📋 სარჩევი
„და იქმნა წელსა, რომელსა მოკუდა ოზია მეფე. ვიხილე უფალი მჯდომარე საყდარსა ზედა მაღალსა და აღმატებულსა. და სავსე იყო სახლი დიდებითა მისითა“ ().
1.
ვხარობ, როცა გხედავთ, როგორ მოისწრაფით საღმრთო სიტყვების მოსასმენად, და ამას თქვენი ღმრთისმიერი წინსვლის უდიდეს ნიშნად მივიჩნევ. რადგან როგორც შიმშილი სხეულის კეთილი მდგომარეობის ნიშანია, ასევე სიტყვების სიყვარული სულის სიჯანსაღის ნიშანია. ამიტომ ერთი მხრივ ვხარობ, მაგრამ მეშინია, ამ სურვილის ღირსი ვერაფერი შემოგთავაზოთ. ასევე იტანჯება მოსიყვარულე დედაც, როცა ძუძუსთან ჩვილი ჰყავს, მაგრამ რძის წყაროებს უხვად ვერ აძლევს მას; და, მიუხედავად იმისა, რომ ძუძუში რძე აკლია, მაინც აწვდის მას. ჩვილი კი იღებს, ექაჩება და ჭიმავს, პირით გათოშილ ძუძუსთავს ათბობს და იმაზე მეტ საზრდოს გამოიხმობს, ვიდრე იქ არის. დედას სტკივა, როცა მკერდი ეჭიმება, მაგრამ ბავშვს არ იშორებს, რადგან დედაა და ყველაფრის დათმენას უფრო სიხარულით აირჩევდა, ვიდრე თავისი ნაშობის დამწუხრებას.
ამიტომ, თუ დედები შვილების მიმართ ასე მოსიყვარულენი არიან, მით უფრო გვმართებს ჩვენც, თქვენი სიყვარულის მიმართ ასე ვიყოთ განწყობილნი. რადგან სულიწმინდისმიერი მშობიარობის ტკივილები ბუნების ტკივილებზე უფრო მხურვალეა. ამიტომ, თუნდაც ჩვენი ტრაპეზი დიდი სიღარიბით იყოს სავსე, მაინც არ დავმალავთ მას, არამედ ყველაფერს, რაც ჩვენგან არის, შუაში გამოვიტანთ და თქვენ წინაშე დავდებთ. თუ ეს მცირეც არის და უმნიშვნელოც, მაინც გთავაზობთ. რადგან ისიც, ვისაც ტალანტი მიენდო, იმიტომ კი არ იკიცხებოდა, რომ ხუთი ტალანტი არ მოიტანა, არამედ იმიტომ დაისაჯა, რომ ის ერთიც, რომელიც მიიღო, მიწაში დამარხა. რადგან ღმერთთანაც და ადამიანებთანაც მოთხოვნილი ის კი არ არის, ცოტას დადებ თუ ბევრს, არამედ ის, რომ არავითარ შემთხვევაში არ მიიტანო შესაწირავი არსებულ ძალაზე ნაკლები.
წინათ, როცა ღირსნი გავხდით თქვენს სიყვარულთან გვესაუბრა, მოისმინეთ, როგორ კითხულობდნენ იმ ფსალმუნს, რომელმაც ცოდვილი წმინდა ზღუდეთაგან განდევნა და ანგელოზებსა და ზენა ძალებს ყოველთა ღმერთის ქება უბრძანა. მაშ, გსურთ, დღესაც მოვისმინოთ ეს საიდუმლო ჰანგი, თითქოს იქვე ახლოს ვიდგეთ? მე კი ასე მგონია. რადგან თუ ბილწი ადამიანები ბაზარში გუნდებს აწყობენ, ღრმა სიბნელესა და ღამის უჟამო დროს მეძავურ სიმღერებსა და გახრწნილ ჰანგებს მღერიან, მთელ ჩვენს ქალაქს აღაგზნებენ და თავისკენ მიაქცევენ, ჩვენ კი ზეციურ დასებთან, ზენა გუნდებთან, რომლებიც ამ ყოვლის მეფეს უგალობენ, არ მივისწრაფოთ და იმ საღმრთო და ნეტარ ხმას არ მოვუსმინოთ? და რა შენდობა გვექნება? და როგორ არის მოსმენა შესაძლებელი? იტყვის ვინმე. თვით ცაში ავიდეთ, თუ შესაძლებელია; თუ სხეულით არა, მაშინ შინაგანი განწყობით; თუ იქ ყოფნით არა, მაშინ გონებით.
რადგან სხეული, მიწიერი და მძიმე რომ არის, ბუნებრივად ქვევით რჩება; სული კი ამ აუცილებლობისგან გათავისუფლებულია და უდიდეს სიმაღლეებსა და ყველაზე შორ ადგილებამდე კადნიერად მიფრინავს. და თუ სურს, თვით ქვეყნიერების კიდეებამდე მივიდეს და ცაში ავიდეს, არაფერი აბრკოლებს; ასეთი მსუბუქი განსჯის ფრთები მისცა მას ღმერთმა. მაგრამ მას მხოლოდ მსუბუქი ფრთები კი არ მისცა, არამედ ისეთი თვალებიც უბოძა, რომლებიც სხეულის თვალებზე ბევრად უფრო მახვილად ხედავენ. რადგან სხეულის მხედველობა, თუ ცარიელი ჰაერის გავლით მიდის, დიდ მანძილამდე აღწევს; მაგრამ თუ მცირე საგანსაც კი შეეჯახა, როგორც შეჩერებული დინება, ისევ უკან ბრუნდება. სულის თვალები კი, თუნდაც კედლები, თუნდაც ზღუდეები, თუნდაც მთათა სიმაღლეები, თუნდაც თვით ცათა თაღები შეხვდნენ წინ, ყველაფერს ადვილად გადაუსწრებენ. მაგრამ სული, მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი სისწრაფე და მახვილი ხედვა აქვს, თავისთავად მაინც საკმარისი არ არის ზეციური საგნების ჩასაწვდომად; მას ხელის ჩამჭიდებელი და წინამძღოლი სჭირდება.
ამიტომ ის გავაკეთოთ, რასაც აკეთებენ ისინი, ვისაც მეფის სასახლის ეზოების ხილვა სურთ. რას აკეთებენ ისინი? მოიძიებენ იმას, ვისაც კართა გასაღებები აქვს მიბარებული, მასთან მიდიან, ესაუბრებიან და ევედრებიან; ხშირად ვერცხლსაც იხდიან, რათა მათ ეს წყალობა მიანიჭოს. ამიტომ ჩვენც მივეახლოთ ერთ-ერთს მათგან, ვისაც ზეციური კარიბჭეები აქვს მიბარებული; მას ვესაუბროთ, შევევედროთ და ვერცხლის ნაცვლად კეთილი ნება და გულწრფელი განწყობა ვაჩვენოთ. და თუ ის ამ საზღაურს მიიღებს, ხელზე მოგვკიდებს და ყველგან მოგვატარებს; თვით სასახლეებს კი არ გვაჩვენებს, არამედ თავად მეფეს, მჯდომარეს, ლაშქართა დასწრებითა და მთავარსარდალთა გვერდით დგომით, ანგელოზთა ურიცხვი დასებითა და მთავარანგელოზთა ათასეულებით. ყველაფერს ზედმიწევნით გვაჩვენებს, რამდენადაც ჩვენთვის ხილვა შესაძლებელია.
ვინ არის ეს? ვინ არის ის, ვისაც ეს მხარე აქვს მინდობილი, რომელშიც ახლა შესვლა გვსურს? ესაიაა, წინასწარმეტყველთა შორის ყველაზე დიდხმოვანი. ამიტომ აუცილებელია, მას ვესაუბროთ. მაგრამ მიჰყევით მას შეკავებული ნაბიჯით და დიდი მდუმარებით. ნურავინ შემოვა ყოფითი საზრუნავებით, ნურავინ იქნება გაფანტული, ნურც შეშფოთებული; არამედ ყოველივე ეს გარეთ, კართა წინ დავტოვოთ და ყველანი ასე შევიდეთ. რადგან ცათა სასახლეებში შევდივართ და ელვარებით აღსავსე ადგილებზე ვადგამთ ფეხს. შიგნით ყოველივე სავსეა დიდი დუმილითა და გამოუთქმელი საიდუმლოებით.
2.
მაგრამ ზედმიწევნით ყურადღებით იყავით, რადგან საღმრთო წერილების კითხვა ცათა გახსნაა. „და იქმნა წელსა, რომელსა მოკუდა ოზია მეფე. ვიხილე უფალი მჯდომარე საყდარსა ზედა მაღალსა და აღმატებულსა“ (). ხედავ კეთილგონიერი მსახურის გულითადობას? მან მაშინვე სამეფო ტახტთან შეგვიყვანა: წინასწარ გრძელი შესასვლელებით არ გვატარა, არამედ ერთდროულად კარებიც გაგვიღო და პირდაპირ მჯდომარე მეუფეც გვიჩვენა. „და სერაფიმნი დგეს გარემოჲს მისსა, ექუსნი ფრთენი ერთსა, და ექუსნი ფრთენი ერთსა და ორითა უკუე დაიბურვიდეს პირსა, ხოლო ორითა დაიბურვიდეს ფერჴთა და ორითა ფრინვიდეს. და ღაღადებდეს მოყვასი მოყვსისა მიმართ და იტყოდეს: წმიდა არს, წმიდა არს, წმიდა არს უფალი საბაოთ!“ (). ჭეშმარიტად წმიდაა, რადგან ჩვენი ბუნება ამდენი და ასეთი დიდი საიდუმლოების ღირსი გახადა, რადგან ასეთ გამოუთქმელ საიდუმლოებათა თანაზიარნი გაგვხადა. ამ გალობის შუაგულში ძრწოლამ და შიშმა შემიპყრო. და რა არის საკვირველი, თუ მე, თიხისეულსა და მიწისაგან შექმნილს, შემიპყრო, როცა თვით ზენა ძალებსაც მუდამ უდიდესი გაოგნება იპყრობს? ამიტომაც ისინი სახეებს იბრუნებენ და ფრთებს კედლად წინ იფარებენ, რადგან იქიდან მომდინარე სხივებს ვერ იტანენ. მაგრამ, იტყვის ვინმე, ხილული ხომ დამდაბლება იყო. მაშ, როგორ ვერ დაიტიეს? ამას მე მეუბნები? ეს უთხარი იმათ, ვინც გამოუთქმელ და ნეტარ ბუნებას ცნობისმოყვარედ ჩხრეკს, იმათ, ვინც უკადრისს კადრულობს. სერაფიმებმა დამდაბლებაც კი ვერ იხილეს, და ადამიანი გაბედავს თქმას, უფრო სწორად, ადამიანს გონებაში მოსვლაც კი შეუძლია, თითქოს შეურეველი ბუნების ზედმიწევნით და ცხადად ხილვა ძალუძს? შეძრწუნდი, ცაო, განცვიფრდი, მიწავ: ეს კადნიერებანი იმათზე უფრო დიდია. რადგან რასაც მაშინ ისინი უღმრთოობდნენ, იმასვე ახლაც ესენი უღმრთოობენ. რადგან ესენიც, მათ მსგავსად, ქმნილებას ეთაყვანებიან; ხოლო რაც ამათ ახლა მოიგონეს, მაშინდელ ადამიანთაგან არავის გაუბედავს არც თქმა და არც მოსმენა. რას ამბობ? ხილული დამდაბლება იყო? დიახ, მაგრამ ღვთის დამდაბლება. თუ დანიელმა, რომელსაც ღმერთის წინაშე დიდი კადნიერება ჰქონდა, ვერ დაითმინა მისკენ გარდამოსული ანგელოზის ხილვაც კი, არამედ დაეცა და პირქვე იწვა, როცა მისი სხეულის სახსრები მოეშვა, რა არის საკვირველი, თუ სერაფიმები შეძრწუნდნენ და იმ დიდების ხილვა ვერ დაიტიეს? რადგან დანიელსა და ანგელოზს შორის ისეთი შუალედი არ არის, როგორიც ღმერთსა და იმ ძალებს შორის. მაგრამ, რათა ჩვენც, ამ საკვირველებებზე მეტად დაყოვნებით, თქვენი სულები გაოგნებამდე არ მივიყვანოთ, მოდი, ისტორიის დასაწყისს დავუბრუნდეთ და უფრო მარტივი თხრობებით გაგიძღვეთ.
„და იქმნა წელსა, რომელსა მოკუდა ოზია მეფე“ (). ჯერ ის არის გამოსაკვლევი, რატომ გვინიშნავს წინასწარმეტყველი დროებს; რადგან ამას არც უბრალოდ და არც შემთხვევით აკეთებს. რადგან წინასწარმეტყველთა ბაგეები ღმერთის ბაგეა; ხოლო ასეთი ბაგე არაფერს იტყვის უგულისყუროდ. ამიტომ ნურც ჩვენ მოვისმენთ უგულისყუროდ. თუ საბადოების მთხრელნი მცირე ნამცეცებსაც არ ჩაუვლიან, არამედ როგორც კი ოქროს ძარღვს წააწყდებიან, მის ძაფებს ზედმიწევნით ათვალიერებენ, მით უფრო რამდენად გვმართებს ამის გაკეთება საღმრთო წერილებზე? თუმცა საბადოებში საძიებლის პოვნა ძალზე ძნელია. რადგან საბადოებიც მიწაა და ოქროც სხვა არაფერია, თუ არა მიწა, და საძიებელთა ბუნების საერთოობა თვალებს ატყუებს; მაგრამ ისინი ამის მიუხედავადაც არ ნებდებიან, არამედ ყოველგვარ სიზუსტეს იჩენენ, თუმცა ხედვით იციან, რა არის ნამდვილად მიწა და რა არის ნამდვილად ოქრო. საღმრთო წერილში კი ასე არ არის. რადგან აქ ოქრო მიწასთან შერეული არ დევს წინ, არამედ წმინდა ოქროა, „ვეცხლ გამოჴურვებულ და გამოცდილ მიწით“ (). რადგან საღმრთო წერილები არ არის საბადოები, რომ დამუშავებას საჭიროებდეს, არამედ მათგან გამომავალი სიმდიდრის მაძიებელთათვის მზა საუნჯეს იძლევიან. რადგან მხოლოდ ჩახედვაც კმარა, რათა ყოველგვარი სარგებლით აღვსილნი წავიდეთ; მხოლოდ გახსნაც კმარა და მაშინვე ვიხილავთ ქვათა ბრწყინვალებას.
ეს ჩემგან უბრალოდ არ თქმულა და სიტყვაც შემთხვევით არ გამიგრძელებია; არამედ იმიტომ, რომ არსებობენ ისეთი უხეში ადამიანები, რომლებიც, როცა საღმრთო წიგნებს ხელში აიღებენ და შემდეგ წლების რიცხვს ან სახელთა ჩამონათვალს ნახავენ, მაშინვე გვერდს უვლიან და მათ მხილებლებს ეუბნებიან: „მხოლოდ სახელებია და სასარგებლო არაფერს შეიცავს“. რას ამბობ? ღმერთი მეტყველებს, და შენ ბედავ თქმას, რომ ნათქვამთაგან სასარგებლო არაფერია? მითხარი, თუნდაც მხოლოდ უბრალო წარწერა დაინახო, განა გულმოდგინედ არ შეჩერდები და იქ დადებულ სიმდიდრეს არ გამოიძიებ? და რას ვამბობ დროებზე, სახელებზე და წარწერებზე? ისწავლე, რამდენად ძლიერია თუნდაც ერთი ასოს დამატება, და შეწყვიტე მთელი სახელების არად ჩაგდება. ჩვენი მამამთავარი აბრაამი, რადგან იგი უფრო ჩვენ გვეკუთვნის, ვიდრე იუდეველებს, თავდაპირველად აბრამად იწოდებოდა, რაც ითარგმნება: „გაღმელი“; შემდეგ კი, როცა აბრაამად ეწოდა, ყველა ერის მამა გახდა, და ერთი ასოს დამატებამ მართალს ასეთი ხელმწიფება ჩააბარა. როგორც მეფეები თავიანთ მოხელეებს ოქროს ფირფიტებს უწვდიან, ხელისუფლების ნიშნად, ასევე ღმერთმაც მაშინ იმ მართალს პატივის ნიშნად ასო მისცა.
3.
მაგრამ სახელთა შესახებ სხვა დროს ვილაპარაკებ; ხოლო რაოდენია სარგებელი დროების ცოდნისაგან და რაოდენია ზიანი მათი უცოდინარობისაგან, აუცილებელია ვთქვა. და უპირველესად ამას ცხოვრებისეული საქმეებიდან გიჩვენებთ. ანდერძები და საბუთები ქორწინებათა, ვალთა და სხვა ხელშეკრულებათა შესახებ, თუ თავში წინასწარ არ ექნებათ მიწერილი კონსულობის წლები, მოკლებულია მთელ საკუთარ ძალას. რადგან სწორედ ეს არის მათში მტკიცე; ეს აუქმებს დავებს, ეს ათავისუფლებს სასამართლოებისგან და მტრებს მეგობრებად აქცევს. ამიტომ მათი დამწერნი, როგორც ლამპარს სალამპრეზე დგამენ, ისე საბუთების თავში წინ აღბეჭდავენ კონსულობას, რათა ქვემოთ დაწერილი ყოველივე გაანათოს. და თუ ამას ამოიღებ, სინათლეს ამოიღებ და ყველაფერს სიბნელითა და დიდი არეულობით აავსებ. ამიტომ ყოველი გაცემაცა და მიღებაც, თუნდ მეგობრებთან, თუნდ მტრებთან, თუნდ შინაურ მსახურებთან, თუნდ მეურვეებსა და განმგებლებთან ხდებოდეს, ამ სიმტკიცეს საჭიროებს; და ყველგან ქვემოთაც ვურთავთ თვეებსაც, წლებსაც და დღეებსაც.
მაშ, თუ ცხოვრებისეულ საქმეებში ამ საგანს ასეთი ძალა აქვს, სულიერებში იგი ბევრად უფრო დიდი და სასარგებლოა. რადგან სწორედ ეს აჩვენებს წინასწარმეტყველებებს წინასწარმეტყველებებად. რადგან წინასწარმეტყველება სხვა არაფერია, თუ არა მომავალ საქმეთა წინასწარ უწყება. მაშ, ვინც ნათქვამთა ან აღსრულებულთა ჟამები არ იცის, როგორ შეძლებს მოდავეს წინასწარმეტყველების ღირსება უჩვენოს? აქედან გვაქვს ელინებთან ბრძოლებიცა და გამარჯვებებიც, როცა ჩვენსას მათიანზე უფრო ძველად წარმოვაჩენთ; აქედანვე გვაქვს იუდეველებთანაც მრავალი მტკიცებულება ჭეშმარიტების შესახებ — იმ საწყალ და უბედურ იუდეველებთან, რომლებიც დროების უცოდინარობის გამო უდიდეს ცდომილებაში ჩავარდნენ. რადგან პატრიარქის ნათქვამი რომ მოესმინათ: „არა მოაკლდეს მთავარი იუდასგან და წინამძღუარი წყვილთაგან მისთა ვიდრემდე მოვიდეს, რომლისა-იგი განმზადებულ არს“ (), და მისი მოსვლის ჟამებს ზედმიწევნით დაკვირვებოდნენ, ქრისტესგან ჩამოცილებულნი ანტიქრისტეს არ ჩაუვარდებოდნენ; სწორედ ამას მიანიშნებდა თვით ქრისტეც, როცა მათ უთხრა: „მე მოვედ სახელითა მამისა ჩემისაჲთა, და არა შემიწყნარებთ. უკუეთუ სხუაჲ მოვიდეს სახელითა თჳსითა, იგი შეიწყნაროთ“ (). ხედავ, რაოდენი დაცემა წარმოიშვა დროების უცოდინარობისგან? მაშ, ნუ უგულებელყოფ ამხელა სარგებელს. რადგან როგორც საზღვრები და სვეტები მინდვრებში წილებს ერთმანეთში არევას არ ანებებენ, ასევე დროები და ჟამები მოვლენებს ერთმანეთში შერევას არ ანებებენ; არამედ ერთმანეთისგან გამოყოფენ, თითოეულს შესაფერის წესრიგში აყენებენ და დიდ არეულობას გვაშორებენ.
მაშ, მართებული იქნებოდა, თქვენთვის გვეთქვა, ვინ იყო ეს ოზია, როდის იმეფა, ვისზე იმეფა, რამდენ ხანს გაგრძელდა მისი ხელმწიფება და როგორ დაასრულა ცხოვრება; მაგრამ უფრო მართებულია, ამიერიდან დავდუმდეთ. რადგან მაშინ სიტყვა უსასრულო ისტორიათა ზღვაში უნდა გავუშვათ. ხოლო ვინც ასეთ ზღვაზე გამგზავრებას აპირებს, გზას დაღლილი მენიჩბეებით კი არა, ძალით სავსე მენიჩბეებით უნდა შეუდგეს. ამიტომაც არის ზღვაზე ყველგან თითქოს ჩარგული ნავსადგურები და კუნძულები, რათა მესაჭემაც და მეზღვაურმაც დაისვენონ: ერთი ნიჩაბს დებს, მეორე კი საჭეს შორდება; ამიტომაც არის გზებზე ყველგან მოფიქრებული სასტუმროები და სადგომები, რათა საპალნე პირუტყვებმაც და მგზავრებმაც შრომა შეწყვიტონ. ამიტომ მოძღვრების სიტყვასაც დუმილის ჟამი განესაზღვრა, რათა ნათქვამის სიმრავლით არც საკუთარი თავი დავქანცოთ და არც თქვენ დაგღალოთ. ეს ჟამები სოლომონმაც იცის, როცა ასე ამბობს: „ჟამი არს დუმილისაჲ და ჟამი სიტყჳსაჲ“ (). მაშ, ჩვენთვის დუმილის ჟამი იყოს, რათა მოძღვრისთვის სიტყვის თქმის ჟამი დადგეს. რადგან ჩვენი სიტყვები ჰგავს საწნახლების ქვედა ჭურჭლებიდან ახლახან ამოღებულ ღვინოს, ხოლო მისი სიტყვები წააგავს დაძველებულსა და ხნიერ ღვინოს, რომელიც მიმღებთ დიდ სარგებელსაც აძლევს და ძალასაც; და დღეს სახარების ის სიტყვაც აღსრულდა: „უარესი ღვინის შემდეგ უკეთესი შემოაქვთ“ ()1. და როგორც მაშინ ის ღვინო ვაზს არ უშვია, არამედ ქრისტეს ძალამ შექმნა, ასევე ამ მოძღვრის სიტყვას ადამიანური გონება კი არ გადმოღვრის, არამედ სულიწმინდის მადლი. მაშ, უხვი და სულიერი ნაკადები გულმოდგინებით შევიწყნაროთ და უსაფრთხოდ დავიცვათ, რათა მათით მარად მორწყულებმა მწიფე ნაყოფი გამოვიღოთ ღმერთისთვის, რომელმაც ეს ყველაფერი გვიბოძა.2
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.