საღვთო წერილის კითხვა საუნჯეს ჰგავს. როგორც საუნჯიდან მცირე ნაწილის მომპოვებელიც დიდ სიმდიდრეს იძენს, ისევე საღვთო წერილში მოკლე გამონათქვამშიც კი შეიძლება დიდი სულიერი ძალისა და აზრთა გამოუთქმელი სიმდიდრის პოვნა. და არა მხოლოდ საუნჯეს ჰგავს ღვთის სიტყვა, არამედ წყაროსაც, რომელიც უხვ ნაკადებს აღმოადინებს და ბევრ წყალს შეიცავს: ეს ყოველივე გუშინ საქმით შევიტყვეთ. შესაქმის წიგნის პირველ სიტყვებს რომ მოვკიდეთ ხელი, მთელი სწავლება სიტყვებს მივუძღვენით:...
დიდი სიხარულით ვივსები დღეს, როდესაც თქვენს საყვარელ სახეებს ვხედავ. და მართლაც, შვილთმოყვარე მშობლები არ იხარებენ და არ მხიარულობენ ისე, როგორც მე ვმხიარულობ და ვხარობ, როდესაც ვხედავ, თუ როგორ შეიკრიბა ეს თქვენი სულიერი კრება აქ ამგვარი კეთილწესიერებითა და ღვთის სიტყვის მოსმენის ცოცხალი სურვილით, როგორ უგულებელყავით ხორციელი საზრდელი და სულიერი ნადიმისკენ ისწრაფეთ, და თვით საქმით ამართლებთ უფლის სიტყვებს: „არა პურითა ხოლო ცხოვნდების კაცი, არამედ ყოვლითა სიტყჳთა,...
ვხედავ, საყვარელნო, თქვენს მოშურნე ყოველდღიურ შეკრებას აქ და დიდ სიამოვნებას ვგრძნობ, არ ვწყვეტ კაცთმოყვარე ღვთის დიდებას თქვენი წარმატების გამო. როგორც შიმშილი ხორციელი ჯანმრთელობის ნიშანია, ისე ღვთის სიტყვის მოსმენისადმი მოშურნეობა სულიერი ჯანმრთელობის საუკეთესო ნიშნად შეიძლება ჩაითვალოს. ამიტომაც ჩვენმა უფალმა იესო ქრისტემ მთაზე ნეტარებათა ქადაგებაში თქვა: „ნეტარ იყვნენ, რომელთა ჰშიოდის და სწყუროდის სიმართლისათჳს, რამეთუ იგინი განძღენ"...
აჰა, დღესაც თქვენ წინაშე, საყვარელნო, ნეტარი მოსეს სიტყვებით გამზადებულ ტაბლას წარმოვადგენთ და გულდასმით განვიხილავთ, რა შექმნა უფალმა მესამე დღეს. თუკი ოქროს მადნის მთხრელნი, ოქროს ძარღვებს რომ შეამჩნევენ, ამ საქმეს არ ანებებენ მანამ, სანამ მიწას ამოთხრიან, სიღრმეში ჩავლენ და იქიდან მეტ ოქროს არ ამოიღებენ, — მით უმეტეს ჩვენ, ვინც არა ოქროს ვეძიებთ, არამედ გამოუთქმელ საუნჯეს ვეძებთ, ყოველდღიურად უნდა ვიძიებდეთ მას, რათა ამგვარად დიდი სულიერი სიმდიდრე...
მსურს ჩვეულ სწავლებას მივმართო, მაგრამ ვჩერდები და ვყოყმანობ; დარდის ღრუბელმა მოიცვა ჩემი გონება, აღაშფოთა და დაარღვია იგი; უფრო სწორად, არა მხოლოდ დარდის, არამედ რისხვის ღრუბელიც, და არ ვიცი, რა გავაკეთო, — ასეთი აღელვება ეუფლება ჩემს სულს. მართლაც, როცა გავიფიქრებ, რომ ეშმაკმა ოდნავ რომ დაბერა, თქვენ, ჩვენი უწყვეტი სწავლებისა და ყოველდღიური შეგონების დავიწყებით, ყველანი გაიქეცით იმ სატანისეულ სანახაობაზე, როცა ცხენის რბოლა მოხდა, — შემიძლია კი კვლავ...
გუშინ საკმარისად ვამხილეთ ცხენთა ასპარეზობებზე დამსწრენი, ვაჩვენეთ მათ დიდი ზიანი, რაც მათ მიადგათ, როცა მარხვით შეგროვებული სულიერი სიმდიდრე ერთბაშად გაანიავეს და დიდი სიუხვიდან მოულოდნელად უკიდურეს სიღარიბეში ჩაიგდეს თავი. დღეს კი უფრო მსუბუქი კურნების საშუალებას გამოვიყენებთ და სულიერ ჭრილობებს ისე შევუხვევთ, თითქოს ჩვენივე სხეულის ნაწილები იყოს: ხომ გუშინაც უფრო მკვეთრ წამლებს იმიტომ კი არ ვხმარობდით, რომ მხოლოდ დავამწუხროთ ისინი...
შრომისმოყვარე მიწათმოქმედნი, როცა ხედავენ, რომ მიწა ნოყიერი და ნაყოფიერია, უხვ თესლს ყრიან მასში, დიდ და მუდმივ მზრუნველობას იჩენენ და ყოველდღე უფრთხილდებიან, რომ რაიმე ზიანის მომტანი არ გამოჩნდეს თესლისთვის და მთელი გაწეული შრომა ფუჭად არ ჩაიაროს. ამგვარადვე ჩვენც, თქვენი სულიერი განწყობისა და სმენისადმი დიდი გულმოდგინების ხილვით, ყოველდღე ვცდილობთ, თქვენს გონებაში საღვთო წერილის აზრები დავთესოთ და იმასაც ვაჩვენებთ, რამ შეიძლება ავნოს ამ...
ვინაიდან თქვენ გუშინ ჩვენი სიტყვები დიდი მოშურნეობით მოისმინეთ, დღესაც, საყვარელნო, ახლად წაკითხულს შემოგთავაზებთ, წინასწარ გთხოვთ, ყურადღებით მოუსმინოთ ნათქვამსა და უწინდელიც გონებაში შეინახოთ, რათა ეს შრომა ამაოდ და უსარგებლოდ არ გამოგვდიოდეს. ჩვენ ვზრუნავთ იმაზე, რომ თქვენ ზუსტად შეიცნოთ წერილის ძალა და ამგვარად არა მხოლოდ თავად გაიგოთ, არამედ სხვებსაც ასწავლოთ, რომ შეძლოთ, ნეტარი პავლეს სიტყვით, „ნუგეშინის-სცემდით ურთიერთას და აღაშენებდით ურთიერთსა"...
დღეს ნაკლები ადამიანი შეგვეკრიბა და არც ისე მრავალრიცხოვანია მოსულთა თავყრილობა. რისი ბრალია ეს? შეიძლება, ზოგიერთს შერცხვა სულიერ ამ ნადიმზე მოსვლა ხორციელი ტრაპეზის შემდეგ, და ეს გახდა მათი არმოსვლის მიზეზი. მაგრამ მათ ისმინონ ერთი ბრძენის სიტყვები: „არს სირცხვილი, რომელი მოაქვს ცოდვას, და არს სირცხვილი — დიდება და მადლი" (). სარცხვინო არ არის ხორციელი საზრდოს მიღების შემდეგ ამ სულიერ ნადიმზე მოსვლა. სულიერი...
...ის.
თუ საჭიროა რამე ანაგოგიური მნიშვნელობითაც ითქვას, ამას არ უნდა ავარიდოთ თავი. რადგან ზოგი რამ შეიძლება სულიერადაც განიჭვრიტოს; ზოგი კი მხოლოდ ისე უნდა გავიგოთ, როგორც ნათქვამია, მაგალითად: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ“ (). ზოგი კი სიტყვათა ზედაპირისგან განსხვავებულად უნდა გავიგოთ, მაგალითად: „ირემ სიყუარულის და ნუკრ მადლთა გზრახევდინ შენ“ (). და კვლავ: „იყავნ შენდა ხოლო მონაგებად და ნუ ვინ უცხოჲ გეზიარებინ შენ“ (). „წყაროჲ იგი წყლისაჲ იყავნ შენდა თჳსად“ (). რადგან თუ ამას დაწერილი ტექსტის მიხედვით გაიგებ, სიტყვას არ გაექცევი და ამგვარად გაგებულ აზრს გაჰყვები, დიდი არაადამიანობა იქნებოდა, ვინმეს წყალიც კი არ გაუზიარო. არამედ აქ სიტყვა ცოლს ეხება: კაცმა მასთან ურთიერთობა უმანკოებით უნდა ჰქონდეს; ამიტომ მას წყა...
...ელებას ვერ შეძლებენ, გარდა ამ ჟამისა, რომელიც მზეზე უფრო ნათლად აჩვენებს ჭეშმარიტების ძალას. ამიტომ ამბობს: „რამეთუ ვიხილნე მე ცანი, ქმნილნი თითთა შენთანი“ (), თუმცა მოსემ უკვე თქვა: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ“ (). იუდეველთა მიმართ ესეც კმარა და წინათ ნათქვამიც; მაგრამ რადგან წინადაუცვეთელნი, რომლებიც მათ ბაძავენ და მათსავე გზას ეშურებიან, პავლე სამოსატელის მიმდევრები, ამბობენ, რომ ქრისტე იმ დროიდან არსებობს, რაც მარიამისგან იშვა, მათაც ვკითხოთ: თუ ქრისტე იმ დროიდან იყო, ცანი როგორ შექმნა? რადგან აქ ამბობს, რომ ერთი და იგივეა ის, ვინც „პირითა ყრმათა ჩჩჳლთა მწოვართათა დაამტკიცე ქებაჲ“ (), და ისიც, ვინც ცანი შექმნა. ხოლო თუ იგი ცათა შემოქმედია, მაშინ ცებზე უწინარესი უნდა იყოს; და დასაბამი მარიამისგან კი არ მიუღია, არამედ მარიამამდეც იყო. და შეხედე წინასწარმეტყველის სიბრძნეს: წინასწარმეტყველი ძეს უბრალოდ შემოქმედად კი არ წარმოგვიდგენს, არამედ...
თ ა რ გ მ ა ნ ი: წინაჲსწარმეტყუელი მოსე იწყებდა რაჲ სიტყუად დაბადებისათჳს, იწყო თქუმად ხილულთა საქმეთათჳს და მრავლითა სიტყჳთა აღრაცხუა იგი, რამეთუ იტყჳს: „დასაბამად ქმნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ“; და მერმე იტყჳს: „იქმნა ნათელი“, და მეორე ცაჲ, და ბუნებანი ვარსკულავთანი, და თითოეულთა ცხოველთა ნათესავნი, და სხუაჲ ყოველივე, რაჲთა არა ვიტყოდი თითოეულად. ხოლო მახარებელმან ამის ყოვლისათჳს მოკლედ თქუა ერთითა სიტყჳთა, და კეთილად ქმნა ესე, რამეთუ პირველთქუმულნი იგი ყოველთა მიერ საცნაურ იყვნეს, და რამეთუ უზეშთაესთა საქმეთათჳს ეგულებოდა თქუმად და არა დაბადებულთათჳს, არამედ დამბადებელისათჳს ყოველთაჲსა. ამისთჳსცა მან ყოველი სიტყუაჲ თჳსი ხილულთათჳს ქმნა, რამეთუ არცა რაჲ უთქუამს მას ზეცისა ძალთათჳს, ხოლო ესე ვინაჲთგან თავადისა მის დამბადებელისა მიმართ აღვიდოდა, ამისთჳს სამართლად თანაწარჰჴდა მას ყოველსა და ყოველივე ერთითა სიტყჳთა გამოაჩინა, რომელ-იგი თქუა:
თ ა რ გ მ ა ნ ი: და რაჲთა არა ჰგონებდე, ვითარმედ მას ოდენ იტყჳს, რომელ მოსესცა უ...