📋 სარჩევი
„უფალო, ნუ გულისწყრომითა შენითა მამხილებ მე, ნუცა რისხვითა შენითა მსწავლი მე“ ().
1. ღვთის უვნებობა და შეწყალების ღირსება
როცა ღვთის მიმართ გულისწყრომასა და რისხვას გაიგონებ, ნურაფერს კაცობრივს იეჭვებ, რადგან ეს დამდაბლების სიტყვებია. რადგან ღვთაება ყოველივე ამისგან თავისუფალია. ასე კი იმიტომ საუბრობს, რომ უხეშთა გონებას მისწვდეს. ჩვენც ხომ, როცა ბარბაროსებთან ვსაუბრობთ, მათ ენას ვიყენებთ; და თუ ბავშვს ველაპარაკებით, მასთან ერთად ტიტინს ვიწყებთ და, თუნდაც ათასგზის ბრძენნი ვიყოთ, მის სიმდაბლემდე ჩამოვდივართ. და რა არის საკვირველი, თუ ამას სიტყვებით ვაკეთებთ, მაშინ როცა საქმეებითაც ასე ვიქცევით: ბავშვის გამოსასწორებლად ხელებს ვიკბენთ და გულისწყრომას მოვაჩვენებთ? ასევე ღმერთიც, როცა უხეშთა გონებას მისწვდეს სურს, ასეთ სიტყვებს იყენებს. რადგან იგი იმას კი არ ესწრაფვოდა, რომ საკუთარი ღირსების შესაფერისად ემეტყველა, არამედ იმას, რომ მსმენელთა სარგებლობის შესაფერისად ეთქვა.
რადგან სხვაგანაც, როდესაც კვლავ თავის უგულისწყრომელობას აჩვენებდა, ამბობდა: „ნუ მე განმარისხებენა იგინი?“ და „არა თავთა თჳსთა“ (). შენ კი როგორ ისურვებდი, მას იუდეველებისთვის ეთქვა: „არ რისხდება და არც ბოროტნი სძულს“? რადგან სიძულვილიც ვნებაა; ანდა უნდა ეთქვა, რომ ადამიანურ საქმეებსაც არ ხედავს? რადგან ხედვაც სხეულებიდან არის აღებული; ანდა, რომ არც ისმენს? რადგან ესეც ხორციდან არის აღებული. მაგრამ ამისგან სხვა, ბოროტი მოძღვრება შემოვიდოდა: თითქოს ყველაფერი განგების გარეშეა. ღვთის შესახებ ასეთი სიტყვების მოსმენისგან გაქცევისას მაშინდელთაგან მრავალნი იმასაც ვერ შეიცნობდნენ, რომ ღმერთი საერთოდ არსებობს; ამის უცოდინარობით კი ყველაფერი დაიღუპებოდა, ხოლო ღმერთის არსებობის ამ მოძღვრების შემოტანისას გამოსწორებაც სწრაფად მოჰყვებოდა. ვინც დარწმუნდა, რომ ღმერთი არსებობს, თუნდაც მის შესახებ ღირსეული წარმოდგენა არ ჰქონდეს და რაიმე უხეშად იეჭვებდეს, დროთა განმავლობაში დარწმუნდება, რომ ღმერთში მსგავსი არაფერია; ხოლო ვინც დარწმუნდა, რომ ღმერთი არ განაგებს, არსებულებზე არ ზრუნავს და არც კი არსებობს, რას მოიგებს უვნებობის შესახებ სიტყვიდან? ამიტომ, მას შემდეგ, რაც ჯერ იმ პირველ საკითხზე ელაპარაკა მათ და მათში თავისი არსებობის შესახებ შეხედულება ჩადო, კვლავ ნელ-ნელა განწმენდს მათ, ამ მოძღვრებამდე აჰყავს, თავის შესახებ უფრო მაღალ სიტყვებს ამბობს და თავისი უვნებობის შესახებ სიტყვას აღძრავს.
რადგან სხვა წინასწარმეტყველიც ამბობს: „არ მოემშიოს, არცა დაშურეს“ (). ამრიგად, ვინც თქვა, რომ ღმერთი რისხდება, იგივე კვლავ აჩვენებს, რომ ღვთაება უვნებელია, და დასძენს: „ნუ მე განმარისხებენა იგინი?“ და „არა თავთა თჳსთა“ (). და ვინც თქვა, რომ იგი ტაძარშია, იგივე კვლავ ამბობს: „არა კაცი შენ შორის წმიდაჲ“ (). „და არა შევიდე ქალაქად“ (), ესე იგი: „ადგილით არ შემოვიფარგლები“. თუ ეს ყველასთვის ბოლომდე არ განუმარტავს, უფრო გონიერს ნათქვამიდან მისცა გააზრება: თუ ღმერთი ტირანული ვნებებისგანაც თავისუფალია და იმათგანაც, რომელთა გარეშეც ჩვენ ცხოვრება არ შეგვიძლია, მით უმეტეს სხვა ვნებებისგან არის გათავისუფლებული. ამიტომაც ამბობს: „ნუ იყოფი, ვითარცა კაცი მძინარი“ ()? და ყველგან უვნებობის შესახებ სიტყვას აღძრავს. ასე რომ აქაც, როცა გულისწყრომას გაიგონებ, ვნებად ნუ მიიჩნევ.
რადგან თუ ადამიანები, რომლებიც სიბრძნისმოყვარეობაში იწვრთნებიან, რამდენადაც შესაძლებელია, უგულისწყრომელნი რჩებიან, მით უმეტეს უგულისწყრომელია ის დაუღუპველი, უხრწნელი, გამოუთქმელი და მიუწვდომელი არსება. ნუთუ ვერ ხედავ, რომ ექიმებიც, როცა კვეთენ ან წვავენ, ამას გულისწყრომით კი არ აკეთებენ, არამედ გამოსწორების მიზნით: სნეულებზე არ რისხდებიან, არამედ იწყალებენ მათ და სნეულებათაგან ათავისუფლებენ? ამრიგად, როდესაც ამბობს: „ნუ გულისწყრომითა შენითა მამხილებ მე“ (), ამას ამბობს: „ნუ მომთხოვ პასუხს ჩადენილ ცოდვათა გამო და ნუ გამოიძიებ შეცოდებებს“. „მიწყალე მე, უფალო, რამეთუ უძლურ ვარ“ (). ეს ხმა ყველას გვჭირდება, თუნდაც ათასგზის ურიცხვი სიკეთე გვქონდეს აღსრულებული და თუნდაც უმაღლეს სიმართლემდე ვიყოთ მისულნი. ამიტომ თვითონაც, შემდგომ, კვლავ ამბობს: „არა განმართლდეს შენ წინაშე ყოველი ცხოველი“ (); და ესეც: „უკუეთუ უსჯულოებათაებრ მიაგებდე, უფალო, უფალო, ვინმე დაუთმოს?“ (). და პავლე: „რამეთუ არარაჲ თავსა ჩემსა შემიცნობიეს, არამედ არა თუ ამით განვმართლდები;“ (); და სხვა ამბობს: „ვინმე იქადოს გულითა წმიდა-ქონებად?“ () „ანუ ვინმე იკადროს თქმად, ვითარმედ: წმიდა ვარ ცოდვისაგან?“ ()
ამრიგად, ყველანი წყალობას ვსაჭიროებთ, მაგრამ ყველანი ღირსნი არა ვართ შეწყალებისა. რადგან თუმცა წყალობაა, მაინც ღირსეულს ეძიებს, როგორც თვითონ უთხრა მოსეს: „შევიწყალო, რომელი შევიწყალო და შევიწნარო, რომელი შევიწყნარო“ (). ვინც შეწყალებისთვის ღირსი რამ გააკეთა, იტყვის: „მიწყალე მე“ (); ხოლო ვინც თავი ამ შენდობის მიღმა დააყენა, ამაოდ იტყვის: „მიწყალე“ (). რადგან წყალობა ყველას მიმართ რომ მოსულიყო, არავინ დაისჯებოდა. მაგრამ მასაც აქვს გარკვეული განკითხვა: ღირსეულსა და მისით სარგებლობისთვის შესაფერისს ეძიებს.
2. სასჯელის განსხვავება და სინანულის საბუთი
მაშასადამე, მრავალნი ხშირად ერთსა და იმავე ცოდვათა გამო პასუხისმგებელნი გამხდარან, მაგრამ ერთი და იგივე სასჯელი არ მიუღიათ, რადგან მათ საქმეს სხვადასხვა მიზეზი უძღოდა; და, თუ გნებავთ, ახლა ამ საკითხზე შევჩერდეთ. ყველა იუდეველმა შესცოდა და კერპთმსახურება ჩაიდინა; მაგრამ ყველამ ერთი და იგივე სასჯელი არ მიიღო: ზოგნი დაეცნენ, ზოგნი კი შენდობით ისარგებლეს. რადგან ცოდვებში მხოლოდ მომხდარის ბუნება კი არ იძიება, არამედ განზრახვაც, ჟამიც, მიზეზიც და ისიც, რაც ცოდვის შემდეგ მოხდა: ზოგნი ცოდვაში დარჩნენ, სხვებმა კი შეინანეს; ეს გარემოებათა გამო მოხდა, მოტყუებით თუ განზრახვით. და მრავალია გამოსაძიებელი: ჟამის განსხვავებაც და ცხოვრების წესის მდგომარეობაც. მაგალითად, რას ვგულისხმობ? ძველ აღთქმაში მყოფებმა შესცოდეს, ახალ აღთქმაში მყოფნიც სცოდავენ; მაგრამ ორივენი ერთსა და იმავე სასჯელს არ იღებენ, არამედ ეს უკანასკნელნი უფრო მძიმეს.
და ამის ცხადყოფისას პავლე ამბობდა: „უკუეთუ ვინმე შეურაცხ-ყოს შჯული მოსესი, თჳნიერ წყალობისა, ორითა ანუ სამითა მოწამითა, მოკუდების.“ (). „რაოდენ ჰგონებთ უძჳრესისა ტანჯვისა ღირს-ყოფად, რომელმან ძე ღმრთისაჲ დათრგუნოს და სისხლი იგი აღთქუმისაჲ არა-ღირსად შეჰრაცხოს“ ()? ხოლო როდესაც ამბობს: „რამდენად უარეს სასჯელს გახდება ღირსი“, ამით გაძლიერებულ სასჯელს აჩვენებს. შესცოდეს რჯულამდე მყოფებმაც და რჯულში მყოფებმაც. კვლავაც, პირველნი უფრო მსუბუქ სასჯელს იღებენ. და ამის ცხადყოფისას ამბობდა: „რამეთუ რომელთა-იგი უშჯულოდ შესცოდეს, უშჯულოდცა წარწყმდენ“ (). სიტყვა „უშჯულოდ“ უფრო სასტიკს კი არ ნიშნავს, არამედ უფრო მსუბუქს. „და რომელთა შჯულსა შინა შესცოდეს, შჯულითაცა ისაჯნენ“ (). რატომ-ღა? იმიტომ, რომ ერთთ ბრალმდებლად ბუნება ჰყავთ, ხოლო მეორეთ ბუნებასთან ერთად რჯულიც; და რამდენადაც უფრო დიდი სწავლებით ისარგებლეს, იმდენად უფრო დიდ სასჯელსაც იტვირთავენ.
კიდევ, იგივე შეიძლება წოდებების მიხედვითაც დაინახო, და ეს მსხვერპლიდან ცხადია. რადგან მთელი ხალხის შეცოდებისას იმდენი მსხვერპლი შეიწირებოდა, რამდენიც მხოლოდ მღვდლისათვის; ამით სიტყვა ცხადყოფდა, რომ რამდენადაც უფრო დიდია წოდება, იმდენად უფრო მძიმეა სასჯელიც მათთვის, ვინც სცოდავს. ამიტომაც, უბრალოდ სიძვის ჩამდენი ქალი სიკვდილით ისჯებოდა, ხოლო მღვდლის ასული იწვებოდა. სხვა მხრივაც შეიძლება დაინახო, როგორ ხდება შენდობაც და სასჯელის გამკაცრებაც: მაგალითად, როდესაც ვინმე შეცოდების შემდეგ აქვე იხდის სასჯელს, ხოლო სხვა ფუფუნებით ტკბება. რადგან ფუფუნებით მცხოვრები იქ უფრო დიდ სასჯელს დაითმენს, ხოლო ის, ვინც აქვე დაისაჯა — უფრო მცირეს, თუ აქვე სრულად არ მოიხადა. და ამის ცხადყოფისას ქრისტეს შემოჰყავს აბრაამი, რომელიც მდიდარს ეუბნება: „შვილო, მოიჴსენე, რამეთუ მიიღე კეთილი შენი ცხორებასა შენსა, და ლაზარე ეგრევე მსგავსად ბოროტი. და აწ ესერა აქა ესე ნუგეშინის-ცემულ არს, ხოლო შენ იტანჯები.“ (). მაგრამ ლაზარემ მთელი სასჯელი მოიხსნა იმ ტანჯვის გამო, რაც დაითმინა; სხვებმა კი არა მთლიანად, არამედ ნაწილობრივ; ამიტომ უფრო მსუბუქად ისჯებიან. კიდევ შეიძლება ვინმემ სასჯელის განსხვავება მეტი შემეცნებისა და უბრალოების მიხედვითაც დაინახოს, როდესაც ამბობს: „ხოლო მონამან რომელმან იცის ნებაჲ უფლისა თჳსისაჲ და არა განემზადოს ნებისაებრ მისისა, იტანჯოს იგი ფრიად. ხოლო რომელმან არა იცის და ქმნეს რაჲმე ღირსი ტანჯვისაჲ, იგუემოს მცირედ.“ (). და კიდევ მრავალი სხვა რამ შეიძლება იპოვოს კაცმა, რაც სასჯელის სხვადასხვაობასაც ქმნის და წყალობისა და კაცთმოყვარეობის სხვადასხვაობასაც.
დააკვირდი ამას პირველქმნილთან დაკავშირებითაც. ევამ შესცოდა, ადამმაც შესცოდა, და ცოდვა ერთი იყო. რადგან ორივემ შეჭამა ხისაგან, მაგრამ ორივემ ერთი და იგივე სასჯელი არ მიიღო. კაენმა მოკლა და ლამექმაც მოკლა; მაგრამ კაენი შეიწყალეს, ლამექი კი დასაჯეს. ერთმა შაბათს შეშა მოაგროვა და არავითარი შენდობა არ მიიღო; დავითმა კი მკვლელობა და მრუშობა ჩაიდინა, მაგრამ კაცთმოყვარეობით ისარგებლა.
მაშ, ჩავუღრმავდეთ ამ საკითხს; რადგან ბევრად უკეთესია ამის გამოძიება, ვიდრე ბაზრებში ფუჭ ლაპარაკებსა და შეკრებებს მივეჯაჭვოთ. რადგან ასეთ საკითხებში არა მხოლოდ პოვნა, არამედ ძიებაც დიდი სარგებელია, თუნდაც ვერ ვიპოვოთ. რადგან იძულებულნი გავხდებით ამ საკითხებით დავკავდეთ და მთელი ჟამი ამაში დავხარჯოთ. მაშ, რა მიზეზით — რადგან საჭიროა წინანდელ სიტყვას დავუბრუნდეთ — როცა ყველა იუდეველმა ხბო გააკეთა, ზოგნი ისჯებოდნენ, ზოგნი კი არ ისჯებოდნენ? იმიტომ, რომ ზოგებმა შეინანეს და თვით ბუნებაც არად ჩააგდეს, როცა ღვთისმოშიშებით საკუთარიანები დახოცეს; სხვები კი ცოდვაში დარჩნენ. ასე რომ, ცოდვა თანასწორი იყო, მაგრამ შემდგომი საქმეები თანასწორი არ იყო.
რატომ არ იყო ადამისა და ევას შემთხვევაშიც ერთი და იგივე სასჯელი, თუმცა ცოდვა იგივე იყო? იმიტომ, რომ ერთი და იგივე არ იყო ქალის მიერ მოტყუება და გველის მიერ მოტყუება. ამიტომაც პავლემ ევას შემთხვევას შეცდენა უწოდა, როცა თქვა: „და ადამ არა სცთა, ხოლო დედაკაცი იგი სცთა და შჯულსა გარდაჰჴდა“ (). რატომ არ ეღირსა კაცთმოყვარეობას შეშის შემგროვებელი? იმიტომ, რომ დიდი ურჯულოება იყო მცნების თავიდანვე და მაშინვე დარღვევა, და საჭირო იყო სხვებშიც დიდი შიში ჩადებულიყო. ეს მოხდა საფირასა და ანანიას შემთხვევაშიც. ამრიგად, ჩვენც, როდესაც ვცოდავთ, ვიხილოთ, ვართ თუ არა წყალობის ღირსნი: გავაკეთეთ თუ არა რამ, რის გამოც შეწყალებას მივიღებდით, შევინანეთ თუ არა, გავხდით თუ არა უკეთესნი, განვშორდით თუ არა ცოდვას. რადგან მონანულის ცხონებაც წყალობით ცხონებაა.
ამიტომ ისიც ამ საფუძვლებით ითხოვს ცხონებას — ცრემლებითა და გოდებით. რადგან ამბობს: „დავბანო მარად ღამე ცხედარი ჩემი, ცრემლითა ჩემითა სარეცელი ჩემი დავალტვო“ (). ესე იგი, გულის შემუსვრილებით. „შემიძრწუნდეს ძუალნი ჩემნი. და სული ჩემი შეძრწუნდა ფრიად“ (). ამას პირდაპირ კი არ ამბობს, არამედ ბუნების ადვილად დაცემისკენ მიდრეკილებას მიმართავს და ამბობს: „მიწყალე მე, უფალო, რამეთუ უძლურ ვარ“ (). ასე თქვა, რათა ეჩვენებინა, რომ მხოლოდ ეს არ კმარა; რადგან ეს რომ კმაროდეს, ყველანი აქედან ვცხონდებოდით, რადგან ყველანი ადამიანები ვართ.
3. სულის შეძრწუნება და საღვთო მკურნალობა
მე კი, თუ ამაზე უფრო ზუსტად უნდა ითქვას რამე, მგონია, შესაძლოა ამასაც არ ამბობდეს. არამედ იმ უძლურებაზე მიანიშნებს, რომელიც განსაცდელთაგან ჩნდება, და ამასაც, წყალობისა და კაცთმოყვარეობის მისაღებად, არცთუ მცირე საბუთად წარმოაჩენს. ამასვე შემდგომშიც მიანიშნა, როცა თქვა: „განვჰკფდი მე ყოველთა ზედა მტერთა ჩემთა“ (). რადგან იცის, რომ ჭირიც, როდესაც მადლიერებით იტვირთება, დიდი კაცთმოყვარეობის საფუძველს იძლევა და ღმერთს მოწყალედ განაწყობს. ამიტომ მგონია, აქაც სწორედ ამას მიანიშნებს, როცა ამბობს: „განმკურნე მე, უფალო, რამეთუ შემიძრწუნდეს ძუალნი ჩემნი“ (), „და სული ჩემი შეძრწუნდა ფრიად“ (). არ უთქვამს: „შემიმსუბუქე“, არც: „დამითმე“, არამედ: „განმკურნე“. რადგან ითხოვს, რომ უწინდელი ჭრილობები განქარდეს. ხოლო „ძვლებს“ აქ მთელ ძალას უწოდებს; „შეძრწუნებას“ კი — დარტყმას, სასჯელსა და ტანჯვას.
„განმკურნე მე, უფალო, რამეთუ შემიძრწუნდეს ძუალნი ჩემნი“ (), „და სული ჩემი შეძრწუნდა ფრიად“ (). როგორც ექიმების შემთხვევაში არსებობს ეს სამი რამ, უფრო სწორად, ოთხი ან ხუთიც — ექიმი, ხელოვნება, ავადმყოფი, სენი და წამლების ძალა — და ერთგვარი წყობა და ბრძოლა იმართება. თუ ექიმის, ხელოვნებისა და წამლების გვერდით ავადმყოფის ნებაც დგას, სენს სძლევენ; მაგრამ თუ ავადმყოფი მათთან ერთად დადგომაზე უარს იტყვის, საკუთარ თავს სენის მხარეს აყენებს; ხოლო თუ იმავე სენის მხარეს დადგება ექიმის, წამლებისა და ხელოვნების წინააღმდეგ, საკუთარ თავს თვითონვე ღუპავს. ასევე ხდება ჩვენთანაც, უფრო სწორად კი, არა ასევე, არამედ ბევრად უფრო საკვირველად. რადგან ექიმებთან ხშირად ავადმყოფი სენის წინააღმდეგ ხელოვნებასა და წამლებთან ერთადაც დგას, მაგრამ ვერავითარ სარგებელს იღებს, როცა ბუნება დაუძლურდება, ხელოვნება საგონებელში ჩავარდება და ძალა რაიმე დაბრკოლების გამო იკარგება; ღმერთთან კი ეს არ ხდება, არამედ თუ მკურნალის მხარეს დადგები, წყლული უთუოდ უნდა განიკურნოს. რადგან ეს მხოლოდ ადამიანური ხელოვნება როდია, რომ საგონებელში ჩავარდეს, არამედ საღვთო ძალაა, რომელიც ბუნებებსაც, სნეულებებსაც, ბოროტებასაც და ყოველგვარ სიავესაც სძლევს. ამიტომაც ფსალმუნის მთქმელიც, ღმერთთან როგორც მკურნალთან მისული და მოთქმით მდგარი, ამბობდა: „განმკურნე მე, უფალო, რამეთუ შემიძრწუნდეს ძუალნი ჩემნი“ (). ზოგნი კი ამბობენ, რომ აქ იმ შეძრწუნებას გულისხმობს, რომელიც ცოდვისგან წარმოიშობა. რადგან როგორც მაშინ, როცა მძაფრი ქარები ზღვას დაეცემა, ყოველივეს აშფოთებს, ფსკერის ქვიშა ზემოთ ამოდის და მეზღვაურნი საფრთხეში ვარდებიან, ასევე ჩვენშიც შეძრწუნდება სული და იძვრის სხეული. ყოველივე ქარიშხლით ივსება; ჩვენი ხომალდი უკვე სავსეა მღელვარებითა და დიდი სიბნელით, ყოველივე საკუთარ ადგილს ტოვებს და ქრება, და დიდი აღრევაა.
ეს განსაკუთრებით გარყვნილების სურვილებში ხდება ხოლმე; ესვე ხდება მრისხანებაშიც და უბედურებებშიც. რადგან ყოველივე ეს სულსაც და ძვლებსაც აშფოთებს; თვალის გუგებიც ირღვევა და თვალებიც წესისამებრ ვეღარ ხედავენ. როგორც მეეტლე რომ შეშფოთდება, ცხენები უწესრიგოდ მიექანებიან, ასევე, როცა განსჯა შეიძრწუნება, ყველაფერი ირევა, ყველაფერი ირღვევა და საკუთარ გზას კარგავს. ხოლო როგორ ხდება ეს შეძრწუნება, ამის თქმაც აუცილებელია. რადგან სულში ეს ისე არ ხდება, როგორც ზღვაში ქართა შემოტევისას — რაიმე მოულოდებელი გარემოების გამო კი არა, არამედ ჩვენი დაუდევრობის გამო. რადგან მოხდეს თუ არ მოხდეს, ამის მიზეზნი ჩვენ ვართ. რას ვამბობ, მაგალითად: როდესაც სურვილი აღიძვრის, თუ შენ არ აანთებ ალს, ქურა არ აგიზგიზდება, თუ მასალას საზრდოს არ მისცემ. ქურა კი არ აინთება, თუ ლამაზ სახეებს ცნობისმოყვარეობით არ დაუწყებ ყურებას, თუ სხვა მშვენიერებებს ცნობისმოყვარეობით არ დაუწყებ ძიებას, თუ ურჯულოების სანახაობებში არ ახვალ. რადგან თუ ხორცს განცხრომით არ გაასუქებ, თუ განსჯას ღვინით არ ჩაძირავ, ალი არ აღიმართება, ქურა არ აინთება, მხეცი უფრო მძვინვარე არ გახდება, და გონების სუფთა ნაწილი, თითქოს ველური ქარებისაგან, არ დაიფლითება.
მაშ, ნუთუ ეს კმარა, ამბობს, ცოდვის ალისგან თავის დასაღწევად? ესენი მარტო არ კმარა, არამედ სხვებიც უნდა დაემატოს: განუწყვეტელი ლოცვები, წმინდანებთან ურთიერთობა, ზომიერი მარხვა, უბრალო საზრდო, აუცილებელი საქმეები, და ყოველივე სხვაზე უწინ, ღვთის შიში, მომავალი განკითხვა, აუტანელი სასჯელები და სიკეთეთა აღთქმანი. ყოველივე ამით შეგიძლია მძვინვარე სურვილს აღვირი ამოსდო და მღელვარე ზღვა დააყენო. „და შენ, უფალო, ვიდრემდის?“ (). „მოიქეც, უფალო, იჴსენ სული ჩემი, მაცხოვნე მე წყალობისა შენისათჳს“ (). განუწყვეტლივ აყენებს სიტყვას „უფალო“, თითქოს შენდობისა და მადლის ერთგვარ საბუთს წარმოადგენდეს; რადგან ეს არის ჩვენი უდიდესი სასოება — მისი გამოუთქმელი კაცთმოყვარეობა და ის, რომ იგი ასე მზად არის შენდობისათვის. ხოლო „ვიდრემდის?“ იმ ადამიანის სიტყვა კი არ არის, ვინც უკმაყოფილებას გამოთქვამს ან დრტვინავს, არამედ ვინც იტანჯება, ტკივილს განიცდის და განსაცდელთაგან მომდინარე სიმძიმეს ვეღარ იტანს.
4. სულის ცხონება სინანულის ცრემლებით
„მოიქეც, უფალო, იჴსენ სული ჩემი“ (). აქ ორ რამეს აყენებს: უფლის მისკენ მოქცევას და თავისი სულის ხსნას. რადგან მართალთათვის უმთავრესად ეს არის საწადელი: რომ ღმერთი შერიგებული იყოს, მოწყალე და კეთილმოსურნე იყოს და პირს არ იბრუნებდეს. რადგან ამას სხვა რამეც მოსდევს: სულის ცხონება; არა ისე, როგორც ადამიანთა მრავალი და განსაკუთრებით უხეშად მოაზროვნენი მხოლოდ ერთს ეძიებენ — რომ ამჟამინდელი კეთილდღეობით ისარგებლონ. მაგრამ მართალნი ასე არ იქცეოდნენ; არამედ იმას ეძიებდნენ, რომ სულის ცხონებით ესარგებლათ, რადგან მათთვის მასზე უპირატესი არაფერი იყო. „რამეთუ არა არს, ვინ სიკუდილსა შინა მოგიჴსენოს შენ, ანუ ჯოჯოხეთს შინა ვინ აღგიაროს შენ“ ()? იხილე, ცხონების რამდენ მიზეზს აყენებს.
ამბობს: „რამეთუ უძლურ ვარ“ (), „რამეთუ შემიძრწუნდეს ძუალნი ჩემნი“ (), რადგან ამას უფლისგან ვითხოვ, და „რამეთუ არა არს, ვინ სიკუდილსა შინა მოგიჴსენოს შენ“ (). ამას კი არ ამბობს, თითქოს ჩვენი საქმეები მხოლოდ აწმყოთი შემოიფარგლებოდეს — შორს ასეთი აზრი, რადგან იცის მოძღვრება აღდგომის შესახებ — არამედ იმას ამბობს, რომ აქედან გარდასვლის შემდეგ სინანულს დრო აღარ ექნება. რადგან მდიდარიც აღიარებდა და ინანიებდა, მაგრამ სარგებელს ვერ იღებდა, რადგან დრო აღარ იყო. ქალწულებსაც უნდოდათ ზეთის მიღება, მაგრამ მათ არავინ მისცა. ამიტომ ამასვე ითხოვს ფსალმუნთმგალობელიც: აქვე ჩამოირეცხოს ცოდვები, რათა საშინელ სამსჯავროზე კადნიერება ჰქონდეს. შემდეგ, როცა მსმენელს ასწავლის, რომ ღვთის კაცთმოყვარეობას ჩვენი მხრიდან ძალისხმევაც უნდა ახლდეს — თუნდაც უძლურება წარმოვადგინოთ, თუნდაც შფოთი, თუნდაც ღვთის სიკეთე და თუნდაც სწორედ ის, რასაც ამბობდა, თუ ჩვენი მხრიდან არაფერი დაემატა, ჩვენთვის არავითარი სარგებელი არ იქნება — იხილე, რა დაურთო: „დავშუერი მე სულთქმითა ჩემითა, დავბანო მარად ღამე ცხედარი ჩემი, ცრემლითა ჩემითა სარეცელი ჩემი დავალტვო“ (). ისმინონ სიღარიბესა და უბრალოებაში მცხოვრებლებმა, როგორი სინანული აჩვენა მეფემ, რომელსაც მეწამული ემოსა; მოვისმინოთ და გული შევიმუსროთ. უბრალოდ კი არ დაიღალა, არამედ კვნესით დაშვრა; უბრალოდ კი არ ატირდა, არამედ სარეცელიც დაბანა, და არა ერთ, ორ ან სამ დღეს, არამედ ყოველ ღამეს; და მხოლოდ წარსულს კი არ ამბობს, არამედ მომავალსაც. ნუ იფიქრებთ, რომ ეს ერთხელ გააკეთა და შემდეგ თავი მოსვენებას მისცა; არამედ ამას განუწყვეტლივ აკეთებდა მთელი ცხოვრების განმავლობაში.
არა ისე, როგორც ჩვენ: ხშირად ამას ერთ დღეს ვაკეთებთ, ან ერთსაც კი არა, და შემდეგ თავს სიცილს, განცხრომასა და მოსვენებას ვაძლევთ. მაგრამ ის ასე არ იქცეოდა; არამედ განუწყვეტელ ცრემლებში ატარებდა ცხოვრებას. მაშ, ჩვენც ამგვარ აღსარებას მივბაძოთ. რადგან თუ აქ ტირილი არ მოვინდომეთ, იქ აუცილებელია, უეჭველად ვიგლოვოთ და ვიტიროთ; იქ ეს უსარგებლოა, აქ კი მოგებით; იქ სირცხვილით, აქ კი დიდი კეთილწესიერებით. ხოლო რომ ეს აუცილებლად მოხდება, მოისმინე, რას ამბობს ქრისტე: „მუნ იყოს ტირილი და ღრჭენაჲ კბილთაჲ“ (). მაგრამ აქ მტირალნი ასე არ იქნებიან; არამედ დიდ ნუგეშს მიიღებენ, რადგან ნათქვამია: „ნეტარ იყვნენ მგლოვარენი გულითა, რამეთუ იგინი ნუგეშინის-ცემულ იქმნნენ“ (). „ხოლო ვაჲ თქუენდა, მდიდარნო, რამეთუ მიგიღებიეს ნუგეშინის-ცემაჲ თქუენი“ ().
ისმინონ მათ, ვისაც ვერცხლის სარეცლები აქვთ, როგორი იყო მეფის სარეცელი: არა ძვირფასი ქვებით შემკული, არა ოქროთი დაფარული, არამედ ცრემლებით დაბანილი. მისთვის ღამეები მოსვენების კი არა, გოდებისა და მოთქმის ღამეები იყო. რადგან დღისით მრავალი საზრუნავი ფანტავდა მას; ხოლო იმ დროს, რომელსაც ყველანი მოსვენების ჟამად აქცევენ, იგი აღსარების ჟამად აქცევდა და მაშინ უფრო მხურვალედ გოდებდა. რადგან ტირილი ყოველთვის კარგია, მაგრამ განსაკუთრებით ღამის ჟამს, როცა ამ საკვირველ სიამეს არავინ გაშორებს, არამედ მსურველს შეუძლია სრული თავისუფლებით განძღეს. იციან მათ, ვისაც გამოცდილება მიუღია, რას ვამბობ: რაოდენ სიხარულს შეიცავს ეს ცრემლთა წყაროები. ამ ცრემლებს შეუძლიათ ჩააქრონ ჩაუქრობელი ცეცხლი — ის მდინარე, რომელიც სამსჯავროს წინ მიედინება. ამიტომ პავლეც, „სამსა წელსა ღამით და დღით“ (), ცრემლობდა, სხვის ვნებებს ასწორებდა; ჩვენ კი საკუთარ ვნებებსაც არ ვასწორებთ, არამედ სიცილსა და განცხრომას ვაძლევთ თავს და ღამით ღრმა ძილში ვიმარხებით.
ერთნი სიკვდილის მსგავს ძილს არიან მიჯაჭვულნი; მეორენი კი სიკვდილზე უფრო მძიმე უძილობას ათენებენ და იმ ჟამს სარგებელსა და ვალებს ანგარიშობენ და სხვათა წინააღმდეგ მზაკვრობებს გეგმავენ. მაგრამ ფხიზლები ასე არ იქცევიან; ისინი საკუთარ სულებს ამუშავებენ, ამ ცრემლებს წვიმასავით იყენებენ და სათნოების თესლებს ზრდიან. ყოველი ბოროტებისა და თავაშვებულობისთვის მიუვალია სარეცელი, რომელიც ასეთ ცრემლებს იღებს. ვინც ასეთ ცრემლებს აწვეთებს, მიწიერს არაფრად მიიჩნევს; იგი სულს ყოველგვარი ალყისგან ათავისუფლებს და გონებას მზეზე უფრო ბრწყინვალედ ხდის. და ნუ იფიქრებთ, თითქოს ამას მხოლოდ მონაზვნებს ვეუბნები; ეს შეგონება საერო ცხოვრებაში მყოფთაც ეკუთვნის, და მათ უფრო მეტადაც, ვიდრე მონაზვნებს, რადგან სწორედ მათ სჭირდებათ განსაკუთრებით სინანულის წამლები. ვინც ასე გოდებს, წამოდგება და სულით მშვიდ ნავსადგურზე უკეთეს მდგომარეობაში იქნება, ყველა ვნებას განდევნის; ასეთი, დიდი სიხარულით აღვსილი, ღვთის სახლში კადნიერებით მივა; მოყვასს სიამით დაელაპარაკება, რადგან შინაგანად არც რისხვა ბუდობს, არც გულისთქმა წვავს, არც ფულის სიყვარული, არც შური და არც სხვა რამ ამგვარი. რადგან ყოველივე ამას, როგორც ბუნაგებში მობინადრე მხეცებს, იმ ღამის კვნესამ და ცრემლებმა უკან ჩაძრომა აიძულა. „განრისხდა გულისწყრომითა თუალი ჩემი“ (). ხედავ შემუსვრილ სულს? სინანულზე საუბრის შემდეგ ფსალმუნთმგალობელი კვლავ ვნებებს ახსენებს: გონებაში არსებულ მღელვარებას და შიშს, რომელიც ღვთის რისხვისგან იბადება.
5. ღვთის შიში და უსჯულოთაგან განშორება
რადგან აქ „თვალს“ სულის თვალს უწოდებს, იმ გამჭვრეტელ და გონიერ ძალას, რომელსაც საკუთარ ცოდვებზე ფიქრი ჩვეულებრივ აშფოთებს. რადგან მას მუდამ თვალწინ ჰქონდა თავისი შეცოდებები და ღვთის რისხვას იაზრებდა; შიშში იყო, არა უგრძნობლად ცხოვრობდა, როგორც მრავალნი, არამედ შფოთავდა და ძრწოდა. ასეთი შეშფოთება სიმშვიდის დედაა; ასეთი შიში კი უშიშროების საფუძველი. ვინც ასეა შეშფოთებული, ყოველ ქარიშხალს განდევნის; ხოლო ვისაც ასეთი სული არა აქვს, მას მძიმე ღელვა დაატყდება. და როგორც უბალასტო ხომალდი, ველური ქარების მძვინვარებას მიცემული, სწრაფად იძირება, ასევე უგრძნობლად მცხოვრები სულიც ურიცხვი ვნების წინაშე დაუცველი რჩება. ამიტომ ნეტარი პავლეც ამ ვნებას წარმოაჩენდა და ამბობდა: „რომელთა წარიწირნეს თავნი მათნი და მისცნეს ბილწებასა საქმედ არაწმიდებისა ყოვლისა ანგაჰრებისა.“ () და როგორც მესაჭე, ვიდრე ხომალდზე მყოფებზე ზრუნვით შფოთავს, ყველას სიმშვიდეში ამყოფებს, ხოლო თუ ამ ზრუნვას მოეშვა და დაიძინა, დიდ არეულობას მოიტანს; ასევეა ადამიანიც: ვინც შფოთავს, ძრწის და შეშფოთებულია, თავის გონებას სიმშვიდეში აყენებს; ხოლო ვინც საკუთარი თავი უდებების ძილს გადასცა, ხომალდს წყალქვეშ აქცევს.
„განვჰკფდი მე ყოველთა ზედა მტერთა ჩემთა.“ () რას ნიშნავს: „განვჰკფდი“ ()? დავსუსტდი, ამბობს, ჩემი მტრებისგან. რადგან ჩვენი ცხოვრება ბრძოლაა და ჩვენი ყოფა ურიცხვი მტრითაა აღვსილი; ისინი უფრო ძლიერებიც ხდებიან, როდესაც ცოდვებში ჩავვარდებით. ამიტომ ყველაფერი უნდა ვიღონოთ, რათა მათ მარწუხებს დავუსხლტეთ და არასოდეს შევურიგდეთ მათ; რადგან ეს ჩვენთვის უდიდესი უსაფრთხოების საფუძველია. ამ მტრების საბრძოლო წყობას პავლე აჩვენებდა, როდესაც ამბობდა: „რამეთუ არა არს ბრძოლაჲ ჩუენი სისხლითა მიმართ და ჴორცითა, არამედ მთავრობათა მიმართ და ჴელმწიფებათა, სოფლის მპყრობელთა მიმართ ბნელისა ამის საწუთროჲსათა“ (). ამრიგად, რაკი მტერთა ასეთი საბრძოლო წყობაა, ყოველთვის და განუწყვეტლივ უნდა შევიარაღდეთ და ცოდვების შემოტევებს გავექცეთ. რადგან არაფერი აძველებს ადამიანს ისე, როგორც ცოდვის ბუნება. ამიტომ პავლეც, როდესაც გვიბრძანებდა, აქედან წარმოშობილი დაძველება ჩამოგვეფერთხა, ამბობდა: „და ნუ თანა-ხატ ექმნებით სოფელსა ამას, არამედ შეიცვალენით განახლებითა მით გონებისა თქუენისაჲთა“ (). ამიტომ, როდესაც ცოდვისაგან დაძველდები, სინანულით განაახლე საკუთარი თავი.
„განმეშორენით ჩემგან ყოველნი მოქმედნი უსჯულოებისანი, რამეთუ შეესმა უფალსა ჴმაჲ ტირილისა ჩემისა;“ () „ისმინა უფალმან ვედრებისა ჩემისა, უფალმან ლოცვა ჩემი შეიწყნარა.“ () ბოროტთაგან გაქცევაც არ არის მცირე გზა, რომელიც სათნოებისკენ მიგვიძღვის. ამას ქრისტეც ასეთი უკიდურესი სიმკაცრით ითხოვს ჩვენგან: გვიბრძანებს, მოვიკვეთოთ მეგობრებიც კი, რომლებიც ჩვენთვის სხეულის ყველაზე აუცილებელ ნაწილებს უტოლდებიან, როდესაც ისინი საცდურად გვექმნებიან და მათთან ურთიერთობა რაიმე ზიანს გვაყენებს. რადგან ამბობს: „უკუეთუ თუალი შენი მარჯუენე გაცთუნებდეს შენ, აღმოიღე იგი“ (); და: „და უკუეთუ მარჯუენე ჴელი შენი გაცთუნებდეს შენ, მოიკუეთე იგი და განაგდე შენგან“ (); სხეულის ასოებზე კი არ ამბობს — ნუ იყოფინ! — არამედ ნამდვილ მეგობრებზე, რომელთა მეგობრობაც უღირსად უნდა მივიჩნიოთ, როდესაც არც მათთვის არის სარგებელი და არც ჩვენთვის, არამედ ზიანი. ეს სათნოება აღასრულა ფსალმუნის მთქმელმაც: არა მხოლოდ არ ესწრაფვოდა ასეთ ურთიერთობებს, არამედ მათაც უბრძანებდა, მისგან განშორებულიყვნენ.
6. სინანულის ცრემლები და ბოროტების აღკვეთა
ეს არის სინანულის ნაყოფი, ეს არის ცრემლების სარგებელი. რადგან ამგვარად შემუსვრილ გონებას ამის შემდეგ აღარავითარი მიჯაჭვულობა აღარ იპყრობს. ასე მოვიქცეთ ჩვენც: თუნდაც ვინმე თვით სამეფო გვირგვინით იყოს შემოსილი და ჩვენ გვავნებდეს, მისი მეგობრობა უღირსად მივიჩნიოთ. რადგან არაფერია იმ კაცზე უფრო უღირსი, თუნდაც მეფობდეს, როცა უკეთურებასთან ცხოვრობს; ისევე როგორც არაფერია ტყვეზე უფრო მეფური, როცა მას სათნოება მოუპოვებია. „რამეთუ შეესმა უფალსა ჴმაჲ ტირილისა ჩემისა“ (). არ თქვა უბრალოდ: „შეისმინა ჩემი ხმა“, არამედ: „ჴმაჲ ტირილისა ჩემისა“ (). ხედავ, როგორი სიუხვით შემოაქვს თავის მხრივაც — ხმაც და ტირილიც? ხმას აქ ძახილის ტონს კი არ უწოდებს, არამედ გონების განწყობას, ხოლო ტირილს — არა მხოლოდ თვალებიდან მომდინარეს, არამედ სულიდან მომდინარესაც. რადგან ვინც სინანულს მოიტანს და ღმერთი შეისმენს მას, ადვილად შეძლებს ამ სიკეთის აღსრულებასაც — ბოროტებთან ურთიერთობის თავიდან არიდებას.
„ჰრცხუენოდედ და შეძრწუნდედ ყოველნი მტერნი ჩემნი“ (). „მართლუკუნიქცედ და ჰრცხუენოდედ ფრიად და მსთუად“ (). ამ ლოცვას უდიდესი სარგებლობა აქვს — ვგულისხმობ შერცხვენასაც და უკან გაბრუნებასაც. რადგან ვინც არასწორი მიმართულებით მირბის, თუ შერცხვება და უკან გაბრუნდება, ბოროტებას შეწყვეტს. რადგან თუ დავინახავთ ადამიანს, რომელიც უფსკრულისკენ მიექანება, შევაჩერებთ მის შემდგომ სვლას და ვეტყვით: კაცო, საით მიექანები? წინ უფსკრული შეგხვდება; ასევე ფსალმუნის მთქმელიც ითხოვს, რომ ბოროტნი კვლავ უკან მოიქცნენ. ასევე, მძვინვარე ცხენსაც თუ ვინმე სწრაფად არ შეაკავებს, სწრაფად დაიღუპება. ასევე ექიმებიც, როდესაც რომელიმე ქვეწარმავლის შხამი ხშირად მთელ სხეულში ვრცელდება, დიდი სისწრაფით აჩერებენ მის შემდგომ სვლას და მის მავნებლობას აკავებენ. ასე მოვიქცეთ ჩვენც და ჩვენში არსებული ბოროტება დიდი სისწრაფით შევაკავოთ, რათა წინ წასვლით სნეულება არ გაზარდოს. რადგან უყურადღებოდ დატოვებული ცოდვათა წყლულები უფრო დიდი ხდება; სნეულება და უძლურება მხოლოდ წყლულებით არ შემოიფარგლება, არამედ უკვდავ სიკვდილსაც შობს; ხოლო თუ თავიდანვე მცირეს აღმოვფხვრით, დიდიც აღარ მოჰყვება.
დააკვირდი. ვინც თავს იწვრთნის, რომ არ შეურაცხყოს, ჩხუბიც არ ეცოდინება; ვინც ჩხუბი არ იცის, სიყვარულსაც აღასრულებს; ვინც სიყვარულს აღასრულებს, მტერი არ ეყოლება; ხოლო ვისაც მტერი არ ჰყავს, არამედ სიყვარულს ავლენს, მთელ სათნოებას აღასრულებს. ამიტომ ნუ უგულებელვყოფთ საწყის საფეხურებს, რათა ბოროტებანი უფრო დიდად არ გაიზარდოს. იუდას, ვერცხლისმოყვარეობა რომ მოეთოკა, სიწმიდის შეურაცხყოფამდე არ მივიდოდა; ესეც რომ შეეკავებინა, ბოროტებათა მწვერვალზე აღარ გადახტებოდა. ამიტომ ქრისტეც არა მხოლოდ სიძვასა და მრუშობას, არამედ თავშეუკავებელ მზერასაც აკავებს, ფესვს ქვემოდანვე აღმოფხვრის, რათა ბოროტების დაძლევა უფრო ადვილი იყოს. ამას იუდეველებთანაც აკეთებდა — უფრო ხელშესახები სახით და თითქოს გამოცანებით, რადგან სიტყვა უფრო ხორციელ მსმენელებს მიემართებოდა; და მაინც, ამას აკეთებდა. როგორ და რა სახით? არ უშვებდა, რომ პირუტყვებს შორის სხვადასხვა მოდგმის შერევა მომხდარიყო; არ უშვებდა პირუტყვის სისხლის ჭამას; არ უშვებდა გირაოს საღამოს შემდეგ დაკავებას, რადგან ამით დიდ ბოროტებებს აკავებდა: პირველით — მამაკაცთა შორის უჯერო შერევას, მეორეთი — მკვლელობებს, მესამეთი — სისასტიკესა და არაადამიანურობას.
მაგრამ ახლა ყოველივე აღვირახსნილად და დიდი უსირცხვილობით კეთდება; ამიტომ ყოველივე თავდაყირა დადგა. ამიტომ, როცა მცირე ვნებას შეიწყნარებ, იმას ნუ შეხედავ, რომ მცირეა, არამედ გაიაზრე, რომ რაც მისგან იკვებება, უდიდეს უბედურებებს შობს. რადგან, როცა სახლში სელის მცირე ანთებულ წეწილს დავინახავთ, შევშფოთდებით და ავღელდებით; დასაწყისს კი არ ვაკვირდებით, არამედ დასაწყისიდანვე დასასრულს ვითვალისწინებთ, ვშფოთავთ და აქეთ-იქით დავრბივართ, რათა მთელი ცეცხლი ჩავაქროთ. ამ ცეცხლზე უფრო მძაფრად ედება სულს ბოროტება. ამიტომ საჭიროა, წინასწარ აღვკვეთოთ. რადგან თუ უდებებას მივეცემით, გამოსწორება უფრო ძნელი გახდება. ამას ხომალდზეც იხილავს კაცი: მეზღვაურები შფოთავენ არა მხოლოდ მაშინ, როცა დაინახავენ, რომ ზღვა უკვე ხომალდზე გადმოდის, არამედ მაშინაც, როცა ამას აპირებს. ამრიგად, ნუ ვიქნებით უდებნი მცირე ცოდვების მიმართ, არამედ დიდი სიმტკიცით შევაკავოთ ისინი, რათა უფრო დიდი ცოდვებისგან განვთავისუფლდეთ და მომავალ სიკეთეებს მივაღწიოთ.1
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ბერძნული ბოლო წინადადება პირდაპირ გადადის დახურვის დიდებისმეტყველებაში; ქართულ ტექსტში ეს ფორმულა ქვემოთ მოცემული სტანდარტული დიდებისმეტყველებით არის წარმოდგენილი. ↩