📋 სარჩევი
„და იქმნა წელსა, რომელსა მოკუდა ოზია მეფე. ვიხილე უფალი მჯდომარე საყდარსა ზედა მაღალსა და აღმატებულსა. და სავსე იყო სახლი დიდებითა მისითა“ ().
1.
კურთხეულ არს ღმერთი: ჩვენს თაობაშიც აღმოცენდნენ მოწამენი, და ჩვენც ღირსნი გავხდით გვენახა ადამიანები, რომლებიც ქრისტესთვის იკვლებოდნენ, წმინდა სისხლს აწვეთებდნენ, მთელ ეკლესიას რწყავდნენ; სისხლს აწვეთებდნენ, რომელიც ეშმაკთათვის საშინელია, ანგელოზთათვის სასურველი, ჩვენთვის კი მაცხოვნებელი. ღირსნი გავხდით გვენახა ადამიანები, რომლებიც ღვთისმოსაობისთვის იბრძოდნენ და გვირგვინით იმკობოდნენ. მაგრამ მხოლოდ ნახვის ღირსნი კი არ გავხდით, არამედ თვით ამ მოღვაწეთა სხეულების მიღებისაც; და გვირგვინოსნები ახლა ჩვენთან გვყავს. მაგრამ მოწამეებზე სიტყვა ახლა მოწამეთა მოშურნეს, საერთო მოძღვარს დავუტოვოთ; ჩვენ კი ახლა ოზიას შესახებ გეტყვით, ძველ ვალს გადავიხდით და მოსმენის ხანგრძლივი სამშობიარო ტკივილებისგან გაგათავისუფლებთ. რადგან, კარგად ვიცი, თითოეული თქვენგანი იმ ისტორიის მოსმენისთვის მშობიარობის ტკივილებში იყო; ეს ტკივილი კი ჩვენ გავახანგრძლივეთ, არა იმიტომ, რომ თქვენთვის ტკივილის გამრავლება გვინდოდა, არამედ იმიტომ, რომ სურვილის გაზრდას ვცდილობდით, რათა ჩვენი ტრაპეზი თქვენთვის უამესი გამოჩენილიყო. რადგან მდიდარ მასპინძლებს, თუ სტუმრებს დანაყრებულებს მიიღებენ, მომზადებულის სიმდიდრით შეუძლიათ მათში სურვილი გააღვიძონ; ღარიბთა სუფრას კი არაფერი ისე არ წარმოაჩენს ბრწყინვალედ, როგორც ის, რომ მასში მონაწილენი მშიერნი მივიდნენ.
მაშ, ვინ არის ოზია, ვისგან არის წარმოშობილი, ვისი მეფეა, რამდენ ხანს იმეფა, რა აღასრულა წარმატებით, რაში შესცდა და როგორ დაასრულა სიცოცხლე? ამ ყველაფერს ახლა გეტყვით, უფრო სწორად, იმდენს, რამდენის თქმაც შესაძლებელია, რათა სიმრავლით თქვენი მეხსიერება არ დავფლათ; ასე ხდება კანდელის ცეცხლზეც. რადგან თუ იქ ზეთს პატრუქს წვეთ-წვეთ დააწვეთებ, ცეცხლს საკმარის საზრდოს მისცემ; მაგრამ თუ ერთბაშად დაასხამ, არსებულ ალსაც ჩააქრობ. ამრიგად, ეს ოზია დავითის შთამომავალი იყო, ხოლო იუდეველთა მეფე; ორმოცდათორმეტი წელი იმეფა; თავდაპირველად კეთილი სახელის მქონე იყო, შემდეგ კი ცოდვაში ჩავარდა. რადგან თავი საკუთარ ღირსებაზე აღმატებულად მიიჩნია და მღვდლობის უფლებამოსილებას დაესხა თავს.
ასეთი ბოროტებაა უგუნურება: იგი თითოეულს არწმუნებს, რომ საკუთარი თავი არ იცნოს, და მრავალი შრომის შემდეგ სათნოების მთელ საგანძურს აცარიელებს. სხვა ბოროტებანი ჩვეულებრივ მაშინ გვძლევენ, როცა უდებნი ვართ; ეს კი მაშინ ამოგვეზრდება, როცა წარმატებით ვმოქმედებთ. რადგან არაფერი ისე არ შობს უგუნურებას, როგორც კეთილი სინდისი, თუ არ ვიფხიზლებთ. ამიტომ ქრისტემაც, იცოდა რა, რომ წარმატებათა შემდეგ ეს ვნება ჩვენ, მოწაფეებს, შემოგვეპარება, ამბობდა: „ოდეს ყოველივე ჰყოთ, თქუთ, ვითარმედ: მონანი ვართ უჴმარნი“ ()1. რადგან, ამბობს, როცა მხეცი თქვენში შემოსვლას დააპირებს, მაშინ ამ სიტყვებით დაუკეტეთ მას კარები. და არ უთქვამს: როცა ყოველივე აღასრულებთ, უვარგისნი ხართო, არამედ: თქვენ თქვით, რომ უვარგისნი ვართო. თქვი, ნუ შეგეშინდება, რადგან ჩემს განაჩენს შენს თვითგანკითხვაზე არ ვაფუძნებ. რადგან თუ შენ საკუთარ თავს უვარგისს უწოდებ, მე შენ, როგორც სასარგებლოს, გვირგვინით შეგამკობ.
ასევე სხვაგანაც ამბობს: „იტყოდვ შენ უსჯულოებათა შენთა პირველად, რაჲთა განმართლდე“ (). რადგან გარეგან სასამართლოებში ცოდვის ჩამდენის ბრალდებას სიკვდილი მოსდევს; საღმრთო სასამართლოში კი ცოდვათა ბრალდებას გვირგვინი მოსდევს. ამიტომ სოლომონიც ამბობდა: „ნუ იმართლებ თავს უფლის წინაშე“ ()2. მაგრამ ოზიამ ამათგან არც ერთს არ მოუსმინა: ტაძარში შევიდა, კმევა მოისურვა და, როცა მღვდელი უკრძალავდა, ვერ ითმენდა. მაშ, რა ქნა ღმერთმა? ღმერთმა მას შუბლზე კეთრი მოუვლინა, ურცხვი სახე დასაჯა და ასწავლა მას, რომ სამსჯავრო საღმრთოა და მისი ბრძოლა ადამიანების წინააღმდეგ არ ყოფილა. ოზიას შესახებ ამბავი ასეთია. მაშ, მოდი, ახლა თვით ეს ისტორია თავიდან განვიხილოთ.
სწორედ ამიტომ მეც წინასწარ, მოკლედ მოგითხრეთ ყველაფერი, რაც მოხდა, რათა, როცა მოისმენთ, როგორ გადმოგცემთ ამას საღმრთო წერილი, ამ ამბებს სიზუსტით მიჰყვეთ. მაგრამ ყურადღებით იყავით. და, ამბობს წერილი, ოზიამ „ქმნა სიწრფოება წინაშე უფლისა“ (). ამ სიტყვებით მას დიდი სათნოება დაუმოწმა. რადგან იგი მხოლოდ სწორ საქმეს კი არ აკეთებდა, არამედ ღმრთის წინაშეც აკეთებდა, არა ადამიანებისთვის საჩვენებლად, როგორც ისინი, რომლებიც იუდეველებს შორის მოწყალების საქმის წინ საყვირს სცემდნენ, მარხვებისას სახეებს იმახინჯებდნენ და ლოცვებს ქუჩაბანდებში აღასრულებდნენ; მათზე უბედური ვინ იქნებოდა, როცა შრომებს კი იტანენ, მაგრამ ყოველგვარ საზღაურს აკლდებიან?
2.
რას აკეთებ, ადამიანო? საქმეთა გამო ერთს უნდა მისცე ანგარიში და მომხდარის მოწმედ სხვას იწვევ? ერთი გყავს მსაჯულად და სხვას აჯენ მაყურებლად? ნუთუ ვერ ხედავ მეეტლეებს? ცხენთა შეჯიბრებებზე, როცა მთელი ქალაქი ზემოთ ზის, ისინი სტადიონის მთელ სივრცეს ჩაურბენენ და იქ ცდილობენ მეტოქეთა ეტლების გადაბრუნებას, სადაც მეფეს მჯდომარეს დაინახავენ; ამდენ მზერას შორის ერთ თვალს უფრო სანდოდ მიიჩნევენ. შენ კი, როცა თვით ანგელოზთა მეფეს ხედავ, შენი რბოლების მსაჯულად დამდგარს, მას ტოვებ და თანამონათა მზერებს მიმართავ? ამიტომაც, უთვალავი ჭიდილის შემდეგ უგვირგვინოდ მიდიხარ და მრავალი ოფლის შემდეგ ჯილდოების გარეშე წარდგები ასპარეზის განმგებელთან. მაგრამ ოზია ასეთი არ იყო; იგი უფლის წინაშე სწორს აკეთებდა. მაშ, ასე ზედმიწევნით მცხოვრები როგორ წაიბორძიკა და დაეცა? ამაზე მეც მიკვირს და საგონებელში ვარ; უფრო სწორად, ეს საგონებელში ჩავარდნის ღირსიც არ უნდა იყოს, რადგან იგი ადამიანი იყო: არსება, რომელიც ცოდვისკენ ადვილად სრიალებს და ბოროტებისკენ სწრაფად მიექანება. და მარტო ეს კი არ არის ძნელი, არამედ ისიც, რომ გვებრძანა ვიაროთ ვიწრო და შემჭიდროებულ გზაზე, რომელიც ორივე მხრიდან უფსკრულებით არის შემოზღუდული. ამიტომ, როცა ნების ადვილად გადახრა და გზის სიძნელე ერთსა და იმავეში შეიყრება, დაცემებს ნუღარ გაიკვირვებ. როგორც თეატრებში ისინი, ვინც ქვემოდან ზემოთ გაჭიმულ თოკზე ასვლა-ჩამოსვლას ვარჯიშობენ, თუ ოდნავ გვერდზე გაიხედავენ, გადაბრუნდებიან, თეატრის მოედანზე დაენარცხებიან და დაიღუპებიან, ასევე ამ გზით მავალნიც, თუ ოდნავ დაუდევრობას მიეცემიან, უფსკრულში ცვივიან. რადგან ის გზაც იმ თოკზე უფრო ვიწროა, უფრო ციცაბო და აღმართიანია და ბევრად უფრო მაღალიც; იგი ხომ ზემოთ, თვით ზეცასთან მთავრდება, და ჩვენი ნაბიჯები მაშინ უფრო სახიფათო იქნება, როცა ზემოთ ავალთ და თვით მწვერვალთან ვიქნებით; რადგან სიმაღლეზე მდგომთ დიდი შიში იპყრობს და მხოლოდ ერთი უსაფრთხოება რჩებათ: ქვემოთ არ დაიხარონ და მიწას არ შეხედონ. რადგან აქედან მძიმე თავბრუსხვევა იბადება. ამიტომაც წინასწარმეტყველი განუწყვეტლივ გვიხმობს და ამბობს: „დასასრულამდე ნუ დაიღუპავ თავს“; იგი ჩვენს დაუდევრობაში ჩავარდნილ სულს აკავებს, დაცემის პირას მდგარს ამაგრებს და მტკიცედ იჭერს. დასაწყისში კი ბევრი გამხნევება არ გვჭირდება. რატომ? რადგან ყოველი ადამიანი, თუნდაც ყველაზე მოდუნებული იყოს, როცა რაიმე საქმეს იწყებს, დასაწყისში დიდ გულმოდგინებას აჩვენებს: მაშინ მონდომება ყვავის და ძალაც ჯერ ახალგაზრდაა, ამიტომ წინდებულ საქმეს ადვილად ეჭიდება; ხოლო როცა გზის უმეტესი ნაწილი გავიარეთ, ჩვენი მონდომება დაჭკნა, ძალა შეგვეწურა და დაცემას ვუახლოვდებით, მაშინ წინასწარმეტყველი დროულად გვიდგება გვერდით, თითქოს კვერთხივით გვიწვდის ამ შეძახილს და ამბობს: „დასასრულამდე ნუ დაიღუპავ თავს.“ რადგან ეშმაკიც მაშინ უფრო მძაფრად უბერავს. და როგორც ზღვაში მცურავი მეკობრეები მაშინ კი არ ესხმიან თავს ხომალდებს, როცა მათ ნავსადგურიდან გამოსულებს დაინახავენ - რა სარგებელი აქვთ ცარიელი ხომალდის ჩაძირვით? - არამედ მაშინ, როცა იგი უკან ბრუნდება და სავსე ტვირთი აქვს, მაშინ ყოველ ხერხს ამოქმედებენ; ასევე ის ბოროტი სული, როცა დაინახავს, რომ ბევრი გვაქვს შეკრებილი: მარხვა, ლოცვები, მოწყალების საქმე, თავშეკავება და მთელი სხვა სათნოება, როცა დაინახავს, რომ ჩვენი ხომალდი ღვთისმოსაობის ძვირფასი ქვებით არის სავსე, მაშინ გვესხმის თავს, ყოველი მხრიდან თხრის საგანძურს, რათა ნავსადგურის შესასვლელთანვე ჩაძიროს ხომალდი და იმ ნავსადგურისკენ უკვე შიშვლები გაგვისტუმროს. ამის გამო წინასწარმეტყველი ყველას უბრძანებს და ამბობს: „დასასრულამდე ნუ დაიღუპავ თავს.“ რადგან ასეთი დაცემის შემდეგ კვლავ წამოდგომა ძალზე ძნელია. რადგან „ვინც ბოროტებათა სიღრმემდე მივა, უკვე შეურაცხყოფას იჩენს“ (). დასაწყისში დაცემულებს ყველა შევუნდობთ გამოუცდელობის გამო; მაგრამ მრავალი წრის შემდეგ წაბორძიკებულს ვინმე ადვილად ვეღარ მიიჩნევს შენდობისა თუ თავის მართლების ღირსად, რადგან მაშინ დაცემა დაუდევრობის ნაყოფად ჩანს. და საშინელი მარტო ეს კი არ არის, არამედ ისიც, რომ ასეთ კაცთა დაცემებით მრავალი ბრკოლდება; ამიტომ ამ მხრივაც ცოდვა ისევ შეუნდობელი ხდება. ამიტომ, ეს რომ ვიცით, მოვუსმინოთ წინასწარმეტყველს და დასასრულამდე არ დავიღუპოთ. რადგან ამიტომ იეზეკიელიც ღაღადებს და ამბობს: „თუ ვინმე მართალი გახდება, შემდეგ კი გადაუხვევს და შესცოდავს, აღარ მოიხსენება მისთვის მისი სიმართლენი, არამედ თავის ცოდვაში მოკვდება“ (). რადგან ისიც დასასრულის გამო შიშობს. და ამას მხოლოდ აქედან კი არ აჩვენებს, არამედ საპირისპირო მაგალითითაც ცხადყოფს, რომ ამ საქმეს დიდი ძალა აქვს: რადგან, ამბობს, „თუ ვინმე ცოდვილი იქნება, შემდეგ შეიცვლება და მართალი გახდება, მისი ცოდვები აღარ მოიხსენება; თავის სიმართლეში იცოცხლებს“ (). ხედავ, აქაც როგორ დიდ მზრუნველობას იჩენს იგი დასასრულისათვის? რათა მართალი, საკუთარ სიმართლეზე მინდობილი, დაუდევრობისკენ არ გადაიხაროს და არ დაიღუპოს, იგი დასასრულით აშინებს მას; ხოლო ცოდვილი, დაცემების გამო სასოწარკვეთილი, სამუდამოდ დაცემაში რომ არ დარჩეს, დასასრულითვე აღადგენს მას. ბევრი შესცოდე, ამბობს, მაგრამ სასო არ წარიკვეთო; რადგან დაბრუნება შესაძლებელია, თუ დასასრულს დასაწყისის საწინააღმდეგოდ აჩვენებ. კვლავ მართლის მიმართ ამბობს: ბევრი კეთილად აღასრულე, მაგრამ ნუ გათამამდები; რადგან შეიძლება დაეცე კიდეც, თუ ბოლომდე იმავე გულმოდგინებას არ შეინარჩუნებ. ხედავ, როგორ მოსპო ერთის დაუდევრობა და მეორის სასოწარკვეთა?
3.
მაგრამ ოზიას არც ერთი ამათგან არ მოუსმენია; ამიტომაც, გათამამებული, მძიმე და განუკურნებელი დაცემით დაეცა. რადგან ყოველი დაცემა ერთნაირ ჭრილობას როდი გვაყენებს; ცოდვათაგან ზოგი მხოლოდ განსჯის ქვეშ არის, ზოგი კი უმძიმეს სასჯელს იღებს. ამიტომაც, როცა პავლე საერთო ტრაპეზებზე ძმათა არდამლოდინებლებს ამხილებდა, ასე ამბობდა: „ამას რომ გამცნობთ, არ გაქებთ“ (). ხედავ, ეს ცოდვა მხოლოდ განსჯამდე რომ ჩერდება და მისი სასჯელი გაკიცხვაა. მაგრამ როცა სიძვის შესახებ მსჯელობს, ასე აღარ იქცევა. აბა, როგორ? „თუ ვინმე ღვთის ტაძარს გახრწნის, მას ღმერთი გახრწნის“ (). აქ უკვე არც გაკიცხვაა და არც მხოლოდ განსჯა, არამედ უმძიმესი სასჯელი. ცოდვათა განსხვავება სოლომონმაც იცის; ქურდობას მრუშობასთან რომ ადარებს, დაახლოებით ასე ამბობს: „საკვირველი არ არის, თუ ვინმე ქურდობისას დაიჭირეს; რადგან იპარავს, რათა თავისი მშიერი სული გააძღოს; ხოლო მემრუშე გონების ნაკლულევანებით თავის სულს წარწყმედას უმზადებს“ (იგავ 6:30, 32). ესეც ცოდვაა და ისიც, ამბობს, მაგრამ ერთი ნაკლებია, მეორე კი უფრო დიდი; რადგან ერთს სიღარიბის საბაბი აქვს, ეს კი ყოველგვარ თავისმართლებას მოკლებულია. მაგრამ, იტყვის ვინმე, ამასაც აქვს ბუნებრივი გულისთქმისგან მომდინარე აუცილებლობა. მაგრამ ამის საშუალებას არ აძლევს მისთვის წილადხვედრილი ცოლი; იგი წინ უდგას და მას შენდობის საბაბს ართმევს. რადგან ამისთვის არსებობს ქორწინება და კანონით დადგენილი ტკბობა, რათა კაცს ამგვართაგან არაფერი ჰქონდეს სათქმელი. ამისთვის მიეცა მას ქალი შემწედ, რათა აღელვებული ბუნება დააცხროს და გულისთქმის ტალღები დაამშვიდოს.
ამიტომ, როგორც მესაჭე, რომელიც ნავსაყუდელში გემს დაამსხვრევს, ვერავითარ შენდობას ვერ მიიღებს, ასევე კაციც, რომელიც ქორწინებიდან მიღებული უსაფრთხოების შემდეგ სხვის ქორწინებას უთხრის ძირს, ან რომელიმე ქალს ცნობისმოყვარე მზერით უყურებს, ვერავითარ თავისმართლებას ვერ მიიღებს ვერც ადამიანებთან და ვერც ღმერთთან, თუნდაც უთვალავჯერ ახსენებდეს ბუნების სიამოვნებას. უფრო კი, რა სიამოვნება შეიძლება იყოს იქ, სადაც შიშია, შფოთია, საფრთხეა და ამდენი უბედურების მოლოდინია; სადაც სასამართლოებია, პასუხისმგებლობის მოთხოვნაა, მსაჯულის რისხვაა, მახვილია, ჯალათია, უფსკრულია და სახრჩობელაა? ასეთი კაცი ყველაფერზე კანკალებს და ყველაფრის ეშინია: ჩრდილებისაც, კედლებისაც, თვით ქვებისაც, თითქოს ისინი ხმას გამოსცემდნენ; ყველას უფრთხის და ყველას ეჭვის თვალით უყურებს: მსახურებს, მეზობლებს, მეგობრებს, მტრებს, ყველაფრის მცოდნეებსაც და არაფრის მცოდნეებსაც. უფრო მეტიც, თუ გინდა, ეს ყოველივე მოიხსნას და ჩადენილი ვერავინ გაიგოს, გარდა მხოლოდ თავად კაცისა და შეურაცხყოფილი ქალისა; როგორ აიტანს იგი სინდისის მხილებას, როცა ყველგან თან დაატარებს მწარე ბრალმდებელს? რადგან როგორც საკუთარ თავს ვერავინ გაექცევა ოდესმე, ასევე ვერც იმ სამსჯავროს განაჩენს გაექცევა. ეს სასამართლო ფულით არ იხრწნება და მლიქვნელობას არ უთმობს; რადგან საღვთოა და ღმერთის მიერ ჩვენს სულებშია დამკვიდრებული. ჭეშმარიტად, მემრუშე გონების ნაკლულევანებით თავის სულს წარწყმედას უმზადებს. თუმცა არც ქურდია სასჯელს მოკლებული; იგი სასჯელს იხდის, მაგრამ უფრო ნაკლებს. რადგან შედარებები შესადარებელ საგნებს საწინააღმდეგო რიგში კი არ გადააგდებს, არამედ მათ თავიანთ ადგილას ტოვებს და მხოლოდ ნაკლებობასა და უპირატესობას წარმოაჩენს. შესაძლოა, ნათქვამი ვერ გაიგეთ; ამიტომ საჭიროა, უფრო გარკვევით ვთქვა.
ქორწინება კეთილია, მაგრამ ქალწულება უმჯობესია; და იმის გამო, რომ ქალწულება უმჯობესია, ქორწინება ბოროტება როდია, არამედ მასზე ნაკლებია, თუმცა თვითონაც კეთილია. ასევეა აქაც: ქურდობა ბოროტებაა, მაგრამ მრუშობა უარესია; და იმის გამო, რომ მრუშობა უარესია, ქურდობა ბოროტება როდი აღარ არის, არამედ მასზე ნაკლებია, თუმცა თვითონაც ბოროტებაა. ხედავ ცოდვათა განსხვავებას? მაშ, ვნახოთ, როგორი ცოდვა შესცოდა მან. ნათქვამია: „ამაღლდა გული მისი“ (). მძიმეა ჭრილობა; რადგან ეს უგუნურებაა, უგუნურება კი ყოველგვარი ბოროტების წყაროა. და რათა მოკლედ გაიგო ამ სნეულების ბოროტება, ის მოისმინე. სხვა ცოდვები ჩვენს ბუნებასთან ტრიალებს, ხოლო ამპარტავნებამ უსხეულო ძალა ზემოდან ჩამოათრია და დასცა. რადგან ეშმაკი, რომელიც მანამდე ეშმაკი არ იყო, სწორედ ამან აქცია ეშმაკად. და თუ ესაიას მოვიყვანთ მოწმედ, რომელიც მასზე ასე ამბობს: „ზეცად ავალ და უზენაესს ვემსგავსები“ (), ისინი, ვინც ალეგორიებს ხალისით არ იღებენ, ჩვენს მოწმობას გვერდით გადადებენ; მაგრამ თუ მის ბრალმდებლად პავლეს დავაყენებთ, ამის შემდეგ უკვე ვერავინ შეგვეწინააღმდეგება. მაშ, რას ამბობს პავლე, როცა ტიმოთეს წერს? იმას, რომ ვინც ახლახან შეეხო ქადაგებას, ეპისკოპოსობის დიდ ღირსებამდე აყვანა არ უნდა, პავლე დაახლოებით ასე ამბობს: „ნუ იქნება ახლად მოქცეული, რათა, გაამპარტავნებული, ეშმაკისავე სასჯელში და მის მახეში არ ჩავარდეს“ (); ანუ, ამბობს, რათა ეშმაკის მსგავსად იგივე არ შესცოდოს და ეშმაკივითვე იმავეთი არ დაისაჯოს.
4.
და ეს მხოლოდ აქედან კი არ არის ცხადი, არამედ იმითაც, რაც იმ ბოროტმა დემონმა ადამიანთა შორის პირველად შექმნილს ურჩია. რადგან როგორც კეთილებს სჩვევიათ მოყვასებს ის ურჩიონ, რითაც თვითონ გახდნენ კეთილნი, ასევე ბოროტებსაც სჩვევიათ მოყვასებს ისეთი რამ შეაგონონ, რითაც თვითონ გახდნენ უვარგისნი. რადგან მათი ბოროტების ერთ-ერთი სახეც სწორედ ეს არის: საკუთარ სასჯელში ნუგეშად სხვის წარწყმედას მიიჩნევენ. მაშ, რა ურჩია ეშმაკმა ადამს? ის, რომ საკუთარ ბუნებაზე უფრო მაღალი წარმოდგენა შეექმნა და ღმერთთან გათანასწორების იმედი ჰქონოდა. „თუ ამან მე ზეციდან გამომაგდო, - ამბობს იგი, - მით უმეტეს, სწორედ ეს გამოაგდებს მას სამოთხიდან“. ამიტომ სოლომონიც ამბობდა: „ღმერთი ამპარტავანებს ეწინააღმდეგება“ (; ; ). მას არ უთქვამს, რომ ღმერთი ამპარტავნებს უშვებს, ტოვებს და საკუთარ შეწევნას აკლებს, არამედ ამბობს: „ეწინააღმდეგება“; არა იმიტომ, თითქოს მას ამპარტავნის წინააღმდეგ საბრძოლო წყობა და ბრძოლა სჭირდებოდეს. რა უნდა იყოს ამპარტავანზე უფრო სუსტი? რადგან როგორც თვალისჩინდაკარგული ყველას წინაშე დაუცველად დგას და ადვილად ზიანდება, ასევე ამპარტავანიც, რომელმაც უფალი არ იცის - რადგან ნათქვამია: „ამპარტავნების დასაწყისი უფლის არცოდნაა“ () - ადამიანებისთვისაც ადვილად დასაძლევია, რადგან იმ ნათლისგან ჩამოვარდა. ხოლო თუ იგი ძლიერი იქნებოდა, ღმერთს მის წინააღმდეგ საბრძოლო წყობა არ დასჭირდებოდა; რადგან ვის ნებასაც ყველაფრის წარმოსაშობად ეყო ძალა, მით უფრო მათი მოსასპობადაც ეყოფოდა. მაშ, რატომ ეწინააღმდეგება? იმისთვის, რომ ამპარტავნისადმი მძაფრი ზიზღი აჩვენოს.
ამრიგად, რომ ამპარტავნების ჭრილობა მძიმეა, ეს აქედანაც და მრავალი სხვა ადგილიდანაც ცხადია. თუ გსურთ, თვით მიზეზიც შევიტყოთ, საიდანაც ეს წყლული გაჩნდა. რადგან საღმრთო წერილს ჩვეულებად აქვს, როცა ვინმეს მხილებას აპირებს, არა მხოლოდ მისი ცოდვა თქვას, არამედ ცოდვის მიზეზიც გვასწავლოს. ამას კი იმისთვის აკეთებს, რომ ჯანმრთელად მყოფნი უფრო დაცულნი გახადოს და იმავე რამეში არ ჩავარდნენ. ასევე ექიმებიც, ავადმყოფებთან შესვლისას, სნეულებებზე უწინ მათ წყაროებს იკვლევენ, რათა ბოროტება სათავეშივე შეაჩერონ; რადგან ვინც ფესვის დარჩენისას მხოლოდ ნორჩ ამონაყრებს ჭრის, სხვა არაფერს აკეთებს, თუ არა ამაოდ შრომობს. მაშ, სად თქვა საღმრთო წერილმა ცოდვაც და ცოდვის მიზეზიც? იგი წარღვნის წინ მცხოვრებთ არასათანადო შეუღლებების გამო ამხელს. და მოისმინე, როგორ ასახელებს მიზეზს: „იხილეს ღვთის ძეებმა კაცთა ასულები, რომ მშვენიერნი არიან, და ისინი თავისთვის ცოლებად შეირთეს“ (). მაშ რა, სილამაზეა ცოდვის მიზეზი? არამც და არამც! იგი ხომ ღვთის სიბრძნის საქმეა; ღვთის საქმე კი არასოდეს გახდებოდა ბოროტების მიზეზი. იქნებ თვითონ დანახვაა მიზეზი? არც ეს; რადგან ესეც ბუნების საქმეა. მაშ რა არის? ბოროტად ყურება; ეს კი გახრწნილი ნების საქმეა. ამიტომ ერთი ბრძენიც შეგვაგონებს და ამბობს: „ნუ დააკვირდები სხვის სილამაზეს“ (). არ უთქვამს: „ნუ დაინახავო“, რადგან ეს შეიძლება თავისთავადაც მოხდეს; არამედ ამბობს: „ნუ დააკვირდები“, რითაც განზრახ განხილვას, ცნობისმოყვარე მზერას, ხანგრძლივ ჭვრეტას, გახრწნილი და გულისთქმით აღძრული სულიდან მომდინარეს, აუქმებს.
და რა ზიანი შეიძლება აქედან წარმოიშვას? აქედან, ამბობს, „სიყვარული, როგორც ცეცხლი, აღეგზნება“ (). რადგან როგორც ცეცხლი, როცა ბალახს ან ჩალას მოედება, დროს აღარ უცდის, არამედ როგორც კი მასალას შეეხება, მაშინვე ბრწყინვალე ალს აღანთებს, ასევე ჩვენში მყოფი გულისთქმის ცეცხლიც, როცა თვალების მეშვეობით მშვენიერ და ბრწყინვალე სანახაობას შეეხება, მყისვე მაყურებელთა სულებს სწვავს. ამიტომ ნუ შეხედავ ჭვრეტიდან მომდინარე დროებით სიამოვნებას, არამედ გულისთქმიდან მომდინარე განუწყვეტელ ტკივილს დააკვირდი. რადგან სიამოვნება ხშირად დიდ ჭრილობას ჩადებს და გაქრება; ჭრილობა კი არ ქრება, არამედ რჩება და ღუპავს. და როგორც ირმას, რომელიც სხეულის სასიცოცხლო ადგილას ისარს მიიღებს, მონადირეთა ხელიდან გაქცევაც ვეღარაფერს ჰმატებს, ასევე სულიც, რომელიც უზნეო და ცნობისმოყვარე ჭვრეტიდან გულისთქმის ისარს მიიღებს, თუნდაც ისარს გაეცალოს და წავიდეს, თვითონ იხრწნება და იღუპება, რადგან მტერს ყველგან ხედავს და თან მიმდევრად ჰყავს. მაგრამ, როგორც ვამბობდი - რადგან სიტყვას გრძელი გადახვევების ნება არ უნდა მივცეთ - საღმრთო წერილს ჩვეულებად აქვს, რომ ცოდვებიც თქვას და მათი მიზეზებიც. მაშ, აქაც მოისმინე, რას ამბობს ოზიას შესახებ: მან მხოლოდ ის კი არ გვასწავლა, რომ მისი გული ამაღლდა, არამედ ისიც დაუმატა, საიდან ამაღლდა. მაშ, საიდან ამაღლდა? ნათქვამია: „როცა გაძლიერდა, ამაღლდა მისი გული“ (). მან ძალაუფლების სიდიდე ვერ იტვირთა; არამედ, როგორც გაუმაძღრობისგან ანთება ჩნდება, ანთებისგან ციება იბადება, შემდეგ კი იქიდან ხშირად სიკვდილი, ასევე აქაც საქმეთა დიდმა მოზღვავებამ უგუნურება წარმოშვა. რადგან რაც სხეულებისთვის ანთებაა, სულებისთვის იგივეა უგუნურება. შემდეგ უგუნურებიდან იბადება მისთვის შეუფერებელ საქმეთა სურვილი.
5.
ამას უბრალო გაჭიანურებისთვის კი არ ვაგრძელებთ, არამედ იმისთვის, რომ ნურასოდეს ჩათვლით შესაშურებად, ნურც ნეტარად რაცხთ ხელმწიფებაში მყოფებს, რადგან იცით, რამდენად სახიფათოა ეს მდგომარეობა; და ნურასოდეს მიიჩნევთ უბედურებად სიღარიბესა და ტანჯვაში მყოფებს, რადგან იცით, რომ აქედან უფრო მეტი უსაფრთხოება მოდის. ამიტომაც წინასწარმეტყველი ღაღადებდა და ამბობდა: „კეთილ არს ჩემდა, უფალო, რამეთუ დამამდაბლე“ ().3 მაშ, ნახე, რაოდენი ბოროტება წარმოიშვა ამაღლებისგან. „ამაღლდა გული მისი გახრწნამდე“ (2 ნეშტთა 26:16), ამბობს იგი.4 რას ნიშნავს ეს? რას ნიშნავს: „გახრწნამდე“? ბოროტ ზრახვათაგან ზოგი საერთოდაც ვერ მოაბიჯებს ჩვენს სულზე, თუ თავს დიდი უსაფრთხოებით შემოვიზღუდავთ; ზოგნი კი შიგნით იშვებიან და, როცა ჩვენ დაუდევარნი ვხდებით, აღმოცენდებიან კიდეც; მაგრამ თუ ადრევე მოვასწრებთ მათ შეჩერებას, სწრაფად იხშობიან და იმარხებიან. სხვანი კი იშვებიან, იზრდებიან, ბოროტ საქმეებამდეც მიდიან და ჩვენი სულის მთელ სიჯანსაღეს ხრწნიან, როცა დიდ დაუდევრობაში ვიმყოფებით. ამრიგად, სწორედ ეს არის, რასაც ამბობს: „ამაღლდა გული მისი“; და უგუნურება შიგნით არ დარჩა, არც ჩაქრა, არამედ გარეთ გამოხტა და, ბოროტ საქმედ ქცეულმა, მთელი მისი სათნოება გახრწნა. მართლაც ნეტარება ის არის, რომ ბოროტი ზრახვა საერთოდ არ მიიღო, რასაც წინასწარმეტყველიც ამბობდა: „უფალო, არა ამაღლდა გული ჩემი“ ().5 და არ უთქვამს: „ამაღლდა, მაგრამ დავიმორჩილე იგი“, არამედ: „თავიდანვე არ ამაღლებულა“, ესე იგი, ჩემი სული მუდამ გაუვალად დავიცავი ბოროტებისთვის. მაშ, ნეტარება ეს არის; ამის შემდეგ კი ის არის, რომ შემოსული ზრახვები სწრაფად განვიშოროთ და აღარ მივცეთ ნება უფრო დიდხანს დაყოვნდნენ, რათა ჩვენში ბოროტი გავრცელება არ მოახდინონ. მაგრამ თუ აქამდეც კი დავუდევრდებით, ღვთის კაცთმოყვარეობის გამო ამ დაუდევრობისთვისაც არის ნუგეში, და იმ გამოუთქმელი და დიდი სიკეთისგან ასეთ ჭრილობათა მრავალი წამალია მომზადებული.
მაგრამ მოდი, ახლა სიტყვა შევწყვიტოთ, რათა ის, რისიც დასაწყისში შეგვეშინდა, ახლა არ მოხდეს და სიმრავლემ თქვენი მეხსიერება არ დააზიანოს. ამიტომ აუცილებელია ნათქვამი მოკლედ შევაჯამოთ. ასე იქცევიან დედებიც: როცა ხილს, ტკბილეულს ან რაიმე ამგვარს ბავშვის კალთაში ჩაყრიან, რათა ბავშვების დაუდევრობით მათთვის მიცემულიდან არაფერი გადმოვარდეს, პატარა პერანგს ყველა მხრიდან შემოუკრავენ და სარტყლის სიმაგრით ამაგრებენ. ეს ჩვენც გავაკეთოთ: სიგრძეზე გაწელილი სიტყვა შევკრათ და მეხსიერების დაცვას მივაბაროთ.
თქვენ მოისმინეთ, რომ არაფერი უნდა გავაკეთოთ ადამიანთა წინაშე თავის საჩვენებლად; და როგორი დიდი ბოროტებაა დაუდევრობა, როგორ ადვილად წააბორძიკა დაუდევრობამ ისიც კი, ვინც ზედმიწევნით ცხოვრობდა. შეიცანით, რაოდენი გულმოდგინება გვჭირდება, განსაკუთრებით ცხოვრების თვით დასასრულთან, და როგორ არ უნდა სასოწარკვეთდეს დაცემების გამო ის, ვინც იცვლება, და არც წარმატებებზე უნდა იყოს დაიმედებული ის, ვინც დაუდევრობს. გესაუბრეთ ცოდვათა განსხვავებაზე, იმაზე, რომ სხეულთა ბრწყინვალებას პირდაღებულნი არ შევცქერდეთ, და ვაჩვენეთ, რაოდენი ბოროტება მოდის აქედან. გახსოვდეთ თქვენთვის ნათქვამი უგუნურების შესახებ და ბოროტი ზრახვების შესახებ. ამის დაცვით წავიდეთ სახლში; უფრო სწორად, ამის დაცვით შევიწყნაროთ კეთილი მოძღვრის უფრო სრულყოფილი შეგონებაც.
რადგან ჩვენი სიტყვები, როგორიც უნდა იყოს, ახალგაზრდობის ნიშნებს ატარებს; მისი სიტყვები კი, როგორიც უნდა იყოს, ჭაღარა გონიერებით არის შემკული. ჩვენი სიტყვები ჩუხჩუხით მიმავალ პატარა ნაკადს ჰგავს; მისი სიტყვები კი წყაროს ჰგავს, რომელიც დიდი სიმშვიდით მდინარეებს უშვებს და დინებით უფრო ზეთს ბაძავს, ვიდრე წყალს. მაშ, შევიწყნაროთ ეს ნაკადები, რათა ჩვენში იქცეს წყაროდ წყლისა, რომელიც საუკუნო სიცოცხლედ იდინებს; დე, ყველამ მივაღწიოთ ამ საუკუნო სიცოცხლეს.6
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ლუკ 17:10-ის ძველ ქართულ ფორმაში დადასტურდა „თქუთ, ვითარმედ: მონანი ვართ უჴმარნი“; ციტატა აქ წყაროს შემოკლებულ ფორმას მიჰყვება. ↩
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ფსალმუნ 118:71-ის ლოკალური ქართული ძველი ფორმა ადასტურებს ციტატის ბირთვს; ბერძნულ წყაროში არსებული მიმართვა „უფალო“ ქართულშიც შენარჩუნდა. ↩
- მეორე ნეშტთა 26:16-ის ქართული კორპუსი ადასტურებს ამაღლებული გულის თემას; თარგმანი ოქროპირის მოკლე ციტატას მიჰყვება. ↩
- ფსალმუნ 130:1-ის ქართული კორპუსი ადასტურებს ფორმას „უფალო, არა ამაღლდა გული ჩემი“. ↩
- ბოლო ბერძნული დოქსოლოგია წარმომავლობისთვის სრულადაა დატოვებული, ხოლო ქართული დოქსოლოგია საერთო ჩარჩოს ეკუთვნის. ↩