგელებს, ვერცხლისასა და ოქროსას, რომლებიც თავისთვის შექმნეს ამაოთა და მღამიობთა თაყვანის-საცემად, რათა შევიდეს მყარ კლდეებსა და კლდეთა ნაპრალებში, უფლის შიშის პირისაგან და მისი ძალის დიდებისაგან, როდესაც აღდგება ქვეყნის დასამსხვრევად“ ()12. მან საკმარისად დასცინა მათ, როცა აჩვენა, რომ თავიანთ ღმერთებთან ერთად იმალებიან, მიწაში ჩადიან და მასალის ძვირფასობაც კი ვერაფერს უშველის მოახლოებული უბედურების წინაშე. კერპებს კი „მღამიობნი“ ან მათი უძლურების გამო უწოდა, ან ცდომილების დაბნელებულობის გამო, და იმის გამოც, რომ დემონთა მიერ ყველაფერი მალულად აღესრულება. როგორც მღამიობთათვის მზე და ნათელი მტრულია, ღამე და სიბნელე კი მეგობრული, ასევე დემონებისთვისაც და მათ მიერ შეცდომილთათვის ბოროტება და ყოველივე ურჯულო ჩვეულებრივი და საყვარელია, ხოლო სათნოება და ნათლის საქმეები მტრულია; და როცა სათნოება და ნათლის საქმეები გაბრწყინდებიან, დემონები და მათ მიერ შეცდომილნი მაშინვე ბნელდებიან, ისე რომ სათნოებაში მცხოვრებს არავითარი ჯაფა და შრომა აღარ სჭირდება. რადგან საკმარისია სათნოებაში მცხოვრები მხოლოდ გამოჩნდეს და იგი ყოველივე ამას დაარღვევს.
„და დასცხრენით კაცისაგან, რომლისა სამშჳნველი მისი ცხჳრთა შინა მისთა არს, რამეთუ რაჲსა შერაცხილ იქმნა მათდა?“ (). აქ, ვფიქრობ, ეზეკიას მიანიშნებს, რომელიც შიშისა და დიდი მღელვარებისაგან უკანასკნელ ამოსუნთქვებთან იყო მისული. რადგან ბარბაროსებმა იგი თითქოს ბადეებში მოიმწყვდიეს, მზა ნადავლად მიიჩნიეს და ფიქრობდნენ, რომ ქალაქის აღებასა და მისი დატყვევებისთვის შრომაც კი აღარ დასჭირდებოდათ; მაგრამ ბარბაროსებს საპირისპირო შეემთხვათ. ამიტომ ამბობს: „დასცხრენით კაცისაგან, რომლისა სამშჳნველი მისი ცხჳრთა შინა მისთა არს, რამეთუ რაჲსა შერაცხილ იქმნა მათდა?“ (). ესე იგი: არაფრად შეირაცხა. რადგან მათ იმედი ჰქონდათ, რომ თითქოს ერთი თავდასხმით ყველაფერს ხელთ იგდებდნენ; მაგრამ ყველაფერი პირიქით დასრულდა: და ის, ვინც თქვენთან არაფრად, ადვილად დასამცირებელ და ადვილად დასაძლევ კაცად მიიჩნეოდა, სწორედ ის გამოჩნდება ყველაზე ბრწყინვალე, რადგან ღვთისაგან მომდინარე შეწევნით ისარგებლებს.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ამ შედარებითი ციტატის ოქროპირისეული ფორმა კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნული წყაროს მიხედვით არის ჩამოყალიბებული. ↩
- ამ შეკუმშული ციტატის ბერძნული ფორმა კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნული წყაროს მიხედვით არის ჩამოყალიბებული. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ამ შეკუმშული ციტატის ბერძნული ფორმა კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნული წყაროს მიხედვით არის ჩამოყალიბებული. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ შემოკლებული ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ ციტატის ბერძნული ფორმით კორპუსში არ დადასტურდა; „სხუანი“ დამატებულია ბერძნული წყაროს შესაბამისი სიტყვის გამო. ↩
- ამ შეკრული ციტატის ოქროპირისეული ფორმა კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნული წყაროს მიხედვით არის ჩამოყალიბებული. ↩
- ამ შეკრული ციტატის ოქროპირისეული ფორმა კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნული წყაროს მიხედვით არის ჩამოყალიბებული. ↩
- ამ შემოკლებული ციტატის ბერძნული ფორმა კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნული წყაროს მიხედვით არის ჩამოყალიბებული. ↩
- ამ შეკრული ციტატის ოქროპირისეული ფორმა კორპუსში არ დადასტურდა; ციტატა ბერძნული წყაროს მიხედვით არის ჩამოყალიბებული. ↩