დაბადებისა 1:3

...ც წერილიც ამბობს: «და იწყო ნოე, კაცმან საქმედ ქუეყანისა და დაასხა ვენაჴი».

აქ კი შესაფერისია ვიკითხოთ: მხოლოდ ახლა თუ გამოიგონა ეს მცენარე (ვაზი), თუ ის თავიდანვე იყო შექმნილი? უნდა ვიფიქროთ, რომ ის თავიდანვე, მეექვსე დღეს იყო შექმნილი, როცა «იხილნა ღმერთმან ყოველნი, რაოდენნი ქმნნა, და აჰა კეთილ. ფრიად» (დაბ 1:31), რადგან ღმერთმა, ნათქვამია, «განასრულა ღმერთმან... საქმენი მისნი, რომელნი ქმნნა» (დაბ 2:2), მხოლოდ ამ მცენარის გამოყენება არ იყო ცნობილი. ეს მცენარე და მისი ნაყოფი თუ ადამიანებისთვის თავიდანვე ცნობილი იქნებოდა, რა თქმა უნდა, აბელიც, მსხვერპლის შეწირვისას, ღვინოსაც ასხამდა. მაგრამ, რადგან მაშინ ჯერ არ იცოდნენ ამ ნაყოფის გამოყენებას, ამ მცენარით არ სარგებლობდნენ. ხოლო (ნოემ), მიწათმოქმედების ხელოვნებას რომ მისცა თავი და დიდი გულმოდგინებით ეწეოდა მას, შესაძლოა, ყურძნის ნაყოფიც იგემა, მტევნები გამოწურა და ღვინო დაამზადა, იხმარა იგი. მაგრამ, რადგან არც თავად ეგემა ის ადრე და არც სხვა ხედავდა ვინმეს მგემებელად, არ იცოდა, რა ზომით უნდა ხმარებულიყო და როგორ მიეღო, უცოდინრობით დათვრა. მეორე მხრივ, რადგან ადამიანებს შორის უკვე შემოღებული იყო ხორცის ხმარება, ღვინის ხმარების შემოღებაც სათანადო იყო....

...დაყრდნობით; და მისი გონებაც ამაში ერკვეოდა. რა თქმა უნდა, ღვთის ქმნილებებს შორის არცერთი არ არის არაწმიდა. მართლაც, როგორ შეიძლება რომელიმე ქმნილების არაწმიდად მოხსენიება, როცა მათ შესახებ ერთხელ ზეგარდმო განჩინება ითქვა და საღვთო წერილმა თქვა: „და იხილნა ღმერთმან ყოველნი, რაოდენნი ქმნნა, და აჰა კეთილ ფრიად" (დაბ 1:31)? მაგრამ თავად ბუნებამ (ადამიანურმა) თავისთავად ეს განსხვავება გააკეთა. და, რომ ეს სამართლიანია, იფიქრე, როგორ დღესაც ზოგიერთ ადგილას ზოგნი რაღაცებისგან თავს იკავებენ, როგორც არაწმიდა და აკრძალულისგან, სხვები კი, პირიქით, ამ ნივთებს იყენებენ, ამაში ჩვეულებას მისდევენ რა. ასევე მაშინაც, მართლის თანდაყოლილი ცოდნა ასწავლიდა, რომელი ცხოველები იყვნენ საჭმელად ვარგისი და რომელი არაწმიდა, — თუმცა სინამდვილეში არა იყვნენ, არამედ მხოლოდ მიჩნეულნი იყვნენ ასეთებად. რატომ, მითხარი, ვირს არაწმიდად მივიჩნევთ, თუმცა ის მხოლოდ თესლს ჭამს, ხოლო სხვა ოთხფეხიანებს საჭმელად ვარგისად ვრაცხთ, თუმცა ისინი არაწმიდა ნივთებით იკვებებიან? ამრიგად, ამაში ჩვენი მოძღვარი იყო ღვთის მიერ ჩვენს ბუნებაში ჩადებული ცოდნა. მეორე მხრივ, შეიძლება ითქვას, რომ ღმერთმა, რომელმაც ნოეს ასეთი ბრძანება მისცა, თვითონ აუწყა ამ განსხვავების შესახებ. თუმცა, წმიდა და არაწმიდა ც...

...ვალს ქვეყანასა ზედა, რომელსა აქუს თავსა შორის თვისსა სული სიცოცხლისა, და ყოველი თივა მწვანვილისა საჭამადად. და იქმნა ეგრეთ"**. ყოველივე, ესე იგი, რაც შემოქმედმა ბრძანა, აღსრულდა, ყოველივე ჯეროვან წესრიგს მიეცა. ამიტომაც (მოსემ) მაშინვე დაამატა: „და იხილნა ღმერთმან ყოველნი, რაოდენნი ქმნნა, და აჰა კეთილ ფრიად" (დაბ 1:31).

6. ყოველი ქმნილების სიკეთე (1:31)

ვინ შეძლებს ღირსეულად შეაქოს საღვთო წერილის ზედმიწევნითობა? აი, აქაც სიტყვებით: „და იხილნა ღმერთმან ყოველნი, რაოდენნი ქმნნა", ბაგეს უკრავს ყველას, ვინც მომავალში გაბედავდა წინააღმდეგობის თქმას. „და იხილნა, — ამბობს, — ღმერთმან ყოველნი, რაოდენნი ქმნნა, და აჰა კეთილ ფრიად. და იყო მწუხრი და იქმნა განთიად დღე მეექუსე". როგორც შექმნილ საგანთაგან თითოეულზე (წერილი) ამბობდა: „და იხილა ღმერთმან, რამეთუ კეთილ", ისევე ახლა, როცა ყოველივე შესრულდა და მეექვსე დღის საქმეები დამთავრდა, როცა ისიც შეიქმნა, ვისაც ყოველი ქმნილება უნდა გამოეყენებინა, ამბობს: „და იხილნა ღმერთმან ყოველნი, რაოდენნი ქმნნა, და აჰა კეთილ ფრიად". შეხედე, როგორ ერთ ამ სიტყვით — „ყოველნი" — მთელი ქმნილება მოიცვა და თითოეულს შექება მიაგო. სიტყვა „ყოველნი" კი არ ეყო, არამედ დაუმატა: „რაოდენნი ქმნნა"; ამაზე...

...გვარი გამართლება წაერთვას მათ, ვინც ბედავს მისი ქმნილებების საყვედურს. ხოლო, რომ სწორედ ამ მიზნით საღვთო წერილი ამას ყოველ ქმნილებაზე აღნიშნავს, ხშირი განმეორებიდანიდან ჩანს. საკმარისი იყო, რა თქმა უნდა, ყველაფრის შექმნის შემდეგ ერთხელ ეთქვა, რომ „იხილნა ღმერთმან ყოველნი, რაოდენნი ქმნნა, და აჰა კეთილ. ფრიად" (დაბ 1:31); მაგრამ წერილი, ჩვენი გონების დიდი სისუსტის მცოდნე, ამას ნაწილ-ნაწილადაც აკეთებს, რათა ჩვენ ჩაგვანერგოს, რომ ყველაფერი უმაღლესი სიბრძნითა და გამოუთქმელი სიყვარულით არის შექმნილი. „და იქმნა, — ამბობს, — მწუხრი და იქმნა განთიად დღე იგი მეოთხე" (დაბ 1:19). როცა (ღმერთმა) დაასრულა ცის შემკობა, ვარსკვლავებით დაფინა და ორი დიდი მნათობი შექმნა, დღეს დაასრულა და ამბობს: „იქმნა მწუხრი და იქმნა განთიად დღე იგი მეოთხე". შეხედე, როგორ ამბობს ამას ყოველ დღეზე, რომ სწავლების ხშირი განმეორებითით ჩვენს გონებაში საღვთო დოგმატები განამტკიცოს.

6. შეგონება მართალი დოგმატების დაცვისა და შემოქმედის თაყვანისცემისკენ

ეს ყოველივე ჩვენი გულის სივრცეზე ამოვიტვიფროთ და მთელი უზრუნველობა გულიდან განვდევნოთ, გულმოდგინებით შევინარჩუნოთ მართალი დოგმატები და ელინურ ცთომილებას დამონებულთ ყოველგვარი სიმშვიდით ვა...

...იესუჲსსა, ვიდრემდის მანვე პირველ აღმომაბრწყინვებელმან მსოფლიოჲსა ამის ნათლისამან განგანათლნა თქუენ.

მოციქულისაჲ: ხოლო ღმერთმან, რომელმან თქუა ბნელისაგან ნათელი გამობრწყინვებად (4,6).

თარგმანი: სადა თქუა? — არამედ დასაბამსა სოფლის დაბადებისასა, რაჟამს ბნელ იყო უფსკრულთა ზედა, და თქუა ღმერთმან: "იყავნ ნათელი" (დაბ. 1:3), და იყო ნათელი.

მოციქულისაჲ: რომელმან გამოაბრწყინვა გულთა შინა ჩუენთა განსანათლებელად მეცნიერებისა დიდებისა ღმრთისა წინაშე პირსა იესუ ქრისტესსა (4,6).

თარგმანი: მაშინ თქუა, და იქმნა ნათელი. ხოლო აწ არღარა სიტყჳთ, არამედ თჳთ თავით თჳსით აღმოგჳბრწყინდა; არა ნათლად ხილულთა ოდენ გარეშეთა გუამთა, არამედ უხილავთა გულთა განმაბრწყინვებელად რაჲთა შემძლებელ იყვნენ ცნობად უცნაურთა საიდუმლოთა, რომელ არს დიდებაჲ ღმრთისა მამისაჲ ქრისტე, რომლისა პირი განგუეცხადა ჩუენ განჴორციელებითა და თჳთ თავადი პირითა თჳსითა გუეზრახა ჩუენ, და მის მიერ ვისწავეთ ჭეშმარიტი მეცნიერებაჲ მამისაჲ, რამეთუ, რაჟამს ვიხილეთ ძე, უეჭუელად დაგიმტკიცეთ, ვითარმედ არს მამაჲ, და რამეთუ არა კუმოლვითა და სისხლითა, არამედ სულითა და ჭეშმარიტებითა ეძიებს თაყუანის-ცემასა და რამეთუ სამგუამოვნებით და ერთარსებით ერთ ძალად იმსახურების ღმერთი. იხილე, თუ ვითარ ამათ პირთათჳს სახელ-...