📋 სარჩევი
„ამისთჳს მეცა ვერღარა დავთმე და მივავლინე ტიმოთე, რაჲთა ვცნა თქუენი ეგე სარწმუნოებაჲ, ნუუკუე განგცადნა თქუენ განმცდელმან მან, და ცუდად იყოს შრომაჲ იგი ჩუენი. ხოლო აწღა მოვიდა ტიმოთე თქუენით და მახარა ჩუენ სარწმუნოებაჲ და სიყუარული თქუენი, და რამეთუ გაქუს ჴსენებაჲ ჩუენი კეთილი მარადის და გსურის ხილვად ჩუენდა, ვითარცა-ესე ჩუენ თქუენდა. ამისთჳს ნუგეშინის-ცემულ ვიქმნენით, ძმანო, თქუენ ზედა ყოველთა მათგან ურვათა და ჭირთა ჩუენთა თქუენითა მაგით სარწმუნოებითა, რამეთუ აწ ვცხონდით, უკეთუ თქუენ მტკიცედ სდგეთ უფლისა მიერ." ().
1. წმინდანთა არცოდნა და მოძღვრის ზრუნვა
დღეს ჩვენს წინაშე დგას საკითხი, რომელსაც მრავალი ეძიებს და რომელიც მრავალი მხრიდან არის შემოკრებილი. რა არის ეს საკითხი? ამბობს: „ამისთჳს მეცა ვერღარა დავთმე და მივავლინე ტიმოთე, რაჲთა ვცნა თქუენი ეგე სარწმუნოებაჲ" (). რას ამბობ? ის, ვინც ესოდენი რამ იცის, ვინც გამოუთქმელი სიტყვები ისმინა, ვინც მესამე ცამდე ავიდა, ნუთუ ასეთმა კაცმა ეს არ იცის, თანაც ათენში მყოფმა? და ეს მაშინ, როცა მათ შორის დიდი მანძილიც არ იყო და მათგან დიდი ხნის განშორებულიც არ ყოფილა; რადგან ამბობს: „ობოლ ღათუ ვიქმნენით თქუენგან წუთერთ ჟამ" (). მაშ, ასეთი კაცი არ იცნობს თესალონიკელთა მდგომარეობას, არამედ იძულებულია გაგზავნოს ტიმოთე მათი რწმენის შესატყობად? ამბობს: „რაჲთა ვცნა თქუენი ეგე სარწმუნოებაჲ, ნუუკუე განგცადნა თქუენ განმცდელმან მან, და ცუდად იყოს შრომაჲ იგი ჩუენი" ().
მაშ, რას იტყოდა ვინმე? ნუთუ იმას, რომ წმინდანებმა ყველაფერი არ იცოდნენ? რომ წმინდანებმა ყველაფერი არ იცოდნენ, ამის შემეცნება მრავალმხრივ შეიძლება, როგორც პირველთაგან, ისე შემდგომთაგან: როგორც ელისემ არ იცოდა ქალის შესახებ; როგორც ელია ეუბნებოდა ღმერთს: „წინაწარმეტყუელნი შენნი მოსწყჳდნეს მახჳლითა და მე მარტო დაშთომილ ვარ და ეძიებენ სულსაცა ჩემსა მიღებად" (). სწორედ ამის გამო ესმოდა ღვთისაგან: „დამიტევებიეს თავისა ჩემისა შჳდ ათასი მამაკაცი, რომელთა არა მოუდრეკიან მუჴლნი მათნი ბაალისა" (). ასევე სამუელსაც, როცა დავითის საცხებლად იყო გაგზავნილი, უფალმა უთხრა: „ნუ ხედავ შენ ქმნულებასა მაგისსა, ნუცა სიმწჳსესა ჰასაკისა მაგისისასა, რამეთუ არა მთნავს ეგე. რამეთუ არა ვითარცა კაცი ხედავნ, და იხილის ეგრე ღმერთმან, რამეთუ კაცი პირსა ოდენ ხედავნ, ხოლო ღმერთი გულთმეცნიერი არს" (). ეს არცოდნაც ღვთის დიდი მზრუნველობით ხდება.
როგორ და რა სახით? როგორც თვით წმინდანების, ისე მათი გულისთვის, ვინც წმინდანებს ერწმუნებოდა. როგორც დევნათა წარმოშობასაც უშვებს, ასევე უშვებს, რომ წმინდანებმა მრავალი რამ არ იცოდნენ, რათა სიმდაბლეში დარჩნენ. ამიტომაც პავლე ამბობდა: „მომეცა მე საწერტელი ჴორცთაჲ-ანგელოზ სატან, რაჲთა დამქენჯნიდეს მე, რაჲთა არა აღვიმაღლო" (); და კიდევ, რათა სხვებსაც დიდი რამ არ წარმოედგინათ პავლეს შესახებ. რადგან, თუ სასწაულების გამო ისინი ღმერთებად მიიჩნიეს, მით უფრო ასე მიიჩნევდნენ, მუდამ ყოველივეს მცოდნეები რომ ყოფილიყვნენ. ამას კვლავ თვითონაც ამბობს: „ნუ ვინმე ჩემდა შეჰრაცხოს, რომლისათჳს-ესე მხედავს მე გინა თუ ესმის რაჲმე ჩემგან" (). და კვლავ, მოისმინე პეტრეს სიტყვებიც, როცა მან კოჭლი განკურნა: „ანუ ჩუენ რაჲსა გუხედავთ ვითარცა თჳსითა ძალითა გინა ღმრთის მსახურებითამცა გუექმნა სლვაჲ მაგისი?" (). ხოლო თუ მაშინაც კი, როცა ისინი ამას ამბობდნენ და ასე იქცეოდნენ, მცირე და უმნიშვნელო საქმეებიდანაც ასეთი ბოროტი ეჭვები იბადებოდა, მით უფრო დაიბადებოდა დიდი საქმეებიდან. ესეც სხვა მიზეზით იყო დაშვებული: რათა ვინმეს არ ჰქონოდა სათქმელი, თითქოს ისინი ადამიანები არ ყოფილიყვნენ, როცა აღასრულეს ის, რაც აღასრულეს, და ამგვარად ყველა უდები არ გამხდარიყო. ამიტომ ღმერთი აჩვენებს, რომ თვით ისინიც უძლურებაში იყვნენ, რათა უმადურობის გამოჩენის მსურველთათვის ყოველგვარი უსირცხვილობის საბაბი მოეკვეთა.
ამიტომაც პავლემ არ იცის, ამიტომაც ხშირად, განზრახვის მიუხედავად, ვერ მოდის, რათა შეიტყონ, რომ მან მრავალი რამ არ იცის. ამრიგად, ამისგან დიდი სარგებელი იყო. რადგან ასეთ ვითარებაშიც კი იქნებოდნენ ზოგნი, რომლებიც იტყოდნენ: „ესე არს ძალი ღმრთისაჲ დიდი" (), სხვები კი იტყოდნენ: „ესა და ეს, და ისა და ის". უძლურების ეს გამოჩენა რომ არ მომხდარიყო, რას აღარ იფიქრებდნენ? აქ კი ეს თითქოს თესალონიკელთა ბრალდებად ჩანს; მაგრამ ვინც ზედმიწევნით განიხილავს, მას თესალონიკელთა დიდი საკვირველებაც ეცხადება და განსაცდელთა სიჭარბეც გამოჩნდება. როგორ? ყურად იღე. რადგან, თუ წინასწარ უთხარი მათ: „რაჲთა არას იურვიოდით ჭირთა ამათ შინა, რამეთუ თქუენ თჳთ უწყით, ვითარმედ ვდგათ-ვე ამისთჳს" (), რატომღა აგზავნი კვლავ ტიმოთეს, თითქოს იმის გეშინოდეს, რომ რაიმე ისეთი მოხდეს, რაც არ გსურს? ტიმოთეს, ერთი მხრივ, დიდი სიყვარულის გამო აგზავნის; რადგან მოყვარულნი, დიდი მხურვალებისგან, უსაფრთხოსაც საეჭვოდ მიიჩნევენ; მეორე მხრივ კი — მრავალი განსაცდელის გამო. რადგან, ერთი მხრივ, ვთქვი: „თქუენ თჳთ უწყით, ვითარმედ ვდგათ-ვე ამისთჳს" (); მეორე მხრივ კი, ბოროტებათა სიჭარბემ შემაშინა.
ამიტომ არ თქვა: „თქვენს გასაკიცხად ვაგზავნიო", არამედ: „ამისთჳს მეცა ვერღარა დავთმე" (), რაც უფრო მეტად სიყვარულის ნიშანი იყო. რას ნიშნავს: „რაჲთა ვცნა თქუენი ეგე სარწმუნოებაჲ, ნუუკუე განგცადნა თქუენ განმცდელმან მან" ()? ხედავ, რომ ჭირებში შერყევა ეშმაკისეულია და მისგან მოდის გზიდან გადაცდენა? რადგან, როცა თვით ჩვენ ვერ დაგვძლევს, სხვა გზით, ჩვენი მეშვეობით, უფრო უძლურებს არყევს; ეს კი მეტისმეტი უძლურების ნიშანია და არავითარი თავისმართლება არა აქვს, როგორც იობის შემთხვევაში მოიქცა, როცა მისი ცოლი აღძრა: „აწ თქუ ნურაჲ სიტყუა უფლისა მიმართ და მოჰკუდე" ().1 იხილე, როგორ გამოცადა იობის ცოლი. რატომ არ თქვა პავლემ: „შეარყია", არამედ: „გამოცადა"? იმიტომ, ამბობს, რომ მხოლოდ ეს მეპარებოდა ეჭვად — ხომ არ გამოიცადეთ; რადგან მაცდურის გამოცდას შეძრვას არ უწოდებს. რადგან ის, ვინც მის შემოტევას შეიწყნარებს, უკვე შეძრულია. ოჰ, რაოდენ სათუთი სიყვარული აქვს პავლეს!2 მას არ ადარდებდა არც ჭირები და არც მზაკვრობანი. ვფიქრობ, მაშინ პავლე იქ, საბერძნეთში, დარჩა; როგორც ლუკა ამბობს: „იყო მუნ სამ თთუე. იქმნა მისთჳს ძჳრის ზრახვაჲ ჰურიათაგან" ().3
2. მოწაფეთა სიმტკიცე და მოძღვრის ნუგეში
ამრიგად, პავლეს საფრთხეები კი არ ადარდებდა, არამედ მოწაფენი. ხედავ, რომ ყოველ მშობელ მამას გადააჭარბა? რადგან ჩვენ ჭირებსა და საფრთხეებში ყველას ხსენებას გონებიდან ვიშორებთ; ის კი შვილებისათვის ისე შიშობდა და ძრწოდა, რომ ტიმოთე — ერთადერთი ნუგეში, თანამოზიარე და თანამოღვაწე — სწორედ იმ საფრთხეებში გაგზავნა მათთან. და ამბობს: „და ცუდად იყოს შრომაჲ იგი ჩუენი." (). რატომ? რადგან თუნდაც გადახრილიყვნენ, ეს შენი ბრალის გამო არ იქნებოდა, არც შენი დაუდევრობის გამო. მაგრამ, ამ ყველაფრის მიუხედავად, დიდი ძმათმოყვარეობის გამო ვფიქრობ, რომ ჩემი შრომა გაცუდდა. როგორც ამბობს: „ნუუკუე განგცადნა თქუენ განმცდელმან მან, და ცუდად იყოს შრომაჲ იგი ჩუენი." (). მაცდური კი სცდის, თუმცა არ იცის, დაამხობს თუ არა.
მაშ, ის, მიუხედავად იმისა, რომ არ იცის, მაინც მოდის თავდასასხმელად; ჩვენ კი ვიცით, რომ მასზე დიდ გამარჯვებას მოვიპოვებთ და მაინც არ ვიფხიზლებთ? ხოლო ის, რომ იგი უცოდნელად გვესხმის თავს, იობის მაგალითზე გამოჩნდა. რადგან ის ბოროტი დემონი ღმერთს ეუბნებოდა: „ანუ არა შენ მოზღუდეა გარემო მისა და შინაგანი სახლისა მისისაჲ?" (). და კვლავ: „არამედ მიავლინე ჴელი შენი და შეახე ყოველსა, რავდენი-რაჲ აქუს. პირითა ღათუ გაკურთხევდეს." (). ასე სცდის იგი. თუ რამეს სუსტს დაინახავს, მიიტევს; თუ ძლიერს დაინახავს, განეშორება. და ამბობს: „და ცუდად იყოს შრომაჲ იგი ჩუენი." (). ყველამ მოვისმინოთ, როგორ იღწვოდა პავლე. მან არ თქვა: „საქმე", არამედ: „შრომაჲ იგი ჩუენი"; არც თქვა: „თქვენ დაიღუპებით", არამედ: „შრომაჲ იგი ჩუენი" (). ასე რომ, თუნდაც რამე მომხდარიყო, ეს მოსალოდნელი იქნებოდა; მაგრამ რადგან არ მოხდა, დიდია საკვირველება.
ამას ველოდით, ამბობს, მაგრამ საპირისპირო გამოვიდა; რადგან თქვენგან არათუ ჭირი არ დაგვმატებია, არამედ ნუგეშიც მივიღეთ. ამბობს: „ხოლო აწღა მოვიდა ტიმოთე თქუენით და მახარა ჩუენ სარწმუნოებაჲ და სიყუარული თქუენი" (). და ამბობს: „მახარა ჩუენ სარწმუნოებაჲ" (). ხედავ პავლეს უზომო სიხარულს? არ უთქვამს: „აუწყა", არამედ: „ახარა"; ასეთ დიდ სიკეთედ მიიჩნევდა მათ სიმტკიცესა და სიყვარულს. რადგან როცა რწმენა მტკიცედ რჩება, აუცილებელია სიყვარულიც განმტკიცებული იყოს. მათი სიყვარულითაც ხარობდა, რადგან სიყვარული რწმენის ნიშანი იყო; და ამბობს: „და რამეთუ გაქუს ჴსენებაჲ ჩუენი კეთილი მარადის და გსურის ხილვად ჩუენდა, ვითარცა-ესე ჩუენ თქუენდა." ().
ესე იგი, ქებით გვიხსენებთ. არა მხოლოდ მაშინ, როცა თქვენთან ვიყავით, ან მაშინ, როცა სასწაულებს აღვასრულებდით, არამედ ახლაც, როცა შორს ვართ, გვგვემენ და უთვალავ საშინელებას ვითმენთ, კეთილად გვიხსენებთ. მოისმინეთ, როგორ იწვევენ გაოცებას მოწაფენი, როცა მოძღვრებზე კეთილი ხსენება აქვთ, და როგორ იწოდებიან ნეტარნი. მივბაძოთ ამ მოწაფეებს; რადგან ამით საკუთარ თავს ვარგებთ და არა მათ, ვინც გვიყვარს. ამბობს: „და რამეთუ გაქუს ჴსენებაჲ ჩუენი კეთილი მარადის და გსურის ხილვად ჩუენდა, ვითარცა-ესე ჩუენ თქუენდა." (). ესეც ახარებდა პავლესა და მის თანმხლებებს. რადგან მოყვარულისთვის იმის გაგება, რომ საყვარელმა იცის, რომ სწორედ იგი უყვართ, დიდი ნუგეში და გამხნევებაა. ამიტომაც ამბობს: „ამისთჳს ნუგეშინის-ცემულ ვიქმნენით, ძმანო, თქუენ ზედა ყოველთა მათგან ურვათა და ჭირთა ჩუენთა თქუენითა მაგით სარწმუნოებითა, რამეთუ აწ ვცხონდით, უკეთუ თქუენ მტკიცედ სდგეთ უფლისა მიერ." ().
რა შეედრება პავლეს, რომელიც მოყვასთა ცხონებას თავის ცხონებად მიიჩნევდა და, როგორც სხეულია განწყობილი თავისი ასოების მიმართ, ისე იყო განწყობილი ყველას მიმართ? ვინ შეძლებს ახლა ასეთი ხმის ამოხეთქვას? უფრო სწორად, ვინ შეძლებს ოდესმე ასე ფიქრს? იგი არ თვლიდა, რომ მათ მადლობა უნდა გადაეხადათ მისთვის იმ განსაცდელების გამო, რომლებიც მათთვის გადაიტანა; პირიქით, თვითონ ემადლიერებოდა მათ, რომ მისი განსაცდელების გამო არ შერყეულან. თითქოს ამბობდა: განსაცდელებისგან ზიანი უფრო თქვენ მოგადგათ, ვიდრე ჩვენ; უფრო თქვენ გამოიცადეთ, ვიდრე ჩვენ — თქვენ, რომელთაც არაფერი გივნიათ, ჩვენზე მეტად, რომელთაც ვივნეთ. რადგან ტიმოთემ ეს ყოველივე გვახარა, ამბობს, მწუხარებათაგან აღარაფერს ვგრძნობთ, არამედ: „ამისთჳს ნუგეშინის-ცემულ ვიქმნენით, ძმანო, თქუენ ზედა ყოველთა მათგან ურვათა და ჭირთა ჩუენთა" (); და არა მხოლოდ ამ ჭირში, არამედ ჩვენს გაჭირვებაშიც, ამბობს; სამართლიანად. რადგან კეთილ მოძღვარს ამის შემდეგ ვერაფერი შეეხება, სანამ მოწაფეთა საქმეები მისი გულისწადილისამებრ წარემართება.
თქვენით, ამბობს, ნუგეში მივიღეთ; ესე იგი, თქვენ განგვამტკიცეთ. სინამდვილეში კი საპირისპირო იყო; რადგან თვით ის, რომ ტანჯულებმა არ დათმეს, არამედ მხნედ იდგნენ, საკმარისი იყო მოწაფეთა განსამტკიცებლად. მაგრამ იგი სრულიად საპირისპიროს აკეთებს და ქებას მათკენ აბრუნებს: თქვენ გვცხეთ საბრძოლველად, ამბობს; თქვენ ამოსუნთქვის საშუალება მოგვეცით; თქვენ არ დაგვანებეთ, რომ განსაცდელები გვეგრძნო. და არ უთქვამს: „სული მოვითქვით", არც: „ნუგეში მივიღეთ"; არამედ რა თქვა? ამბობს: „ამისთჳს ნუგეშინის-ცემულ ვიქმნენით, ძმანო, თქუენ ზედა ყოველთა მათგან ურვათა და ჭირთა ჩუენთა თქუენითა მაგით სარწმუნოებითა, რამეთუ აწ ვცხონდით, უკეთუ თქუენ მტკიცედ სდგეთ უფლისა მიერ." (), რითაც აჩვენებს, რომ განსაცდელსა და სიკვდილად სხვა არაფერს მიიჩნევს, თუ არა მათ საცდურში ჩავარდნას, რაკი მათ წინსვლასაც სიცოცხლედ თვლის. სხვა ვინ შეძლებდა ასე გამოეხატა ან მწუხარება მოწაფეთა სისუსტის გამო, ან სიხარული? არ თქვა: „გვიხარია", არამედ: „ვცოცხლობთ", და სიცოცხლედ მომავალ ცხოვრებას უწოდებს.
3. სარწმუნოების შევსება და სიყვარულის გამრავლება
ამიტომ ამის გარეშე სიცოცხლესაც სიცოცხლედ აღარ მივიჩნევთ. ასე უნდა იყვნენ განწყობილნი მოძღვარნი, ასე — მოწაფენიც, და არასოდეს არაფერი უადგილო არ მოხდება. შემდეგ, ამას კიდევ უფრო აძლიერებს; იხილე, რას ამბობს: „რამეთუ რომელსა-მე მადლობასა შემძლებელ ვართ მიცემად ღმრთისა თქუენთჳს ყოველისა მისთჳს სიხარულისა, რომლითა გჳხარის თქუენთჳს წინაშე ღმრთისა ჩუენისა. ღამე და დღე უფროჲს და უმეტეს ვევედრებით ხილვად პირისა თქუენისა და განმტკიცებად დაკლებული იგი სარწმუნოებისა თქუენისაჲ." (). არა მხოლოდ სიცოცხლის მიზეზნი გახდით ჩვენთვის, ამბობს, არამედ დიდი სიხარულისაც, თანაც იმდენად დიდის, რომ ღმერთს ღირსებისამებრ მადლობის გადახდაც ვერ შეგვიძლია. თქვენს წარმატებას, ამბობს, ღმერთის ნიჭად მივიჩნევთ; ისეთი სიკეთე გვიყავით, რომ მას ღმერთისგან მომდინარედ ვთვლით, უფრო სწორად კი — ღმერთის საქმედ, რადგან ასეთი მაღალი განწყობა ადამიანური სულისა და გულმოდგინების საქმე არ არის. ამბობს: „ღამე და დღე უფროჲს და უმეტეს ვევედრებით" (). და ესეც სიხარულის ნიშანია. როგორც მიწათმოქმედი, როცა თავის იმ მიწაზე, რომელზეც იშრომა, ესმის, რომ ნაყოფით დამძიმებულა, ნატრობს ასეთი სიამე საკუთარი თვალით იხილოს, ასევე ნატროდა პავლეც მაკედონიის ხილვას.
„უფროჲს და უმეტეს ვევედრებით" (). იხილე, რა სიჭარბეა. „ხილვად პირისა თქუენისა და განმტკიცებად დაკლებული იგი სარწმუნოებისა თქუენისაჲ." (). აქ დიდი საკითხი დგას. რადგან, თუ ახლა ცხოვრობ იმიტომ, რომ ისინი დგანან, და ტიმოთემ მათი რწმენითა და სიყვარულით გაგახარა, და ისეთი სიხარულით ხარ სავსე, რომ ღმერთს ღირსებისამებრ მადლობის შეწირვაც კი არ შეგიძლია, აქ როგორ ამბობ, რომ მათი რწმენის ნაკლულებანი არსებობს? ნუთუ ის სიტყვები მლიქვნელობისა იყო? არამც და არამც; ნუ იყოფინ.
რადგან მან წინასწარ დაამოწმა, რომ მრავალი ღვაწლი დაითმინეს და იუდეაში მყოფ ეკლესიებზე არაფრით უარესად არ აღმოჩნდნენ. მაშ, რა არის? მათ მთელი სწავლება არ მიუღიათ და არც ისწავლეს ყოველივე, რაც უნდა ესწავლათ; ამას ეპისტოლის დასასრულისკენ ცხადყოფს. შესაძლოა, მათ შორის აღდგომის საკითხიც იდგა, და მრავლად იყვნენ ისეთებიც, ვინც მათ აშფოთებდა — ამჯერად არა განსაცდელებითა და საფრთხეებით, არამედ მოძღვრებად თავის მოჩვენებით. ამას უწოდებს იგი „დაკლებული იგი სარწმუნოებისა თქუენისაჲ" (); ამიტომაც ასე აღნიშნა და არ თქვა: განმტკიცებისათვისო, არამედ: შესავსებლადო. რადგან იქ, სადაც თვით რწმენის გამო ეშინოდა, ამბობს, რომ ტიმოთე გაგზავნა: „რაჲთა დაგამტკიცნეს თქუენ" (); აქ კი ამბობს, რომ ნაკლულებანი უნდა შეავსოს, რაც უფრო სწავლების საქმეა, ვიდრე განმტკიცებისა; როგორც სხვაგანაც ამბობს: „რაჲთა აწვე იყოს ღმრთისა იგი კაცი, ყოვლისა მიმართ საქმისა კეთილისა განმტკიცებულ." (). ხოლო შესავსები სწორედ ის არის, რომელსაც მცირეოდენი რამ აკლია; რადგან სწორედ ეს ივსება.
„ხოლო თავადმან ღმერთმან და მამამან ჩუენმა და უფალმან ჩუენმან იესუ ქრისტემან წარჰმართენ გზაჲ ჩუენი თქუენდა მიმართ." (). „ხოლო თქუენ უფალმან გარდაგრიენ და გარდაგმატენ სიყურულითა ურთიერთარს და ყოველთა მიმართ, ვითარცა-ესე ჩუენ თქუენდა მიმართ," (). ეს გარდამეტებული სიყვარულის ნიშანია: არა მხოლოდ თავისთვის ლოცვა, არამედ წერილშიც ლოცვის ჩადება. ეს მდუღარე და ჭეშმარიტად მოუთმენელი სულის ნიშანია; ეს იქ აღსრულებული ლოცვების დამოწმებაც არის და ამავე დროს თავის გამართლებაც, რომ ისინი ნებითა თუ დაუდევრობით კი არ აყოვნებენ მოსვლას. თითქოს ეთქვა: თვით ღმერთმა მოკვეთოს განსაცდელები, რომლებიც ყოველმხრივ გვაბრკოლებს, რათა პირდაპირ თქვენთან მოსვლა შევძლოთ. „ხოლო თქუენ უფალმან გარდაგრიენ და გარდაგმატენ" (). ხედავ სიყვარულის შეუკავებელ მძვინვარებას, რომელიც თვით სიტყვებით ცხადდება? ამბობს: გარდამეტოს და გადაამეტოს, ნაცვლად იმისა, რომ უბრალოდ ეთქვა: გაზარდოს. როგორც ვინმე იტყოდა: თითქოს სურს, მათგან უხვად იყოს საყვარელი. ამბობს: „ვითარცა-ესე ჩუენ თქუენდა მიმართ," (). ესე იგი: ჩვენი მხრივ ეს უკვე არის; ხოლო ვითხოვთ, რომ თქვენშიაც ასეთი სიყვარული იქმნას.
ხედავ, სადამდე სურს, რომ სიყვარული განივრცოს? არა მხოლოდ ერთმანეთის მიმართ, არამედ ყოველთა მიმართ. რადგან ღვთისამებრი სიყვარულის თვისება სწორედ ის არის, რომ ყველას მოიცავდეს; ხოლო თუ ერთი გიყვარს, მეორე კი აღარ, ეს ადამიანური მეგობრობაა. მაგრამ ჩვენი სიყვარული ასეთი არ არის. „ვითარცა-ესე ჩუენ თქუენდა მიმართ, განმტკიცებად გულთა თქუენთა სიწმიდით და უბიწოდ წინაშე ღმრთისა და მამისა ჩუენისა მოსლვასა მას უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტესსა ყოველთა თანა წმიდათა მისთა." ().
აჩვენებს, რომ სიყვარულს სარგებელი თავად მოყვარულთათვის მოაქვს და არა მათთვის, ვინც უყვართ. მსურს, ამბობს, ეს სიყვარული გამრავლდეს, რათა არავითარი საყვედური არ გაჩნდეს. არ უთქვამს: თქვენ განგამტკიცოთო, არამედ: თქვენი გულებიო; რადგან „გულისაგან გამოვლენ გულის-სიტყუანი ბოროტნი" (). შესაძლებელია, კაცი არაფერს აკეთებდეს და მაინც ბოროტი იყოს: მაგალითად, ჰქონდეს შური, ურწმუნოება, მზაკვრობა, უხაროდეს ბოროტებანი, არ იყოს მოყვარული, ჰქონდეს დამახინჯებული მოძღვრებანი; ეს ყოველივე გულის საქმეა; ხოლო ამათგან განწმენდა სიწმიდეა. საკუთრივი აზრით სიწმიდედ უმანკოება იწოდება, როგორც აღმატებული რამ, რადგან სიძვა და მრუშობა უწმინდურებაა; ხოლო ზოგადად ყოველი ცოდვა უწმინდურებაა და ყოველი სათნოება — სიწმინდე; რადგან ამბობს: „ნეტარ იყვნენ წმიდანი გულითა, რამეთუ მათ ღმერთი იხილონ." (). წმინდებს უწოდებს მათ, ვინც ყოვლითურთ წმინდანი არიან.
4. სიყვარულის ძალა და სულის სიწმიდე
რადგან ვიცი, რომ სხვა რამეებიც არანაკლებ ბილწავს სულს. ხოლო ბოროტება რომ სულს ბილწავს, მოისმინე წინასწარმეტყველი, რომელიც ამბობს: „განბანე უკეთურებისაგან გული შენი, იერუსალიმ, რაჲთა სცხოვნდე, ვიდრემდის არიან შენ შორის გულისსიტყვანი ტკივილად შენდა?"; და კვლავ: „განიბანენით, წმიდა იქმნენით, მოსპენით უკეთურებანი სულთაგან თქვენთა წინაშე თვალთა ჩემთა, დასცხერით ბოროტთაგან თქვენთა." (; ). არ უთქვამს: სიძვებიო; ამიტომ არა მხოლოდ სიძვა, არამედ სხვა რამეებიც ბილწავს სულს. ამბობს: „განმტკიცებად გულთა თქუენთა სიწმიდით და უბიწოდ წინაშე ღმრთისა და მამისა ჩუენისა მოსლვასა მას უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტესსა ყოველთა თანა წმიდათა მისთა." (). მაშასადამე, მაშინ ქრისტე იქნება მსაჯული; მაგრამ არა მხოლოდ მის წინაშე, არამედ მამის წინაშეც წარვდგებით განკითხვისას. ან ამას ამბობს: საჭიროა, უბიწონი გავხდეთ ღმერთის წინაშე; რასაც მუდამ ვამბობ, სწორედ ღმერთის წინაშე ყოფნას ვგულისხმობ, რადგან ეს არის წრფელი სათნოება, და არა ადამიანთა წინაშე. ამრიგად, სიყვარული უმწიკვლოებს გვხდის; და მართლაც, უმწიკვლოებს გვხდის.
ერთხელ, როცა ვიღაცას ამას ვუხსნიდი და ვამბობდი, რომ სიყვარული უმწიკვლოებს გვხდის, მოყვასისადმი მეგობრობა კი არ უშვებს, რომ რაიმე შეცოდება შემოიპაროს, და როცა ყოველივე დანარჩენსაც ვარჩევდი და სიტყვას განვავრცობდი, ჩემმა ერთმა ნაცნობმა საუბარში ჩართო თავი. მან თქვა: მაშ, რა ვთქვათ სიძვაზე? განა არ შეიძლება, ერთდროულად გიყვარდეს კიდეც და სიძვასაც იქმოდე? ეს ხომ მეგობრობისგანაც ხდება. ანგარება, მრუშობა, შური, მზაკვრობანი და ყოველივე ამის მსგავსი მოყვასის სიყვარულით შეიძლება აღიკვეთოს; მაგრამ სიძვა როგორ? ასე ამბობს იგი. მაშინ მე ვთქვი, რომ სიყვარულს ამის აღკვეთაც შეუძლია. რადგან თუ ვინმეს სიძვით დაცემული ქალი უყვარს, შეეცდება, სხვა კაცებსაც მოარიდოს იგი, და არა თვითონაც დაუმატოს ცოდვა. ამრიგად, სიძვით დაცემულ ქალთან სიძვის ქმნა მისი უკიდურესი სიძულვილის ნიშანია; ხოლო ნამდვილად მოყვარულის საქმეა იმ საძაგელი საქმისგან მისი გამოყვანა. და არ არსებობს, არ არსებობს არავითარი ცოდვა, რომელსაც სიყვარულის ძალა, როგორც ცეცხლი, არ შთანთქავდეს. რადგან უფრო ადვილია, უმნიშვნელო ფიჩხი დიდ ცეცხლს წინ აღუდგეს, ვიდრე ცოდვის ბუნება სიყვარულის ძალას წინ აღუდგეს.
ამიტომ ეს სიყვარული დავნერგოთ ჩვენს სულებში, რათა ყველა წმიდანთან ერთად წარვდგეთ; რადგან ისინიც ყველანი მოყვასისადმი სიყვარულით ღმერთს სათნო ეყვნენ. რის გამო მოხდა, რომ აბელი მოკლეს, ხოლო მან არ მოკლა? უთუოდ იმისგან, რომ ძმა ძლიერ უყვარდა; ასეთი გულისსიტყვის მიღებასაც კი ვერ ითმენდა. რის გამო მიიღო კაენმა შურის მომაკვდინებელი დაღუპვა? რადგან მე მას აბელის ძმას ვეღარ ვუწოდებდი, ვინაიდან სიყვარულის საფუძვლები მასში მტკიცედ არ იყო დამყარებული.
რის გამო გამოიჩინეს თავი ნოეს ძეებმა? განა არა იმიტომ, რომ მამა ძლიერ უყვარდათ და მამის სიშიშვლის ხილვაც ვერ აიტანეს? ხოლო მეორე რის გამო იქნა დაწყევლილი? განა არა უსიყვარულობისგან? ხოლო აბრაამმა რის გამო მოიპოვა ქება? განა არა სიყვარულისგან, როცა ძმისწულის საქმე მოაგვარა? ან სოდომელთათვის აღვლენილი ვედრების საქმე? რადგან წმიდები მეტად, მეტად სათუთად მოყვარულნი და თანამგრძნობნი იყვნენ.
გაიაზრე, როგორია სიყვარულით შეძრული პავლე — ის, ვინც ცეცხლსაც გაბედულად ხვდება, ალმასივით მტკიცეა, მაგარია, მოუდრეკელია, მუდამ შეკრულია, ღმრთის შიშზე მიჭედებული და შეურყეველია. რადგან ამბობს: „ვინ განმაშორნეს ჩუენ სიყუარულსა მას ქრისტესსა:" ()? „ჭირმან ანუ იწროებამან, დევნამან ანუ სიყმილმან, შიშლოებამან ანუ ურვამან ანუ მახვილმან?" (). მაშ, იგი, ვინც ყოველივე ამას, ხმელეთსა და ზღვას გაბედულად ხვდებოდა, ვინც ჯოჯოხეთის ალმასივით მტკიცე კარიბჭეებს დასცინოდა და ვის წინაშეც საერთოდ ვერაფერი დგებოდა, როცა საყვარელ ადამიანთა ცრემლები იხილა, ისე გატყდა და დაიმუსრა ეს ალმასი, რომ ტკივილიც ვერ დაფარა, არამედ მაშინვე თქვა: „რასა იქმთ, სტირთ და შეაურვებთ გულსა ჩემსა?" () რას ამბობ? მითხარი: იმ ალმასისებრი სულის შემუსვრა ცრემლმა შეძლო? დიახ, ამბობს იგი; რადგან ყოველივეს ვუძლებ, გარდა სიყვარულისა; ის მძლევს და მიპყრობს. ეს არის მოსაწონი ღმერთისთვის. წყალთა უფსკრულმა იგი ვერ შემუსრა, მცირე ცრემლებმა კი შემუსრა. „რასა იქმთ, სტირთ და შეაურვებთ გულსა ჩემსა?" () რადგან დიდია სიყვარულის ძალა.
გსურს კვლავ იხილო პავლე, როგორ ტირის? მოისმინე, როგორ ამბობს იგი სხვაგან: „ამისთჳს იღჳძებდით და მოიჴსენეთ, რამეთუ სამსა წელსა ღამით და დღით არა დავსცხრებოდე ცრემლით სწავლასა კაცად-კაცადისა თქუენისასა." () დიდი სიყვარულის გამო ეშინოდა, რომ რაიმე ხრწნილება არ შემოპარულიყო. და კვლავ: „რამეთუ მრავლისაგან მწუხარებისა და შეურვებულისა გულისა მივწერე თქუენდა მრავლითა ცრემლითა, არა რაჲთა შესწუხნეთ, არამედ რაჲთა სცნათ სიყუარული იგი გარდარეული, რომელ მაქუს თქუენდა მიმართ." () ხოლო იოსები, მითხარი, ეს მტკიცე კაცი, რომელიც ასეთ ძალმომრეობას წინ აღუდგა, ასეთი ვნების ცეცხლის წინაშე ასე კეთილშობილად გამოჩნდა და რომელმაც ქალბატონის ესოდენი მძვინვარება ასე დაამარცხა და დასძლია? მაშინ რა აღარ ხიბლავდა? მშვენიერი სახე, პატივის ამპარტავნება, სამოსელთა ფუფუნება, ნელსაცხებელთა კეთილსურნელება, რადგან ამათაც იციან სულის დარბილება, და სიტყვები, ყოველივეზე რბილი?
5. იოსების ცრემლები და მტერთა მიტევება
რადგან იცით, რომ შეყვარებული ქალი, თანაც ასე მძაფრად, არ მოერიდება არც ერთი დამამცირებელი სიტყვის თქმას, როცა მავედრებლის სახეს მიიღებს. ისე გატყდა ოქროთი შემოსილი ქალი, რომელიც სამეფო ღირსებაშიც იყო, რომ შესაძლოა ტყვე ყმაწვილის მუხლებთანაც დაემხო თავი, შესაძლოა ცრემლით ევედრა კიდეც და მუხლებს შეხებოდა; და ეს არა ერთხელ, არა ორჯერ, არამედ მრავალგზის ეღონა. მაშინ განსაკუთრებით მბრწყინავ თვალსაც დაინახავდი; რადგან მოსალოდნელია, რომ იგი უბრალოდ კი არ იმკობდა თავს, არამედ დიდი გულმოდგინებით, რადგან სურდა მრავალი ბადით დაეჭირა ქრისტეს კრავი. ამას დაუმატე, გთხოვ, მრავალი ჯადოსნობაც. მაგრამ მაინც, როცა ამ მოუდრეკელმა, მტკიცე და გაქვავებულმა კაცმა იხილა ძმები — ისინი, რომლებმაც იგი თავიდან მოიშორეს, ორმოში ჩააგდეს, გაყიდეს, მოკვლაც უნდოდათ და მისი საპყრობილისა და პატივის მიზეზიც გახდნენ; როცა მათგან მოისმინა, როგორ მოექცნენ მამას: „და ვთქუათ, ვითარმედ მჴეცმან ბოროტმან შეჭამა იგი" (), — მოიტეხა, მოილბო, შეიმუსრა და ატირდა. ტკივილს ვეღარ იტანდა: შევიდა და, როგორც წერია, „და დაიბანა პირი თჳსი და დაითმინა ტირილი" (), ესე იგი, ცრემლი მოიწმინდა.
ეს რა არის? ტირი, იოსებ? თუმცა ახლანდელი ვითარება ცრემლების ღირსი კი არაა, არამედ რისხვისა, მრისხანებისა და აღშფოთებისა, დიდი სასჯელისა და სამაგიეროსი; ხელში გყავს მტრები, ძმისმკვლელნი, და შეგიძლია მრისხანება დაიკმაყოფილო. თუმცა ესეც უსამართლობა არ იქნებოდა; რადგან შენ თვითონ კი არ იწყებ უსამართლო ხელის აღმართვას, არამედ სამაგიეროს მიაგებ მათ, ვინც უსამართლოდ მოგექცა. შენს ღირსებას ნუ შეხედავ; ეს ღირსება მათი განზრახვისაგან კი არ მოვიდა, არამედ ღმერთისაგან, რომელმაც შენზე მადლი გადმოაფრქვია. რატომ ტირი? მაგრამ ის იტყოდა: ნუ მიყოს ღმერთმა, რომ მე, ყოველივეში კეთილად გამოჩენილმა, ყველაფერი ის დავანგრიო ამ წყენის ხსოვნის გამო; ნამდვილად ცრემლების ჟამია; მხეცებზე უფრო ველური არა ვარ; ისინიც კი ბუნებასთან ზავს დებენ, რა საშინელებაც უნდა შეემთხვეთ. ვტირი, ამბობს, რადგან საერთოდ ასე მომექცნენ. ამას ჩვენც მივბაძოთ და დავიტიროთ ისინი, ვინც უსამართლოდ მოგვექცნენ; ნუ განვრისხდებით მათზე; რადგან ისინი ნამდვილად ცრემლების ღირსნი არიან იმ სასჯელისა და მსჯავრის გამო, რომლის წინაშეც საკუთარ თავს პასუხისმგებლებად აყენებენ.
ვიცი, როგორ ტირით ახლა, როგორ ხარობთ, პავლით აღტაცებულნი, იოსებით განცვიფრებულნი და მათ ნეტარად შემრაცხველნი. მაგრამ თუ ვინმეს მტერი ჰყავს, ახლა გაიხსენოს იგი, გონებაში წარმოიდგინოს; რათა, ვიდრე გული წმინდანთა ხსოვნით ჯერ კიდევ მხურვალეა, შეძლოს გაყინული მრისხანების გალღობა და უხეშისა და გამაგრებულის დარბილება. ვიცი, რომ აქედან გასვლის შემდეგ, მას შემდეგ, რაც მე სიტყვას შევწყვეტ, თუნდაც სითბოსა და დუღილისგან რამე დარჩეს, იმდენი აღარ იქნება, რამდენიც ახლა, მოსმენისას არის. ამიტომ, თუ ვინმე, თუ ვინმე გაყინულა, გაადნოს თრთვილი; რადგან წყენის ხსოვნა მართლაც თრთვილი და სიცივეა. მაშ, მოვიხმოთ სიმართლის მზე, ვევედროთ მას, რომ სხივები მოგვაფინოს, და აღარ იქნება სქელი თრთვილი, არამედ სასმელი წყალი. თუ სიმართლის მზის ცეცხლი ჩვენს სულს შეეხო, არაფერს დატოვებს გაყინულს, არაფერს მაგარს, არაფერს დამწველს, არაფერს უნაყოფოს; ყოველივეს მწიფედ, ყოველივეს ტკბილად, ყოველივეს დიდი სიამით აღსავსედ წარმოაჩენს. თუ ერთმანეთი გვიყვარს, ის სხივიც მოვა.
ნება მომეცით, გთხოვთ, ეს გულმოდგინებით ვთქვა; გამაგონეთ, რომ ამ სიტყვებით რამეს მაინც მივაღწიეთ: რომ ვინმე წავიდა მტერთან და მაშინვე ორივე ხელი შემოხვია, მიეკრა, გადაეხვია, გადაკოცნა და ატირდა. თუნდაც ის მტერი მხეცი იყოს, თუნდაც ქვა, თუნდაც რაც უნდა იყოს, იმავე კეთილგანწყობით მოთვინიერდება. რატომ არის იგი შენი მტერი? შეურაცხგყო? მაგრამ არაფერი დაუშავებია. ან ფულის გამო მტრობაში მყოფ ძმას უყურადღებოდ ტოვებ? ნუ იზამ, გთხოვ. ყველა კვანძი გავხსნათ. ჟამი ჩვენია; გამოვიყენოთ იგი სათანადოდ.
ცოდვების თოკები გავწყვიტოთ; ვიდრე სამსჯავროში მივალთ, თვითონვე განვსაჯოთ ერთმანეთი. ამბობს: „მზე ნუ დაჰვალნ განრისხებასა თქუენსა.“ (). ნურავინ გადადებს; გადადებანი დაყოვნებებს შობს. თუ დღეს გადადებ, მეტად შეგრცხვება; თუ ხვალინდელსაც მიუმატებ, სირცხვილი უფრო დიდი იქნება; თუ მესამესაც — კიდევ უფრო. მაშ, ნუ შევარცხვენთ საკუთარ თავს, არამედ მივუტევოთ, რათა ჩვენც მოგვეტევოს. ხოლო თუ მოგვეტევება, ზეცაში არსებულ ყველა სიკეთეს მივაღწევთ.4
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- იობ 2:9-ში ბერძნული ფორმულირება ცოლის მიერ უფლის მიმართ სიტყვის თქმას ახსენებს; ძველი ქართული ციტატის ფრაზა დატოვებულია უცვლელად, რადგან ორივე ტრადიცია ცდუნების მოწოდებას გადმოსცემს. ↩
- ბერძნული სიტყვა აღნიშნავს სათუთ, ოჯახურ-მშობლიურ მოსიყვარულეობას; ამიტომ თარგმნილია როგორც „ნაზი სიყვარული". ↩
- საქმ 20:3-ს ქრისოსტომი შეკუმშულად გადმოსცემს; ციტატა აღებულია ძველი ქართული ტექსტის შესაბამისი ფრაზებიდან. ↩
- ბერძნულ წყაროში ბოლო წინადადება დოქსოლოგიაში უწყვეტად გადადის; ქართული თარგმანი აქ მხოლოდ დოქსოლოგიამდე არსებულ შინაარსს გადმოსცემს, ხოლო დოქსოლოგიას მთავარი ჩარჩო ამატებს. ↩